Java ile Nesne Yönelimli Programlama: Terim Sözlüğü

Sunumlarda geçen her İngilizce terim, sunumlarda kullanılan tek Türkçe karşılığı ve kısa tanımı. Bölüm sütunu, terimin ayrıntılı anlatıldığı slayda bağlanır. Karşılıklar Bilgisayar ve Programlamaya Giriş, Veri Yapıları, Algoritmalar ve İşletim Sistemleri sözlükleriyle uyumludur.

İngilizceTürkçeBölüm
abstract classsoyut sınıfabstract ile tanımlanan, nesnesi oluşturulamayan, soyut metot içerebilen sınıf.4.5 · Soyut Sınıflar ve Arayüzler
abstract methodsoyut metotGövdesi olmayan, alt sınıfın uygulamak zorunda olduğu metot.4.5 · Soyut Sınıflar ve Arayüzler
abstractionsoyutlamaAyrıntıyı gizleyip yalnızca önemli özellikleri gösterme.3.2 · Fonksiyonlar
acceptance testingkabul testiSistemi kullanıcılarla birlikte gerçek verilerle sınayıp müşterinin sistemi kabul edip etmeyeceğini belirleyen test.7 · Test ve Hata Ayıklama
access modifiererişim belirleyiciBir üyeye nereden erişilebileceğini belirleyen public, protected, private ya da paket erişimi.4.1 · Nesneler ve Sınıflar
accessor (getter)erişimci (getter)Bir alanın değerini döndüren get metodu.4.2 · Sarmalama
accumulatorbiriktiriciDöngünün her turunda değer eklenerek sonucu toplayan değişken (toplam).1.4 · Akış Diyagramları
ACIDACIDBir işlemin dört özelliği: bölünmezlik (atomicity), tutarlılık (consistency), yalıtım (isolation) ve kalıcılık (durability).11 · Veri Tabanı Programlama
adapter classadaptör sınıfıBir dinleyici arayüzünün bütün metotlarını boş gövdelerle uygulayan hazır sınıf; ondan türeyen sınıf yalnız ilgilendiği metodu geçersiz kılar.9 · Grafikler ve Kullanıcı Arayüzleri
aggregate functiontoplama fonksiyonuBir satır kümesinden tek değer üreten COUNT, SUM, AVG, MIN, MAX.11 · Veri Tabanı Programlama
algorithmalgoritmaBir problemi sonlu sayıda kesin adımla çözen yöntem.1.3 · Algoritmalar
aliastakma adAynı nesneyi gösteren iki referans değişkeninden her biri.3.3 · Diziler
amortized costamortize maliyetTek tek bazen pahalı olan çağrıların uzun bir dizideki ortalama maliyeti; ArrayList'e sona ekleme ortalamada sabit iş yapar.5 · Koleksiyonlar
annotationetiket (annotation)Koda eklenen, derleyiciye bilgi veren ve @ ile başlayan not (@Override).4.3 · Kalıtım
anonymous classanonim sınıfAdı olmadan, tanımlandığı yerde tek nesnesi oluşturulan iç sınıf.4.1 · Nesneler ve Sınıflar
argumentargümanMetot çağrılırken parametreye verilen gerçek değer.3.2 · Fonksiyonlar
arraydiziAynı tipten, sabit sayıda öğeyi ardışık hücrelerde tutan yapı.3.3 · Diziler
array initializerilklendirici listesiSüslü parantez içinde verilen başlangıç değerleri: int[] a = {1, 2, 3}.3.3 · Diziler
ASCIIASCIIİngiliz alfabesi, rakamlar ve denetim karakterleri için 7 bitlik karakter kodlaması.1.1 · Bilgisayarlar
assembly languageassembly diliMakine komutlarını kısaltmalarla yazan alt düzey dil.1.1 · Bilgisayarlar
assertiondoğrulama (assert)Beklenen ile gerçek sonucu karşılaştıran ya da bir varsayımı denetleyen ifade.7 · Test ve Hata Ayıklama
assignmentatamaSağdaki ifadenin değerini soldaki değişkene yazma (=).2.2 · Söz Dizimi Kuralları
associativitybirleşme yönüEşit öncelikli işleçlerin soldan sağa mı sağdan sola mı uygulanacağını belirleyen kural.2.2 · Söz Dizimi Kuralları
atomic operationatomik işlemBölünmeden, tek adımda tamamlanan işlem (AtomicInteger).10 · İş Parçacıkları
auto-commitotomatik onayJDBC bağlantısının varsayılan ayarı: her komut kendi başına bir işlemdir ve çalışır çalışmaz kalıcı olur.11 · Veri Tabanı Programlama
autoboxing / unboxingotomatik kutulama / kutudan çıkarmaİlkel değerin sarmalayıcı nesneye ve tersine otomatik dönüşümü.4.1 · Nesneler ve Sınıflar
AWT (Abstract Window Toolkit)AWTJava'nın ilk grafik kütüphanesi (java.awt); bugün daha çok Graphics, Color, Font, yerleşim yöneticileri ve olay sınıfları için kullanılır.9 · Grafikler ve Kullanıcı Arayüzleri
base casetaban durumÖzyinelemeyi durduran, doğrudan çözülen en küçük durum.3.5 · Özyineleme
batch updatetoplu işlemBirçok komutu addBatch ile biriktirip executeBatch ile birlikte gönderme.11 · Veri Tabanı Programlama
binary heapikili yığınBir dizide saklanan, her ebeveynin çocuklarından küçük ya da onlara eşit olduğu tam ikili ağaç; PriorityQueue'nun iç yapısı.5 · Koleksiyonlar
binary number systemikilik sayı sistemiYalnızca 0 ve 1 rakamlarını kullanan 2 tabanlı sistem.1.1 · Bilgisayarlar
binary searchikili aramaSıralı dizide aralığı her adımda yarıya indirerek arama; O(log n).1.3 · Algoritmalar
bitbitİkilik sistemin tek basamağı; 0 ya da 1.1.1 · Bilgisayarlar
black-box / white-box testingkara kutu / beyaz kutu testiKodun içine bakmadan yalnız girdi ve beklenen çıktıyla yapılan test ile kodun yapısı bilinerek her dalı ve döngüyü en az bir kez çalıştırmayı amaçlayan test.7 · Test ve Hata Ayıklama
blockblokSüslü parantezler arasındaki deyim grubu.2.2 · Söz Dizimi Kuralları
booleanboolean (mantıksal tip)Yalnızca true ya da false değerini alan tip.2.2 · Söz Dizimi Kuralları
boundary value analysissınır değer analiziHer denklik sınıfının uç değerlerini ve geçersiz bölgenin ilk değerlerini test girdisi olarak seçme.7 · Test ve Hata Ayıklama
bounded type parametersınırlı tip parametresi<T extends Ust> biçiminde, bir üst tiple sınırlandırılmış tip parametresi.4.5 · Soyut Sınıflar ve Arayüzler
break / continuebreak / continueDöngüden çıkan ya da turun kalanını atlayan deyimler.3.1 · Kontrol Yapıları
breakpointkesme noktasıHata ayıklayıcının programı durdurduğu satır.7 · Test ve Hata Ayıklama
bubble sortkabarcık sıralamasıKomşu öğeleri karşılaştırıp yer değiştirerek büyüğü sona taşıyan sıralama.1.3 · Algoritmalar
buffer / bufferingtampon / tamponlamaVeriyi bellekte biriktirip toplu okuma-yazma yaparak disk erişimini azaltma.8 · Giriş Çıkış İşlemleri
busveri yoluİşlemciyi bellek ve giriş/çıkış aygıtlarına bağlayan ortak iletişim hattı.1.1 · Bilgisayarlar
busy waitingmeşgul beklemeBir koşulun döngüde sürekli sınanarak beklenmesi; çekirdeği boşuna meşgul eder.10 · İş Parçacıkları
bytebayt8 bitten oluşan veri birimi; Java'da aynı adlı byte tipi de vardır.1.1 · Bilgisayarlar
byte stream / character streambayt akışı / karakter akışıInputStream/OutputStream ile Reader/Writer sınıf aileleri.8 · Giriş Çıkış İşlemleri
