Bölüm 6: İstisnalar

Bölüm 6: İstisnalar · Çalışma Soruları
Hata türleritry ve catchfinallytry-with-resourcesHiyerarşiKontrol edilenthrow ve throwsYayılımErrorÖzel istisnaYığın izi
Sercan KÜLCÜ · Giresun Üniversitesi · Bilgisayar Mühendisliği

Çıktı Sorusu · İstisna Kavramı

Soru 1: Yakalanmayan İstisna

Program ne yazdırır? "B" neden yazılmaz? Yığın izindeki satır numaraları neyi gösterir?

public class Bolme {
  static int f(int[] d) {
    return 10 / (d.length - 2);
  }
  public static void main(String[] args) {
    System.out.println("A");
    System.out.println(f(new int[3]));
    System.out.println(f(new int[2]));
    System.out.println("B");
  }
}
Cevabı göster
A
10
Exception in thread "main"
  java.lang.ArithmeticException: / by zero
    at Bolme.f(Bolme.java:3)
    at Bolme.main(Bolme.java:8)

(İstisna satırı ekranda tek satırdır; burada bölündü.)

İlk çağrıda 10 / 1 = 10. İkincide payda 0: tam sayı bölmesi ArithmeticException fırlatır. f de main de yakalamadığı için program sonlanır; 9. satır hiç çalışmaz.

İlk at istisnanın doğduğu yer (f, 3. satır), alttaki onu çağıran satırdır (main, 8).

Adım Adım Çalıştırma · try ve catch

Soru 2: Hangi catch Çalışır?

dene sırasıyla "5", "x", "1", "-2" ve "0" ile çağrılıyor. Her çağrıda hangi blok çalışır, ne yazdırılır?

try { parseInt; new int[n]; d[n-1] = 100/(n-1) }catch (ArithmeticException e)catch (RuntimeException e)istisna yok: catch blokları atlanır

d = new int[5], d[4] = 100 / 4 = 25. İstisna olmadığı için hiçbir catch çalışmaz.

try { parseInt; new int[n]; d[n-1] = 100/(n-1) }catch (ArithmeticException e)catch (RuntimeException e)fırlatılan: NumberFormatException

NumberFormatException (3. satır) ilk catch ile eşleşmez; bir RuntimeException olduğu için ikincisi yakalar.

try { parseInt; new int[n]; d[n-1] = 100/(n-1) }catch (ArithmeticException e)catch (RuntimeException e)fırlatılan: ArithmeticException (/ by zero)

n − 1 = 0: bölmede ArithmeticException. İlk catch eşleşir; ikinci denenmez.

try { parseInt; new int[n]; d[n-1] = 100/(n-1) }catch (ArithmeticException e)catch (RuntimeException e)fırlatılan: NegativeArraySizeException

Negatif boyutla dizi oluşturulamaz: NegativeArraySizeException, bir RuntimeException.

try { parseInt; new int[n]; d[n-1] = 100/(n-1) }catch (ArithmeticException e)catch (RuntimeException e)fırlatılan: ArrayIndexOutOfBoundsException

İndis (−1) ve sağ taraf (−100) hesaplanır; atamada indis denetlenince ArrayIndexOutOfBoundsException.

static void dene(String s) {
  try {
    int n = Integer.parseInt(s);
    int[] d = new int[n];
    d[n - 1] = 100 / (n - 1);
    System.out.println("tamam " + d[n - 1]);
  } catch (ArithmeticException e) {
    System.out.println("A");
  } catch (RuntimeException e) {
    System.out.println("R " + e.getClass().getSimpleName());
  }
}

Çoktan Seçmeli · try ve catch

Soru 3: catch Sırası

Bu kod için hangisi doğrudur?

try {
  int s = 10 / 0;
} catch (Exception e) {
  System.out.println("Genel");
} catch (ArithmeticException e) {
  System.out.println("Aritmetik");
}

A: catch blokları yukarıdan aşağıya denenir; Exception bloğu her ArithmeticException'ı zaten yakalar, ikinci blok asla çalışamaz. Derleyici erişilemeyen catch'e izin vermez. Kural: alt sınıf önce, üst sınıf sonra.

