Bölüm 0: Hazırlık

Oyun Kuramı İçin Gerekli Matematik
Küme, fonksiyon, saymaΣ, seri, argmax, türevÜs, e ve lnZincir kuralı, kısmi türevOlasılık, Bayes, beklenen değerKarışık strateji, softmax Kazanç matrisiEn iyi tepkiİkinci derece denklemKayıtsızlık denklemiOyun ağacıBüyüme hızı: O ve Θ
Sercan KÜLCÜ · Giresun Üniversitesi · Bilgisayar Mühendisliği

Giriş

Oyunla Başlangıç: Taş-Kağıt-Makas

İki oyuncu aynı anda Taş, Kağıt ya da Makas seçer: Taş Makas'ı, Makas Kağıt'ı, Kağıt Taş'ı yener; aynı seçim berabere biter. Kazanan 1 puan alır, kaybeden 1 puan verir.

Taş-Kağıt-Makas oyunu bilgisayara karşı oynanır; rakip rastgele oynayabilir ya da hamlelerinizin sıklığını veya örüntüsünü öğrenebilir.

Merak soruları

Sizce öğrenen bir bilgisayarın sizi uzun vadede yenemeyeceği bir oynayış var mı?

Hep Taş oynayan biri, rakibi bunu fark edince tur başına ortalama kaç puan kaybeder?

TaşMakasKağıtyeneryeneryener

Giriş

Öğrenme Çıktıları

Gösterim

Küme, Kartezyen çarpım ve u1(s1, s2) gibi fonksiyon gösterimini okumak.

Σ, max, argmax

Toplamı ve geometrik seriyi hesaplamak; en büyük değeri ve onu veren seçeneği, sürekli seçimde türevle (zincir kuralı, kısmi türev) bulmak.

Olasılık

Sayarak, çarparak ve koşullu olasılıkla (Bayes) olasılık bulmak; U[0, 1] ile çalışmak.

Beklenen değer

Bir piyangonun ve karışık stratejinin beklenen kazancını hesaplamak; üs, ln ve softmax ifadelerini okumak.

Matris ve en iyi tepki

(a, b) çiftini doğru okumak, en iyi tepkileri matriste işaretlemek.

Denklem ve ağaç

İkinci derece denklemi ve kayıtsızlık denklemini çözmek; oyun ağacını yapraktan köke çözmek; O ve Θ ile büyüme hızını okumak.

Kümeler ve Fonksiyonlar

Küme ve Kartezyen Çarpım

Küme, seçeneklerin listesidir; iki kümenin Kartezyen çarpımı ise "birinciden bir, ikinciden bir" seçilerek kurulabilecek tüm sıralı çiftlerdir.

Örnek

Ayşe'nin strateji kümesi S1 = {Taş, Kağıt, Makas}; Taş ∈ S1 ("Taş, S1'in elemanı"), eleman sayısı |S1| = 3.

Bora'nınki de S2 = {Taş, Kağıt, Makas}. Oyunun tüm olası sonuçları S1 × S2 kümesidir: |S1 × S2| = 3 · 3 = 9 çift. Her çifte strateji profili denir.

BoraAyşeTaşKağıtMakasTaş(Taş, Taş)(Taş, Kağıt)(Taş, Makas)Kağıt(Kağıt, Taş)(Kağıt, Kağıt)(Kağıt, Makas)Makas(Makas, Taş)(Makas, Kağıt)(Makas, Makas)
Sık hata: (Taş, Kağıt) ile (Kağıt, Taş) aynı sanılır. Çiftte sıra önemlidir: ilk eleman Ayşe'nin, ikinci eleman Bora'nın seçimidir. Biri Ayşe'nin, diğeri Bora'nın kazandığı iki ayrı sonuçtur (şekilde turuncu hücreler).

Kümeler ve Fonksiyonlar

Fonksiyon Gösterimi

Fonksiyon bir makinedir: girdiyi alır, tek bir çıktı verir. Kazanç fonksiyonu ui, bir strateji profilini alıp i. oyuncunun kazancını (bir sayı) verir.

Örnek (Taş-Kağıt-Makas)

u1(Taş, Makas) = 1: Ayşe Taş, Bora Makas oynarsa Ayşe 1 puan alır.

u2(Taş, Makas) = −1: aynı profilde Bora 1 puan verir.

u1(Kağıt, Kağıt) = 0: berabere.

Yazım: u1 : S1 × S2 → ℝ ("profilden gerçek sayıya").

(Taş, Makas)u1u21−1girdi: profil → çıktı: tek bir sayı
Sık hata: u1(Taş, Kağıt) değerini "Kağıt kazanır" diye okumak. Fonksiyonun değeri bir sayıdır: u1(Taş, Kağıt) = −1. Alt indis kimin kazancına baktığımızı söyler; u1 ile u2 aynı profilde farklı sayılar verir.

Kümeler ve Fonksiyonlar

Sayma: Çarpım Kuralı, n! ve C(n, k)

Art arda seçimlerde seçenek sayıları çarpılır. n farklı nesne n! = n · (n − 1) · … · 1 biçimde sıralanır. n nesneden sırası önemsiz k tanesini seçmenin yolu C(n, k) = n! / (k! (n − k)!).

Örnek

Üç oyuncunun 2, 3 ve 4 stratejisi var: 2 · 3 · 4 = 24 strateji profili.

Üç kişi bir sıraya 3! = 3 · 2 · 1 = 6 biçimde dizilir.

Bekçi 4 hedeften 2'sini korur: C(4, 2) = 4!/(2! · 2!) = 6 saf strateji. 20 hedeften 5'i: C(20, 5) = 15.504.

ABACADBCBDCDC(4, 2) = 6 seçim; sıra yok: {A, B} = {B, A}
Sık hata: Seçimde sırayı saymak. 4 hedeften “önce biri, sonra öteki” 4 · 3 = 12 sıralı çift verir; ama {A, B} ile {B, A} aynı korumadır, bu yüzden 12 / 2! = 6.