bytecodebytecode (ara kod)javac'ın ürettiği, JVM'in çalıştırdığı platformdan bağımsız komutlar (.class).2.2 · Söz Dizimi Kuralları
cacheönbellekİşlemci ile bellek arasında sık kullanılan veriyi tutan küçük ve hızlı bellek.1.1 · Bilgisayarlar
call stackçağrı yığınıÇalışan metotların çerçevelerini tutan yığın.3.2 · Fonksiyonlar
capacitykapasiteDinamik dizideki iç dizinin toplam hücre sayısı; dolu hücre sayısı olan size() ile aynı değildir.5 · Koleksiyonlar
carryeldeBir basamaktaki toplam taban değerini aşınca bir üst basamağa aktarılan değer.1.1 · Bilgisayarlar
cast (explicit conversion)açık dönüşüm (cast)Parantez içinde hedef tip yazılarak yapılan dönüşüm: (int) 3.7.2.2 · Söz Dizimi Kuralları
channel (NIO)kanalNIO'da tamponla çift yönlü okuma-yazma yapan bağlantı.8 · Giriş Çıkış İşlemleri
character (char)karakter (char)Tek bir UTF-16 kod birimini tutan 16 bitlik tip.2.2 · Söz Dizimi Kuralları
character encodingkarakter kodlamasıKarakterlerin hangi bayt dizileriyle saklanacağını belirleyen kural.8 · Giriş Çıkış İşlemleri
checked exceptionkontrol edilen istisnaDerleyicinin yakalanmasını ya da bildirilmesini zorunlu tuttuğu istisna.6 · İstisnalar
classsınıfNesnelerin alanlarını ve metotlarını tanımlayan taslak.4.1 · Nesneler ve Sınıflar
class invariantsınıf değişmeziNesnenin durumunun her zaman sağlaması gereken kural.4.2 · Sarmalama
classpathsınıf yoluDerleyicinin ve JVM'in paketleri aramaya başladığı kök klasörler; varsayılanı komutun çalıştırıldığı klasördür (.).4.2 · Sarmalama
code coveragekod kapsamıTestlerin çalıştırdığı kod satırlarının oranı.7 · Test ve Hata Ayıklama
code pointkod noktasıUnicode'da bir karaktere verilen numara; U+ ön ekiyle onaltılı yazılır.1.1 · Bilgisayarlar
collectionkoleksiyonBirden çok nesneyi bir arada tutan veri yapısı.5 · Koleksiyonlar
Collections FrameworkKoleksiyon ÇerçevesiJava'nın arayüz, sınıf ve algoritmalardan oluşan koleksiyon kütüphanesi.5 · Koleksiyonlar
collisionçakışmaİki farklı öğenin hash tablosunda aynı kovaya düşmesi; çakışan öğeler kovada bir zincir oluşturur.5 · Koleksiyonlar
commentaçıklamaDerleyicinin yok saydığı, okuyucuya yönelik not (//, /* */).2.2 · Söz Dizimi Kuralları
comparatorkarşılaştırıcı (Comparator)İki nesneyi dışarıdan karşılaştıran, başka bir sıra tanımlayan nesne.5 · Koleksiyonlar
compare-and-set (CAS)karşılaştır ve değiştir (CAS)Değer hâlâ beklenen ise yenisini yazıp true döndüren, değilse dokunmayıp false döndüren tek atomik işlem.10 · İş Parçacıkları
comparison operatorkarşılaştırma işleciİki değeri karşılaştırıp boolean üreten ==, !=, <, > gibi işleçler.2.2 · Söz Dizimi Kuralları
compile time / run timederleme zamanı / çalışma zamanıKodun derlendiği an ile programın çalıştığı süre.4.4 · Çok Biçimlilik
compilerderleyiciKaynak kodu bütünüyle başka bir dile (Java'da bytecode'a) çeviren program.2.1 · Programlama
componentbileşenPencereye yerleştirilen görsel öğe (JButton, JLabel…).9 · Grafikler ve Kullanıcı Arayüzleri
compositionoluşum (composition)Bir sınıfın başka bir sınıf tipinde alan içermesi (has-a).4.3 · Kalıtım
compound assignmentbileşik atamaİşlem ve atamayı birleştiren işleç (+=, *=).2.2 · Söz Dizimi Kuralları
computabilityhesaplanabilirlikBir problemin herhangi bir algoritmayla çözülüp çözülemeyeceği sorusu.1.2 · Hesaplama ve Hesaplamalı Düşünme
computationhesaplamaBir problemin girdisinden çıktısını adım adım üretme süreci.1.2 · Hesaplama ve Hesaplamalı Düşünme
computational thinkinghesaplamalı düşünmeProblemi parçalara ayırma, örüntü bulma, soyutlama ve algoritma tasarlama becerisi.1.2 · Hesaplama ve Hesaplamalı Düşünme
concrete classsomut sınıfTüm metotları uygulanmış, nesnesi oluşturulabilen sınıf.4.5 · Soyut Sınıflar ve Arayüzler
concurrency / parallelismeş zamanlılık / paralellikİşlerin zaman içinde iç içe ilerlemesi ile gerçekten aynı anda çalışması.10 · İş Parçacıkları
conditionkoşulSonucu true ya da false olan mantıksal ifade.3.1 · Kontrol Yapıları
conditional (ternary) operatorkoşul işlecikoşul ? a : b biçiminde iki değerden birini seçen ifade.2.2 · Söz Dizimi Kuralları
conditional flowkoşullu akışBir koşulun sonucuna göre yollardan birinin seçilmesi.1.4 · Akış Diyagramları
constructoryapıcınew ile nesne oluşturulurken çağrılan, sınıfla aynı adlı, dönüş tipi olmayan özel metot.4.1 · Nesneler ve Sınıflar
constructor chainingyapıcı zinciriYapıcının this(...) ya da super(...) ile başka bir yapıcıyı çağırması.4.3 · Kalıtım
containerkapsayıcıBaşka bileşenleri içeren bileşen (JFrame, JPanel).9 · Grafikler ve Kullanıcı Arayüzleri
content paneiçerik bölmesiPencerenin başlık çubuğunun altında kalan iç alanı; add ile eklenen bileşenler buraya yerleşir.9 · Grafikler ve Kullanıcı Arayüzleri
context switchingbağlam değiştirmeİşlemcinin bir iş parçacığından ötekine geçmesi; çalışanın durumu (program sayacı, yazmaçlar, yığın işaretçisi) saklanır, sıradakininki yüklenir.10 · İş Parçacıkları
continuous integration (CI)sürekli entegrasyon (CI)Testleri programcıya sormadan otomatik çalıştıran sistemler (GitHub Actions, Jenkins).7 · Test ve Hata Ayıklama
control structurekontrol yapısıDeyimlerin hangi sırayla ve kaç kez çalışacağını belirleyen yapı.3.1 · Kontrol Yapıları
control unitkontrol birimiKomutları yorumlayıp işlemleri sıraya koyan ve yönlendiren birim; hangi yazmacın ALU'ya bağlanacağına, belleğe okuma mı yazma mı sinyali gideceğine o karar verir.1.1 · Bilgisayarlar
covariant return typekovaryant dönüş tipiGeçersiz kılan metodun, üst sınıftaki dönüş tipinin bir alt tipini döndürmesi.4.3 · Kalıtım
CPU (central processing unit)işlemciKomutları yürüten ve hesapları yapan birim.1.1 · Bilgisayarlar
critical sectionkritik bölgePaylaşılan veriye erişen, aynı anda yalnızca bir iş parçacığının çalıştırması gereken kod parçası.10 · İş Parçacıkları
custom exceptionözel istisna sınıfıException ya da RuntimeException'dan türetilen, uygulamaya özgü istisna.6 · İstisnalar
daemon threadarka plan iş parçacığıJVM'in kapanmasını engellemeyen yardımcı iş parçacığı.10 · İş Parçacıkları
data access object (DAO)veri erişim nesnesi (DAO)Bir tablonun SQL işlemlerini tek sınıfta toplayıp nesne döndüren tasarım.11 · Veri Tabanı Programlama
data hidingveri gizlemeAlanları private yapıp yalnızca metotlarla erişime açma.4.2 · Sarmalama
