Algoritmalar: Terim Sözlüğü
Sunumlarda geçen her İngilizce terim, sunumlarda kullanılan tek Türkçe karşılığı ve kısa tanımı. Bölüm sütunu, terimin ayrıntılı anlatıldığı slayda bağlanır. Karşılıklar Veri Yapıları ve Bilgisayar ve Programlamaya Giriş sözlükleriyle uyumludur.
| İngilizce | Türkçe | Bölüm |
|---|---|---|
| A* search | A* algoritmasıf = g + h değerine göre ilerleyen, sezgiselle yönlendirilen en kısa yol araması. | 4.2 · En Kısa Yol |
| activity selection | etkinlik seçimiÇakışmayan en çok etkinliği seçme; en erken biten önce. | 12 · Açgözlü Algoritmalar |
| adaptive (sort) | uyarlanabilirGirdi zaten kısmen sıralıysa daha hızlı çalışan (sıralama). | 2 · Sıralama Algoritmaları |
| adjacency list | komşuluk listesiHer düğüm için komşularının listesini tutan gösterim: O(V + E) bellek. | 4.1 · Çizge Gezinme |
| adjacency matrix | komşuluk matrisiV × V matriste kenar varlığını (ya da ağırlığını) tutan gösterim. | 4.1 · Çizge Gezinme |
| admissible heuristic | kabul edilebilir sezgiselHedefe kalan gerçek maliyeti hiçbir zaman aşmayan sezgisel. | 4.2 · En Kısa Yol |
| adversary | düşmanAlgoritmayı en kötü duruma zorlayan girdiyi seçen hayalî rakip. | 9 · Çevrimiçi Algoritmalar |
| algorithm | algoritmaBir problemi sonlu sayıda, açıkça tanımlı adımla çözen yöntem. | 1.1 · Giriş |
| algorithm analysis | algoritma analiziBir algoritmanın süre ve bellek gereksinimini girdi boyutuna göre incelemek. | 1.1 · Giriş |
| all-pairs shortest paths | tüm çiftler en kısa yollarıHer düğüm çifti arasındaki en kısa yollar (Floyd-Warshall). | 4.2 · En Kısa Yol |
| alphabet | alfabeDizgilerde kullanılabilen karakterlerin kümesi (Σ). | 5 · Dizgi Algoritmaları |
| Amdahl's law | Amdahl yasasıSıralı kalan kısmın, elde edilebilecek en büyük hızlanmayı sınırlaması. | 10 · Paralel Algoritmalar |
| amortized analysis | amortize analizBir işlem dizisinin toplam maliyetini işlem sayısına bölerek işlem başına maliyeti bulma. | 1.2 · Algoritma Karmaşıklığı |
| ancestor | ataAğaçta bir düğümden köke giden yol üzerindeki herhangi bir düğüm: ebeveyni, ebeveyninin ebeveyni, … | 4.1 · Çizge Gezinme |
| approximation algorithm | yaklaşım algoritmasıNP-zor problemler için polinom sürede, optimuma kanıtlı bir oranla yakın çözüm üreten algoritma. | 7 · Yaklaşım Algoritmaları |
| approximation ratio | yaklaşım oranıAlgoritmanın çözümü ile optimum arasındaki en kötü oran (ρ). | 7 · Yaklaşım Algoritmaları |
| approximation scheme (PTAS / FPTAS) | yaklaşım şemasıHer ε > 0 için (1 + ε) oranlı çözüm veren algoritma ailesi. | 7 · Yaklaşım Algoritmaları |
| asymptotic notation | asimptotik gösterimBüyük n için büyümeyi sabitleri ve küçük terimleri atarak anlatan O, Ω, Θ gösterimleri. | 1.1 · Giriş |
| augmenting path | artış yoluArtık ağda kaynaktan hedefe giden, akışı artırmaya izin veren yol. | 4.4 · Ağ Akışı |
| autocomplete | otomatik tamamlamaYazılan öneke göre olası sözcükleri önerme; trie'nin tipik kullanımı. | 5 · Trie · Trie Veri Yapısı |
| average case | ortalama durumGirdi dağılımına göre beklenen işlem sayısı. | 1.2 · Algoritma Karmaşıklığı |
| back edge | geri kenarDFS'de hâlâ yığında olan bir ataya giden kenar; döngünün işareti. | 4.1 · Çizge Gezinme |
| backtracking | geri izlemeDP tablosundan çözümü bulmak ise geri okuma (bkz. traceback)Kısmi çözümü adım adım genişleten, çıkmazda son seçimi geri alıp başka seçeneği deneyen arama. | 13 · Geri İzleme Algoritmaları |
| bad character rule | kötü karakter kuralıUyuşmayan metin karakterini örüntüdeki son geçişiyle hizalayan kaydırma kuralı. | 5 · Dizgi Algoritmaları |
| base case | taban durumÖzyinelemenin kendini çağırmadan doğrudan çözdüğü en küçük durum. | 1.2 · Algoritma Karmaşıklığı |
| Belady's anomaly | Belady anomalisiFIFO'da çerçeve sayısı artınca sayfa hatasının artabilmesi. | 9 · Çevrimiçi Algoritmalar |
| Bellman-Ford algorithm | Bellman-Ford algoritmasıTüm kenarları V − 1 tur gevşeten, negatif ağırlıklara izin veren algoritma. | 4.2 · En Kısa Yol |
| best case | en iyi durumAynı boyuttaki girdiler arasında en az işlem gerektiren durum. | 1.2 · Algoritma Karmaşıklığı |
| best-first search | en iyi önce aramaSınırı en umut verici olan düğümü önce açan arama stratejisi. | 14 · Dal Sınır Algoritmaları |
| Big O notation | büyük O gösterimif(n) = O(g(n)): yeterince büyük n için f, g'nin sabit katıyla üstten sınırlanır. | 1.2 · Algoritma Karmaşıklığı |