Toplam ve En Büyük

Toplam Sembolü Σ

Σ "hepsini topla" demektir. Altındaki sayı nereden başlayacağını, üstündeki nerede duracağını söyler: 3Σi=1 xi = x1 + x2 + x3.

Örnek: üç zar atışı

3Σi=1 xi = 4 + 1 + 6 = 11

Adil zarda her yüzün olasılığı 1/6: 6Σi=1 pi = 6 · 1/6 = 1. Olasılıkların toplamı her zaman 1'dir.

Beklenen değer de bir toplamdır: nΣi=1 xi · pi.

x1 = 4x2 = 1x3 = 6
Sık hata: Kareyi toplamın dışına taşımak. (Σ xi)² ile Σ xi² farklıdır: (4 + 1 + 6)² = 121, ama 4² + 1² + 6² = 53. Önce Σ'nın içindeki ifadeyi her i için hesapla, sonra topla.

Toplam ve En Büyük

Geometrik Seri ve İskonto Faktörü δ

Bir oyun her tur tekrarlanıyor; t tur sonraki kazanç δt ile çarpılır (0 ≤ δ < 1): bugünkü 1 kazanç 1, bir tur sonraki δ, iki tur sonraki δ² değerindedir. Her tur 1 kazanılırsa toplam: 1 + δ + δ² + … = 1/(1 − δ).

Neden?

S = 1 + δ + δ² + … ise δS = δ + δ² + …; çıkarınca S − δS = 1 ⇒ S = 1/(1 − δ).

Örnek: δ = 0,9 ve her tur 3 kazanç: 3/(1 − 0,9) = 30. δ = 1/2 ve her tur 1: 1 + 1/2 + 1/4 + … = 2.

1t = 01/2t = 11/4t = 21/8t = 31/16t = 4…t = 5toplam = 1/(1 − 1/2) = 2
Sık hata: İlk terimi unutmak: “bugünden sonra” başlayan toplam δ + δ² + … = δ/(1 − δ)'dır, 1/(1 − δ) değil. δ = 1 için formül geçersizdir; toplam sınırsız büyür.

Toplam ve En Büyük

max ve argmax

max "en büyük değer kaç?" sorusunu, argmax "en büyük değeri hangi seçenek veriyor?" sorusunu cevaplar. Oyun kuramında oyuncu bir değer değil, bir eylem seçer; bu yüzden argmax daha sık kullanılır.

Örnek: kart seçimi

Dört kapalı karttan birini seçiyorsun; kartların ödülleri A: 3, B: 7, C: 2, D: 5 jeton.

max{3, 7, 2, 5} = 7 (bir sayı)

argmax = B (bir seçenek): "B'yi seç".

3A7B2C5D
Sık hata: argmax yerine değeri yazmak ("argmax = 7") ya da tersi. İkinci tuzak eşitliktir: ödüller 3, 7, 2, 7 olsaydı argmax tek bir eleman değil, {B, D} kümesi olurdu; ikisi de en iyi seçimdir.

Toplam ve En Büyük

İzleme: Döngüyle argmax Bulma

eylem  = ["A", "B", "C", "D"]
kazanc = [3, 7, 2, 7]
en_iyi = 0             # en iyinin indisi
for i in range(1, 4):
    if kazanc[i] > kazanc[en_iyi]:
        en_iyi = i
print(kazanc[en_iyi], eylem[en_iyi])
3A7B2C7D

Başlangıç: ilk kartı (A, 3 jeton) en iyi kabul et.

3A7B2C7D

i = 1: kazanc[1] = 7 > 3 mü? Evet.

3A7B2C7D

en_iyi = 1: yeni en iyi B (7 jeton).

3A7B2C7D

i = 2: kazanc[2] = 2 > 7 mü? Hayır, en iyi değişmez.

3A7B2C7D

i = 3: 7 > 7 mü? Hayır: eşitlikte kesin ">" ilk bulunanı tutar.

3A7B2C7D

max = 7, kod argmax olarak B verir; D de 7 verdiği için argmax kümesi aslında {B, D}.

Turuncu çubuk: şu an bakılan kart. Yeşil çerçeve: şimdiye kadarki en iyi kart.

Toplam ve En Büyük

Fonksiyonun En Büyüğü: Türev = 0

Seçim sürekli olunca (üretim miktarı q gibi) argmax tablodan okunmaz. Kazanç eğrisinin tepesinde eğim sıfırdır: tepenin solunda eğim artı, sağında eksidir. Eğime türev denir: f′(q).

Yeterli kurallar

(qk)′ = k · qk−1 · sabitin türevi 0 · (c · f)′ = c · f′ · toplamın türevi türevlerin toplamıdır.

Örnek: f(q) = q(10 − q) = 10q − q². f′(q) = 10 − 2q = 0 ⇒ q = 5, f(5) = 25. İkinci türev f″ (türevin türevi) eğimin nasıl değiştiğini söyler: f″ = −2 < 0, eğim azalıyor, yani nokta bir tepedir.

q = 5, f = 25q = 2'de eğim 60510q
Sık hata: f′ = 0 noktasını hiç denetlememek. Bu nokta bir çukur da olabilir; f″ < 0 ya da komşu değerler (f(4) = f(6) = 24 < 25) tepe olduğunu gösterir. Seçim bir aralıkla sınırlıysa uç noktalara da bakılır.

Toplam ve En Büyük

İzleme: Türevle En İyi Miktar

q = 4, u = 16048q

Fiyat = 12 − (q + r); q: firmanın, r: rakibin miktarı; maliyet yok. Grafik r = 4 içindir.

Kâr = miktar × fiyat: u(q) = q · (12 − q − r).