data typeveri tipiBir değişkenin sakladığı verinin tipi (int, double, String…).2.2 · Söz Dizimi Kuralları
databaseveri tabanıVerileri düzenli, kalıcı ve sorgulanabilir biçimde saklayan sistem.11 · Veri Tabanı Programlama
database indexindeksBir sütunun değerlerini sıralı tutup aramayı hızlandıran ek yapı.11 · Veri Tabanı Programlama
deadlockkilitlenmeİş parçacıklarının birbirinin tuttuğu kilidi sonsuza dek beklemesi.10 · İş Parçacıkları
debuggerhata ayıklayıcıProgramı adım adım çalıştırıp değişkenleri izlemeyi sağlayan araç.7 · Test ve Hata Ayıklama
debugginghata ayıklamaBir hatanın nedenini bulup düzeltme süreci.7 · Test ve Hata Ayıklama
declarationbildirimBir değişkenin tipini ve adını derleyiciye tanıtma.2.2 · Söz Dizimi Kuralları
declarative / imperative knowledgebildirimsel / buyurusal bilgiBir şeyin ne olduğunu söyleyen bilgi ile nasıl yapılacağını söyleyen bilgi.1.2 · Hesaplama ve Hesaplamalı Düşünme
declared type / actual typebildirilen tip / gerçek tipReferans değişkeninin tipi ile gösterdiği nesnenin sınıfı.4.4 · Çok Biçimlilik
decompositionayrıştırmaBüyük bir problemi küçük, bağımsız alt problemlere bölme.3.2 · Fonksiyonlar
decorator (wrapper stream)sarmalayıcı akışBaşka bir akışı sarıp ona tampon gibi yetenek ekleyen akış.8 · Giriş Çıkış İşlemleri
default constructorvarsayılan yapıcıHiç yapıcı yazılmazsa derleyicinin eklediği parametresiz yapıcı.4.1 · Nesneler ve Sınıflar
default methodvarsayılan metotArayüzde gövdesiyle yazılan, uygulayan sınıfa hazır gelen metot (Java 8+).4.5 · Soyut Sınıflar ve Arayüzler
default valuevarsayılan değerAlanların ve dizi öğelerinin değer verilmezse aldığı değer (0, false, null).2.2 · Söz Dizimi Kuralları
defect / failurekusur / arızaProgramcının yanılgısının koda yansıyan yanlış satırı ile bu kod çalışırken ortaya çıkan yanlış davranış (yanlış çıktı, çökme, donma).7 · Test ve Hata Ayıklama
defensive copysavunmacı kopyaDeğiştirilebilir bir nesnenin sınıfa girerken ve sınıftan çıkarken kopyalanması.4.2 · Sarmalama
dependency injectionbağımlılık enjeksiyonuBir nesnenin bağımlılıklarını kendisi oluşturmak yerine dışarıdan alması.4.5 · Soyut Sınıflar ve Arayüzler
deque (double-ended queue)çift uçlu kuyrukHer iki ucundan ekleme ve çıkarma yapılabilen kuyruk.5 · Koleksiyonlar
design patterntasarım deseniSık karşılaşılan bir tasarım sorununa denenmiş, yeniden kullanılabilir çözüm kalıbı.4.5 · Soyut Sınıflar ve Arayüzler
desk checkmasa başı kontrolDiyagramı ya da kodu bilgisayarsız, bir girdiyle kâğıt üzerinde izleme.1.4 · Akış Diyagramları
diamond problemelmas problemiİki sınıftan birden türeyen bir sınıfın, ikisinin farklı geçersiz kıldığı ortak metottan hangisini çalıştıracağı sorunu; Java sınıflarda çoklu kalıtımı bu yüzden yasaklar.4.3 · Kalıtım
do-while loopdo-while döngüsüGövdeyi en az bir kez çalıştıran, koşulu turdan sonra sınayan döngü.3.1 · Kontrol Yapıları
dot operatornokta işleciBir nesnenin ya da sınıfın üyesine erişmek için kullanılan . işleci.4.1 · Nesneler ve Sınıflar
doubly linked listçift yönlü bağlı listeHer düğümün bir değer ile önceki ve sonraki düğümün referansını tuttuğu liste (LinkedList).5 · Koleksiyonlar
dynamic arraydinamik diziDolunca daha büyük bir diziye kopyalanarak büyüyen dizi (ArrayList).5 · Koleksiyonlar
dynamic bindingdinamik bağlamaÇağrılacak metot sürümünün çalışma zamanında nesnenin sınıfına göre seçilmesi.4.4 · Çok Biçimlilik
edge casesınır durumSıfır, boş metin, negatif sayı, dizinin ilk ya da son öğesi gibi bilinçli seçilen uç girdi; hatalar en çok burada saklanır.1.3 · Algoritmalar
effectively finalfiilen finalfinal yazılmamış ama atandıktan sonra hiç değiştirilmeyen yerel değişken.4.5 · Soyut Sınıflar ve Arayüzler
elementöğeBir dizinin, dizginin ya da koleksiyonun tek bir değeri.3.3 · Diziler
else-if chainelse-if zinciriKoşulları sırayla deneyip ilk doğru olanın bloğunu çalıştıran yapı.3.1 · Kontrol Yapıları
encapsulationsarmalamaVeriyi ve onu işleyen metotları bir sınıfta toplayıp iç ayrıntıyı gizleme.4.2 · Sarmalama
enumenum (numaralandırma tipi)Sabit bir değer kümesini tanımlayan tip.4.1 · Nesneler ve Sınıflar
equivalence classdenklik sınıfıProgramda aynı davranışa yol açan girdilerin kümesi; her sınıftan tek bir temsilci seçmek yeterlidir.7 · Test ve Hata Ayıklama
error (Error class)ErrorProgramın genellikle kurtaramayacağı ciddi sorunlar (OutOfMemoryError).6 · İstisnalar
Euclidean algorithmÖklid algoritmasıEBOB(a, b) = EBOB(b, a mod b) bağıntısıyla EBOB bulan algoritma.1.2 · Hesaplama ve Hesaplamalı Düşünme
eventolayKullanıcının tıklama, tuşa basma gibi eylemi ya da sistemden gelen bildirim.9 · Grafikler ve Kullanıcı Arayüzleri
Event Dispatch Thread (EDT)olay iş parçacığı (EDT)Swing bileşenlerinin kurulduğu ve olayların işlendiği tek iş parçacığı.9 · Grafikler ve Kullanıcı Arayüzleri
event listenerolay dinleyiciBir olay olunca çağrılacak metotları tanımlayan arayüz ya da nesne.9 · Grafikler ve Kullanıcı Arayüzleri
event-driven programmingolay güdümlü programlamaAkışı koddaki satır sırasının değil, olayların geliş sırasının belirlediği program.9 · Grafikler ve Kullanıcı Arayüzleri
exceptionistisnaProgram çalışırken normal akışı bozan, nesne olarak fırlatılan olay.6 · İstisnalar
exception propagationistisna yayılımıYakalanmayan istisnanın çağrı yığınında çağırana doğru ilerlemesi.6 · İstisnalar
expressionifadeDeğerlendirilince bir değer üreten yapı (3 + 4, x > 0).2.2 · Söz Dizimi Kuralları
factory methodfabrika metoduNesneyi üretip üst sınıf ya da arayüz tipinde döndüren metot.4.4 · Çok Biçimlilik
fall-throughaşağı düşmebreak yazılmayan case'den sonraki case'lerin de çalışması.3.1 · Kontrol Yapıları
fetch–decode–execute cyclegetir–çöz–yürüt döngüsüCPU'nun her komut için tekrarladığı temel çalışma döngüsü.1.1 · Bilgisayarlar
fieldalanSınıf gövdesinde, metotların dışında tanımlanan değişken; nesnenin durumunu tutar.4.1 · Nesneler ve Sınıflar
field hidingalan gizlemeÜst sınıftaki bir alanla aynı adda alanın alt sınıfta yeniden tanımlanması; nesnede iki ayrı değişken oluşur.4.3 · Kalıtım
file pointerdosya işaretçisiRandomAccessFile'da okuma ve yazmanın yapılacağı konumu gösteren, her işlemde işlenen bayt sayısı kadar ilerleyen işaretçi.8 · Giriş Çıkış İşlemleri
finally blockfinally bloğuİstisna olsa da olmasa da çalışan blok.6 · İstisnalar