| Big Omega (Ω) | büyük Omegaf(n) = Ω(g(n)): yeterince büyük n için f, g'nin sabit katıyla alttan sınırlanır. | 1.2 · Algoritma Karmaşıklığı |
| Big Theta (Θ) | büyük Tetaf(n) = Θ(g(n)): f hem O(g(n)) hem Ω(g(n)); büyüme hızı aynı. | 1.2 · Algoritma Karmaşıklığı |
| binary search | ikili aramaSıralı dizide ortadaki öğeyle karşılaştırıp aralığı her adımda yarıya indiren arama: O(log n). | 3 · Arama Algoritmaları |
| bipartite graph | iki parçalı çizgeDüğümleri, her kenar iki grup arasında olacak biçimde ikiye ayrılabilen çizge. | 4.1 · Çizge Gezinme |
| bipartite matching | iki parçalı eşleştirmeİki parçalı çizgede ortak ucu olmayan kenar kümesi; maksimum akışla bulunur. | 4.4 · Ağ Akışı |
| blocking flow | engelleyici akışSeviye çizgesinde her yolu en az bir doymuş kenarla kesen akış. | 4.4 · Ağ Akışı |
| Borůvka's algorithm | Borůvka algoritmasıHer turda her bileşenin en hafif dış kenarını ekleyen MST algoritması. | 4.3 · Minimum Kapsayan Ağaç |
| bottleneck | darboğazArtış yolundaki en küçük artık kapasite; o turda eklenecek akış miktarı. | 4.4 · Ağ Akışı |
| bound | sınırBir daldan elde edilebilecek en iyi değerin iyimser tahmini. | 14 · Dal Sınır Algoritmaları |
| Boyer-Moore algorithm | Boyer-Moore algoritmasıÖrüntüyü sağdan sola karşılaştırıp büyük kaydırmalar yapan arama. | 5 · Dizgi Algoritmaları |
| branch and bound | dal sınırDurum uzayını dallandırıp her dal için sınır hesaplayan, en iyiden kötü dalları budayan yöntem. | 14 · Dal Sınır Algoritmaları |
| branching | dallanmaBir alt problemi daha küçük alt problemlere ayırma. | 14 · Dal Sınır Algoritmaları |
| breadth-first search (BFS) | genişlik öncelikli aramaDüğümleri başlangıca uzaklık sırasıyla, katman katman ziyaret eden gezinme (kuyruk). | 4.1 · Çizge Gezinme |
| brute force (naive) | kaba kuvvetTüm olasılıkları tek tek deneyen yaklaşım. | 5 · Dizgi Algoritmaları |
| bubble sort | kabarcık sıralamasıKomşu öğeleri karşılaştırıp sırasızsa takas eden; her turda en büyük sona çıkar. | 2 · Sıralama Algoritmaları |
| bucket sort | kova sıralamasıÖğeleri değer aralıklarına göre kovalara dağıtıp kovaları sıralayan yöntem. | 2 · Sıralama Algoritmaları |
| Burrows–Wheeler transform (BWT) | Burrows–Wheeler dönüşümüDizginin sıralı döndürmelerinin son sütunu; sıkıştırmayı kolaylaştıran tersinir dönüşüm. | 5 (2) · Dizgi Algoritmaları (2) |
| cache | önbellekSık kullanılan verileri tutan küçük, hızlı bellek. | 9 · Çevrimiçi Algoritmalar |
| capacity | kapasiteBir kenardan geçebilecek en büyük akış miktarı. | 4.4 · Ağ Akışı |
| closest pair of points | en yakın nokta çiftiDüzlemdeki noktalar arasında birbirine en yakın iki noktayı bulma. | 11 · Böl ve Fethet |
| coin change problem | para üstü problemiBir tutarı en az sayıda madeni parayla oluşturma. | 12 · Açgözlü Algoritmalar |
| collision | çakışmaİki farklı anahtarın aynı hash değerine düşmesi. | 3 · Arama Algoritmaları |
| comparison sort lower bound | karşılaştırma alt sınırıKarşılaştırmaya dayalı her sıralama en kötü durumda Ω(n log n) karşılaştırma yapar. | 2 · Sıralama Algoritmaları |
| competitive analysis | rekabetçi analizÇevrimiçi algoritmayı en iyi çevrimdışı algoritmayla (OPT) karşılaştırma. | 9 · Çevrimiçi Algoritmalar |
| competitive ratio | rekabet oranıHer girdi için ALG ≤ c · OPT (+ sabit) sağlayan en küçük c. | 9 · Çevrimiçi Algoritmalar |
| complexity class | karmaşıklık sınıfıAynı büyüme hızına sahip algoritmaların grubu (sabit, logaritmik, doğrusal, …). | 1.1 · Giriş |
| compressed trie (radix tree) | sıkıştırılmış trieTek çocuklu düğüm zincirlerini tek kenarda birleştiren trie. | 5 · Trie · Trie Veri Yapısı |
| compression | sıkıştırmaVeriyi daha az bitle temsil etme. | 5 · Dizgi Algoritmaları |
| connected component | bileşenAralarında yol bulunan düğümlerin en büyük kümesi. | 4.3 · Minimum Kapsayan Ağaç |
| constant time | sabit zamanGirdi boyutundan bağımsız süre: O(1). | 1.1 · Giriş |
| constraint satisfaction problem | kısıt sağlama problemiDeğişkenlere tüm kısıtları sağlayan değerler atama problemi. | 13 · Geri İzleme Algoritmaları |
| convergence | yakınsamasayısal yakınsama; approximation algorithm ise yaklaşım algoritmasıYinelemelerin gerçek değere giderek yaklaşması. | 7 · Yaklaşım Algoritmaları |
| convex hull | dışbükey örtüNokta kümesini içeren en küçük dışbükey çokgen. | 11 · Böl ve Fethet |