Rakip r = 4 üretirse: u(q) = q(8 − q) = 8q − q².

Türev: u′(q) = 8 − 2q.

Sıfıra eşitle: 8 − 2q = 0 ⇒ q = 4; kâr u(4) = 4 · 4 = 16.

Kontrol: u″ = −2 < 0; komşular u(3) = u(5) = 15 < 16 ✓

Genel r: u′(q) = 12 − 2q − r = 0 ⇒ q = (12 − r)/2. Miktar negatif olamaz: r ≥ 12 ise en iyisi hiç üretmemektir, yani tam formül q*(r) = max{0, (12 − r)/2}. Rakibin her miktarına en iyi cevabı veren bu formül, en iyi tepkinin sürekli hâlidir.

Üs, Logaritma ve Türev Kuralları

Üs Kuralları ve Kesirli Üs

xa, a tam sayıysa x'in a kez kendisiyle çarpımıdır. Kurallar: xa · xb = xa+b, (xa)b = xa·b, x0 = 1, x−a = 1/xa, x1/2 = √x. Kesirli üs (x0,88 gibi) de aynı kurallara uyar.

Örnek

δ² · δ³ = δ5; 2−1 = 1/2; 91/2 = √9 = 3; 50 = 1.

Fayda x0,88: 1000,88 ≈ 57,5 ve 2000,88 ≈ 105,9. Para iki katına çıkınca fayda 20,88 ≈ 1,84 katına çıkar: üs 1'den küçükse büyüme yavaşlar.

(1, 1)x² = x · xx¹ = xx0,5 = √x0121
Sık hata: Üsleri toplamda da toplamak: 2² + 2³ = 4 + 8 = 12, ama 25 = 32. Üsler yalnız aynı tabanlı çarpımda toplanır. Bir de x0 = 0 sanmak: x0 = 1'dir (x ≠ 0).

Üs, Logaritma ve Türev Kuralları

e Sayısı ve Doğal Logaritma ln

e ≈ 2,718 özel bir tabandır; ex her x için pozitiftir. ln (doğal logaritma) ex'in ters işlemidir: ln(ex) = x ve y > 0 için eln y = y. Kurallar: ln(a · b) = ln a + ln b, ln(ak) = k · ln a, ln 1 = 0. Türevler: (ex)′ = ex, (ln x)′ = 1/x.

Örnek

ln 8 = ln 23 = 3 · ln 2 ≈ 3 · 0,693 = 2,079; geri dönüş: e2,079 ≈ 8.

Fayda u(x) = ln x: servet 10'dan 20'ye çıkınca fayda ln 20 − ln 10 = ln 2 ≈ 0,69 artar; 20'den 40'a çıkınca da yine 0,69. u′(x) = 1/x: zenginleştikçe ek liranın faydası azalır.

(0, 1)(1, 0)exln xy = x
Sık hata: ln(a + b) = ln a + ln b sanmak: ln(2 + 6) = ln 8 ≈ 2,08, ama ln 2 + ln 6 = ln 12 ≈ 2,48. Çarpımın logaritması toplanır, toplamınki değil. ln 0 ve negatif sayıların ln'i tanımsızdır.

Üs, Logaritma ve Türev Kuralları

Çarpımın Türevi ve Zincir Kuralı

Çarpım: (f · g)′ = f′ · g + f · g′. Zincir (iç içe fonksiyon): [f(g(x))]′ = f′(g(x)) · g′(x); önce dıştakinin türevi alınır (içteki olduğu gibi kalır), sonra içtekinin türeviyle çarpılır.

Örnek

Kâr u(q) = q · (12 − q − r): f = q, g = 12 − q − r. u′ = 1 · (12 − q − r) + q · (−1) = 12 − 2q − r; çarpımı açıp türev almak da aynı sonucu verir.

Zincir: [ln(1 + 2x)]′ = 2/(1 + 2x); (e−x)′ = −e−x; [(1 − p)²]′ = 2(1 − p) · (−1) = −2(1 − p).

xg = 1 + 2xln gfiç türev: g′ = 2dış türev: 1/gtürev = dıştakinin türevi × içtekinin türevif′ = 1/(1 + 2x) · 2
Sık hata: İçtekinin türevini unutmak: (e−x)′ = e−x yazmak (doğrusu −e−x). Çarpımda da (f · g)′ = f′ · g′ yanlıştır: (q · q)′ = 2q, ama f′ · g′ = 1 · 1 = 1.

Üs, Logaritma ve Türev Kuralları

Kısmi Türev: Diğer Değişkenler Sabit

Fonksiyon birden çok değişkene bağlıysa (u(q, r) gibi), ∂u/∂q (partial derivative), r sabit bir sayı gibi tutularak yalnız q'ya göre alınan türevdir. Oyunda her oyuncu yalnız kendi değişkenini seçer; bu yüzden kendi değişkenine göre kısmi türevi sıfıra eşitler.

Örnek

u1(q, r) = q(12 − q − r) = 12q − q² − qr: ∂u1/∂q = 12 − 2q − r, ∂u1/∂r = −q.

Rakibin kârı u2 = r(12 − q − r): ∂u2/∂r = 12 − q − 2r. İkisi birlikte sıfır: 12 − 2q − r = 0 ve 12 − q − 2r = 0 ⇒ q = r = 4.

r = 2: q = 5, u = 25r = 4: q = 4u = 1604510qher r için bir eğri; ∂u/∂q o eğrinin eğimi
Sık hata: Sabit tutulan değişkeni sıfır almak ya da onu da türevlemek: ∂(q · r)/∂q = r'dir; 0 ya da 1 + r değildir. r sabittir ama sıfır değildir.

Olasılık ve Beklenen Değer

Olasılık: Sayarak Hesaplamak

Sonuçlar eşit olasıysa P(olay) = istenen sonuç sayısı / tüm sonuç sayısı. Bağımsız olaylar (birbirini etkilemeyen atışlar) için olasılıklar çarpılır.