floating-point numberkayan noktalı sayıİşaret, üs ve kesirden oluşan, ondalıklı değerleri yaklaşık tutan sayı biçimi.1.1 · Bilgisayarlar
flowchartakış diyagramıAlgoritmanın adımlarını sembol ve oklarla gösteren çizim.1.4 · Akış Diyagramları
for loopfor döngüsüBaşlangıç, koşul ve güncellemeyi tek satırda toplayan sayaçlı döngü.3.1 · Kontrol Yapıları
for-each loopfor-each döngüsüBir dizinin ya da koleksiyonun her öğesini sırayla veren döngü.3.3 · Diziler
foreign keyyabancı anahtarBaşka bir tablonun birincil anahtarını gösteren sütun.11 · Veri Tabanı Programlama
format specifierbiçim belirteciprintf'te değerin nasıl yazılacağını belirten %d, %.2f gibi kalıp.3.4 · Dizgiler
forwardingiletmeOluşumda, gelen çağrının içteki nesnenin metoduna aktarılması.4.3 · Kalıtım
fragile base classkırılgan üst sınıfÜst sınıfın gerçeklemesindeki bir değişikliğin alt sınıfları bozabilmesi sorunu.4.3 · Kalıtım
functionfonksiyonGirdi alıp işleyen ve sonuç döndüren adlandırılmış kod parçası; Java'da metot olarak yazılır.3.2 · Fonksiyonlar
functional interfacefonksiyonel arayüzTek soyut metodu olan, lambda ifadesine hedef olabilen arayüz.4.5 · Soyut Sınıflar ve Arayüzler
garbage collectorçöp toplayıcıHiçbir referansın göstermediği nesnelerin belleğini geri alan JVM bileşeni.7 · Test ve Hata Ayıklama
general-purpose / domain-specific languagegenel amaçlı / hedefe odaklı dilÇok çeşitli uygulamaları destekleyen dil ile belirli bir uygulama türüne odaklanıp o türdeki işlemleri kolaylaştıran dil.2.1 · Programlama
genericsjeneriklerSınıf ve metotların tip parametresiyle yazılması (List<String>).5 · Koleksiyonlar
graphical user interface (GUI)grafik kullanıcı arayüzü (GUI)Pencere, düğme, menü gibi öğelerle görsel etkileşim sağlayan arayüz.9 · Grafikler ve Kullanıcı Arayüzleri
greatest common divisor (GCD)en büyük ortak bölen (EBOB)İki sayıyı da tam bölen en büyük pozitif tam sayı.1.2 · Hesaplama ve Hesaplamalı Düşünme
halting problemdurma problemiVerilen bir programın verilen girdiyle bir gün durup durmayacağı sorusu; Turing bunu her program için doğru yanıtlayan bir algoritmanın olamayacağını kanıtladı.1.2 · Hesaplama ve Hesaplamalı Düşünme
happens-beforeönce-olurA işlemi B'den önce-olursa A'nın yazdığı her şeyin B'de kesinlikle görünmesini sağlayan geçişli ilişki.10 · İş Parçacıkları
hash codehash koduhashCode() metodunun nesne için ürettiği tam sayı; eşit nesnelerde aynı olmalıdır.4.3 · Kalıtım
hashing / hash tablehash / hash tablosuÖğeyi hash koduyla hesaplanan kovaya yerleştirerek ortalama O(1) erişim sağlama.5 · Koleksiyonlar
heap (memory)heapNesnelerin ve dizilerin tutulduğu, çöp toplayıcının yönettiği bellek bölgesi.4.1 · Nesneler ve Sınıflar
hexadecimalonaltılı taban16 tabanlı sayı sistemi; 0–9 ve A–F rakamlarını kullanır.1.1 · Bilgisayarlar
high-level / low-level languageyüksek / düşük düzeyli dilDonanımın ayrıntısını gizleyen dil (Java, Python) ile her satırı bir ya da birkaç işlemci komutuna karşılık gelen, donanıma yakın dil (makine dili, assembly).2.1 · Programlama
IDE (integrated development environment)tümleşik geliştirme ortamı (IDE)javac, java gibi JDK araçlarını bir düzenleyiciyle birleştiren ortam.2.2 · Söz Dizimi Kuralları
identifiertanımlayıcıDeğişken, metot, sınıf gibi öğelere verilen ad.2.2 · Söz Dizimi Kuralları
if statementif deyimiKoşul doğruysa bir bloğu çalıştıran karar deyimi.3.1 · Kontrol Yapıları
immutabledeğiştirilemezOluşturulduktan sonra durumu değişmeyen (String gibi).3.4 · Dizgiler
implement (an interface)uygulamakBir sınıfın arayüzdeki soyut metotların gövdesini yazması.4.5 · Soyut Sınıflar ve Arayüzler
implementationgerçeklemeBir sınıfın ya da metodun işini nasıl yaptığını gösteren somut kod; arayüzün arkasındaki iç yapı.4.2 · Sarmalama
implicit conversionörtük dönüşümJava'nın programcı istemeden kendiliğinden yaptığı tip dönüşümü; karşıtı açık dönüşümdür (cast).2.2 · Söz Dizimi Kuralları
importiçe aktarma (import)Başka bir paketteki sınıfı kısa adıyla kullanmayı sağlayan bildirim.4.2 · Sarmalama
increment / decrementartırma / azaltmaDeğişkeni 1 artıran ++ ya da 1 azaltan -- işleci.2.2 · Söz Dizimi Kuralları
indexindisDizideki, dizgideki ya da listedeki konum numarası; 0'dan başlar.3.3 · Diziler
indexingindislemeBir öğeye 0'dan başlayan konum numarasıyla erişme.3.4 · Dizgiler
infinite loopsonsuz döngüKoşulu hiç yanlış olmadığı için bitmeyen döngü.1.2 · Hesaplama ve Hesaplamalı Düşünme
information hidingbilgi saklamaSınıfın iç yapısını kullananlardan gizleme ilkesi.4.2 · Sarmalama
inheritancekalıtımBir sınıfın başka bir sınıfın alanlarını ve metotlarını devralıp genişletmesi.4.3 · Kalıtım
initializationilk değer vermeBir değişkene ya da diziye ilk değerini verme.2.2 · Söz Dizimi Kuralları
initializer blockilklendirici blokSınıf yüklenirken (static) ya da her nesnede yapıcıdan önce çalışan blok.4.1 · Nesneler ve Sınıflar
inner classiç sınıfBaşka bir sınıfın içinde tanımlanan sınıf.4.1 · Nesneler ve Sınıflar
input / outputgirdi / çıktıPrograma verilen veri ve programın ürettiği sonuç.1.2 · Hesaplama ve Hesaplamalı Düşünme
instanceörnekBir sınıftan oluşturulmuş belirli bir nesne; örneğe ait üyeler her nesnede ayrıdır.4.1 · Nesneler ve Sınıflar
integertam sayıKesirli kısmı olmayan sayı; Java'da byte, short, int, long.2.2 · Söz Dizimi Kuralları
integer divisiontam sayı bölmesiİki tam sayının bölümünde kesirli kısmın atılması (7 / 2 = 3).2.2 · Söz Dizimi Kuralları
integration testtümleştirme testiBirlikte çalışan bileşenleri gerçek bağımlılıklarıyla sınayan test.7 · Test ve Hata Ayıklama
interfacearayüzSınıfların uygulaması gereken metotları belirleyen tip; implements ile uygulanır.4.5 · Soyut Sınıflar ve Arayüzler
interface vs. implementationarayüz / gerçeklemeSınıfın dışarıya sunduğu public yüz ile iç mekanizması.4.2 · Sarmalama
interpreteryorumlayıcıProgramı satır satır okuyup o anda çalıştıran program.2.1 · Programlama
is-a / has-a relationshipis-a / has-a ilişkisiKalıtım (bir türüdür) ile oluşum (sahiptir) ilişkisi.4.3 · Kalıtım
iteratoryineleyici (Iterator)Koleksiyonun öğelerini sırayla veren, gezinirken silmeye izin veren nesne.5 · Koleksiyonlar
Java Development Kit (JDK)JDK (geliştirme kiti)Derleyici (javac), JVM ve araçları içeren Java geliştirme paketi.2.2 · Söz Dizimi Kuralları