| counting sort | saymalı sıralamaKüçük tam sayı anahtarları sayıp önek toplamıyla yerleştiren, karşılaştırmasız sıralama. | 2 · Sıralama Algoritmaları |
| cubic | kübikO(n³) büyüme; örnek: düz matris çarpımı. | 1.1 · Giriş |
| cut (s-t cut) | kesimDüğümleri s tarafı ve t tarafı olarak ikiye ayırma; kapasitesi s'den t'ye giden kenarların toplamı. | 4.4 · Ağ Akışı |
| cut property | kesim özelliğiBir kesimi geçen en hafif kenar bir MST'ye aittir. | 4.3 · Minimum Kapsayan Ağaç |
| cycle property | döngü özelliğiBir döngünün en ağır kenarı (tekse) hiçbir MST'de yoktur. | 4.3 · Minimum Kapsayan Ağaç |
| data stream | veri akışıTek geçişte, az bellekle işlenmesi gereken sürekli gelen veri. | 9 · Çevrimiçi Algoritmalar |
| depth-first search (DFS) | derinlik öncelikli aramaBir dalda gidebildiği kadar ilerleyip sonra geri dönen gezinme (yığın ya da özyineleme). | 4.1 · Çizge Gezinme |
| deterministic finite automaton (DFA) | deterministik sonlu otomatHer (durum, sembol) çifti için tek geçişi olan sonlu durum makinesi. | 5 (2) · Dizgi Algoritmaları (2) |
| Dijkstra's algorithm | Dijkstra algoritmasıNegatif olmayan ağırlıklarda en küçük uzaklıklı düğümü seçip gevşeten en kısa yol algoritması. | 4.2 · En Kısa Yol |
| Dinic's algorithm | Dinic algoritmasıSeviye çizgesinde engelleyici akış bulan maksimum akış algoritması: O(V²·E). | 4.4 · Ağ Akışı |
| directed graph | yönlü çizgeKenarlarının bir yönü olan çizge. | 4.1 · Çizge Gezinme |
| distance | uzaklıkBir düğüme en kısa yolun uzunluğu; dizgilerde iki dizgi arasındaki fark ölçüsü. | 4.2 · En Kısa Yol |
| divide and conquer | böl ve fethetProblemi küçük alt problemlere bölüp özyinelemeli çözen ve sonuçları birleştiren yaklaşım. | 11 · Böl ve Fethet |
| dynamic programming (DP) | dinamik programlamaÖrtüşen alt problemleri bir kez çözüp sonuçlarını saklayarak kullanan tasarım yöntemi. | 6 · Dinamik Programlama |
| edge | kenarİki düğümü bağlayan bağlantı; yönlü ya da yönsüz, ağırlıklı olabilir. | 4.1 · Çizge Gezinme |
| edit distance | düzenleme uzaklığıBir dizgiyi ötekine çeviren en az ekleme, silme ve değiştirme sayısı. | 5 (2) · Dizgi Algoritmaları (2) |
| Edmonds-Karp algorithm | Edmonds-Karp algoritmasıArtış yolunu BFS ile (en az kenarlı) seçen Ford-Fulkerson: O(V·E²). | 4.4 · Ağ Akışı |
| efficiency | verimİşlemci başına hızlanma: hızlanma / p. | 10 · Paralel Algoritmalar |
| Euclid's algorithm | Euclid algoritmasıİki sayının en büyük ortak bölenini kalanlı bölmeyle bulan algoritma. | 1.1 · Giriş |
| eviction policy | çıkarma politikasıÖnbellek dolunca hangi sayfanın çıkarılacağını belirleyen kural (FIFO, LRU, OPT). | 9 · Çevrimiçi Algoritmalar |
| excess flow | aşırı akışBir düğüme giren akışın çıkan akıştan fazlası. | 4.4 · Ağ Akışı |
| exchange argument | değiştirme argümanıOptimal çözümü açgözlü seçimi içerecek biçimde değiştirerek doğruluğu kanıtlama. | 12 · Açgözlü Algoritmalar |
| expected value | beklenen değerBir rastgele değişkenin olasılıklarla ağırlıklı ortalaması. | 8 · Rastgele Algoritmalar |
| exponential | üstelO(2ⁿ) gibi, n her arttığında süresi katlanan büyüme. | 1.1 · Giriş |
| exponential search | üstel aramaAralığı 1, 2, 4, … diye büyütüp sonra ikili arama yapan yöntem. | 3 · Arama Algoritmaları |
| factorial | faktöriyelO(n!) büyüme; tüm permütasyonları denemek. | 1.1 · Giriş |
| feasible | olurluTüm kısıtları sağlayan (çözüm). | 14 · Dal Sınır Algoritmaları |
| finite state machine (FSM) | sonlu durum makinesiSonlu sayıda durum ve girdiye göre geçişlerden oluşan hesaplama modeli. | 5 (2) · Dizgi Algoritmaları (2) |
| Fisher–Yates shuffle | Fisher–Yates karıştırmaHer permütasyonu eşit olasılıkla üreten O(n) karıştırma. | 8 · Rastgele Algoritmalar |
| flow conservation | akış korunumuKaynak ve hedef dışındaki her düğümde giren akış = çıkan akış. | 4.4 · Ağ Akışı |
| flow network | akış ağıKenarlarında kapasite olan, kaynaktan hedefe akış taşıyan yönlü çizge. | 4.4 · Ağ Akışı |
| Floyd-Warshall algorithm | Floyd-Warshall algoritmasıAra düğümleri birer birer ekleyerek tüm çiftlerin en kısa yollarını bulan DP algoritması: O(V³). | 4.2 · En Kısa Yol |
| Ford-Fulkerson method | Ford-Fulkerson yöntemiArtış yolu kalmayana dek akışı artıran genel yöntem. | 4.4 · Ağ Akışı |
| fractional knapsack | kesirli sırt çantasıEşyaların kesirli alınabildiği, değer/ağırlık oranına göre açgözlü çözülen problem. | 12 · Açgözlü Algoritmalar |