Örnekler

Zarda çift gelme: {2, 4, 6} → 3/6 = 1/2.

İki yazı-turada iki yazı: 1/2 · 1/2 = 1/4.

İki zarda en az bir 6: tümleyenle hesapla. Hiç 6 gelmemesi (5/6)·(5/6) = 25/36, o hâlde 1 − 25/36 = 11/36. Tabloda 11 turuncu hücre.

112233445566
Sık hata: "İki zarda en az bir 6" için 1/6 + 1/6 = 12/36 demek. Bu toplam (6, 6) sonucunu iki kez sayar; doğru cevap 11/36. Olasılıklar ancak olaylar aynı anda olamıyorsa toplanır.

Olasılık ve Beklenen Değer

Olasılık Dağılımı

Olasılık dağılımı, her olası sonuca bir olasılık yazan bir tablodur. Her olasılık 0 ile 1 arasındadır ve hepsinin toplamı 1'dir.

Örnek: iki zarın toplamı

36 eşit olası sonuç var. Toplam 7'yi veren çiftler (1,6), (2,5), (3,4), (4,3), (5,2), (6,1): P(7) = 6/36. Toplam 2 yalnızca (1,1) ile olur: P(2) = 1/36.

Kontrol: 1 + 2 + 3 + 4 + 5 + 6 + 5 + 4 + 3 + 2 + 1 = 36, yani toplam olasılık 36/36 = 1.

1223344556675849310211112
Sık hata: Her toplamı eşit olası sanmak ("11 farklı toplam var, her biri 1/11"). Sonuçlar (zar çiftleri) eşit olasıdır, toplamlar değil. Çubukların üstündeki sayılar 36 sonuçtan kaçının o toplamı verdiğini gösterir.

Olasılık ve Beklenen Değer

Koşullu Olasılık: Bilgi Gelince Olasılık Değişir

B olayının gerçekleştiği öğrenilince yalnız B'nin içindeki sonuçlar kalır. Bu dar dünyada A'nın payı koşullu olasılıktır:

P(A | B) = P(A ∩ B) / P(B)

A ∩ B: A ve B'nin ikisinin birden gerçekleşmesi.

Örnek: trafik ışığı

Işık üç durumdan birini 1/3 olasılıkla seçer ve her sürücüye yalnız kendi işaretini gösterir. Ayşe “Dur” görüyor. P(Ayşe Dur) = 2/3, P(Ayşe Dur ∩ Bora Geç) = 1/3.

P(Bora Geç | Ayşe Dur) = (1/3) / (2/3) = 1/2.

Işık üç durumdan birini seçer (1/3’er)Ayşe: DurBora: DurAyşe: DurBora: GeçAyşe: GeçBora: DurAyşe “Dur” gördü: ilk iki kutu kalırP(Bora Geç | Ayşe Dur) = (1/3)/(2/3) = 1/2
Sık hata: Bilgiyi yok saymak (“Bora Geç görür: 1/3”) ya da yönü karıştırmak. P(A | B) ile P(B | A) genellikle farklıdır: P(Ayşe Dur | Bora Geç) = 1, ama P(Bora Geç | Ayşe Dur) = 1/2.

Olasılık ve Beklenen Değer

Bayes Kuralı: Gözlemden Sonra İnancı Güncellemek

Önce bir inanç (ön olasılık, P(A)) vardır; bir işaret görülünce inanç güncellenir (son olasılık, P(A | B)):

P(A | B) = P(B | A) · P(A) / P(B)

Örnek: büyük bahis

Oyuncuların %20'si agresif. Agresif oyuncu büyük bahsi 0,8, sakin oyuncu 0,2 olasılıkla yapar. Büyük bahis görüldü.

P(büyük) = 0,8 · 0,2 + 0,2 · 0,8 = 0,32 ⇒ P(agresif | büyük) = 0,16 / 0,32 = 1/2.

100 kişiyle saymak aynı sonucu verir: 32 büyük bahisçiden 16'sı agresif.

0,20,80,80,20,20,8100 oyuncu20 agresif80 sakin16 büyük4 küçük16 büyük64 küçükbüyük bahis: 16 + 16 = 32 kişi, 16’sı agresif
Sık hata: Ön olasılığı unutmak: “Agresifler %80 büyük bahis yapar, o hâlde bu oyuncu %80 agresif.” Sakin oyuncular dört kat kalabalık olduğu için onların seyrek büyük bahsi de toplamın yarısını oluşturur.

Olasılık ve Beklenen Değer

Beklenen Değer

X, değeri şansa bağlı bir sayıdır (ör. zarın gelen yüzü). Beklenen değer, aynı deney çok kez tekrarlansaydı X'in tur başına ortalaması olurdu: X'in alabileceği her x değerini olasılığıyla çarp ve topla.

E[X] = Σx x · P(X = x)

Örnek: adil zar

E[X] = 1·(1/6) + 2·(1/6) + 3·(1/6) + 4·(1/6) + 5·(1/6) + 6·(1/6)

= 21/6 = 3,5

1/611/621/631/641/651/66
Sık hata: Beklenen değeri "en olası sonuç" ya da "kesin gelecek sonuç" sanmak. Zarda 3,5 hiç gelmez; 3,5 yalnızca çok sayıda atışın ortalamasıdır. Kazancı 0 ya da 100 olan bir piyangonun beklenen değeri 30 olabilir ama piyango hiçbir zaman 30 ödemez.

