Java ile Nesne Yönelimli Programlama: Terim Sözlüğü
Sunumlarda geçen her İngilizce terim, sunumlarda kullanılan tek Türkçe karşılığı ve kısa tanımı. Bölüm sütunu, terimin ayrıntılı anlatıldığı slayda bağlanır. Karşılıklar Bilgisayar ve Programlamaya Giriş, Veri Yapıları, Algoritmalar ve İşletim Sistemleri sözlükleriyle uyumludur.
| İngilizce | Türkçe | Bölüm |
|---|---|---|
| abstract class | soyut sınıfabstract ile tanımlanan, nesnesi oluşturulamayan, soyut metot içerebilen sınıf. | 4.5 · Soyut Sınıflar ve Arayüzler |
| abstract method | soyut metotGövdesi olmayan, alt sınıfın uygulamak zorunda olduğu metot. | 4.5 · Soyut Sınıflar ve Arayüzler |
| abstraction | soyutlamaAyrıntıyı gizleyip yalnızca önemli özellikleri gösterme. | 3.2 · Fonksiyonlar |
| acceptance testing | kabul testiSistemi kullanıcılarla birlikte gerçek verilerle sınayıp müşterinin sistemi kabul edip etmeyeceğini belirleyen test. | 7 · Test ve Hata Ayıklama |
| access modifier | erişim belirleyiciBir üyeye nereden erişilebileceğini belirleyen public, protected, private ya da paket erişimi. | 4.1 · Nesneler ve Sınıflar |
| accessor (getter) | erişimci (getter)Bir alanın değerini döndüren get metodu. | 4.2 · Sarmalama |
| accumulator | biriktiriciDöngünün her turunda değer eklenerek sonucu toplayan değişken (toplam). | 1.4 · Akış Diyagramları |
| ACID | ACIDBir işlemin dört özelliği: bölünmezlik (atomicity), tutarlılık (consistency), yalıtım (isolation) ve kalıcılık (durability). | 11 · Veri Tabanı Programlama |
| adapter class | adaptör sınıfıBir dinleyici arayüzünün bütün metotlarını boş gövdelerle uygulayan hazır sınıf; ondan türeyen sınıf yalnız ilgilendiği metodu geçersiz kılar. | 9 · Grafikler ve Kullanıcı Arayüzleri |
| aggregate function | toplama fonksiyonuBir satır kümesinden tek değer üreten COUNT, SUM, AVG, MIN, MAX. | 11 · Veri Tabanı Programlama |
| algorithm | algoritmaBir problemi sonlu sayıda kesin adımla çözen yöntem. | 1.3 · Algoritmalar |
| alias | takma adAynı nesneyi gösteren iki referans değişkeninden her biri. | 3.3 · Diziler |
| amortized cost | amortize maliyetTek tek bazen pahalı olan çağrıların uzun bir dizideki ortalama maliyeti; ArrayList'e sona ekleme ortalamada sabit iş yapar. | 5 · Koleksiyonlar |
| annotation | etiket (annotation)Koda eklenen, derleyiciye bilgi veren ve @ ile başlayan not (@Override). | 4.3 · Kalıtım |
| anonymous class | anonim sınıfAdı olmadan, tanımlandığı yerde tek nesnesi oluşturulan iç sınıf. | 4.1 · Nesneler ve Sınıflar |
| argument | argümanMetot çağrılırken parametreye verilen gerçek değer. | 3.2 · Fonksiyonlar |
| array | diziAynı tipten, sabit sayıda öğeyi ardışık hücrelerde tutan yapı. | 3.3 · Diziler |
| array initializer | ilklendirici listesiSüslü parantez içinde verilen başlangıç değerleri: int[] a = {1, 2, 3}. | 3.3 · Diziler |
| ASCII | ASCIIİngiliz alfabesi, rakamlar ve denetim karakterleri için 7 bitlik karakter kodlaması. | 1.1 · Bilgisayarlar |
| assembly language | assembly diliMakine komutlarını kısaltmalarla yazan alt düzey dil. | 1.1 · Bilgisayarlar |
| assertion | doğrulama (assert)Beklenen ile gerçek sonucu karşılaştıran ya da bir varsayımı denetleyen ifade. | 7 · Test ve Hata Ayıklama |
| assignment | atamaSağdaki ifadenin değerini soldaki değişkene yazma (=). | 2.2 · Söz Dizimi Kuralları |
| associativity | birleşme yönüEşit öncelikli işleçlerin soldan sağa mı sağdan sola mı uygulanacağını belirleyen kural. | 2.2 · Söz Dizimi Kuralları |
| atomic operation | atomik işlemBölünmeden, tek adımda tamamlanan işlem (AtomicInteger). | 10 · İş Parçacıkları |
| auto-commit | otomatik onayJDBC bağlantısının varsayılan ayarı: her komut kendi başına bir işlemdir ve çalışır çalışmaz kalıcı olur. | 11 · Veri Tabanı Programlama |
| autoboxing / unboxing | otomatik kutulama / kutudan çıkarmaİlkel değerin sarmalayıcı nesneye ve tersine otomatik dönüşümü. | 4.1 · Nesneler ve Sınıflar |
| AWT (Abstract Window Toolkit) | AWTJava'nın ilk grafik kütüphanesi (java.awt); bugün daha çok Graphics, Color, Font, yerleşim yöneticileri ve olay sınıfları için kullanılır. | 9 · Grafikler ve Kullanıcı Arayüzleri |
| base case | taban durumÖzyinelemeyi durduran, doğrudan çözülen en küçük durum. | 3.5 · Özyineleme |
| batch update | toplu işlemBirçok komutu addBatch ile biriktirip executeBatch ile birlikte gönderme. | 11 · Veri Tabanı Programlama |
| binary heap | ikili yığınBir dizide saklanan, her ebeveynin çocuklarından küçük ya da onlara eşit olduğu tam ikili ağaç; PriorityQueue'nun iç yapısı. | 5 · Koleksiyonlar |
| binary number system | ikilik sayı sistemiYalnızca 0 ve 1 rakamlarını kullanan 2 tabanlı sistem. | 1.1 · Bilgisayarlar |
| binary search | ikili aramaSıralı dizide aralığı her adımda yarıya indirerek arama; O(log n). | 1.3 · Algoritmalar |
| bit | bitİkilik sistemin tek basamağı; 0 ya da 1. | 1.1 · Bilgisayarlar |
| black-box / white-box testing | kara kutu / beyaz kutu testiKodun içine bakmadan yalnız girdi ve beklenen çıktıyla yapılan test ile kodun yapısı bilinerek her dalı ve döngüyü en az bir kez çalıştırmayı amaçlayan test. | 7 · Test ve Hata Ayıklama |
| block | blokSüslü parantezler arasındaki deyim grubu. | 2.2 · Söz Dizimi Kuralları |
| boolean | boolean (mantıksal tip)Yalnızca true ya da false değerini alan tip. | 2.2 · Söz Dizimi Kuralları |
| boundary value analysis | sınır değer analiziHer denklik sınıfının uç değerlerini ve geçersiz bölgenin ilk değerlerini test girdisi olarak seçme. | 7 · Test ve Hata Ayıklama |
| bounded type parameter | sınırlı tip parametresi<T extends Ust> biçiminde, bir üst tiple sınırlandırılmış tip parametresi. | 4.5 · Soyut Sınıflar ve Arayüzler |
| break / continue | break / continueDöngüden çıkan ya da turun kalanını atlayan deyimler. | 3.1 · Kontrol Yapıları |
| breakpoint | kesme noktasıHata ayıklayıcının programı durdurduğu satır. | 7 · Test ve Hata Ayıklama |
| bubble sort | kabarcık sıralamasıKomşu öğeleri karşılaştırıp yer değiştirerek büyüğü sona taşıyan sıralama. | 1.3 · Algoritmalar |
| buffer / buffering | tampon / tamponlamaVeriyi bellekte biriktirip toplu okuma-yazma yaparak disk erişimini azaltma. | 8 · Giriş Çıkış İşlemleri |
| bus | veri yoluİşlemciyi bellek ve giriş/çıkış aygıtlarına bağlayan ortak iletişim hattı. | 1.1 · Bilgisayarlar |
| busy waiting | meşgul beklemeBir koşulun döngüde sürekli sınanarak beklenmesi; çekirdeği boşuna meşgul eder. | 10 · İş Parçacıkları |
| byte | bayt8 bitten oluşan veri birimi; Java'da aynı adlı byte tipi de vardır. | 1.1 · Bilgisayarlar |
| byte stream / character stream | bayt akışı / karakter akışıInputStream/OutputStream ile Reader/Writer sınıf aileleri. | 8 · Giriş Çıkış İşlemleri |