| good suffix rule | iyi sonek kuralıEşleşmiş sonekin örüntüdeki başka geçişine göre kaydırma kuralı. | 5 · Dizgi Algoritmaları |
| graph | çizgeDüğümler ve onları bağlayan kenarlardan oluşan yapı: G = (V, E). | 4.1 · Çizge Gezinme |
| graph coloring | çizge boyamaKomşu düğümlere farklı renk verecek biçimde düğümleri boyama. | 13 · Geri İzleme Algoritmaları |
| graph traversal | çizge gezinmeÇizgedeki tüm erişilebilir düğümleri sistematik olarak ziyaret etme. | 4.1 · Çizge Gezinme |
| greedy algorithm | açgözlü algoritmaHer adımda o an en iyi görünen seçimi yapıp geri dönmeyen algoritma. | 12 · Açgözlü Algoritmalar |
| greedy-choice property | açgözlü seçim özelliğiYerel en iyi seçimin bir optimal çözüme götürebilmesi. | 12 · Açgözlü Algoritmalar |
| growth rate | büyüme hızıBir fonksiyonun n büyürken ne kadar hızlı arttığı; algoritmaları karşılaştırmanın temeli. | 1.1 · Giriş |
| Hamiltonian path | Hamilton yoluHer düğümden tam bir kez geçen yol. | 13 · Geri İzleme Algoritmaları |
| hash function | hash fonksiyonuAnahtarı tablo indisine dönüştüren fonksiyon. | 3 · Arama Algoritmaları |
| hash table | hash tablosuAnahtarları hash fonksiyonuyla bulunan konumlarda saklayan tablo; ortalama O(1) arama. | 3 · Arama Algoritmaları |
| heap | heapHer düğümün çocuklarından büyük (max-heap) ya da küçük (min-heap) olduğu tam ikili ağaç. | 2 · Sıralama Algoritmaları |
| heap sort | heap sortDiziyi max-heap yapıp kökü tekrar tekrar sona alarak sıralayan algoritma. | 2 · Sıralama Algoritmaları |
| heuristic | sezgiselKesinlik garantisi olmadan iyi sonuç ya da tahmin veren kural/fonksiyon. | 4.2 · En Kısa Yol |
| Huffman coding | Huffman kodlamaSık karakterlere kısa kod veren, önek içermeyen en iyi kodlama. | 12 · Açgözlü Algoritmalar |
| in-place | yerindeGirdi dışında yalnızca O(1) (ya da çok az) ek bellek kullanan. | 2 · Sıralama Algoritmaları |
| incremental learning | artımlı öğrenmeModeli her yeni veriyle, geçmişi yeniden işlemeden güncelleme. | 9 · Çevrimiçi Algoritmalar |
| input size | girdi boyutuProblemin büyüklüğünü gösteren n değeri (dizi uzunluğu, düğüm sayısı vb.). | 1.1 · Giriş |
| insertion sort | eklemeli sıralamaHer öğeyi sıralı kısımda doğru yere ekleyerek sıralama. | 2 · Sıralama Algoritmaları |
| integer linear programming (ILP) | tam sayılı doğrusal programlamaDeğişkenlerin tam sayı olması gereken doğrusal programlama. | 14 · Dal Sınır Algoritmaları |
| interpolation search | ara değer aramaAranan değerin konumunu uç değerlere göre tahmin eden arama; düzgün dağılımda O(log log n). | 3 · Arama Algoritmaları |
| inversion | ters çifti < j iken dizi[i] > dizi[j] olan indis çifti. | 2 · Sıralama Algoritmaları |
| job sequencing with deadlines | son tarihli iş sıralamaSon tarihleri olan işlerden kârı en büyük çizelgeyi seçme. | 12 · Açgözlü Algoritmalar |
| jump search | atlayarak aramaSıralı dizide √n'lik adımlarla atlayıp bloğun içinde doğrusal arayan yöntem. | 3 · Arama Algoritmaları |
| Karatsuba multiplication | Karatsuba çarpımıBüyük sayıları üç alt çarpımla O(n^1,585) sürede çarpan yöntem. | 11 · Böl ve Fethet |
| 0/1 knapsack | 0/1 sırt çantasıHer eşyanın alınıp alınmadığı, kapasiteyi aşmadan değeri en büyükleyen problem. | 6 · Dinamik Programlama |
| Knuth-Morris-Pratt (KMP) | Knuth-Morris-Pratt (KMP)LPS tablosuyla metinde geri gitmeden O(n + m) arama yapan algoritma. | 5 · Dizgi Algoritmaları |
| Kruskal's algorithm | Kruskal algoritmasıKenarları ağırlık sırasıyla, döngü oluşturmayanları ekleyerek MST kuran algoritma. | 4.3 · Minimum Kapsayan Ağaç |
| Las Vegas algorithm | Las Vegas algoritmasıHer zaman doğru yanıt veren, süresi rastgele olan algoritma. | 8 · Rastgele Algoritmalar |
| Lempel-Ziv-Welch (LZW) | Lempel-Ziv-Welch (LZW)Görülen dizgileri sözlüğe ekleyip sözlük indisleriyle kodlayan sıkıştırma. | 5 · Dizgi Algoritmaları |
| level graph | seviye çizgesiBFS seviyelerine göre yalnızca bir sonraki seviyeye giden kenarlardan oluşan alt çizge. | 4.4 · Ağ Akışı |
| Levenshtein distance | Levenshtein uzaklığıEkleme, silme ve değiştirmenin her biri 1 sayılan düzenleme uzaklığı. | 5 (2) · Dizgi Algoritmaları (2) |
| lexicographic order | sözlüksel sıraDizgilerin karakter karakter, alfabe sırasına göre karşılaştırılması. | 5 (2) · Dizgi Algoritmaları (2) |
| linear | doğrusalSüresi n ile orantılı büyüyen: O(n). | 1.1 · Giriş |
| linear probing | doğrusal yoklamaÇakışmada sıradaki boş hücreyi arayarak yerleştirme. | 3 · Arama Algoritmaları |