Adım Adım Çalıştırma · finally

Soru 4: finally ve return

Program ne yazdırır? finally, return'den önce mi sonra mı çalışır?

trycatch (IllegalStateException e)finallybekleyen dönüş—

f(5): try başlar, "T5 " yazılır.

trycatch (IllegalStateException e)finallybekleyen dönüş2

return 10 / x: dönüş değeri 2 hesaplanır ve bekletilir; metot henüz bitmez.

trycatch (IllegalStateException e)finallybekleyen dönüş2

Metottan çıkmadan önce finally çalışır: "F ".

trycatch (IllegalStateException e)finallybekleyen dönüş—

Bekleyen 2 döner; println yazar ve satırı bitirir.

trycatch (IllegalStateException e)finallybekleyen dönüş—

f(0): "T0 ".

trycatch (IllegalStateException e)finallybekleyen dönüş—

throw: try'ın kalanı (return 10 / x) atlanır; 0'a bölme hiç denenmez.

trycatch (IllegalStateException e)finallybekleyen dönüş-1

Eşleşen catch "C " yazar; return -1 değeri bekletir.

trycatch (IllegalStateException e)finallybekleyen dönüş-1

Yine finally: "F ".

trycatch (IllegalStateException e)finallybekleyen dönüş—

−1 döner. finally her iki yolda da, dönüşten hemen önce çalıştı.

static int f(int x) {
  try {
    System.out.print("T" + x + " ");
    if (x == 0) {
      throw new IllegalStateException();
    }
    return 10 / x;
  } catch (IllegalStateException e) {
    System.out.print("C ");
    return -1;
  } finally {
    System.out.print("F ");
  }
}
// main içinde
System.out.println(f(5));
System.out.println(f(0));

Çoktan Seçmeli · finally

Soru 5: finally Değişkeni Değiştirirse

Program ne yazdırır?

static int g() {
  int s = 1;
  try {
    s = 2;
    return s;
  } finally {
    s = 3;
    System.out.print(s + " ");
  }
}
// main içinde
System.out.println(g());

B: return s; çalıştığında dönüş değeri (2) hesaplanıp saklanır; sonra finally çalışır. finally s'yi 3 yapar ve "3 " yazar, ama saklanmış dönüş değeri değişmez: main 2 yazar. finally içinde ayrıca return olsaydı o değer dönerdi (önerilmez).

Çıktı Sorusu · finally

Soru 6: İki Kaynaklı try-with-resources

Program ne yazdırır?

class K implements AutoCloseable {
  String ad;
  K(String ad) {
    this.ad = ad;
    System.out.println(ad + " açıldı");
  }
  public void close() {
    System.out.println(ad + " kapandı");
  }
}
// main içinde
try (K a = new K("A"); K b = new K("B")) {
  System.out.println("iş");
  throw new RuntimeException("hata");
} catch (RuntimeException e) {
  System.out.println("catch " + e.getMessage());
} finally {
  System.out.println("finally");
}
Cevabı göster
A açıldı
B açıldı
iş
B kapandı
A kapandı
catch hata
finally

Kaynaklar yazıldıkları sırayla açılır, ters sırayla kapanır: son açılan önce kapanır.

Kapatma, istisna olsa bile ve catch'ten önce yapılır; ardından catch, en son finally çalışır.

Çıktı Sorusu · finally

Soru 7: İç İçe try

Program ne yazdırır?

try {
  try {
    Object o = "12";
    Integer i = (Integer) o;
    System.out.println("iç try sonu");
  } catch (NumberFormatException e) {
    System.out.println("iç catch");
  } finally {
    System.out.println("iç finally");
  }
  System.out.println("dış try sonu");
} catch (ClassCastException e) {
  System.out.println("dış catch");
} finally {
  System.out.println("dış finally");
}
System.out.println("son");
Cevabı göster
iç finally
dış catch
dış finally
son

o bir String nesnesidir; Integer'a dönüşüm ClassCastException fırlatır ("12" sayıya benzese de dönüşüm yapılmaz).

İç catch bu tipi yakalamaz; istisna dışa ilerlerken iç finally çalışır. Dış try'ın kalanı ("dış try sonu") atlanır, dış catch yakalar, dış finally çalışır ve program devam eder.

Çoktan Seçmeli · İstisna Hiyerarşisi

Soru 8: Hangi catch Yakalar?

new FileReader("yok.txt") bir FileNotFoundException fırlatıyor. Aşağıdaki catch tiplerinden hangisi onu yakalar?

D: Bir catch, yazılan tipi ve tüm alt sınıflarını yakalar. FileNotFoundException → IOException → Exception → Throwable zincirindedir. RuntimeException ve SQLException ayrı dallardır; Error Exception ailesinden değildir.

Çoktan Seçmeli · İstisna Türleri

Soru 9: Kontrol Edilen İstisnalar

Hangi gruptaki istisnaların hepsi kontrol edilen (checked) istisnadır?