| bytecode | bytecode (ara kod)javac'ın ürettiği, JVM'in çalıştırdığı platformdan bağımsız komutlar (.class). | 2.2 · Söz Dizimi Kuralları |
| cache | önbellekİşlemci ile bellek arasında sık kullanılan veriyi tutan küçük ve hızlı bellek. | 1.1 · Bilgisayarlar |
| call stack | çağrı yığınıÇalışan metotların çerçevelerini tutan yığın. | 3.2 · Fonksiyonlar |
| capacity | kapasiteDinamik dizideki iç dizinin toplam hücre sayısı; dolu hücre sayısı olan size() ile aynı değildir. | 5 · Koleksiyonlar |
| carry | eldeBir basamaktaki toplam taban değerini aşınca bir üst basamağa aktarılan değer. | 1.1 · Bilgisayarlar |
| cast (explicit conversion) | açık dönüşüm (cast)Parantez içinde hedef tip yazılarak yapılan dönüşüm: (int) 3.7. | 2.2 · Söz Dizimi Kuralları |
| channel (NIO) | kanalNIO'da tamponla çift yönlü okuma-yazma yapan bağlantı. | 8 · Giriş Çıkış İşlemleri |
| character (char) | karakter (char)Tek bir UTF-16 kod birimini tutan 16 bitlik tip. | 2.2 · Söz Dizimi Kuralları |
| character encoding | karakter kodlamasıKarakterlerin hangi bayt dizileriyle saklanacağını belirleyen kural. | 8 · Giriş Çıkış İşlemleri |
| checked exception | kontrol edilen istisnaDerleyicinin yakalanmasını ya da bildirilmesini zorunlu tuttuğu istisna. | 6 · İstisnalar |
| class | sınıfNesnelerin alanlarını ve metotlarını tanımlayan taslak. | 4.1 · Nesneler ve Sınıflar |
| class invariant | sınıf değişmeziNesnenin durumunun her zaman sağlaması gereken kural. | 4.2 · Sarmalama |
| classpath | sınıf yoluDerleyicinin ve JVM'in paketleri aramaya başladığı kök klasörler; varsayılanı komutun çalıştırıldığı klasördür (.). | 4.2 · Sarmalama |
| code coverage | kod kapsamıTestlerin çalıştırdığı kod satırlarının oranı. | 7 · Test ve Hata Ayıklama |
| code point | kod noktasıUnicode'da bir karaktere verilen numara; U+ ön ekiyle onaltılı yazılır. | 1.1 · Bilgisayarlar |
| collection | koleksiyonBirden çok nesneyi bir arada tutan veri yapısı. | 5 · Koleksiyonlar |
| Collections Framework | Koleksiyon ÇerçevesiJava'nın arayüz, sınıf ve algoritmalardan oluşan koleksiyon kütüphanesi. | 5 · Koleksiyonlar |
| collision | çakışmaİki farklı öğenin hash tablosunda aynı kovaya düşmesi; çakışan öğeler kovada bir zincir oluşturur. | 5 · Koleksiyonlar |
| comment | açıklamaDerleyicinin yok saydığı, okuyucuya yönelik not (//, /* */). | 2.2 · Söz Dizimi Kuralları |
| comparator | karşılaştırıcı (Comparator)İki nesneyi dışarıdan karşılaştıran, başka bir sıra tanımlayan nesne. | 5 · Koleksiyonlar |
| compare-and-set (CAS) | karşılaştır ve değiştir (CAS)Değer hâlâ beklenen ise yenisini yazıp true döndüren, değilse dokunmayıp false döndüren tek atomik işlem. | 10 · İş Parçacıkları |
| comparison operator | karşılaştırma işleciİki değeri karşılaştırıp boolean üreten ==, !=, <, > gibi işleçler. | 2.2 · Söz Dizimi Kuralları |
| compile time / run time | derleme zamanı / çalışma zamanıKodun derlendiği an ile programın çalıştığı süre. | 4.4 · Çok Biçimlilik |
| compiler | derleyiciKaynak kodu bütünüyle başka bir dile (Java'da bytecode'a) çeviren program. | 2.1 · Programlama |
| component | bileşenPencereye yerleştirilen görsel öğe (JButton, JLabel…). | 9 · Grafikler ve Kullanıcı Arayüzleri |
| composition | oluşum (composition)Bir sınıfın başka bir sınıf tipinde alan içermesi (has-a). | 4.3 · Kalıtım |
| compound assignment | bileşik atamaİşlem ve atamayı birleştiren işleç (+=, *=). | 2.2 · Söz Dizimi Kuralları |
| computability | hesaplanabilirlikBir problemin herhangi bir algoritmayla çözülüp çözülemeyeceği sorusu. | 1.2 · Hesaplama ve Hesaplamalı Düşünme |
| computation | hesaplamaBir problemin girdisinden çıktısını adım adım üretme süreci. | 1.2 · Hesaplama ve Hesaplamalı Düşünme |
| computational thinking | hesaplamalı düşünmeProblemi parçalara ayırma, örüntü bulma, soyutlama ve algoritma tasarlama becerisi. | 1.2 · Hesaplama ve Hesaplamalı Düşünme |
| concrete class | somut sınıfTüm metotları uygulanmış, nesnesi oluşturulabilen sınıf. | 4.5 · Soyut Sınıflar ve Arayüzler |
| concurrency / parallelism | eş zamanlılık / paralellikİşlerin zaman içinde iç içe ilerlemesi ile gerçekten aynı anda çalışması. | 10 · İş Parçacıkları |
| condition | koşulSonucu true ya da false olan mantıksal ifade. | 3.1 · Kontrol Yapıları |
| conditional (ternary) operator | koşul işlecikoşul ? a : b biçiminde iki değerden birini seçen ifade. | 2.2 · Söz Dizimi Kuralları |
| conditional flow | koşullu akışBir koşulun sonucuna göre yollardan birinin seçilmesi. | 1.4 · Akış Diyagramları |
| constructor | yapıcınew ile nesne oluşturulurken çağrılan, sınıfla aynı adlı, dönüş tipi olmayan özel metot. | 4.1 · Nesneler ve Sınıflar |
| constructor chaining | yapıcı zinciriYapıcının this(...) ya da super(...) ile başka bir yapıcıyı çağırması. | 4.3 · Kalıtım |
| container | kapsayıcıBaşka bileşenleri içeren bileşen (JFrame, JPanel). | 9 · Grafikler ve Kullanıcı Arayüzleri |
| content pane | içerik bölmesiPencerenin başlık çubuğunun altında kalan iç alanı; add ile eklenen bileşenler buraya yerleşir. | 9 · Grafikler ve Kullanıcı Arayüzleri |
| context switching | bağlam değiştirmeİşlemcinin bir iş parçacığından ötekine geçmesi; çalışanın durumu (program sayacı, yazmaçlar, yığın işaretçisi) saklanır, sıradakininki yüklenir. | 10 · İş Parçacıkları |
| continuous integration (CI) | sürekli entegrasyon (CI)Testleri programcıya sormadan otomatik çalıştıran sistemler (GitHub Actions, Jenkins). | 7 · Test ve Hata Ayıklama |
| control structure | kontrol yapısıDeyimlerin hangi sırayla ve kaç kez çalışacağını belirleyen yapı. | 3.1 · Kontrol Yapıları |
| control unit | kontrol birimiKomutları yorumlayıp işlemleri sıraya koyan ve yönlendiren birim; hangi yazmacın ALU'ya bağlanacağına, belleğe okuma mı yazma mı sinyali gideceğine o karar verir. | 1.1 · Bilgisayarlar |
| covariant return type | kovaryant dönüş tipiGeçersiz kılan metodun, üst sınıftaki dönüş tipinin bir alt tipini döndürmesi. | 4.3 · Kalıtım |
| CPU (central processing unit) | işlemciKomutları yürüten ve hesapları yapan birim. | 1.1 · Bilgisayarlar |
| critical section | kritik bölgePaylaşılan veriye erişen, aynı anda yalnızca bir iş parçacığının çalıştırması gereken kod parçası. | 10 · İş Parçacıkları |
| custom exception | özel istisna sınıfıException ya da RuntimeException'dan türetilen, uygulamaya özgü istisna. | 6 · İstisnalar |
| daemon thread | arka plan iş parçacığıJVM'in kapanmasını engellemeyen yardımcı iş parçacığı. | 10 · İş Parçacıkları |
| data access object (DAO) | veri erişim nesnesi (DAO)Bir tablonun SQL işlemlerini tek sınıfta toplayıp nesne döndüren tasarım. | 11 · Veri Tabanı Programlama |
| data hiding | veri gizlemeAlanları private yapıp yalnızca metotlarla erişime açma. | 4.2 · Sarmalama |
| data type | veri tipiBir değişkenin sakladığı verinin tipi (int, double, String…). | 2.2 · Söz Dizimi Kuralları |