Java Virtual Machine (JVM)Java Sanal Makinesi (JVM)Bytecode'u yorumlayan ve JIT ile makine koduna çeviren sanal makine.2.2 · Söz Dizimi Kuralları
JDBC (Java Database Connectivity)JDBCJava'nın veri tabanlarına bağlanmak için sunduğu standart API (java.sql); belirli bir veri tabanıyla konuşan kodu o veri tabanının JDBC sürücüsü sağlar.11 · Veri Tabanı Programlama
JDBC driverJDBC sürücüsüJava'nın belirli bir veri tabanıyla konuşmasını sağlayan kütüphane (SQLite için sqlite-jdbc jar'ı).11 · Veri Tabanı Programlama
JIT (just-in-time) compilerJIT (tam zamanında) derleyiciSık çalışan bytecode'u çalışma sırasında makine koduna çeviren JVM bileşeni.2.2 · Söz Dizimi Kuralları
joinbirleştirme (JOIN)İki tablonun satırlarını ON koşuluna göre eşleyen SQL işlemi.11 · Veri Tabanı Programlama
keywordanahtar sözcükDilin ayırdığı, tanımlayıcı olarak kullanılamayan sözcük (class, if, static…).2.2 · Söz Dizimi Kuralları
lambda expressionlambda ifadesiParametre listesi, ok ve gövdeden oluşan adsız fonksiyon: (a, b) -> a + b.4.5 · Soyut Sınıflar ve Arayüzler
layout manageryerleşim yöneticisiBileşenlerin kapsayıcıda nasıl dizileceğini belirleyen nesne.9 · Grafikler ve Kullanıcı Arayüzleri
lazy evaluationtembel değerlendirmeStream ara işlemlerinin öğe işlemeyip yalnız bir tarif kaydetmesi; öğeler uç işlem çağrılınca işlenir.5 · Koleksiyonlar
lexicographic ordersözlük sırasıDizgileri baştan karşılaştırıp ilk farklı karakterin Unicode koduna göre sıralayan düzen (compareTo).3.4 · Dizgiler
linear searchdoğrusal aramaÖğeleri baştan sona tek tek karşılaştırarak arama; O(n).1.3 · Algoritmalar
linked listbağlı listeHer öğenin bir sonrakine bağlantı tuttuğu liste (LinkedList).5 · Koleksiyonlar
Liskov substitution principleyerine koyma ilkesiÜst sınıf için yazılan kodun, alt sınıf nesnesiyle de doğru çalışması gerektiği ilkesi.4.3 · Kalıtım
listlisteSıralı, indisli, tekrara izin veren koleksiyon.5 · Koleksiyonlar
literalsabit değerKaynak kodda doğrudan yazılan değer (42, 3.14, 'a', "metin").2.2 · Söz Dizimi Kuralları
local variableyerel değişkenBir metot ya da blok içinde tanımlanan, yalnızca orada geçerli değişken.3.2 · Fonksiyonlar
localeyerel ayarDil ve bölgeye göre büyük-küçük harf, sayı ve tarih biçimi kuralları.3.4 · Dizgiler
lockkilitBir kaynağa erişimi tek iş parçacığına veren nesne (ReentrantLock).10 · İş Parçacıkları
logic errormantık hatasıProgram çalışır ama yanlış sonuç üretir.6 · İstisnalar
logical operatormantıksal işleçMantıksal değerleri birleştiren &&, ||, ! işleçleri.2.2 · Söz Dizimi Kuralları
loopdöngüBir deyim grubunu koşul sağlandıkça tekrarlayan yapı.3.1 · Kontrol Yapıları
loose couplinggevşek bağlılıkBileşenlerin birbirinin gerçeklemesine değil arayüzüne bağlı olması.4.5 · Soyut Sınıflar ve Arayüzler
lost updatekayıp güncellemeİki iş parçacığının aynı eski değeri okuyup üstüne yazması sonucu artışlardan birinin kaybolması.10 · İş Parçacıkları
machine languagemakine diliİşlemcinin doğrudan çalıştırdığı, ikili kodlanmış ve işlemci ailesine özgü komutlar; makine kodu da denir.2.1 · Programlama
magic numbersihirli sayıDosyanın türünü gösteren baştaki baytlar; her .class dosyası CA FE BA BE ile başlar.8 · Giriş Çıkış İşlemleri
main threadana iş parçacığıJVM'in main() metodunu çalıştırmak için açtığı iş parçacığı.10 · İş Parçacıkları
mapeşlemeAnahtar–değer çiftlerini tutan, anahtarı tekil olan yapı.5 · Koleksiyonlar
marker interfaceişaret arayüzüHiç metodu olmayan, tek görevi sınıfı işaretlemek olan arayüz (Serializable).8 · Giriş Çıkış İşlemleri
memberüyeBir sınıfın alanları, metotları, yapıcıları ve iç sınıfları.4.1 · Nesneler ve Sınıflar
memoizationbelleklemeHesaplanan sonuçları saklayıp tekrar hesaplamayı önleme.3.5 · Özyineleme
memory hierarchybellek hiyerarşisiYazmaçtan diske hızlı-küçük düzeylerden yavaş-büyük düzeylere bellek katmanları.1.1 · Bilgisayarlar
memory leakbellek sızıntısıArtık gerekmeyen nesnelere referans kaldığı için belleğin boşalmaması.7 · Test ve Hata Ayıklama
methodmetotBir sınıfa ait, adı ve parametreleriyle çağrılan kod bloğu.3.2 · Fonksiyonlar
method callmetot çağrısıBir metodu argümanlarla çalıştırma.3.2 · Fonksiyonlar
method overloadingaşırı yüklemeAynı adlı, parametre listesi farklı birden çok metot tanımlama.3.2 · Fonksiyonlar
method overridinggeçersiz kılmaAlt sınıfın, kalıtımla aldığı bir metodu aynı imzayla yeniden yazması.4.3 · Kalıtım
method signaturemetot imzasıMetodun adı ile parametre tiplerinin sırası; dönüş tipi dahil değildir.3.2 · Fonksiyonlar
Model–View–Controller (MVC)MVC (model–görünüm–denetleyici)Uygulamayı veri (model), sunum (görünüm) ve akış (denetleyici) katmanlarına ayıran tasarım.4.5 · Soyut Sınıflar ve Arayüzler
monitormonitörHer nesneye bağlı, synchronized ile alınan kilit ve bekleme mekanizması.10 · İş Parçacıkları
multiple inheritanceçoklu kalıtımBir sınıfın birden çok üst sınıfı olması; Java sınıflar için izin vermez.4.3 · Kalıtım
multithreadingçoklu iş parçacığıBir programın birden çok iş parçacığıyla çalışması.10 · İş Parçacıkları
mutator (setter)değiştirici (setter)Bir alana değeri denetleyerek atayan set metodu.4.2 · Sarmalama
mutual exclusionkarşılıklı dışlamaKritik bölgede aynı anda yalnızca bir iş parçacığının bulunması.10 · İş Parçacıkları
named constant (final)isimlendirilmiş sabitfinal ile tanımlanan, değeri bir kez verilen değişken.2.2 · Söz Dizimi Kuralları
naming conventionadlandırma kuralıcamelCase, PascalCase, BÜYÜK_HARF gibi ad yazma alışkanlıkları.2.2 · Söz Dizimi Kuralları
natural ordering (Comparable)doğal sıra (Comparable)Bir sınıfın compareTo ile tanımladığı varsayılan sıralama.5 · Koleksiyonlar
nested decisioniç içe kararBir karar yapısının içinde başka bir karar yapısı.3.1 · Kontrol Yapıları
nested loopiç içe döngüBir döngünün gövdesinde başka bir döngü.3.1 · Kontrol Yapıları
normalizationnormalleştirmeTekrarı önlemek için veriyi her bilgi tek yerde olacak biçimde tablolara bölme.11 · Veri Tabanı Programlama
null referencenullHiçbir nesneyi göstermeyen referans değeri.4.1 · Nesneler ve Sınıflar
numeric promotionsayısal yükseltmeBir işlemdeki işlenenlerin ortak bir tipe çevrilmesi; biri double ise öteki de double'a yükseltilir.2.2 · Söz Dizimi Kuralları
objectnesneBir sınıftan oluşturulan, kendi durumu olan varlık.4.1 · Nesneler ve Sınıflar