Olasılık ve Beklenen Değer

İzleme: Piyangonun Beklenen Değeri

odul = [100, 20, 0]          # TL
olas = [0.05, 0.25, 0.70]
E = 0
for i in range(3):
    E = E + odul[i] * olas[i]
print("E =", E)
print("net =", E - 12)  # bilet 12 TL
ödülolasılıkçarpım100 TL0,05…i = 020 TL0,25…i = 10 TL0,70…i = 2E = 0

Üç ödül ve olasılıkları; toplam olasılık 0,05 + 0,25 + 0,70 = 1. Toplayıcı E = 0.

ödülolasılıkçarpım100 TL0,055i = 020 TL0,25…i = 10 TL0,70…i = 2E = 5

100 · 0,05 = 5 eklenir: E = 5.

ödülolasılıkçarpım100 TL0,055i = 020 TL0,255i = 10 TL0,70…i = 2E = 10

20 · 0,25 = 5 eklenir: E = 10.

ödülolasılıkçarpım100 TL0,055i = 020 TL0,255i = 10 TL0,700i = 2E = 10

0 · 0,70 = 0: boş bilet E'yi değiştirmez ama olasılığı yine sayılır.

ödülolasılıkçarpım100 TL0,055i = 020 TL0,255i = 10 TL0,700i = 2E = 10

Bir biletin beklenen ödülü 10 TL.

ödülolasılıkçarpım100 TL0,055i = 020 TL0,255i = 10 TL0,700i = 2E = 10

Bilet 12 TL: net beklenen kazanç 10 − 12 = −2 TL. Çok kez oynayan, bilet başına ortalama 2 TL kaybeder.

Olasılık ve Beklenen Değer

Örnek: Bu Zar Oyunu Oynanır mı?

Panayırda bir oyun: 10 TL ödeyip bir zar atıyorsun. 6 gelirse 40 TL, 5 gelirse 10 TL alıyorsun; başka bir sayıda hiçbir şey almıyorsun.

ZarÖdül xP(x)x · P(x)
6401/640/6
5101/610/6
1, 2, 3, 404/60
Toplam6/6 = 150/6 ≈ 8,33
Sonuç

Beklenen ödül ≈ 8,33 TL, giriş 10 TL: net ≈ −1,67 TL her oyunda. Risk umursanmıyorsa oynamak kârlı değil.

Ne olsaydı adil olurdu?

6 için ödül y olsun: (y + 10)/6 = 10 ⇒ y = 50 TL. Bu, tek bilinmeyenli bir denklemdir.

Sık hata: "Kazanma şansım 2/6, fena değil" diye karar vermek. Kazanma olasılığı tek başına yetmez; ödüllerin büyüklüğü ve giriş ücreti de hesaba girer. Karar, net beklenen değere göre verilir.

Olasılık ve Beklenen Değer

Sürekli Düzgün Dağılım U[0, 1]

X ~ U[0, 1], “X, 0 ile 1 arasında düzgün dağılır” diye okunur: bu aralıktaki her değer eşit şanslıdır. Yoğunluk f(x) = 1 grafiğin yüksekliğidir; olasılık bu yüksekliğin altındaki alandır. Sonsuz çok değer olduğu için tek bir noktanın olasılığı 0'dır; bir aralığın olasılığı onun uzunluğudur: P(a ≤ X ≤ b) = b − a, özellikle P(X ≤ x) = x.

Örnek: rakibin değeri

Rakibin değeri U[0, 1]. 0,6 teklif onu P(X ≤ 0,6) = 0,6 olasılıkla geçer.

İki bağımsız rakip: ikisini birden geçmek 0,6 · 0,6 = 0,36.

P(0,2 ≤ X ≤ 0,5) = 0,3. Ortalama E[X] = 1/2.

100,61alan 0,6yoğunluk f(x) = 1P(X ≤ 0,6) = taban × yükseklik = 0,6 × 1
Sık hata: Yoğunluğun yüksekliğini (1) olasılık sanmak ya da P(X = 0,5)'e pozitif bir değer vermek. Sürekli dağılımda olasılık bir alandır: taban (aralık) × yükseklik.

Olasılık ve Beklenen Değer

İntegral: Eğri Altındaki Alan

∫ab f(x) dx, f'nin grafiği altında a ile b arasındaki alandır: Σ'nın sürekli hâli. Alan ince dikdörtgenlere bölünüp toplanır; dikdörtgenler inceldikçe toplam integrale yaklaşır.

Örnek

∫01 x dx = taban 1, yükseklik 1 olan üçgenin alanı = 1/2. Genel olarak ∫0b x dx = b²/2.

U[0, 1] için olasılık ve beklenen değer birer alandır: P(X ≤ b) = ∫0b 1 dx = b, E[X] = ∫01 x · 1 dx = 1/2.

1/83/85/87/801y = x(1/8 + 3/8 + 5/8 + 7/8) · 1/4 = 1/2
Sık hata: İntegrali eğrinin bir noktadaki yüksekliği sanmak. ∫01 x dx sonucu x = 1'deki yükseklik (1) değil, birikmiş alan olan 1/2'dir; E[X] = ∫ x · f(x) dx, E[X] = Σ x · P(x) formülünün sürekli karşılığıdır.

Olasılık ve Beklenen Değer

Beklenen Değer ve Kuyruk Olasılığı

P(X > t), X'in t'yi aşma olasılığıdır; buna kuyruk olasılığı denir. X ≥ 0 ise beklenen değer, kuyruk olasılığının altındaki alandır:

E[X] = ∫0∞ P(X > t) dt

Örnek

X ~ U[0, 1]: P(X > t) = 1 − t (0 ≤ t ≤ 1), t > 1 için 0. E[X] = ∫01 (1 − t) dt = taban 1, yükseklik 1 olan üçgenin alanı = 1/2 ✓

Tam sayılı X için toplam hâli: E[X] = P(X ≥ 1) + P(X ≥ 2) + … Zarda 6/6 + 5/6 + … + 1/6 = 21/6 = 3,5 ✓

101tP(X > t) = 1 − talan 1/2E[X] = alan = 1 · 1 / 2 = 1/2
Sık hata: Yoğunluğun altındaki alanı beklenen değer sanmak. U[0, 1]'de yoğunluğun altındaki alan 1'dir (toplam olasılık); E[X] = 1/2 ise P(X > t) eğrisinin altındaki alandır. Formül yalnız X ≥ 0 için geçerlidir.