| database | veri tabanıVerileri düzenli, kalıcı ve sorgulanabilir biçimde saklayan sistem. | 11 · Veri Tabanı Programlama |
| database index | indeksBir sütunun değerlerini sıralı tutup aramayı hızlandıran ek yapı. | 11 · Veri Tabanı Programlama |
| deadlock | kilitlenmeİş parçacıklarının birbirinin tuttuğu kilidi sonsuza dek beklemesi. | 10 · İş Parçacıkları |
| debugger | hata ayıklayıcıProgramı adım adım çalıştırıp değişkenleri izlemeyi sağlayan araç. | 7 · Test ve Hata Ayıklama |
| debugging | hata ayıklamaBir hatanın nedenini bulup düzeltme süreci. | 7 · Test ve Hata Ayıklama |
| declaration | bildirimBir değişkenin tipini ve adını derleyiciye tanıtma. | 2.2 · Söz Dizimi Kuralları |
| declarative / imperative knowledge | bildirimsel / buyurusal bilgiBir şeyin ne olduğunu söyleyen bilgi ile nasıl yapılacağını söyleyen bilgi. | 1.2 · Hesaplama ve Hesaplamalı Düşünme |
| declared type / actual type | bildirilen tip / gerçek tipReferans değişkeninin tipi ile gösterdiği nesnenin sınıfı. | 4.4 · Çok Biçimlilik |
| decomposition | ayrıştırmaBüyük bir problemi küçük, bağımsız alt problemlere bölme. | 3.2 · Fonksiyonlar |
| decorator (wrapper stream) | sarmalayıcı akışBaşka bir akışı sarıp ona tampon gibi yetenek ekleyen akış. | 8 · Giriş Çıkış İşlemleri |
| default constructor | varsayılan yapıcıHiç yapıcı yazılmazsa derleyicinin eklediği parametresiz yapıcı. | 4.1 · Nesneler ve Sınıflar |
| default method | varsayılan metotArayüzde gövdesiyle yazılan, uygulayan sınıfa hazır gelen metot (Java 8+). | 4.5 · Soyut Sınıflar ve Arayüzler |
| default value | varsayılan değerAlanların ve dizi öğelerinin değer verilmezse aldığı değer (0, false, null). | 2.2 · Söz Dizimi Kuralları |
| defect / failure | kusur / arızaProgramcının yanılgısının koda yansıyan yanlış satırı ile bu kod çalışırken ortaya çıkan yanlış davranış (yanlış çıktı, çökme, donma). | 7 · Test ve Hata Ayıklama |
| defensive copy | savunmacı kopyaDeğiştirilebilir bir nesnenin sınıfa girerken ve sınıftan çıkarken kopyalanması. | 4.2 · Sarmalama |
| dependency injection | bağımlılık enjeksiyonuBir nesnenin bağımlılıklarını kendisi oluşturmak yerine dışarıdan alması. | 4.5 · Soyut Sınıflar ve Arayüzler |
| deque (double-ended queue) | çift uçlu kuyrukHer iki ucundan ekleme ve çıkarma yapılabilen kuyruk. | 5 · Koleksiyonlar |
| design pattern | tasarım deseniSık karşılaşılan bir tasarım sorununa denenmiş, yeniden kullanılabilir çözüm kalıbı. | 4.5 · Soyut Sınıflar ve Arayüzler |
| desk check | masa başı kontrolDiyagramı ya da kodu bilgisayarsız, bir girdiyle kâğıt üzerinde izleme. | 1.4 · Akış Diyagramları |
| diamond problem | elmas problemiİki sınıftan birden türeyen bir sınıfın, ikisinin farklı geçersiz kıldığı ortak metottan hangisini çalıştıracağı sorunu; Java sınıflarda çoklu kalıtımı bu yüzden yasaklar. | 4.3 · Kalıtım |
| do-while loop | do-while döngüsüGövdeyi en az bir kez çalıştıran, koşulu turdan sonra sınayan döngü. | 3.1 · Kontrol Yapıları |
| dot operator | nokta işleciBir nesnenin ya da sınıfın üyesine erişmek için kullanılan . işleci. | 4.1 · Nesneler ve Sınıflar |
| doubly linked list | çift yönlü bağlı listeHer düğümün bir değer ile önceki ve sonraki düğümün referansını tuttuğu liste (LinkedList). | 5 · Koleksiyonlar |
| dynamic array | dinamik diziDolunca daha büyük bir diziye kopyalanarak büyüyen dizi (ArrayList). | 5 · Koleksiyonlar |
| dynamic binding | dinamik bağlamaÇağrılacak metot sürümünün çalışma zamanında nesnenin sınıfına göre seçilmesi. | 4.4 · Çok Biçimlilik |
| edge case | sınır durumSıfır, boş metin, negatif sayı, dizinin ilk ya da son öğesi gibi bilinçli seçilen uç girdi; hatalar en çok burada saklanır. | 1.3 · Algoritmalar |
| effectively final | fiilen finalfinal yazılmamış ama atandıktan sonra hiç değiştirilmeyen yerel değişken. | 4.5 · Soyut Sınıflar ve Arayüzler |
| element | öğeBir dizinin, dizginin ya da koleksiyonun tek bir değeri. | 3.3 · Diziler |
| else-if chain | else-if zinciriKoşulları sırayla deneyip ilk doğru olanın bloğunu çalıştıran yapı. | 3.1 · Kontrol Yapıları |
| encapsulation | sarmalamaVeriyi ve onu işleyen metotları bir sınıfta toplayıp iç ayrıntıyı gizleme. | 4.2 · Sarmalama |
| enum | enum (numaralandırma tipi)Sabit bir değer kümesini tanımlayan tip. | 4.1 · Nesneler ve Sınıflar |
| equivalence class | denklik sınıfıProgramda aynı davranışa yol açan girdilerin kümesi; her sınıftan tek bir temsilci seçmek yeterlidir. | 7 · Test ve Hata Ayıklama |
| error (Error class) | ErrorProgramın genellikle kurtaramayacağı ciddi sorunlar (OutOfMemoryError). | 6 · İstisnalar |
| Euclidean algorithm | Öklid algoritmasıEBOB(a, b) = EBOB(b, a mod b) bağıntısıyla EBOB bulan algoritma. | 1.2 · Hesaplama ve Hesaplamalı Düşünme |
| event | olayKullanıcının tıklama, tuşa basma gibi eylemi ya da sistemden gelen bildirim. | 9 · Grafikler ve Kullanıcı Arayüzleri |
| Event Dispatch Thread (EDT) | olay iş parçacığı (EDT)Swing bileşenlerinin kurulduğu ve olayların işlendiği tek iş parçacığı. | 9 · Grafikler ve Kullanıcı Arayüzleri |
| event listener | olay dinleyiciBir olay olunca çağrılacak metotları tanımlayan arayüz ya da nesne. | 9 · Grafikler ve Kullanıcı Arayüzleri |
| event-driven programming | olay güdümlü programlamaAkışı koddaki satır sırasının değil, olayların geliş sırasının belirlediği program. | 9 · Grafikler ve Kullanıcı Arayüzleri |
| exception | istisnaProgram çalışırken normal akışı bozan, nesne olarak fırlatılan olay. | 6 · İstisnalar |
| exception propagation | istisna yayılımıYakalanmayan istisnanın çağrı yığınında çağırana doğru ilerlemesi. | 6 · İstisnalar |
| expression | ifadeDeğerlendirilince bir değer üreten yapı (3 + 4, x > 0). | 2.2 · Söz Dizimi Kuralları |
| factory method | fabrika metoduNesneyi üretip üst sınıf ya da arayüz tipinde döndüren metot. | 4.4 · Çok Biçimlilik |
| fall-through | aşağı düşmebreak yazılmayan case'den sonraki case'lerin de çalışması. | 3.1 · Kontrol Yapıları |
| fetch–decode–execute cycle | getir–çöz–yürüt döngüsüCPU'nun her komut için tekrarladığı temel çalışma döngüsü. | 1.1 · Bilgisayarlar |
| field | alanSınıf gövdesinde, metotların dışında tanımlanan değişken; nesnenin durumunu tutar. | 4.1 · Nesneler ve Sınıflar |
| field hiding | alan gizlemeÜst sınıftaki bir alanla aynı adda alanın alt sınıfta yeniden tanımlanması; nesnede iki ayrı değişken oluşur. | 4.3 · Kalıtım |
| file pointer | dosya işaretçisiRandomAccessFile'da okuma ve yazmanın yapılacağı konumu gösteren, her işlemde işlenen bayt sayısı kadar ilerleyen işaretçi. | 8 · Giriş Çıkış İşlemleri |
| finally block | finally bloğuİstisna olsa da olmasa da çalışan blok. | 6 · İstisnalar |