Object classObject sınıfıJava'daki tüm sınıfların doğrudan ya da dolaylı üst sınıfı.4.3 · Kalıtım
object-oriented programming (OOP)nesne yönelimli programlamaProgramı durum ve davranışı birleştiren nesneler üzerine kuran yaklaşım.4.1 · Nesneler ve Sınıflar
observer patterngözlemci deseniBir konu nesnesi ile ona kayıtlı gözlemciler arasında bire çok ilişki kuran, konunun durumu değişince bütün gözlemcilere haber veren desen.4.5 · Soyut Sınıflar ve Arayüzler
off-by-one errorbir eksik / bir fazla hatasıDöngünün sınır koşulu yanlış yazıldığı için gerekenden bir tur eksik ya da bir tur fazla dönmesi.1.4 · Akış Diyagramları
one-to-many / many-to-many relationshipbire çok / çoka çok ilişkiBir kaydın karşı tablodaki birden çok kayıtla eşleştiği ilişki (bir bölüm, çok öğrenci) ile iki yönde de çok kaydın eşleştiği, ara tablo gerektiren ilişki.11 · Veri Tabanı Programlama
opcodeişlem koduMakine dilindeki bir komutun hangi işlemi yapacağını belirten kod.1.1 · Bilgisayarlar
open/closed principleaçık/kapalı ilkesiBir yazılım birimi genişletmeye açık, değiştirmeye kapalı olmalıdır: yeni davranış var olan kodu değiştirerek değil, yeni kod ekleyerek kazandırılır.4.4 · Çok Biçimlilik
operandişlenenBir işlecin üzerinde çalıştığı değer.2.1 · Programlama
operatorişleçİşlenenler üzerinde işlem yapan simge (+, *, ==, &&).2.2 · Söz Dizimi Kuralları
operator precedenceişleç önceliğiBir ifadede işleçlerin hangi sırayla uygulanacağını belirleyen kural.2.2 · Söz Dizimi Kuralları
overflowtaşmaSonucun tipin aralığına sığmaması; Java'da tam sayılar sessizce sarar.2.2 · Söz Dizimi Kuralları
packagepaketİlgili sınıfları gruplayan ve ad çakışmalarını önleyen ad alanı.4.2 · Sarmalama
package-private accesspaket erişimiErişim belirleyici yazılmadığında geçerli olan, üyeye yalnızca aynı paketteki sınıfların eriştiği düzey.4.2 · Sarmalama
parameterparametreMetot tanımında girdiyi temsil eden değişken.3.2 · Fonksiyonlar
pass by valuedeğer ile aktarımJava'da argümanın kopyasının parametreye verilmesi (referanslar da kopyalanır).3.2 · Fonksiyonlar
path coverageyol kapsamaSınamada karar kutularının her çıkışının en az bir kez çalıştırılması.1.4 · Akış Diyagramları
pattern matching (instanceof)örüntü eşlemeinstanceof sınaması doğru çıkınca dönüştürülmüş değeri doğrudan yeni bir değişkene bağlayan yazım (Java 16).4.4 · Çok Biçimlilik
pattern recognitionörüntü tanımaAlt problemler arasındaki ya da bilinen başka problemlerle olan benzerlikleri görüp tek bir çözümü hepsine uygulama.1.2 · Hesaplama ve Hesaplamalı Düşünme
pipelineboru hattıBir komut yürütülürken sonrakinin çözülüp ondan sonrakinin getirildiği, komutları üst üste bindiren düzen.1.1 · Bilgisayarlar
platform independenceplatform bağımsızlığıAynı bytecode'un JVM olan her işletim sisteminde çalışması.2.2 · Söz Dizimi Kuralları
polymorphismçok biçimlilikAynı çağrının nesnenin gerçek sınıfına göre farklı davranması.4.4 · Çok Biçimlilik
positional valuebasamak değeriBir rakamın sayıdaki konumundan gelen değeri; tabanın kuvvetiyle çarpılır.1.1 · Bilgisayarlar
precondition / postconditionön koşul / son koşulMetot çağrılmadan önce doğru olması gereken ve metot bitince garanti edilen koşullar.4.2 · Sarmalama
prepared statementönceden hazırlanan deyim (PreparedStatement)Parametreleri ? ile ayrı verilen, enjeksiyonu önleyen SQL deyimi.11 · Veri Tabanı Programlama
primary keybirincil anahtarTablodaki her satırı tekil olarak tanımlayan sütun.11 · Veri Tabanı Programlama
primitive typeilkel tipDeğeri doğrudan tutan sekiz temel tip: byte, short, int, long, float, double, char, boolean.2.2 · Söz Dizimi Kuralları
priority queueöncelikli kuyrukEn öncelikli öğeyi önce veren kuyruk.5 · Koleksiyonlar
procedural abstractionyordamsal soyutlamaBir fonksiyonun nasıl hesapladığından çok ne hesapladığını öne çıkaran soyutlama; kullanıcı yalnızca metodun imzasını ve görevini bilir.3.2 · Fonksiyonlar
procedural programmingprosedürel programlamaProgramı veri üzerinde çalışan yordamlar dizisi olarak kuran yaklaşım.4.1 · Nesneler ve Sınıflar
processsüreçKendi bellek alanı olan, çalışmakta olan program.10 · İş Parçacıkları
producer–consumer problemüretici–tüketici problemiPaylaşılan tampona üreten ve tüketen iş parçacıklarının eşgüdümü.10 · İş Parçacıkları
profilerprofil oluşturucuProgramın zamanını ve belleğini nerede harcadığını ölçen araç.7 · Test ve Hata Ayıklama
program counter (PC)program sayacıSıradaki komutun adresini tutan yazmaç.1.1 · Bilgisayarlar
programming languageprogramlama diliHesaplamaları bilgisayara kesin biçimde anlatmak için tasarlanmış yapay dil.2.1 · Programlama
programming paradigmprogramlama paradigmasıProgram yazmanın genel yaklaşımı: buyruksal, fonksiyonel, mantıksal, nesne yönelimli.2.1 · Programlama
property-based testingözellik tabanlı testRastgele girdilerle bir özelliğin her zaman sağlandığını sınayan test.7 · Test ve Hata Ayıklama
pseudocodesözde kodAlgoritmayı belirli bir dile bağlı kalmadan, yarı doğal dille yazma biçimi.1.3 · Algoritmalar
querysorguVeri tabanından veri isteyen SQL komutu (SELECT).11 · Veri Tabanı Programlama
queuekuyrukİlk giren ilk çıkar (FIFO) ilkesiyle çalışan yapı.5 · Koleksiyonlar
race conditionyarış durumuSonucun iş parçacıklarının çalışma sırasına bağlı olması.10 · İş Parçacıkları
ragged arraydüzensiz diziSatırlarının uzunlukları farklı olan çok boyutlu dizi.3.3 · Diziler
RAM (random-access memory)bellekÇalışan programın ve verisinin tutulduğu, elektrik kesilince silinen ana bellek.1.1 · Bilgisayarlar
random access filerastgele erişimli dosyaİşaretçiyi istenen konuma taşıyarak okunup yazılabilen dosya.8 · Giriş Çıkış İşlemleri
recordkayıt (record)Yalnızca veri taşıyan, alanları final olan değiştirilemez sınıf (Java 16+).4.1 · Nesneler ve Sınıflar
recurrence relationyineleme bağıntısıBir serinin her terimini önceki terimlerden hesaplayan kural; başlangıç değerleri taban durum, bağıntı özyinelemeli adım olur.3.5 · Özyineleme
recursionözyinelemeBir metodun kendisini daha küçük bir girdiyle çağırması.3.5 · Özyineleme
red-black treekırmızı-siyah ağaçTreeSet'in öğeleri sıralı saklamak için içte kullandığı ağaç yapısı.5 · Koleksiyonlar
reentrant lockyeniden girişli kilitKendisini tutan iş parçacığının aynı kilidi beklemeden yeniden almasına izin veren kilit; bir tutma sayısı saklar.10 · İş Parçacıkları