A: Kontrol edilen istisnalar Exception'dan türeyip RuntimeException'dan türemeyenlerdir; derleyici "yakala ya da bildir" kuralını uygular. NullPointerException, NumberFormatException ve ClassCastException RuntimeException alt sınıflarıdır.

Hata Bulma · İstisna Türleri

Soru 10: Derlenmeyen Okuma Metodu

Derleyici bu metot için hangi hataları verir? İki farklı düzeltme yazın.

static String ilkSatir(String yol) {
  BufferedReader r =
      new BufferedReader(new FileReader(yol));
  return r.readLine();
}
Cevabı göster
error: unreported exception
  FileNotFoundException; must be caught
  or declared to be thrown
error: unreported exception IOException;
  must be caught or declared to be thrown

FileReader yapıcısı ve readLine() kontrol edilen istisna fırlatır. 1) Bildir (çağıran ele alır); dosya da kapanır:

static String ilkSatir(String yol)
    throws IOException {
  try (BufferedReader r =
      new BufferedReader(new FileReader(yol))) {
    return r.readLine();
  }
}

2) Ele al: aynı try-with-resources'a catch (IOException e) { return null; } eklenir ve throws kaldırılır. IOException, FileNotFoundException'ı da kapsar.

Adım Adım Çalıştırma · İstisna Fırlatma

Soru 11: İstisnanın Yayılımı

İstisna hangi metotta doğar, hangi satırlar atlanır? Program ne yazdırır?

mainb(1)c(1)

main → b(1) → c(1): üç çerçeve.

mainb(1)c(1)

1 > 2 yanlış; c normal biter, çerçevesi kaldırılır.

mainb(1)c(3)

b ikinci kez c'yi çağırır: c(3).

mainb(1)c(3)IllegalArgument…

3 > 2: istisna fırlatılır. c'de try yok: c o anda sona erer, "c bitti" yazılmaz.

mainb(1)IllegalArgument…

b'de catch yok ama finally var: çalışır, sonra istisna yoluna devam eder. "b bitti" atlanır.

mainIllegalArgument…

main'deki catch eşleşir. "main devam" atlanmıştır.

main

catch'ten sonra program normal akışına döner.

static void c(int x) {
  System.out.println("c " + x);
  if (x > 2) throw new IllegalArgumentException("x=" + x);
  System.out.println("c bitti");
}
static void b(int x) {
  try {
    c(x);
    c(x + 2);
    System.out.println("b bitti");
  } finally {
    System.out.println("b finally");
  }
}
// main içinde
try {
  b(1);
  System.out.println("main devam");
} catch (IllegalArgumentException e) {
  System.out.println("main: " + e.getMessage());
}
System.out.println("son");

Çoktan Seçmeli · İstisna Fırlatma

Soru 12: throw ve Bildirim

Bu metot için hangisi doğrudur?

static void f(int x) {
  if (x < 0) {
    throw new Exception("negatif");
  }
}

C: Exception (RuntimeException olmayan) kontrol edilen bir istisnadır: unreported exception Exception; must be caught or declared to be thrown. Çözüm: imzaya throws Exception eklemek ya da IllegalArgumentException gibi kontrol edilmeyen bir tip fırlatmak. throw gövdenin her yerinde kullanılabilir (D).

Çıktı Sorusu · Çalışma Zamanı İstisnaları

Soru 13: Satır Satır İstisnalar

Her satır tek başına çalıştırılıyor. Hangi istisna fırlatılır?

1  Object o = "5"; Integer i = (Integer) o;
2  char c = "abc".charAt(3);
3  int n = Integer.parseInt(" 7");
4  int m = Math.addExact(Integer.MAX_VALUE, 1);
5  int g = new ArrayList<Integer>().get(0);
6  int[] d = null; d[0] = 1;
7  int[] e = new int[-1];
Cevabı göster
Satırİstisna
1ClassCastException: nesne bir String
2StringIndexOutOfBoundsException: indisler 0 … 2
3NumberFormatException: baştaki boşluk
4ArithmeticException: integer overflow
5IndexOutOfBoundsException: boyut 0
6NullPointerException
7NegativeArraySizeException

Hepsi RuntimeException alt sınıfıdır: derleyici hiçbirini zorunlu tutmaz. Sıradan + taşmada istisna fırlatmaz; addExact fırlatır.

Çoktan Seçmeli · Çalışma Zamanı İstisnaları

Soru 14: İstisnasız Satır

Aşağıdaki ifadelerden hangisi çalışırken istisna fırlatmaz?