| floating-point number | kayan noktalı sayıİşaret, üs ve kesirden oluşan, ondalıklı değerleri yaklaşık tutan sayı biçimi. | 1.1 · Bilgisayarlar |
| flowchart | akış diyagramıAlgoritmanın adımlarını sembol ve oklarla gösteren çizim. | 1.4 · Akış Diyagramları |
| for loop | for döngüsüBaşlangıç, koşul ve güncellemeyi tek satırda toplayan sayaçlı döngü. | 3.1 · Kontrol Yapıları |
| for-each loop | for-each döngüsüBir dizinin ya da koleksiyonun her öğesini sırayla veren döngü. | 3.3 · Diziler |
| foreign key | yabancı anahtarBaşka bir tablonun birincil anahtarını gösteren sütun. | 11 · Veri Tabanı Programlama |
| format specifier | biçim belirteciprintf'te değerin nasıl yazılacağını belirten %d, %.2f gibi kalıp. | 3.4 · Dizgiler |
| forwarding | iletmeOluşumda, gelen çağrının içteki nesnenin metoduna aktarılması. | 4.3 · Kalıtım |
| fragile base class | kırılgan üst sınıfÜst sınıfın gerçeklemesindeki bir değişikliğin alt sınıfları bozabilmesi sorunu. | 4.3 · Kalıtım |
| function | fonksiyonGirdi alıp işleyen ve sonuç döndüren adlandırılmış kod parçası; Java'da metot olarak yazılır. | 3.2 · Fonksiyonlar |
| functional interface | fonksiyonel arayüzTek soyut metodu olan, lambda ifadesine hedef olabilen arayüz. | 4.5 · Soyut Sınıflar ve Arayüzler |
| garbage collector | çöp toplayıcıHiçbir referansın göstermediği nesnelerin belleğini geri alan JVM bileşeni. | 7 · Test ve Hata Ayıklama |
| general-purpose / domain-specific language | genel amaçlı / hedefe odaklı dilÇok çeşitli uygulamaları destekleyen dil ile belirli bir uygulama türüne odaklanıp o türdeki işlemleri kolaylaştıran dil. | 2.1 · Programlama |
| generics | jeneriklerSınıf ve metotların tip parametresiyle yazılması (List<String>). | 5 · Koleksiyonlar |
| graphical user interface (GUI) | grafik kullanıcı arayüzü (GUI)Pencere, düğme, menü gibi öğelerle görsel etkileşim sağlayan arayüz. | 9 · Grafikler ve Kullanıcı Arayüzleri |
| greatest common divisor (GCD) | en büyük ortak bölen (EBOB)İki sayıyı da tam bölen en büyük pozitif tam sayı. | 1.2 · Hesaplama ve Hesaplamalı Düşünme |
| halting problem | durma problemiVerilen bir programın verilen girdiyle bir gün durup durmayacağı sorusu; Turing bunu her program için doğru yanıtlayan bir algoritmanın olamayacağını kanıtladı. | 1.2 · Hesaplama ve Hesaplamalı Düşünme |
| happens-before | önce-olurA işlemi B'den önce-olursa A'nın yazdığı her şeyin B'de kesinlikle görünmesini sağlayan geçişli ilişki. | 10 · İş Parçacıkları |
| hash code | hash koduhashCode() metodunun nesne için ürettiği tam sayı; eşit nesnelerde aynı olmalıdır. | 4.3 · Kalıtım |
| hashing / hash table | hash / hash tablosuÖğeyi hash koduyla hesaplanan kovaya yerleştirerek ortalama O(1) erişim sağlama. | 5 · Koleksiyonlar |
| heap (memory) | heapNesnelerin ve dizilerin tutulduğu, çöp toplayıcının yönettiği bellek bölgesi. | 4.1 · Nesneler ve Sınıflar |
| hexadecimal | onaltılı taban16 tabanlı sayı sistemi; 0–9 ve A–F rakamlarını kullanır. | 1.1 · Bilgisayarlar |
| high-level / low-level language | yüksek / düşük düzeyli dilDonanımın ayrıntısını gizleyen dil (Java, Python) ile her satırı bir ya da birkaç işlemci komutuna karşılık gelen, donanıma yakın dil (makine dili, assembly). | 2.1 · Programlama |
| IDE (integrated development environment) | tümleşik geliştirme ortamı (IDE)javac, java gibi JDK araçlarını bir düzenleyiciyle birleştiren ortam. | 2.2 · Söz Dizimi Kuralları |
| identifier | tanımlayıcıDeğişken, metot, sınıf gibi öğelere verilen ad. | 2.2 · Söz Dizimi Kuralları |
| if statement | if deyimiKoşul doğruysa bir bloğu çalıştıran karar deyimi. | 3.1 · Kontrol Yapıları |
| immutable | değiştirilemezOluşturulduktan sonra durumu değişmeyen (String gibi). | 3.4 · Dizgiler |
| implement (an interface) | uygulamakBir sınıfın arayüzdeki soyut metotların gövdesini yazması. | 4.5 · Soyut Sınıflar ve Arayüzler |
| implementation | gerçeklemeBir sınıfın ya da metodun işini nasıl yaptığını gösteren somut kod; arayüzün arkasındaki iç yapı. | 4.2 · Sarmalama |
| implicit conversion | örtük dönüşümJava'nın programcı istemeden kendiliğinden yaptığı tip dönüşümü; karşıtı açık dönüşümdür (cast). | 2.2 · Söz Dizimi Kuralları |
| import | içe aktarma (import)Başka bir paketteki sınıfı kısa adıyla kullanmayı sağlayan bildirim. | 4.2 · Sarmalama |
| increment / decrement | artırma / azaltmaDeğişkeni 1 artıran ++ ya da 1 azaltan -- işleci. | 2.2 · Söz Dizimi Kuralları |
| index | indisDizideki, dizgideki ya da listedeki konum numarası; 0'dan başlar. | 3.3 · Diziler |
| indexing | indislemeBir öğeye 0'dan başlayan konum numarasıyla erişme. | 3.4 · Dizgiler |
| infinite loop | sonsuz döngüKoşulu hiç yanlış olmadığı için bitmeyen döngü. | 1.2 · Hesaplama ve Hesaplamalı Düşünme |
| information hiding | bilgi saklamaSınıfın iç yapısını kullananlardan gizleme ilkesi. | 4.2 · Sarmalama |
| inheritance | kalıtımBir sınıfın başka bir sınıfın alanlarını ve metotlarını devralıp genişletmesi. | 4.3 · Kalıtım |
| initialization | ilk değer vermeBir değişkene ya da diziye ilk değerini verme. | 2.2 · Söz Dizimi Kuralları |
| initializer block | ilklendirici blokSınıf yüklenirken (static) ya da her nesnede yapıcıdan önce çalışan blok. | 4.1 · Nesneler ve Sınıflar |
| inner class | iç sınıfBaşka bir sınıfın içinde tanımlanan sınıf. | 4.1 · Nesneler ve Sınıflar |
| input / output | girdi / çıktıPrograma verilen veri ve programın ürettiği sonuç. | 1.2 · Hesaplama ve Hesaplamalı Düşünme |
| instance | örnekBir sınıftan oluşturulmuş belirli bir nesne; örneğe ait üyeler her nesnede ayrıdır. | 4.1 · Nesneler ve Sınıflar |
| integer | tam sayıKesirli kısmı olmayan sayı; Java'da byte, short, int, long. | 2.2 · Söz Dizimi Kuralları |
| integer division | tam sayı bölmesiİki tam sayının bölümünde kesirli kısmın atılması (7 / 2 = 3). | 2.2 · Söz Dizimi Kuralları |
| integration test | tümleştirme testiBirlikte çalışan bileşenleri gerçek bağımlılıklarıyla sınayan test. | 7 · Test ve Hata Ayıklama |
| interface | arayüzSınıfların uygulaması gereken metotları belirleyen tip; implements ile uygulanır. | 4.5 · Soyut Sınıflar ve Arayüzler |
| interface vs. implementation | arayüz / gerçeklemeSınıfın dışarıya sunduğu public yüz ile iç mekanizması. | 4.2 · Sarmalama |
| interpreter | yorumlayıcıProgramı satır satır okuyup o anda çalıştıran program. | 2.1 · Programlama |
| is-a / has-a relationship | is-a / has-a ilişkisiKalıtım (bir türüdür) ile oluşum (sahiptir) ilişkisi. | 4.3 · Kalıtım |
| iterator | yineleyici (Iterator)Koleksiyonun öğelerini sırayla veren, gezinirken silmeye izin veren nesne. | 5 · Koleksiyonlar |
| Java Development Kit (JDK) | JDK (geliştirme kiti)Derleyici (javac), JVM ve araçları içeren Java geliştirme paketi. | 2.2 · Söz Dizimi Kuralları |