refactoringyeniden düzenlemeTestler yeşil kalırken kodun temizlenmesi (tekrarları kaldırma, adları düzeltme); TDD döngüsünün son adımı.7 · Test ve Hata Ayıklama
referencereferansBir nesnenin heap'teki yerini gösteren değer.4.1 · Nesneler ve Sınıflar
reference typereferans tipiDeğişkenin nesneyi değil, nesneye referansı tuttuğu tip (sınıflar, diziler, arayüzler).2.2 · Söz Dizimi Kuralları
reflectionyansımaProgramın kendi sınıflarını, metotlarını ve alanlarını çalışırken incelemesi ve kullanması.4.5 · Soyut Sınıflar ve Arayüzler
registeryazmaçİşlemcinin içindeki, geçici veriler için çok küçük ama çok hızlı saklama alanı.1.1 · Bilgisayarlar
regression testregresyon testiDeğişiklikten sonra eski testlerin yeniden çalıştırılması.7 · Test ve Hata Ayıklama
regular expressiondüzenli ifadeMetin aramada kullanılan kalıp dili; split'in parametresi bir düzenli ifadedir (" +" bir ya da daha çok boşluk demektir).3.4 · Dizgiler
relational modelilişkisel modelVeriyi satır ve sütunlardan oluşan tablolarla tutan model.11 · Veri Tabanı Programlama
result setsonuç kümesi (ResultSet)Bir sorgunun döndürdüğü satırları satır satır okutan nesne.11 · Veri Tabanı Programlama
return typedönüş tipiMetodun döndürdüğü değerin tipi; değer döndürmüyorsa void.3.2 · Fonksiyonlar
return valuedönüş değeriMetodun return ile çağırana verdiği değer.3.2 · Fonksiyonlar
runtime errorçalışma zamanı hatasıProgram çalışırken ortaya çıkan, istisnaya yol açan hata.6 · İstisnalar
schedulerçizelgeleyiciHangi iş parçacığının ne zaman ve hangi çekirdekte çalışacağına karar veren JVM ve işletim sistemi bileşeni; programcı bu sırayı denetleyemez.10 · İş Parçacıkları
scopekapsamBir adın programda geçerli olduğu bölge.3.2 · Fonksiyonlar
sealed class / interfacemühürlü sınıf / arayüz (sealed)Hangi alt tiplerin genişletebileceğini permits ile sınırlayan tip (Java 17+).4.5 · Soyut Sınıflar ve Arayüzler
selection sortseçimli sıralamaHer turda kalan kısmın en küçüğünü bulup başa taşıyan sıralama.3.3 · Diziler
selector (NIO)seçiciTek iş parçacığıyla birden çok kanalı izleyen NIO nesnesi.8 · Giriş Çıkış İşlemleri
semanticsanlamSöz dizimi doğru bir programın ne yaptığı.2.1 · Programlama
semaphoresemaforAynı anda en çok n iş parçacığının erişmesine izin veren sayaç.10 · İş Parçacıkları
sentinel valuebekçi değerGirdinin bittiğini bildiren, veri olarak sayılmayan özel değer.1.4 · Akış Diyagramları
sequential flowsıralı akışAdımların yazıldıkları sırayla birer kez çalışması.1.4 · Akış Diyagramları
serializationserileştirmeNesneyi bayt dizisine çevirip saklama ve geri okuma.8 · Giriş Çıkış İşlemleri
setkümeTekrar eden öğeye izin vermeyen koleksiyon.5 · Koleksiyonlar
shadowinggölgelemeİç kapsamdaki adın dış kapsamdaki aynı adı gizlemesi.4.2 · Sarmalama
short-circuit evaluationkısa devre değerlendirme&& ve || işleçlerinde sonuç belli olunca sağ tarafın hesaplanmaması.2.2 · Söz Dizimi Kuralları
shufflekarıştırmaÖğelerin sırasını rastgele değiştirme (Fisher–Yates).5 · Koleksiyonlar
source codekaynak kodProgramcının yazdığı, derlenmemiş program metni (.java).2.2 · Söz Dizimi Kuralları
specializationözelleştirmeKalıtımın öbür adı: alt sınıf, üst sınıfın temsil ettiği grubun içindeki daha özel bir grubu temsil eder.4.3 · Kalıtım
spurious wakeupsahte uyanmawait'teki iş parçacığının hiçbir notify olmadan uyanması; bu yüzden koşul if ile değil while ile denetlenir.10 · İş Parçacıkları
SQL injectionSQL enjeksiyonuKullanıcı girdisinin SQL komutuna karışıp komutu değiştirmesi saldırısı.11 · Veri Tabanı Programlama
stable sortkararlı sıralamaEşit sayılan öğelerin kendi aralarındaki sırasını koruyan sıralama (Collections.sort'un kullandığı TimSort).5 · Koleksiyonlar
stackyığınSon giren ilk çıkar (LIFO) ilkesiyle çalışan yapı.5 · Koleksiyonlar
stack (memory)yığınMetot çerçevelerinin ve yerel değişkenlerin tutulduğu bellek bölgesi.4.1 · Nesneler ve Sınıflar
stack frameyığın çerçevesiBir metot çağrısının parametre ve yerel değişkenlerini tutan yığın kaydı.3.5 · Özyineleme
stack overflowyığın taşmasıÇok derin ya da sonsuz özyinelemede çağrı yığınının dolması (StackOverflowError).3.5 · Özyineleme
stack traceyığın iziİstisnanın tipini, mesajını ve çağrı zincirini gösteren çıktı.6 · İstisnalar
stack unwindingyığın çözülmesiUygun catch aranırken çağrı yığınında ilerleyip yol üzerindeki çerçevelerin atılması.6 · İstisnalar
standard input / outputstandart girdi / çıktıProgramın klavye (System.in) ve ekran (System.out) akışları.8 · Giriş Çıkış İşlemleri
statementdeyimBir etki yaratan, Java'da genellikle noktalı virgülle biten program birimi.2.1 · Programlama
static / dynamic typingstatik / dinamik tiplemeTiplerin derlemede (Java) ya da çalışırken denetlenmesi.2.1 · Programlama
static analysisstatik analizKodu çalıştırmadan hata kalıplarını arayan inceleme (SpotBugs).7 · Test ve Hata Ayıklama
static memberstatic üyeNesneye değil sınıfa ait, tek kopyası olan alan ya da metot.4.1 · Nesneler ve Sınıflar
static semanticsstatik anlamSöz dizimi doğru kodun derlemede denetlenen anlam kuralları (tip uyumu gibi).2.1 · Programlama
stored-program computerdepolanan programlı bilgisayarProgramı da veri gibi bellekte saklayan bilgisayar.1.1 · Bilgisayarlar
strategy patternstrateji deseniBirbirinin yerine geçebilen algoritmaları ortak bir arayüzün arkasına koyan desen; strateji değişince kullanan kod değişmeden davranış değişir.4.5 · Soyut Sınıflar ve Arayüzler
stream (I/O)akışKaynaktan hedefe sırayla akan bayt ya da karakter dizisi.8 · Giriş Çıkış İşlemleri
stringdizgiKarakter dizisini saklayan nesne; Java'da String.3.4 · Dizgiler
string concatenationdizgi birleştirme+ ile dizgileri uç uca ekleme; bir işlenen dizgiyse sonuç dizgidir.3.4 · Dizgiler
string literaldizgi sabitiKaynak kodda tırnak içinde yazılan dizgi; havuzda tek nesne olarak saklanır.3.4 · Dizgiler
string pooldizgi havuzuAynı içerikli dizgi sabitlerinin tek nesneyi paylaştığı özel bölge.3.4 · Dizgiler
structured flowchartyapısal diyagramHer kontrol yapısının tek girişi ve tek çıkışı olan akış diyagramı.1.4 · Akış Diyagramları
subprogram (predefined process)alt programAyrı çizilip ana diyagramdan çağrılan adım dizisi; Java'da metot.1.4 · Akış Diyagramları