| linear search | doğrusal aramaÖğeleri baştan sona tek tek inceleyen arama: O(n). | 3 · Arama Algoritmaları |
| linearithmic | log-doğrusalO(n log n) büyüme; verimli karşılaştırmalı sıralamaların sınıfı. | 1.1 · Giriş |
| list scheduling | liste çizelgelemeHer işi o an en erken boşalan makineye veren açgözlü çizelgeleme. | 7 · Yaklaşım Algoritmaları |
| list update problem | liste güncelleme problemiErişilen öğeye göre listeyi yeniden düzenleyerek erişim maliyetini azaltma problemi. | 9 · Çevrimiçi Algoritmalar |
| load factor | yük faktörüTablodaki anahtar sayısının hücre sayısına oranı (α = n/m). | 3 · Arama Algoritmaları |
| local optimum | yerel optimumKomşu çözümlerin hiçbirinin daha iyi olmadığı çözüm. | 7 · Yaklaşım Algoritmaları |
| local search | yerel aramaBir çözümden başlayıp küçük değişikliklerle iyileştiren arama (ör. 2-opt). | 7 · Yaklaşım Algoritmaları |
| logarithmic | logaritmikSüresi log n ile büyüyen; örnek: ikili arama. | 1.1 · Giriş |
| longest common subsequence (LCS) | en uzun ortak alt diziİki dizide aynı göreli sırayla geçen (ardışık olması gerekmeyen) en uzun karakter dizisi. | 5 (2) · Dizgi Algoritmaları (2) |
| longest common substring | en uzun ortak alt dizgiİki dizgide ardışık olarak ortak geçen en uzun parça. | 6 · Dinamik Programlama |
| longest increasing subsequence (LIS) | en uzun artan alt diziDizideki öğelerden sırası korunarak seçilebilen en uzun artan dizi. | 6 · Dinamik Programlama |
| lower bound | alt sınırBir değerin altına inemeyeceği sınır; Ω gösterimi alt sınır verir. | 1.1 · Giriş |
| LP relaxation | LP gevşetmesiTam sayı koşulunu kaldırıp doğrusal programı çözerek sınır elde etme. | 14 · Dal Sınır Algoritmaları |
| LPS table | LPS tablosuHer konum için aynı zamanda sonek olan en uzun öz önekin uzunluğu. | 5 · Dizgi Algoritmaları |
| LSD / MSD radix sort | LSD / MSD basamak sıralamasıEn anlamsız (sağdan) ya da en anlamlı (soldan) basamaktan başlayan basamak sıralaması. | 5 (2) · Dizgi Algoritmaları (2) |
| makespan | en büyük yükÇizelgede son işin bittiği an (C_max). | 7 · Yaklaşım Algoritmaları |
| master theorem | ana teoremT(n) = aT(n/b) + f(n) biçimindeki bağıntıları üç durumla çözen kural. | 1.2 · Algoritma Karmaşıklığı |
| matching | eşleştirmeHiçbir ikisi ortak uç paylaşmayan kenar kümesi. | 7 · Yaklaşım Algoritmaları |
| max-flow min-cut theorem | maksimum akış minimum kesim teoremiMaksimum akışın değeri minimum kesimin kapasitesine eşittir. | 4.4 · Ağ Akışı |
| maximum clique | maksimum klikHer iki düğümü komşu olan en büyük düğüm kümesi. | 14 · Dal Sınır Algoritmaları |
| maximum flow | maksimum akışKaynaktan hedefe gönderilebilecek en büyük toplam akış. | 4.4 · Ağ Akışı |
| median | ortancaSıralı verinin ortasındaki değer. | 9 · Çevrimiçi Algoritmalar |
| median-of-three | üçün ortancasıİlk, orta ve son öğenin ortancasını pivot seçme kuralı. | 2 · Sıralama Algoritmaları |
| memoization | belleklemeYukarıdan aşağı özyinelemede hesaplanan sonuçları saklayıp yeniden kullanma. | 6 · Dinamik Programlama |
| merge | birleştirmeİki sıralı diziyi tek sıralı dizide toplama işlemi. | 1.1 · Giriş |
| merge sort | birleştirme sıralamasıDiziyi ikiye bölüp her yarıyı sıralayan, sonra sıralı yarıları birleştiren sıralama. | 2 · Sıralama Algoritmaları |
| message passing | iletiDağıtık bellekte işlemcilerin veri alışverişi için gönderdiği bilgi. | 10 · Paralel Algoritmalar |
| metaheuristic | metasezgiselYerel optimumdan kaçmak için genel arama stratejisi (tavlama, genetik algoritma). | 7 · Yaklaşım Algoritmaları |
| min-conflicts heuristic | en az çakışma sezgiseliÇakışan bir değişkene en az çakışma yaratan değeri veren yerel arama. | 13 · Geri İzleme Algoritmaları |
| minimum cut | minimum kesimÇizgeyi iki parçaya ayıran en az kenarlı (ya da en küçük kapasiteli) kesim. | 8 · Rastgele Algoritmalar |
| minimum spanning tree (MST) | minimum kapsayan ağaçToplam kenar ağırlığı en küçük kapsayan ağaç. | 4.3 · Minimum Kapsayan Ağaç |
| Monte Carlo algorithm | Monte Carlo algoritmasıSüresi sınırlı, yanıtı küçük bir olasılıkla yanlış olabilen algoritma. | 8 · Rastgele Algoritmalar |
| move-to-front (MTF) | öne taşıErişilen öğeyi listenin başına taşıyan kural; 2-rekabetçidir. | 9 · Çevrimiçi Algoritmalar |
| moving average | hareketli ortalamaSon k değerin ortalamasını her yeni değerde güncelleme. | 9 · Çevrimiçi Algoritmalar |