D: Kayan noktalı bölme IEEE 754 kurallarına uyar: 10.0 / 0 Infinity üretir, istisna yoktur. Tam sayı bölmesi ve kalan 0 ile ArithmeticException: / by zero; toIntExact int aralığına sığmayan değerde integer overflow fırlatır.

Çoktan Seçmeli · Kontrol Edilen Sınıflar

Soru 15: Derleyicinin İstediği

main içinde, try-catch ve throws olmadan yazılınca hangisi derlenmez?

B: Thread.sleep kontrol edilen InterruptedException fırlatabileceğini bildirir: unreported exception InterruptedException. Diğerleri en fazla kontrol edilmeyen istisna fırlatır (NumberFormatException, IllegalArgumentException, NullPointerException); derleyici bunları denetlemez.

Çoktan Seçmeli · Error Sınıfları

Soru 16: Sonsuz Özyineleme

Program çalıştırılınca ne olur?

static int f(int n) {
  return f(n + 1);
}
public static void main(String[] args) {
  try {
    f(0);
  } catch (Exception e) {
    System.out.println("yakalandı");
  }
  System.out.println("son");
}

C: Her çağrı yığına yeni bir çerçeve ekler; yığın dolunca JVM StackOverflowError fırlatır. Bu bir Error'dur, Exception ailesinden değildir: catch (Exception e) yakalamaz, program yığın iziyle sonlanır. Derleyici sonsuz özyinelemeyi denetlemez.

Kod Yazma · Özel İstisnalar

Soru 17: Özel İstisna Sınıfı

Kontrol edilen bir GecersizNotHatasi sınıfı ve int notGir(int not) metodunu yazın: not 0–100 dışındaysa istisna "Not 0-100 arası olmalı: …" mesajıyla fırlatılsın, geçerliyse not dönsün. main içindeki döngü ne yazdırır?

for (int g : new int[]{85, 120, 40}) {
  try {
    System.out.println("Kaydedildi: "
        + notGir(g));
  } catch (GecersizNotHatasi e) {
    System.out.println("Hata: "
        + e.getMessage());
  }
}
Cevabı göster
class GecersizNotHatasi extends Exception {
  GecersizNotHatasi(String m) { super(m); }
}
static int notGir(int not)
    throws GecersizNotHatasi {
  if (not < 0 || not > 100) {
    throw new GecersizNotHatasi(
        "Not 0-100 arası olmalı: " + not);
  }
  return not;
}
Kaydedildi: 85
Hata: Not 0-100 arası olmalı: 120
Kaydedildi: 40

Kontrol edilen tip: throws zorunlu. try döngünün içinde: 120 hatası 40'ı engellemez.

Kod Okuma · Yığın İzi

Soru 18: Yığın İzini Okumak

Program ne yazdırır? Yığın izine göre istisna hangi satırda doğar, null değeri nereden gelir, "bitti" neden yazılmaz?

 1 public class Okul {
 2   public static void main(String[] args) {
 3     int[] a = {70, 80};
 4     int[] b = null;
 5     rapor("A", a);
 6     rapor("B", b);
 7     System.out.println("bitti");
 8   }
 9   static void rapor(String ad, int[] d) {
10     System.out.println(ad + ": " + ortalama(d));
11   }
12   static double ortalama(int[] notlar) {
13     int t = 0;
14     for (int n : notlar) {
15       t += n;
16     }
17     return (double) t / notlar.length;
18   }
19 }
Cevabı göster
A: 75.0
Exception in thread "main"
  java.lang.NullPointerException: …
    at Okul.ortalama(Okul.java:14)
    at Okul.rapor(Okul.java:10)
    at Okul.main(Okul.java:6)
  • İlk at satırı doğduğu yeri gösterir: ortalama, 14. satır. for-each null bir dizinin uzunluğunu okumaya çalışır.
  • Aşağı doğru okununca zincir: main (6) → rapor (10) → ortalama (14). null, 4. satırda b'ye atanıp 6. satırda gönderilmiştir: düzeltilecek yer çoğu zaman istisnanın doğduğu yer değil, değeri üreten yerdir.
  • Kimse yakalamadığı için program sonlandı; 7. satır çalışmadı.

“…”: Java 14 ve sonrası null olan değeri de yazar ("Cannot read the array length …").

Son

Bölüm 6: İstisnalar: Çalışma Soruları
Konu anlatımı: istisnalar sunumu · Terim sözlüğü
1 / 1 Sercan KÜLCÜ, Tüm hakları saklıdır.