| Java Virtual Machine (JVM) | Java Sanal Makinesi (JVM)Bytecode'u yorumlayan ve JIT ile makine koduna çeviren sanal makine. | 2.2 · Söz Dizimi Kuralları |
| JDBC (Java Database Connectivity) | JDBCJava'nın veri tabanlarına bağlanmak için sunduğu standart API (java.sql); belirli bir veri tabanıyla konuşan kodu o veri tabanının JDBC sürücüsü sağlar. | 11 · Veri Tabanı Programlama |
| JDBC driver | JDBC sürücüsüJava'nın belirli bir veri tabanıyla konuşmasını sağlayan kütüphane (SQLite için sqlite-jdbc jar'ı). | 11 · Veri Tabanı Programlama |
| JIT (just-in-time) compiler | JIT (tam zamanında) derleyiciSık çalışan bytecode'u çalışma sırasında makine koduna çeviren JVM bileşeni. | 2.2 · Söz Dizimi Kuralları |
| join | birleştirme (JOIN)İki tablonun satırlarını ON koşuluna göre eşleyen SQL işlemi. | 11 · Veri Tabanı Programlama |
| keyword | anahtar sözcükDilin ayırdığı, tanımlayıcı olarak kullanılamayan sözcük (class, if, static…). | 2.2 · Söz Dizimi Kuralları |
| lambda expression | lambda ifadesiParametre listesi, ok ve gövdeden oluşan adsız fonksiyon: (a, b) -> a + b. | 4.5 · Soyut Sınıflar ve Arayüzler |
| layout manager | yerleşim yöneticisiBileşenlerin kapsayıcıda nasıl dizileceğini belirleyen nesne. | 9 · Grafikler ve Kullanıcı Arayüzleri |
| lazy evaluation | tembel değerlendirmeStream ara işlemlerinin öğe işlemeyip yalnız bir tarif kaydetmesi; öğeler uç işlem çağrılınca işlenir. | 5 · Koleksiyonlar |
| lexicographic order | sözlük sırasıDizgileri baştan karşılaştırıp ilk farklı karakterin Unicode koduna göre sıralayan düzen (compareTo). | 3.4 · Dizgiler |
| linear search | doğrusal aramaÖğeleri baştan sona tek tek karşılaştırarak arama; O(n). | 1.3 · Algoritmalar |
| linked list | bağlı listeHer öğenin bir sonrakine bağlantı tuttuğu liste (LinkedList). | 5 · Koleksiyonlar |
| Liskov substitution principle | yerine koyma ilkesiÜst sınıf için yazılan kodun, alt sınıf nesnesiyle de doğru çalışması gerektiği ilkesi. | 4.3 · Kalıtım |
| list | listeSıralı, indisli, tekrara izin veren koleksiyon. | 5 · Koleksiyonlar |
| literal | sabit değerKaynak kodda doğrudan yazılan değer (42, 3.14, 'a', "metin"). | 2.2 · Söz Dizimi Kuralları |
| local variable | yerel değişkenBir metot ya da blok içinde tanımlanan, yalnızca orada geçerli değişken. | 3.2 · Fonksiyonlar |
| locale | yerel ayarDil ve bölgeye göre büyük-küçük harf, sayı ve tarih biçimi kuralları. | 3.4 · Dizgiler |
| lock | kilitBir kaynağa erişimi tek iş parçacığına veren nesne (ReentrantLock). | 10 · İş Parçacıkları |
| logic error | mantık hatasıProgram çalışır ama yanlış sonuç üretir. | 6 · İstisnalar |
| logical operator | mantıksal işleçMantıksal değerleri birleştiren &&, ||, ! işleçleri. | 2.2 · Söz Dizimi Kuralları |
| loop | döngüBir deyim grubunu koşul sağlandıkça tekrarlayan yapı. | 3.1 · Kontrol Yapıları |
| loose coupling | gevşek bağlılıkBileşenlerin birbirinin gerçeklemesine değil arayüzüne bağlı olması. | 4.5 · Soyut Sınıflar ve Arayüzler |
| lost update | kayıp güncellemeİki iş parçacığının aynı eski değeri okuyup üstüne yazması sonucu artışlardan birinin kaybolması. | 10 · İş Parçacıkları |
| machine language | makine diliİşlemcinin doğrudan çalıştırdığı, ikili kodlanmış ve işlemci ailesine özgü komutlar; makine kodu da denir. | 2.1 · Programlama |
| magic number | sihirli sayıDosyanın türünü gösteren baştaki baytlar; her .class dosyası CA FE BA BE ile başlar. | 8 · Giriş Çıkış İşlemleri |
| main thread | ana iş parçacığıJVM'in main() metodunu çalıştırmak için açtığı iş parçacığı. | 10 · İş Parçacıkları |
| map | eşlemeAnahtar–değer çiftlerini tutan, anahtarı tekil olan yapı. | 5 · Koleksiyonlar |
| marker interface | işaret arayüzüHiç metodu olmayan, tek görevi sınıfı işaretlemek olan arayüz (Serializable). | 8 · Giriş Çıkış İşlemleri |
| member | üyeBir sınıfın alanları, metotları, yapıcıları ve iç sınıfları. | 4.1 · Nesneler ve Sınıflar |
| memoization | belleklemeHesaplanan sonuçları saklayıp tekrar hesaplamayı önleme. | 3.5 · Özyineleme |
| memory hierarchy | bellek hiyerarşisiYazmaçtan diske hızlı-küçük düzeylerden yavaş-büyük düzeylere bellek katmanları. | 1.1 · Bilgisayarlar |
| memory leak | bellek sızıntısıArtık gerekmeyen nesnelere referans kaldığı için belleğin boşalmaması. | 7 · Test ve Hata Ayıklama |
| method | metotBir sınıfa ait, adı ve parametreleriyle çağrılan kod bloğu. | 3.2 · Fonksiyonlar |
| method call | metot çağrısıBir metodu argümanlarla çalıştırma. | 3.2 · Fonksiyonlar |
| method overloading | aşırı yüklemeAynı adlı, parametre listesi farklı birden çok metot tanımlama. | 3.2 · Fonksiyonlar |
| method overriding | geçersiz kılmaAlt sınıfın, kalıtımla aldığı bir metodu aynı imzayla yeniden yazması. | 4.3 · Kalıtım |
| method signature | metot imzasıMetodun adı ile parametre tiplerinin sırası; dönüş tipi dahil değildir. | 3.2 · Fonksiyonlar |
| Model–View–Controller (MVC) | MVC (model–görünüm–denetleyici)Uygulamayı veri (model), sunum (görünüm) ve akış (denetleyici) katmanlarına ayıran tasarım. | 4.5 · Soyut Sınıflar ve Arayüzler |
| monitor | monitörHer nesneye bağlı, synchronized ile alınan kilit ve bekleme mekanizması. | 10 · İş Parçacıkları |
| multiple inheritance | çoklu kalıtımBir sınıfın birden çok üst sınıfı olması; Java sınıflar için izin vermez. | 4.3 · Kalıtım |
| multithreading | çoklu iş parçacığıBir programın birden çok iş parçacığıyla çalışması. | 10 · İş Parçacıkları |
| mutator (setter) | değiştirici (setter)Bir alana değeri denetleyerek atayan set metodu. | 4.2 · Sarmalama |
| mutual exclusion | karşılıklı dışlamaKritik bölgede aynı anda yalnızca bir iş parçacığının bulunması. | 10 · İş Parçacıkları |
| named constant (final) | isimlendirilmiş sabitfinal ile tanımlanan, değeri bir kez verilen değişken. | 2.2 · Söz Dizimi Kuralları |
| naming convention | adlandırma kuralıcamelCase, PascalCase, BÜYÜK_HARF gibi ad yazma alışkanlıkları. | 2.2 · Söz Dizimi Kuralları |
| natural ordering (Comparable) | doğal sıra (Comparable)Bir sınıfın compareTo ile tanımladığı varsayılan sıralama. | 5 · Koleksiyonlar |
| nested decision | iç içe kararBir karar yapısının içinde başka bir karar yapısı. | 3.1 · Kontrol Yapıları |
| nested loop | iç içe döngüBir döngünün gövdesinde başka bir döngü. | 3.1 · Kontrol Yapıları |
| normalization | normalleştirmeTekrarı önlemek için veriyi her bilgi tek yerde olacak biçimde tablolara bölme. | 11 · Veri Tabanı Programlama |
| null reference | nullHiçbir nesneyi göstermeyen referans değeri. | 4.1 · Nesneler ve Sınıflar |
| numeric promotion | sayısal yükseltmeBir işlemdeki işlenenlerin ortak bir tipe çevrilmesi; biri double ise öteki de double'a yükseltilir. | 2.2 · Söz Dizimi Kuralları |
| object | nesneBir sınıftan oluşturulan, kendi durumu olan varlık. | 4.1 · Nesneler ve Sınıflar |