| N-queens problem | N vezir problemiN × N tahtaya birbirini tehdit etmeyen N vezir yerleştirme. | 13 · Geri İzleme Algoritmaları |
| nearest neighbor heuristic | en yakın komşuHer adımda ziyaret edilmemiş en yakın şehre giden TSP sezgiseli. | 7 · Yaklaşım Algoritmaları |
| negative cycle | negatif döngüAğırlıkları toplamı negatif olan döngü; varsa en kısa yol tanımsızdır. | 4.2 · En Kısa Yol |
| NP-complete | NP-tamHem NP'de hem NP-zor olan problem. | 7 · Yaklaşım Algoritmaları |
| NP-hard | NP-zorNP'deki her problemin polinom sürede indirgenebildiği (en az NP kadar zor) problem. | 7 · Yaklaşım Algoritmaları |
| offline algorithm | çevrimdışı algoritmaTüm girdiyi baştan bilen algoritma. | 9 · Çevrimiçi Algoritmalar |
| online algorithm | çevrimiçi algoritmaGirdiyi parça parça alıp geleceği bilmeden her adımda karar veren algoritma. | 9 · Çevrimiçi Algoritmalar |
| optimal | optimalAmaç fonksiyonuna göre en iyi (çözüm). | 7 · Yaklaşım Algoritmaları |
| optimal substructure | optimal alt yapıOptimal çözümün, alt problemlerin optimal çözümlerinden kurulabilmesi. | 6 · Dinamik Programlama |
| overlapping subproblems | örtüşen alt problemlerAynı alt problemin özyinelemede tekrar tekrar ortaya çıkması. | 6 · Dinamik Programlama |
| page fault | sayfa hatasıİstenen sayfanın önbellekte olmaması. | 9 · Çevrimiçi Algoritmalar |
| paging | sayfalamaSınırlı önbellekte hangi sayfanın tutulacağına karar verme problemi. | 9 · Çevrimiçi Algoritmalar |
| parallel algorithm | paralel algoritmaİşi aynı anda çalışan birden çok işlemciye bölen algoritma. | 10 · Paralel Algoritmalar |
| parent | ebeveynAğaçta bir düğümün hemen üstündeki düğüm; BFS/DFS ağacı, Prim ve union-find'da ebeveyn dizisinde tutulur. | 4.1 · Çizge Gezinme |
| partition | parçalamaDiziyi pivottan küçükler ve büyükler olarak iki tarafa ayırma işlemi (Lomuto, Hoare). | 2 · Sıralama Algoritmaları |
| path compression | yol kısaltmaBul işleminde geçilen düğümleri doğrudan köke bağlama. | 4.3 · Minimum Kapsayan Ağaç |
| pattern | örüntüMetinde aranan dizgi (P). | 5 · Dizgi Algoritmaları |
| pipelining | boru hattıİşi aşamalara bölüp farklı verileri aşamalarda üst üste işleme. | 10 · Paralel Algoritmalar |
| pivot | pivotParçalamada diziyi ikiye ayırmak için seçilen öğe. | 8 · Rastgele Algoritmalar |
| polynomial time | polinom zamanBir k sabiti için O(nᵏ) süre. | 7 · Yaklaşım Algoritmaları |
| power iteration | Power Iteration (kuvvet yinelemesi)Bir vektörü matrisle tekrar tekrar çarpıp en büyük özdeğer ve özvektöre yakınsatan yöntem. | 7 · Yaklaşım Algoritmaları |
| PRAM model | PRAM modeliOrtak belleği paylaşan, eş zamanlı adımlarla çalışan işlemcilerden oluşan soyut model. | 10 · Paralel Algoritmalar |
| prefix | önekDizginin başından alınan parça. | 5 · Dizgi Algoritmaları |
| prefix doubling | önek ikiye katlamaSıralanmış önek uzunluğunu her turda ikiye katlayarak sonek dizisi kurma. | 5 (2) · Dizgi Algoritmaları (2) |
| prefix query | önek sorgusuBelirli bir önekle başlayan tüm anahtarları bulma. | 5 · Trie · Trie Veri Yapısı |
| prefix sum (scan) | önek toplamıHer konumda o konuma kadarki öğelerin toplamı; paralel olarak O(log n) derinlikte. | 10 · Paralel Algoritmalar |
| Prim's algorithm | Prim algoritmasıAğacı bir düğümden başlayıp en hafif dış kenarla büyüten MST algoritması. | 4.3 · Minimum Kapsayan Ağaç |
| primality test | asallık testiBir sayının asal olup olmadığını sınama (Miller–Rabin). | 8 · Rastgele Algoritmalar |
| priority queue | öncelikli kuyrukEn küçük (ya da en büyük) anahtarlı öğeyi hızla çıkaran yapı; çoğunlukla heap ile. | 4.2 · En Kısa Yol |
| pruning | budamaÇözüme götüremeyeceği anlaşılan dalı aramadan çıkarma. | 13 · Geri İzleme Algoritmaları |
| pseudo-polynomial | sözde-polinomGirdi uzunluğuna değil girdideki sayısal değere (ör. W) göre polinom olan süre. | 6 · Dinamik Programlama |
| pseudo-random number | sözde rastgele sayıBelirlenimci bir üreteçle elde edilen, rastgele görünen sayı. | 8 · Rastgele Algoritmalar |
| pseudocode | sözde kodBir programlama diline bağlı olmadan algoritmayı adım adım anlatan yazım. | 4.1 · Çizge Gezinme |
| push-relabel | itme–yeniden etiketlemeDüğümlerdeki aşırı akışı yüksekliğe göre iterek maksimum akış bulan yöntem. | 4.4 · Ağ Akışı |
| quadratic | kareselO(n²) büyüme; çoğunlukla iç içe iki döngü. | 1.1 · Giriş |
| quantifier | niceleyiciBir öğenin kaç kez tekrarlanacağını belirten düzenli ifade öğesi (*, +, ?, {m,n}). | 5 (2) · Dizgi Algoritmaları (2) |