Karışık Strateji

Karışık Strateji Fikri

Karışık strateji (mixed strategy), oyuncunun kendi eylemleri üzerine koyduğu bir olasılık dağılımıdır: "Hangi hamleyi yapacağımı bir zar/para karar versin."

Örnek

Zar at: 1–2 → Taş, 3–4 → Kağıt, 5–6 → Makas. Bu, (1/3, 1/3, 1/3) karışık stratejisidir.

Yazı-tura at, yazıda Taş; turada ikinci bir yazı-tura ile Kağıt ya da Makas: (1/2, 1/4, 1/4).

Tek bir eylemi kesin oynamak saf stratejidir: (1, 0, 0) = hep Taş.

EşitT 1/3K 1/3M 1/3YanlıT 1/2K 1/4M 1/4her çubuğun toplam uzunluğu = 1
Sık hata: Karışık stratejiyi "sırayla değiştirmek" sanmak (Taş, Kağıt, Makas, Taş, …). Bu düzen tahmin edilebilir ve kolayca yenilir. Karışık stratejide her turda tek bir saf hamle oynanır; hangisinin oynanacağı rastgele seçilir.

Karışık Strateji

Karışık Stratejiye Karşı Beklenen Kazanç

Bora (1/2 Taş, 1/4 Kağıt, 1/4 Makas) oynuyor. Ayşe'nin her saf hamlesinin beklenen kazancı: tablodaki satırı Bora'nın olasılıklarıyla çarp ve topla.

Ayşe ↓ / Bora →Taş (1/2)Kağıt (1/4)Makas (1/4)Beklenen kazanç
Taş0−1+10 − 1/4 + 1/4 = 0
Kağıt+10−11/2 + 0 − 1/4 = 1/4
Makas−1+10−1/2 + 1/4 + 0 = −1/4

argmax = Kağıt: Taş ağırlıklı bir rakibe karşı Kağıt tur başına ortalama 1/4 puan kazandırır. Beklenen değer + argmax birlikte "en iyi tepki" verir.

Sık hata: Yalnızca rakibin en sık hamlesine bakmak. Bora (0,4 Taş, 0,25 Kağıt, 0,35 Makas) oynasaydı Taş'ı yenen Kağıt 0,4 − 0,35 = 0,05 getirirdi; Taş ise −0,25 + 0,35 = 0,10 getirir. Her satırın beklenen değerini hesaplamadan karar verme.

Karışık Strateji

Üstel Oranlar: Logit ve Softmax

Değerleri v1, …, vk olan seçeneklere olasılık vermenin yumuşak yolu softmax'tır: P(i) = eλvi / Σj eλvj. İki seçenekte buna logit denir: P(1) = 1 / (1 + e−λ(v1 − v2)). λ ≥ 0 duyarlılıktır: λ = 0'da hepsi eşit, λ büyüdükçe olasılık argmax'ta toplanır.

Örnek

Beklenen kazançlar Taş 0, Kağıt 1/4, Makas −1/4 ve λ = 4: üsler 0, 1, −1.

e0 = 1, e1 ≈ 2,718, e−1 ≈ 0,368; toplam ≈ 4,086. P ≈ (0,24, 0,67, 0,09).

1/30,24Taş1/30,67Kağıt1/30,09Makasλ = 0λ = 4
Sık hata: Değerleri doğrudan toplamlarına bölmek (vi / Σ vj). Değerler sıfır ya da negatif olabilir: 0 + 1/4 − 1/4 = 0'a bölünemez. ex her zaman pozitif olduğu için kullanılır; ea/eb = ea−b olduğundan tüm değerlere aynı sayıyı eklemek olasılıkları değiştirmez.

Kazanç Matrisi

Kazanç Matrisini Okumak

Satırları satır oyuncusu, sütunları sütun oyuncusu seçer; ikisinin kesiştiği hücre oyunun sonucudur. Hücredeki (a, b): a satır, b sütun oyuncusunun kazancı.

Bora (tahmin)Ayşe (kart)KırmızıSiyahKırmızıSiyah(−3,3)(1,−1)(1,−1)(−1,1)
Örnek: Kart Gösterme

Ayşe elinde kırmızı ya da siyah bir kart tutar; Bora rengi tahmin eder. Bora kırmızıyı bilirse Ayşe'den 3, siyahı bilirse 1 jeton alır; yanılırsa Ayşe'ye 1 jeton verir. (Kırmızı, Kırmızı) = (−3, 3): Ayşe kırmızı tuttu, Bora bildi; Ayşe 3 verir, Bora 3 alır. Her hücrede a + b = 0: oyun sıfır toplamlıdır.

Sık hata: b sayısını satır oyuncusunun kazancı sanmak ya da Ayşe'nin sonucu tek başına seçtiğini düşünmek. Ayşe yalnızca satırı seçer; hangi hücreye düşeceğini Bora'nın sütunu belirler.

Kazanç Matrisi

Matrisi Okuma Alıştırması

Bora (tahmin)Ayşe (kart)KırmızıSiyahKırmızıSiyah(−3,3)(1,−1)(1,−1)(−1,1)
  1. Ayşe Siyah tutar, Bora "Kırmızı" derse kim kaç jeton alır?
  2. Ayşe Siyah tutarken Bora'nın alabileceği kazançlar hangileri?
  3. Bora her turda "Kırmızı" diyorsa Ayşe hangi kartı tutmalı?
  4. Oyunda Ayşe'nin alabileceği en büyük ve en küçük kazanç kaç?
Cevapları göster
  1. (Siyah, Kırmızı) = (1, −1): Bora yanıldı; Ayşe 1 jeton alır, Bora 1 verir.
  2. Siyah satırındaki ikinci sayılar: −1 ("Kırmızı" derse) ve 1 ("Siyah" derse).
  3. "Kırmızı" sütununda Ayşe'nin sayıları: Kırmızı −3, Siyah 1. 1 > −3 ⇒ Siyah.
  4. Ayşe'nin sayıları (ilk sayılar): −3, 1, 1, −1. En büyük 1, en küçük −3.