| Object class | Object sınıfıJava'daki tüm sınıfların doğrudan ya da dolaylı üst sınıfı. | 4.3 · Kalıtım |
| object-oriented programming (OOP) | nesne yönelimli programlamaProgramı durum ve davranışı birleştiren nesneler üzerine kuran yaklaşım. | 4.1 · Nesneler ve Sınıflar |
| observer pattern | gözlemci deseniBir konu nesnesi ile ona kayıtlı gözlemciler arasında bire çok ilişki kuran, konunun durumu değişince bütün gözlemcilere haber veren desen. | 4.5 · Soyut Sınıflar ve Arayüzler |
| off-by-one error | bir eksik / bir fazla hatasıDöngünün sınır koşulu yanlış yazıldığı için gerekenden bir tur eksik ya da bir tur fazla dönmesi. | 1.4 · Akış Diyagramları |
| one-to-many / many-to-many relationship | bire çok / çoka çok ilişkiBir kaydın karşı tablodaki birden çok kayıtla eşleştiği ilişki (bir bölüm, çok öğrenci) ile iki yönde de çok kaydın eşleştiği, ara tablo gerektiren ilişki. | 11 · Veri Tabanı Programlama |
| opcode | işlem koduMakine dilindeki bir komutun hangi işlemi yapacağını belirten kod. | 1.1 · Bilgisayarlar |
| open/closed principle | açık/kapalı ilkesiBir yazılım birimi genişletmeye açık, değiştirmeye kapalı olmalıdır: yeni davranış var olan kodu değiştirerek değil, yeni kod ekleyerek kazandırılır. | 4.4 · Çok Biçimlilik |
| operand | işlenenBir işlecin üzerinde çalıştığı değer. | 2.1 · Programlama |
| operator | işleçİşlenenler üzerinde işlem yapan simge (+, *, ==, &&). | 2.2 · Söz Dizimi Kuralları |
| operator precedence | işleç önceliğiBir ifadede işleçlerin hangi sırayla uygulanacağını belirleyen kural. | 2.2 · Söz Dizimi Kuralları |
| overflow | taşmaSonucun tipin aralığına sığmaması; Java'da tam sayılar sessizce sarar. | 2.2 · Söz Dizimi Kuralları |
| package | paketİlgili sınıfları gruplayan ve ad çakışmalarını önleyen ad alanı. | 4.2 · Sarmalama |
| package-private access | paket erişimiErişim belirleyici yazılmadığında geçerli olan, üyeye yalnızca aynı paketteki sınıfların eriştiği düzey. | 4.2 · Sarmalama |
| parameter | parametreMetot tanımında girdiyi temsil eden değişken. | 3.2 · Fonksiyonlar |
| pass by value | değer ile aktarımJava'da argümanın kopyasının parametreye verilmesi (referanslar da kopyalanır). | 3.2 · Fonksiyonlar |
| path coverage | yol kapsamaSınamada karar kutularının her çıkışının en az bir kez çalıştırılması. | 1.4 · Akış Diyagramları |
| pattern matching (instanceof) | örüntü eşlemeinstanceof sınaması doğru çıkınca dönüştürülmüş değeri doğrudan yeni bir değişkene bağlayan yazım (Java 16). | 4.4 · Çok Biçimlilik |
| pattern recognition | örüntü tanımaAlt problemler arasındaki ya da bilinen başka problemlerle olan benzerlikleri görüp tek bir çözümü hepsine uygulama. | 1.2 · Hesaplama ve Hesaplamalı Düşünme |
| pipeline | boru hattıBir komut yürütülürken sonrakinin çözülüp ondan sonrakinin getirildiği, komutları üst üste bindiren düzen. | 1.1 · Bilgisayarlar |
| platform independence | platform bağımsızlığıAynı bytecode'un JVM olan her işletim sisteminde çalışması. | 2.2 · Söz Dizimi Kuralları |
| polymorphism | çok biçimlilikAynı çağrının nesnenin gerçek sınıfına göre farklı davranması. | 4.4 · Çok Biçimlilik |
| positional value | basamak değeriBir rakamın sayıdaki konumundan gelen değeri; tabanın kuvvetiyle çarpılır. | 1.1 · Bilgisayarlar |
| precondition / postcondition | ön koşul / son koşulMetot çağrılmadan önce doğru olması gereken ve metot bitince garanti edilen koşullar. | 4.2 · Sarmalama |
| prepared statement | önceden hazırlanan deyim (PreparedStatement)Parametreleri ? ile ayrı verilen, enjeksiyonu önleyen SQL deyimi. | 11 · Veri Tabanı Programlama |
| primary key | birincil anahtarTablodaki her satırı tekil olarak tanımlayan sütun. | 11 · Veri Tabanı Programlama |
| primitive type | ilkel tipDeğeri doğrudan tutan sekiz temel tip: byte, short, int, long, float, double, char, boolean. | 2.2 · Söz Dizimi Kuralları |
| priority queue | öncelikli kuyrukEn öncelikli öğeyi önce veren kuyruk. | 5 · Koleksiyonlar |
| procedural abstraction | yordamsal soyutlamaBir fonksiyonun nasıl hesapladığından çok ne hesapladığını öne çıkaran soyutlama; kullanıcı yalnızca metodun imzasını ve görevini bilir. | 3.2 · Fonksiyonlar |
| procedural programming | prosedürel programlamaProgramı veri üzerinde çalışan yordamlar dizisi olarak kuran yaklaşım. | 4.1 · Nesneler ve Sınıflar |
| process | süreçKendi bellek alanı olan, çalışmakta olan program. | 10 · İş Parçacıkları |
| producer–consumer problem | üretici–tüketici problemiPaylaşılan tampona üreten ve tüketen iş parçacıklarının eşgüdümü. | 10 · İş Parçacıkları |
| profiler | profil oluşturucuProgramın zamanını ve belleğini nerede harcadığını ölçen araç. | 7 · Test ve Hata Ayıklama |
| program counter (PC) | program sayacıSıradaki komutun adresini tutan yazmaç. | 1.1 · Bilgisayarlar |
| programming language | programlama diliHesaplamaları bilgisayara kesin biçimde anlatmak için tasarlanmış yapay dil. | 2.1 · Programlama |
| programming paradigm | programlama paradigmasıProgram yazmanın genel yaklaşımı: buyruksal, fonksiyonel, mantıksal, nesne yönelimli. | 2.1 · Programlama |
| property-based testing | özellik tabanlı testRastgele girdilerle bir özelliğin her zaman sağlandığını sınayan test. | 7 · Test ve Hata Ayıklama |
| pseudocode | sözde kodAlgoritmayı belirli bir dile bağlı kalmadan, yarı doğal dille yazma biçimi. | 1.3 · Algoritmalar |
| query | sorguVeri tabanından veri isteyen SQL komutu (SELECT). | 11 · Veri Tabanı Programlama |
| queue | kuyrukİlk giren ilk çıkar (FIFO) ilkesiyle çalışan yapı. | 5 · Koleksiyonlar |
| race condition | yarış durumuSonucun iş parçacıklarının çalışma sırasına bağlı olması. | 10 · İş Parçacıkları |
| ragged array | düzensiz diziSatırlarının uzunlukları farklı olan çok boyutlu dizi. | 3.3 · Diziler |
| RAM (random-access memory) | bellekÇalışan programın ve verisinin tutulduğu, elektrik kesilince silinen ana bellek. | 1.1 · Bilgisayarlar |
| random access file | rastgele erişimli dosyaİşaretçiyi istenen konuma taşıyarak okunup yazılabilen dosya. | 8 · Giriş Çıkış İşlemleri |
| record | kayıt (record)Yalnızca veri taşıyan, alanları final olan değiştirilemez sınıf (Java 16+). | 4.1 · Nesneler ve Sınıflar |
| recurrence relation | yineleme bağıntısıBir serinin her terimini önceki terimlerden hesaplayan kural; başlangıç değerleri taban durum, bağıntı özyinelemeli adım olur. | 3.5 · Özyineleme |
| recursion | özyinelemeBir metodun kendisini daha küçük bir girdiyle çağırması. | 3.5 · Özyineleme |
| red-black tree | kırmızı-siyah ağaçTreeSet'in öğeleri sıralı saklamak için içte kullandığı ağaç yapısı. | 5 · Koleksiyonlar |
| reentrant lock | yeniden girişli kilitKendisini tutan iş parçacığının aynı kilidi beklemeden yeniden almasına izin veren kilit; bir tutma sayısı saklar. | 10 · İş Parçacıkları |