| quick sort | hızlı sıralamaPivota göre parçalayıp iki tarafı özyinelemeli sıralayan algoritma. | 2 · Sıralama Algoritmaları |
| quickselect | rastgele seçme (QuickSelect)Rastgele pivotla k. en küçük öğeyi beklenen O(n) sürede bulma. | 8 · Rastgele Algoritmalar |
| Rabin-Karp algorithm | Rabin-Karp algoritmasıPencerelerin hash değerini karşılaştırarak arayan algoritma. | 5 · Dizgi Algoritmaları |
| race condition | yarış durumuSonucun iş parçacıklarının çalışma sırasına bağlı olması. | 10 · Paralel Algoritmalar |
| radix sort | basamak sıralamasıAnahtarları basamak basamak kararlı bir sıralamayla sıralayan yöntem (LSD, MSD). | 2 · Sıralama Algoritmaları |
| randomized algorithm | rastgele algoritmaAdımlarında rastgele seçim yapan algoritma. | 8 · Rastgele Algoritmalar |
| recurrence (relation) | özyineleme bağıntısıT(n)'yi daha küçük girdilerdeki T değerleriyle tanımlayan denklem. | 1.2 · Algoritma Karmaşıklığı |
| recursion | özyinelemeBir fonksiyonun problemi daha küçük bir örneği için kendini çağırması. | 1.2 · Algoritma Karmaşıklığı |
| recursion tree | özyineleme ağacıÖzyinelemeli çağrıları ve her düzeydeki işi gösteren ağaç; bağıntı çözmekte kullanılır. | 11 · Böl ve Fethet |
| reduction | indirgemeBir problemin örneklerini başka bir problemin örneklerine dönüştürme. | 7 · Yaklaşım Algoritmaları |
| reference (child pointer) | referansBir düğümün çocuğunu gösteren bağlantı. | 5 · Trie · Trie Veri Yapısı |
| regular expression | düzenli ifadeBir dizgi kümesini (arama örüntüsünü) tanımlayan biçimsel ifade. | 5 (2) · Dizgi Algoritmaları (2) |
| relaxation | gevşetmed[u] + w(u, v) < d[v] ise v'nin uzaklık tahminini ve ebeveynini güncelleme. | 4.2 · En Kısa Yol |
| reservoir sampling | rezervuar örneklemeUzunluğu bilinmeyen akıştan k öğelik düzgün rastgele örneklem tutma. | 9 · Çevrimiçi Algoritmalar |
| residual capacity | artık kapasiteBir kenardan daha gönderilebilecek akış: c − f. | 4.4 · Ağ Akışı |
| residual network | artık ağHer kenarda kalan kapasiteyi ve geri alınabilecek akışı (ters kenar) gösteren ağ. | 4.4 · Ağ Akışı |
| reverse-delete algorithm | ters silme algoritmasıKenarları ağırdan hafife inceleyip bağlantıyı bozmayanları silen MST algoritması. | 4.3 · Minimum Kapsayan Ağaç |
| rolling hash | kayan hashPencere bir kaydığında hash değerini O(1)'de güncelleyen hash. | 5 · Dizgi Algoritmaları |
| run-length encoding (RLE) | sıralı sıkıştırma kodlaması (RLE)Ardışık tekrarları (değer, sayı) çiftiyle yazan sıkıştırma. | 5 · Dizgi Algoritmaları |
| running median | çevrimiçi ortancaAkıştaki değerlerin ortancasını iki heap ile güncel tutma. | 9 · Çevrimiçi Algoritmalar |
| running time | çalışma süresiAlgoritmanın belirli bir girdide yaptığı temel işlem sayısı ya da geçen süre. | 1.1 · Giriş |
| scheduling | çizelgelemeİşleri makinelere ya da zaman dilimlerine atama problemi. | 7 · Yaklaşım Algoritmaları |
| search problem | arama problemiBir veri kümesinde aranan değerin olup olmadığını ve yerini bulmak. | 3 · Arama Algoritmaları |
| selection sort | seçimli sıralamaHer turda sırasız kısmın en küçüğünü seçip başa getiren sıralama. | 2 · Sıralama Algoritmaları |
| sentinel | bekçiDöngüde sınır denetimini kaldırmak için sona konan özel değer. | 3 · Arama Algoritmaları |
| (separate) chaining | zincirlemeAynı hücreye düşen anahtarları bir listede tutarak çakışma çözme. | 3 · Arama Algoritmaları |
| shell sort | kabuk sıralamasıAralığı giderek küçülen eklemeli sıralama (Donald Shell). | 2 · Sıralama Algoritmaları |
| shortest path | en kısa yolİki düğüm arasında kenar ağırlıkları toplamı en küçük olan yol. | 4.2 · En Kısa Yol |
| simulated annealing | benzetimli tavlamaKötüleşen adımları azalan bir olasılıkla kabul eden metasezgisel. | 7 · Yaklaşım Algoritmaları |
| single-source shortest paths | tek kaynaklı en kısa yollarBir kaynaktan tüm düğümlere en kısa yollar (Dijkstra, Bellman-Ford). | 4.2 · En Kısa Yol |
| ski rental problem | kayak kiralama problemiKiralama ile satın alma arasında geleceği bilmeden seçim yapma problemi. | 9 · Çevrimiçi Algoritmalar |
| sorting | sıralamaÖğeleri bir anahtara göre artan ya da azalan düzene koymak. | 2 · Sıralama Algoritmaları |
| source / sink | kaynak / hedefAkışın çıktığı (s) ve vardığı (t) düğümler. | 4.4 · Ağ Akışı |