Kazanç Matrisi

Beklenen Kazanç Matris–Vektör Çarpımıdır: xᵀAy

Karışık strateji bir olasılık vektörüdür: x = (x1, …, xm), her xi ≥ 0 ve toplamı 1. A satır oyuncusunun kazanç matrisi olsun. Ay: A'nın her satırını y ile çarp ve topla; çıkan her sayı o satırın y'ye karşı beklenen kazancıdır. xᵀAy: bu satır beklentilerini x'in olasılıklarıyla tartıp topla. (ᵀ, x'in satır olarak yazıldığını gösterir.)

Örnek: Kart Gösterme (Ayşe'nin kazançları)

A = [[−3, 1], [1, −1]], Ayşe x = (1/2, 1/2), Bora y = (1/4, 3/4).

Ay = (−3/4 + 3/4, 1/4 − 3/4) = (0, −1/2); xᵀAy = ½ · 0 + ½ · (−½) = −1/4.

y = (1/4, 3/4)1/43/41/21/2x = (1/2, 1/2)−3101−1−1/2AyxᵀAy = ½ · 0 + ½ · (−½) = −1/4
Sık hata: Ay'yi bulup orada durmak ya da x ile y'yi ters yerde kullanmak. y sütunları tartar (Ay: her satırın beklentisi), x de bu satır beklentilerini tartar. Ay'nin en büyük elemanının yeri (satırı) Ayşe'nin y'ye karşı en iyi saf tepkisidir; değeri bu tepkinin kazancıdır.

En İyi Tepki

En İyi Tepki

"Rakibin ne yapacağını bilseydim ne yapardım?" sorusunun cevabı en iyi tepkidir (best response). Rakibin seçimini sabitle, kendi kazançlarına bak, argmax'ı al.

Örnek: Kart Gösterme

Bora hep "Kırmızı" der: Ayşe'nin sütundaki ilk sayıları Kırmızı −3, Siyah 1 ⇒ en iyi tepki Siyah.

Bora hep "Siyah" der: Kırmızı 1, Siyah −1 ⇒ en iyi tepki Kırmızı.

Bora karıştırıyorsa: her satırın beklenen kazancını hesapla, büyüğünü seç.

Bora (tahmin)Ayşe (kart)KırmızıSiyahKırmızıSiyah(−3,3)(1,−1)(1,−1)(−1,1)
Sık hata: En iyi tepkiyi seçerken rakibin kazancına (ikinci sayıya) bakmak. Ayşe yalnızca kendi sayılarını karşılaştırır. Ayrıca en iyi tepki sabit değildir: rakip değişince değişebilir.

En İyi Tepki · Ön bakış

İzleme: 2×2 Matriste En İyi Tepkiler

BoraAyşeSolSağYukarıAşağı(1,2)(3,1)(2,3)(0,0)

Ayşe satırı (Yukarı/Aşağı), Bora sütunu (Sol/Sağ) seçer. Henüz işaret yok.

BoraAyşeSolSağYukarıAşağı(1,2)(3,1)(2,3)(0,0)

Bora Sol oynarsa Ayşe ilk sayıları karşılaştırır: Yukarı 1, Aşağı 2 ⇒ Aşağı; 2 işaretlenir.

BoraAyşeSolSağYukarıAşağı(1,2)(3,1)(2,3)(0,0)

Bora Sağ oynarsa: Yukarı 3, Aşağı 0 ⇒ Yukarı; 3 işaretlenir.

BoraAyşeSolSağYukarıAşağı(1,2)(3,1)(2,3)(0,0)

Ayşe Yukarı oynarsa Bora ikinci sayıları karşılaştırır: Sol 2, Sağ 1 ⇒ Sol.

BoraAyşeSolSağYukarıAşağı(1,2)(3,1)(2,3)(0,0)

Ayşe Aşağı oynarsa: Sol 3, Sağ 0 ⇒ Sol. Bora için Sol her durumda daha iyi.

BoraAyşeSolSağYukarıAşağı(1,2)(3,1)(2,3)(0,0)

İki sayısı da işaretli tek hücre (Aşağı, Sol) = (2, 3): ikisi de en iyi tepkisini oynuyor, kimse tek başına değiştirmek istemez. Bu özelliğe Nash dengesi denir.

Denklemler ve Kayıtsızlık

İkinci Derece Denklem ve Diskriminant

ax² + bx + c = 0 (a ≠ 0). Diskriminant Δ = b² − 4ac kök sayısını söyler: Δ > 0 ise iki kök, Δ = 0 ise tek kök, Δ < 0 ise gerçek kök yok. Kökler:

x = (−b ± √Δ) / (2a)

Örnek

Bir olasılık p için 2p² + p − 1 = 0 bulundu. Δ = 1² − 4 · 2 · (−1) = 9, √Δ = 3.

p = (−1 ± 3)/4 ⇒ p = 1/2 ya da p = −1. Olasılık 0 ile 1 arasında olmalı: p = 1/2. Kontrol: 2 · 1/4 + 1/2 − 1 = 0 ✓

p = −1p = 1/2 ✓01olasılık aralığı [0, 1]2p² + p − 1
Sık hata: −b yerine b yazmak ya da yalnız √Δ'yı 2a'ya bölmek: kesir çizgisi (−b ± √Δ)'nın tamamının altındadır. c negatifken −4ac'nin işaretini kaçırmak da sık görülür: burada −4 · 2 · (−1) = +8.