| refactoring | yeniden düzenlemeTestler yeşil kalırken kodun temizlenmesi (tekrarları kaldırma, adları düzeltme); TDD döngüsünün son adımı. | 7 · Test ve Hata Ayıklama |
| reference | referansBir nesnenin heap'teki yerini gösteren değer. | 4.1 · Nesneler ve Sınıflar |
| reference type | referans tipiDeğişkenin nesneyi değil, nesneye referansı tuttuğu tip (sınıflar, diziler, arayüzler). | 2.2 · Söz Dizimi Kuralları |
| reflection | yansımaProgramın kendi sınıflarını, metotlarını ve alanlarını çalışırken incelemesi ve kullanması. | 4.5 · Soyut Sınıflar ve Arayüzler |
| register | yazmaçİşlemcinin içindeki, geçici veriler için çok küçük ama çok hızlı saklama alanı. | 1.1 · Bilgisayarlar |
| regression test | regresyon testiDeğişiklikten sonra eski testlerin yeniden çalıştırılması. | 7 · Test ve Hata Ayıklama |
| regular expression | düzenli ifadeMetin aramada kullanılan kalıp dili; split'in parametresi bir düzenli ifadedir (" +" bir ya da daha çok boşluk demektir). | 3.4 · Dizgiler |
| relational model | ilişkisel modelVeriyi satır ve sütunlardan oluşan tablolarla tutan model. | 11 · Veri Tabanı Programlama |
| result set | sonuç kümesi (ResultSet)Bir sorgunun döndürdüğü satırları satır satır okutan nesne. | 11 · Veri Tabanı Programlama |
| return type | dönüş tipiMetodun döndürdüğü değerin tipi; değer döndürmüyorsa void. | 3.2 · Fonksiyonlar |
| return value | dönüş değeriMetodun return ile çağırana verdiği değer. | 3.2 · Fonksiyonlar |
| runtime error | çalışma zamanı hatasıProgram çalışırken ortaya çıkan, istisnaya yol açan hata. | 6 · İstisnalar |
| scheduler | çizelgeleyiciHangi iş parçacığının ne zaman ve hangi çekirdekte çalışacağına karar veren JVM ve işletim sistemi bileşeni; programcı bu sırayı denetleyemez. | 10 · İş Parçacıkları |
| scope | kapsamBir adın programda geçerli olduğu bölge. | 3.2 · Fonksiyonlar |
| sealed class / interface | mühürlü sınıf / arayüz (sealed)Hangi alt tiplerin genişletebileceğini permits ile sınırlayan tip (Java 17+). | 4.5 · Soyut Sınıflar ve Arayüzler |
| selection sort | seçimli sıralamaHer turda kalan kısmın en küçüğünü bulup başa taşıyan sıralama. | 3.3 · Diziler |
| selector (NIO) | seçiciTek iş parçacığıyla birden çok kanalı izleyen NIO nesnesi. | 8 · Giriş Çıkış İşlemleri |
| semantics | anlamSöz dizimi doğru bir programın ne yaptığı. | 2.1 · Programlama |
| semaphore | semaforAynı anda en çok n iş parçacığının erişmesine izin veren sayaç. | 10 · İş Parçacıkları |
| sentinel value | bekçi değerGirdinin bittiğini bildiren, veri olarak sayılmayan özel değer. | 1.4 · Akış Diyagramları |
| sequential flow | sıralı akışAdımların yazıldıkları sırayla birer kez çalışması. | 1.4 · Akış Diyagramları |
| serialization | serileştirmeNesneyi bayt dizisine çevirip saklama ve geri okuma. | 8 · Giriş Çıkış İşlemleri |
| set | kümeTekrar eden öğeye izin vermeyen koleksiyon. | 5 · Koleksiyonlar |
| shadowing | gölgelemeİç kapsamdaki adın dış kapsamdaki aynı adı gizlemesi. | 4.2 · Sarmalama |
| short-circuit evaluation | kısa devre değerlendirme&& ve || işleçlerinde sonuç belli olunca sağ tarafın hesaplanmaması. | 2.2 · Söz Dizimi Kuralları |
| shuffle | karıştırmaÖğelerin sırasını rastgele değiştirme (Fisher–Yates). | 5 · Koleksiyonlar |
| source code | kaynak kodProgramcının yazdığı, derlenmemiş program metni (.java). | 2.2 · Söz Dizimi Kuralları |
| specialization | özelleştirmeKalıtımın öbür adı: alt sınıf, üst sınıfın temsil ettiği grubun içindeki daha özel bir grubu temsil eder. | 4.3 · Kalıtım |
| spurious wakeup | sahte uyanmawait'teki iş parçacığının hiçbir notify olmadan uyanması; bu yüzden koşul if ile değil while ile denetlenir. | 10 · İş Parçacıkları |
| SQL injection | SQL enjeksiyonuKullanıcı girdisinin SQL komutuna karışıp komutu değiştirmesi saldırısı. | 11 · Veri Tabanı Programlama |
| stable sort | kararlı sıralamaEşit sayılan öğelerin kendi aralarındaki sırasını koruyan sıralama (Collections.sort'un kullandığı TimSort). | 5 · Koleksiyonlar |
| stack | yığınSon giren ilk çıkar (LIFO) ilkesiyle çalışan yapı. | 5 · Koleksiyonlar |
| stack (memory) | yığınMetot çerçevelerinin ve yerel değişkenlerin tutulduğu bellek bölgesi. | 4.1 · Nesneler ve Sınıflar |
| stack frame | yığın çerçevesiBir metot çağrısının parametre ve yerel değişkenlerini tutan yığın kaydı. | 3.5 · Özyineleme |
| stack overflow | yığın taşmasıÇok derin ya da sonsuz özyinelemede çağrı yığınının dolması (StackOverflowError). | 3.5 · Özyineleme |
| stack trace | yığın iziİstisnanın tipini, mesajını ve çağrı zincirini gösteren çıktı. | 6 · İstisnalar |
| stack unwinding | yığın çözülmesiUygun catch aranırken çağrı yığınında ilerleyip yol üzerindeki çerçevelerin atılması. | 6 · İstisnalar |
| standard input / output | standart girdi / çıktıProgramın klavye (System.in) ve ekran (System.out) akışları. | 8 · Giriş Çıkış İşlemleri |
| statement | deyimBir etki yaratan, Java'da genellikle noktalı virgülle biten program birimi. | 2.1 · Programlama |
| static / dynamic typing | statik / dinamik tiplemeTiplerin derlemede (Java) ya da çalışırken denetlenmesi. | 2.1 · Programlama |
| static analysis | statik analizKodu çalıştırmadan hata kalıplarını arayan inceleme (SpotBugs). | 7 · Test ve Hata Ayıklama |
| static member | static üyeNesneye değil sınıfa ait, tek kopyası olan alan ya da metot. | 4.1 · Nesneler ve Sınıflar |
| static semantics | statik anlamSöz dizimi doğru kodun derlemede denetlenen anlam kuralları (tip uyumu gibi). | 2.1 · Programlama |
| stored-program computer | depolanan programlı bilgisayarProgramı da veri gibi bellekte saklayan bilgisayar. | 1.1 · Bilgisayarlar |
| strategy pattern | strateji deseniBirbirinin yerine geçebilen algoritmaları ortak bir arayüzün arkasına koyan desen; strateji değişince kullanan kod değişmeden davranış değişir. | 4.5 · Soyut Sınıflar ve Arayüzler |
| stream (I/O) | akışKaynaktan hedefe sırayla akan bayt ya da karakter dizisi. | 8 · Giriş Çıkış İşlemleri |
| string | dizgiKarakter dizisini saklayan nesne; Java'da String. | 3.4 · Dizgiler |
| string concatenation | dizgi birleştirme+ ile dizgileri uç uca ekleme; bir işlenen dizgiyse sonuç dizgidir. | 3.4 · Dizgiler |
| string literal | dizgi sabitiKaynak kodda tırnak içinde yazılan dizgi; havuzda tek nesne olarak saklanır. | 3.4 · Dizgiler |
| string pool | dizgi havuzuAynı içerikli dizgi sabitlerinin tek nesneyi paylaştığı özel bölge. | 3.4 · Dizgiler |
| structured flowchart | yapısal diyagramHer kontrol yapısının tek girişi ve tek çıkışı olan akış diyagramı. | 1.4 · Akış Diyagramları |
| subprogram (predefined process) | alt programAyrı çizilip ana diyagramdan çağrılan adım dizisi; Java'da metot. | 1.4 · Akış Diyagramları |