| space complexity | bellek karmaşıklığıAlgoritmanın girdi dışında kullandığı ek belleğin girdi boyutuyla büyümesi. | 1.2 · Algoritma Karmaşıklığı |
| spanning tree | kapsayan ağaçBağlı çizgenin tüm düğümlerini içeren, döngüsüz alt çizgesi (V − 1 kenar). | 4.3 · Minimum Kapsayan Ağaç |
| speedup | hızlanmaSıralı sürenin paralel süreye oranı: T₁ / Tₚ. | 10 · Paralel Algoritmalar |
| stable (sort) | kararlıEşit anahtarlı öğelerin göreli sırasını koruyan (sıralama). | 2 · Sıralama Algoritmaları |
| state-space tree | durum uzayı ağacıKısmi çözümlerin düğüm, seçimlerin kenar olduğu arama ağacı. | 13 · Geri İzleme Algoritmaları |
| Strassen's algorithm | Strassen algoritmasıMatrisleri sekiz yerine yedi alt çarpımla O(n^2,81) sürede çarpan yöntem. | 11 · Böl ve Fethet |
| string | dizgiBir alfabeden karakterlerin sonlu dizisi. | 5 · Dizgi Algoritmaları |
| string matching | dizgi eşleştirmeBir örüntünün metin içindeki tüm geçişlerini bulma problemi. | 5 · Dizgi Algoritmaları |
| strongly connected component (SCC) | güçlü bağlantılı bileşenYönlü çizgede her düğümün diğerine yol bulunduğu en büyük düğüm kümesi. | 4.1 · Çizge Gezinme |
| subproblem | alt problemAsıl problemin daha küçük bir örneği. | 6 · Dinamik Programlama |
| subset sum | alt küme toplamıToplamı verilen değere eşit bir alt küme olup olmadığı problemi. | 6 · Dinamik Programlama |
| substring | alt dizgiDizginin ardışık karakterlerden oluşan parçası. | 5 · Dizgi Algoritmaları |
| suffix | sonekDizginin sonundan alınan parça. | 5 · Dizgi Algoritmaları |
| suffix array | sonek dizisiBir dizginin tüm soneklerinin sözlüksel sıradaki başlangıç indisleri. | 5 (2) · Dizgi Algoritmaları (2) |
| suffix trie / suffix tree | sonek trie'si / sonek ağacıBir dizginin tüm soneklerini içeren trie; sıkıştırılmış hâli sonek ağacıdır. | 5 · Trie · Trie Veri Yapısı |
| swap | takasİki öğenin yerlerini karşılıklı değiştirmek. | 2 · Sıralama Algoritmaları |
| tabulation | tablolamaAlt problemleri küçükten büyüğe (aşağıdan yukarı) bir tabloda doldurma. | 6 · Dinamik Programlama |
| tight bound | sıkı sınırHem alt hem üst sınır olan, büyümeyi tam veren sınır (Θ). | 1.1 · Giriş |
| time complexity | zaman karmaşıklığıTemel işlem sayısının girdi boyutuyla nasıl büyüdüğü. | 1.1 · Giriş |
| Timsort | TimsortDoğal sıralı parçaları eklemeli sıralama ve birleştirmeyle işleyen karma sıralama. | 2 · Sıralama Algoritmaları |
| top-down / bottom-up | yukarıdan aşağı / aşağıdan yukarıDP'nin iki biçimi: özyineleme + bellekleme ya da döngüyle tablo doldurma. | 6 · Dinamik Programlama |
| topological sort | topolojik sıralamaYönlü döngüsüz çizgede her kenarın soldan sağa gittiği düğüm sıralaması. | 4.1 · Çizge Gezinme |
| traceback (solution reconstruction) | geri okumabacktracking ise geri izlemeDoldurulmuş DP tablosundan geriye doğru giderek çözümün kendisini bulma. | 6 · Dinamik Programlama |
| transpose (heuristic) | transpozErişilen öğeyi bir önündekiyle takas eden liste düzenleme kuralı. | 9 · Çevrimiçi Algoritmalar |
| travelling salesman problem (TSP) | gezgin satıcı problemiHer şehre bir kez uğrayıp başlangıca dönen en kısa turu bulma. | 7 · Yaklaşım Algoritmaları |
| trie (prefix tree) | trie (önek ağacı)Dizgileri ortak önekleri paylaşan, karakter etiketli kenarlardan oluşan ağaçta saklayan yapı. | 5 · Trie · Trie Veri Yapısı |
| unbounded knapsack | sınırsız sırt çantasıHer eşyadan istenen sayıda alınabilen sırt çantası problemi. | 6 · Dinamik Programlama |
| union-find (disjoint sets) | union-find (ayrık kümeler)Ayrık kümeleri bul ve birleştir işlemleriyle yöneten yapı. | 4.3 · Minimum Kapsayan Ağaç |
| upper bound | üst sınırBir değerin aşamayacağı sınır; O gösterimi üst sınır verir. | 1.1 · Giriş |
| vertex / node | düğümÇizgenin bir noktası. | 4.1 · Çizge Gezinme |
| vertex cover | düğüm kapsamaHer kenarın en az bir ucunu içeren düğüm kümesi. | 7 · Yaklaşım Algoritmaları |
| weighted graph | ağırlıklı çizgeHer kenarına bir sayı (ağırlık, maliyet) atanmış çizge. | 4.1 · Çizge Gezinme |
| work / span | iş / derinlikToplam işlem sayısı (T₁) ve en uzun bağımlılık zinciri (T∞). | 10 · Paralel Algoritmalar |
| work stealing | iş çalmaBoşta kalan iş parçacığının başka birinin kuyruğundan iş alması. | 10 · Paralel Algoritmalar |
| worst case | en kötü durumAynı boyuttaki girdiler arasında en çok işlem gerektiren durum. | 1.2 · Algoritma Karmaşıklığı |
Aramaya uyan terim yok.
Sercan KÜLCÜ, Tüm hakları saklıdır.