substringalt dizgiBir dizginin ardışık karakterlerinden oluşan parçası; s.substring(a, b) a indisinden b − 1 indisine kadarını verir.3.4 · Dizgiler
super keywordsuperÜst sınıfın yapıcısına ya da üyelerine erişmek için kullanılan anahtar sözcük.4.3 · Kalıtım
superclass / subclassüst sınıf / alt sınıfKalıtımda genişletilen sınıf ile onu genişleten sınıf.4.3 · Kalıtım
surrogate pairvekil çiftUTF-16'da 0xFFFF'ten büyük bir kod noktasını gösteren iki 16 bitlik birim.1.1 · Bilgisayarlar
switch expressionswitch ifadesiJava 14+ ile değer üreten, ok (->) kullanan switch biçimi.3.1 · Kontrol Yapıları
switch statementswitch deyimiBir değeri case etiketleriyle karşılaştırıp uygun dala geçen deyim.3.1 · Kontrol Yapıları
synchronizationsenkronizasyonİş parçacıklarının paylaşılan veriye erişimini düzenleme.10 · İş Parçacıkları
syntaxsöz dizimiBir dilde geçerli program metinlerinin biçim kuralları.2.1 · Programlama
syntax errorsöz dizimi hatasıDilin biçim kurallarına uymayan, derlemede yakalanan hata.2.1 · Programlama
tail recursionkuyruk özyinelemesiÖzyinelemeli çağrının metodun son işi olduğu özyineleme.3.5 · Özyineleme
template methodşablon metotAlgoritmanın iskeletini üst sınıfta, değişen adımları alt sınıflarda tanımlayan tasarım.4.5 · Soyut Sınıflar ve Arayüzler
test casetest senaryosuBelirli bir girdi için beklenen çıktının, programdan bağımsız olarak önceden yazılması.1.3 · Algoritmalar
test doubletest dublörüBirim testinde dış bağımlılığın yerine konan, onu taklit eden basit nesne.7 · Test ve Hata Ayıklama
test-driven development (TDD)test güdümlü geliştirmeÖnce testi, sonra onu geçiren kodu yazma yöntemi.7 · Test ve Hata Ayıklama
text file / binary filemetin dosyası / ikili dosyaBaytların karakter olarak okunduğu dosya ile ham veri tutan dosya.8 · Giriş Çıkış İşlemleri
this keywordthisMetodu çağıran nesnenin kendisine referans.4.1 · Nesneler ve Sınıflar
threadiş parçacığıBir programın içinde bağımsız ilerleyen yürütme akışı.10 · İş Parçacıkları
thread pooliş parçacığı havuzuGörevleri hazır bekleyen iş parçacıklarına dağıtan yapı (ExecutorService).10 · İş Parçacıkları
thread safetyiş parçacığı güvenliğiBir sınıfın birden çok iş parçacığından aynı anda doğru kullanılabilmesi.10 · İş Parçacıkları
thread statesiş parçacığı durumlarıNEW, RUNNABLE, BLOCKED, WAITING, TIMED_WAITING, TERMINATED.10 · İş Parçacıkları
throw / catchfırlatmak / yakalamakİstisnayı oluşturup göndermek ve onu catch bloğunda ele almak.6 · İstisnalar
time complexity (Big-O)zaman karmaşıklığı (O gösterimi)Çalışma süresinin girdi boyutuyla nasıl büyüdüğünü gösteren ölçü.3.3 · Diziler
trace tableizleme tablosuKodun her adımında değişkenlerin değerlerini gösteren tablo.1.3 · Algoritmalar
transactionişlem (transaction)Ya hepsi ya hiçbiri ilkesiyle yürütülen SQL komutları grubu.11 · Veri Tabanı Programlama
tree recursionağaç özyinelemesiMetodun kendini birden çok kez çağırdığı, çağrıların bir ağaç oluşturduğu özyineleme (Fibonacci).3.5 · Özyineleme
try-catch blocktry-catch bloğuİstisna oluşabilecek kodu try, ele alan kodu catch içine alan yapı.6 · İstisnalar
try-with-resourcestry-with-resourcesAçılan kaynakları blok bitince otomatik kapatan try biçimi.6 · İstisnalar
Turing completeTuring-tamBir Turing makinesinin yapabildiği her hesabı yapabilen programlama dili ya da sistem.1.2 · Hesaplama ve Hesaplamalı Düşünme
Turing machineTuring makinesiŞerit, okuma-yazma kafası ve durum tablosundan oluşan soyut hesaplama modeli.1.2 · Hesaplama ve Hesaplamalı Düşünme
two's complementikiye tümleyenNegatif tam sayıların, pozitif karşılığının bitleri ters çevrilip 1 eklenerek gösterilmesi.1.1 · Bilgisayarlar
two-dimensional arrayiki boyutlu diziSatır ve sütunlardan oluşan, dizilerin dizisi olan yapı.3.3 · Diziler
typetipBir değerin hangi değerleri alabileceğini ve hangi işlemlere izin verdiğini belirleyen nitelik.2.1 · Programlama
type conversiontip dönüşümüBir değeri başka bir tipe çevirme; genişletme otomatik, daraltma açıktır.2.2 · Söz Dizimi Kuralları
type erasuretip silmeJenerik tip argümanlarının derlemede denetlendikten sonra bayt kodundan çıkarılması.4.5 · Soyut Sınıflar ve Arayüzler
type safetytip güvenliğiYanlış tipte değerlerin derleme zamanında yakalanması.5 · Koleksiyonlar
unchecked exceptionkontrol edilmeyen istisnaRuntimeException soyundan gelen, derleyicinin denetlemediği istisna.6 · İstisnalar
UnicodeUnicodeDünyadaki tüm yazı sistemlerinin karakterlerine numara veren standart.1.1 · Bilgisayarlar
unit testbirim testiBir metodu ya da sınıfı tek başına sınayan otomatik test.7 · Test ve Hata Ayıklama
universal Turing machineevrensel Turing makinesiBaşka bir Turing makinesinin tanımını ve girdisini alıp o makineyi taklit eden soyut Turing makinesi.1.2 · Hesaplama ve Hesaplamalı Düşünme
upcasting / downcastingyukarı dönüşüm / aşağı dönüşümAlt sınıf referansını üst sınıf tipine (otomatik) ya da tersine (cast ile) çevirme.4.4 · Çok Biçimlilik
UTF-8UTF-8Unicode kod noktalarını 1–4 baytla yazan, ASCII ile uyumlu kodlama.1.1 · Bilgisayarlar
variabledeğişkenBir ada bağlı, değeri değişebilen bellek alanı.2.2 · Söz Dizimi Kuralları
virtual method tablemetot tablosuJVM'in dinamik bağlamada kullandığı, sınıf başına metot gövdelerini gösteren tablo.4.4 · Çok Biçimlilik
virtual threadsanal iş parçacığıİşletim sistemi yerine JVM'in yönettiği, milyonlarcası açılabilen iş parçacığı (Java 21); bekleme ağırlıklı çok sayıda kısa görev için uygundur.10 · İş Parçacıkları
von Neumann architecturevon Neumann mimarisiKomutların ve verinin aynı bellekte tutulduğu, CPU–bellek–G/Ç düzeni.1.1 · Bilgisayarlar
while loopwhile döngüsüKoşulu her turdan önce sınayan döngü.3.1 · Kontrol Yapıları
widening / narrowing conversiongenişletme / daraltma dönüşümüKüçük tipten büyüğe (otomatik) ya da büyükten küçüğe (cast gerekir) dönüşüm.2.2 · Söz Dizimi Kuralları
widening conversiongenişletme dönüşümüKüçük bir sayı tipinin daha büyük bir tipe otomatik çevrilmesi (int → double).2.1 · Programlama
wildcardjoker tipJenerik tip argümanında bilinmeyen tipi gösteren ? işareti.4.5 · Soyut Sınıflar ve Arayüzler
wrapper classsarmalayıcı sınıf (wrapper)Bir ilkel tipi nesne olarak taşıyan sınıf (Integer, Double…).4.1 · Nesneler ve Sınıflar

Sercan KÜLCÜ, Tüm hakları saklıdır.