| substring | alt dizgiBir dizginin ardışık karakterlerinden oluşan parçası; s.substring(a, b) a indisinden b − 1 indisine kadarını verir. | 3.4 · Dizgiler |
| super keyword | superÜst sınıfın yapıcısına ya da üyelerine erişmek için kullanılan anahtar sözcük. | 4.3 · Kalıtım |
| superclass / subclass | üst sınıf / alt sınıfKalıtımda genişletilen sınıf ile onu genişleten sınıf. | 4.3 · Kalıtım |
| surrogate pair | vekil çiftUTF-16'da 0xFFFF'ten büyük bir kod noktasını gösteren iki 16 bitlik birim. | 1.1 · Bilgisayarlar |
| switch expression | switch ifadesiJava 14+ ile değer üreten, ok (->) kullanan switch biçimi. | 3.1 · Kontrol Yapıları |
| switch statement | switch deyimiBir değeri case etiketleriyle karşılaştırıp uygun dala geçen deyim. | 3.1 · Kontrol Yapıları |
| synchronization | senkronizasyonİş parçacıklarının paylaşılan veriye erişimini düzenleme. | 10 · İş Parçacıkları |
| syntax | söz dizimiBir dilde geçerli program metinlerinin biçim kuralları. | 2.1 · Programlama |
| syntax error | söz dizimi hatasıDilin biçim kurallarına uymayan, derlemede yakalanan hata. | 2.1 · Programlama |
| tail recursion | kuyruk özyinelemesiÖzyinelemeli çağrının metodun son işi olduğu özyineleme. | 3.5 · Özyineleme |
| template method | şablon metotAlgoritmanın iskeletini üst sınıfta, değişen adımları alt sınıflarda tanımlayan tasarım. | 4.5 · Soyut Sınıflar ve Arayüzler |
| test case | test senaryosuBelirli bir girdi için beklenen çıktının, programdan bağımsız olarak önceden yazılması. | 1.3 · Algoritmalar |
| test double | test dublörüBirim testinde dış bağımlılığın yerine konan, onu taklit eden basit nesne. | 7 · Test ve Hata Ayıklama |
| test-driven development (TDD) | test güdümlü geliştirmeÖnce testi, sonra onu geçiren kodu yazma yöntemi. | 7 · Test ve Hata Ayıklama |
| text file / binary file | metin dosyası / ikili dosyaBaytların karakter olarak okunduğu dosya ile ham veri tutan dosya. | 8 · Giriş Çıkış İşlemleri |
| this keyword | thisMetodu çağıran nesnenin kendisine referans. | 4.1 · Nesneler ve Sınıflar |
| thread | iş parçacığıBir programın içinde bağımsız ilerleyen yürütme akışı. | 10 · İş Parçacıkları |
| thread pool | iş parçacığı havuzuGörevleri hazır bekleyen iş parçacıklarına dağıtan yapı (ExecutorService). | 10 · İş Parçacıkları |
| thread safety | iş parçacığı güvenliğiBir sınıfın birden çok iş parçacığından aynı anda doğru kullanılabilmesi. | 10 · İş Parçacıkları |
| thread states | iş parçacığı durumlarıNEW, RUNNABLE, BLOCKED, WAITING, TIMED_WAITING, TERMINATED. | 10 · İş Parçacıkları |
| throw / catch | fırlatmak / yakalamakİstisnayı oluşturup göndermek ve onu catch bloğunda ele almak. | 6 · İstisnalar |
| time complexity (Big-O) | zaman karmaşıklığı (O gösterimi)Çalışma süresinin girdi boyutuyla nasıl büyüdüğünü gösteren ölçü. | 3.3 · Diziler |
| trace table | izleme tablosuKodun her adımında değişkenlerin değerlerini gösteren tablo. | 1.3 · Algoritmalar |
| transaction | işlem (transaction)Ya hepsi ya hiçbiri ilkesiyle yürütülen SQL komutları grubu. | 11 · Veri Tabanı Programlama |
| tree recursion | ağaç özyinelemesiMetodun kendini birden çok kez çağırdığı, çağrıların bir ağaç oluşturduğu özyineleme (Fibonacci). | 3.5 · Özyineleme |
| try-catch block | try-catch bloğuİstisna oluşabilecek kodu try, ele alan kodu catch içine alan yapı. | 6 · İstisnalar |
| try-with-resources | try-with-resourcesAçılan kaynakları blok bitince otomatik kapatan try biçimi. | 6 · İstisnalar |
| Turing complete | Turing-tamBir Turing makinesinin yapabildiği her hesabı yapabilen programlama dili ya da sistem. | 1.2 · Hesaplama ve Hesaplamalı Düşünme |
| Turing machine | Turing makinesiŞerit, okuma-yazma kafası ve durum tablosundan oluşan soyut hesaplama modeli. | 1.2 · Hesaplama ve Hesaplamalı Düşünme |
| two's complement | ikiye tümleyenNegatif tam sayıların, pozitif karşılığının bitleri ters çevrilip 1 eklenerek gösterilmesi. | 1.1 · Bilgisayarlar |
| two-dimensional array | iki boyutlu diziSatır ve sütunlardan oluşan, dizilerin dizisi olan yapı. | 3.3 · Diziler |
| type | tipBir değerin hangi değerleri alabileceğini ve hangi işlemlere izin verdiğini belirleyen nitelik. | 2.1 · Programlama |
| type conversion | tip dönüşümüBir değeri başka bir tipe çevirme; genişletme otomatik, daraltma açıktır. | 2.2 · Söz Dizimi Kuralları |
| type erasure | tip silmeJenerik tip argümanlarının derlemede denetlendikten sonra bayt kodundan çıkarılması. | 4.5 · Soyut Sınıflar ve Arayüzler |
| type safety | tip güvenliğiYanlış tipte değerlerin derleme zamanında yakalanması. | 5 · Koleksiyonlar |
| unchecked exception | kontrol edilmeyen istisnaRuntimeException soyundan gelen, derleyicinin denetlemediği istisna. | 6 · İstisnalar |
| Unicode | UnicodeDünyadaki tüm yazı sistemlerinin karakterlerine numara veren standart. | 1.1 · Bilgisayarlar |
| unit test | birim testiBir metodu ya da sınıfı tek başına sınayan otomatik test. | 7 · Test ve Hata Ayıklama |
| universal Turing machine | evrensel Turing makinesiBaşka bir Turing makinesinin tanımını ve girdisini alıp o makineyi taklit eden soyut Turing makinesi. | 1.2 · Hesaplama ve Hesaplamalı Düşünme |
| upcasting / downcasting | yukarı dönüşüm / aşağı dönüşümAlt sınıf referansını üst sınıf tipine (otomatik) ya da tersine (cast ile) çevirme. | 4.4 · Çok Biçimlilik |
| UTF-8 | UTF-8Unicode kod noktalarını 1–4 baytla yazan, ASCII ile uyumlu kodlama. | 1.1 · Bilgisayarlar |
| variable | değişkenBir ada bağlı, değeri değişebilen bellek alanı. | 2.2 · Söz Dizimi Kuralları |
| virtual method table | metot tablosuJVM'in dinamik bağlamada kullandığı, sınıf başına metot gövdelerini gösteren tablo. | 4.4 · Çok Biçimlilik |
| virtual thread | sanal iş parçacığıİşletim sistemi yerine JVM'in yönettiği, milyonlarcası açılabilen iş parçacığı (Java 21); bekleme ağırlıklı çok sayıda kısa görev için uygundur. | 10 · İş Parçacıkları |
| von Neumann architecture | von Neumann mimarisiKomutların ve verinin aynı bellekte tutulduğu, CPU–bellek–G/Ç düzeni. | 1.1 · Bilgisayarlar |
| while loop | while döngüsüKoşulu her turdan önce sınayan döngü. | 3.1 · Kontrol Yapıları |
| widening / narrowing conversion | genişletme / daraltma dönüşümüKüçük tipten büyüğe (otomatik) ya da büyükten küçüğe (cast gerekir) dönüşüm. | 2.2 · Söz Dizimi Kuralları |
| widening conversion | genişletme dönüşümüKüçük bir sayı tipinin daha büyük bir tipe otomatik çevrilmesi (int → double). | 2.1 · Programlama |
| wildcard | joker tipJenerik tip argümanında bilinmeyen tipi gösteren ? işareti. | 4.5 · Soyut Sınıflar ve Arayüzler |
| wrapper class | sarmalayıcı sınıf (wrapper)Bir ilkel tipi nesne olarak taşıyan sınıf (Integer, Double…). | 4.1 · Nesneler ve Sınıflar |
Aramaya uyan terim yok.
Sercan KÜLCÜ, Tüm hakları saklıdır.