Denklemler ve Kayıtsızlık

İki Bilinmeyenli Doğrusal Denklem

İki bilinmeyen için iki denklem gerekir: çıkararak ya da yerine koyarak biri yok edilir, kalan bulunur, sonra geri yerine konur.

Örnek: oyun dükkânı 2 zar ve 1 deste kart 50 TL, 1 zar ve 1 deste 35 TL. Birer tanesi kaç TL?

(1) 2z + d = 50   (2) z + d = 35  z: zar, d: deste fiyatı

(1) − (2): (2z + d) − (z + d) = 50 − 35 ⇒ z = 15

(2)'de yerine koy: 15 + d = 35 ⇒ d = 20

Kontrol (1): 2 · 15 + 20 = 50 ✓

Oyun kuramındaki tipik biçim: olasılıklar x ve y için x + y = 1 ve x = 2y ⇒ 2y + y = 1 ⇒ y = 1/3, x = 2/3.
Sık hata: Çıkarırken bir tarafı unutmak ya da işareti kaybetmek: (2z + d) − (z + d) işleminde d − d = 0 olur, sağ taraf da 50 − 35 olmalıdır. Bulduğun değerleri her iki denklemde de kontrol et.

Denklemler ve Kayıtsızlık

Kayıtsızlık Fikri

Bir oyuncu iki eylemi arasında gerçekten karıştırıyorsa iki eylem ona eşit beklenen kazanç vermelidir; biri daha iyi olsaydı hep onu oynardı. Buna kayıtsızlık denir.

Kart Gösterme'de

Bora "Kırmızı"yı q olasılıkla derse Ayşe için E[K] = −3q + 1 · (1 − q) = 1 − 4q ve E[S] = 1 · q − 1 · (1 − q) = 2q − 1.

q < 1/3: Kırmızı daha iyi. q > 1/3: Siyah daha iyi. Yalnız q = 1/3'te Ayşe kayıtsızdır.

−3−2−10101/32/31q = Bora'nın “Kırmızı” deme olasılığıE[K] = 1 − 4qE[S] = 2q − 1q = 1/3: kayıtsız
Sık hata: Ayşe'nin kendi olasılığını kendi kayıtsızlık denkleminden bulmaya çalışmak. Ayşe'nin kayıtsızlığı Bora'nın q değerini belirler. Ayşe'nin Kırmızı tutma olasılığı p ise p, Bora'yı kayıtsız bırakan denklemden çıkar.

Denklemler ve Kayıtsızlık · Ön bakış

İzleme: Kayıtsızlık Denklemi

BoraAyşe"K""S"KS(−3,3)(1,−1)(1,−1)(−1,1)

p: Ayşe'nin Kırmızı tutma olasılığı. q: Bora'nın "Kırmızı" deme olasılığı.

Bora "Kırmızı"yı q, "Siyah"ı 1 − q olasılıkla desin (toplam 1).

Ayşe Kırmızı tutarsa: E[K] = −3 · q + 1 · (1 − q) = 1 − 4q

Ayşe Siyah tutarsa: E[S] = 1 · q + (−1) · (1 − q) = 2q − 1

Kayıtsızlık: 1 − 4q = 2q − 1 ⇒ 2 = 6q ⇒ q = 1/3

Kontrol: E[K] = 1 − 4/3 = −1/3 ve E[S] = 2/3 − 1 = −1/3 ✓ Bora q = 1/3 seçince Ayşe hangi kartı tutarsa tutsun aynı beklenen kazancı alır.

Denklemler ve Kayıtsızlık

Oyuna Dönüş: Taş-Kağıt-Makas

Yenilmeyen oynayış var mı?

Evet: (1/3, 1/3, 1/3). Rakip ne oynarsa oynasın beklenen kazanç 0'dır; ör. rakip Kağıt: 1/3 · (−1) + 1/3 · 0 + 1/3 · (+1) = 0. Üç hamle de kayıtsız olduğu için sömürülecek bir taraf kalmaz.

Hep Taş oynayan ne kaybeder?

Rakibin en iyi tepkisi hep Kağıt: tur başına −1. Daha hafif bir yanlılık da kaybettirir: (1/2, 1/4, 1/4) oynayan, Kağıt'a karşı 1/2 · (−1) + 1/4 · 0 + 1/4 · (+1) = −1/4 kazanır.

Senin karışımın (T, K, M)Rakibin en iyi tepkisiSenin beklenen kazancın
(1, 0, 0): hep TaşKağıt−1
(1/2, 1/4, 1/4)Kağıt−1/4
(1/3, 1/3, 1/3)hepsi eşit0
İnsanlar nasıl oynuyor? Laboratuvar deneylerinde her hamlenin sıklığı 1/3'e yakın çıksa da ardışık hamleler bağımsız değildir: kazanan aynı hamleyi tekrarlamaya, kaybeden hamlesini değiştirmeye eğilimlidir (Wang, Xu ve Zhou, 2014). Örüntü öğrenen bir rakip tam olarak bunu sömürür.

Oyun Ağacı

Oyun Ağacını Okumak

Sıralı oyunlarda oyun ağacı kullanılır: daire içindeki düğüm sıranın kimde olduğunu, dallar eylemleri, alttaki yapraklar oyun bitince (Ayşe, Bora) kazançlarını gösterir.

Örnek

Ayşe kartını saklar ya da gösterir. Bora, Ayşe'nin ne yaptığını görerek devam eder ya da çekilir.

Yol Sakla → Çekil: yaprak (3, 0); Ayşe 3, Bora 0 alır.

Bora'nın iki düğümü vardır; her birinde ayrı karar verir.

SaklaGösterDevamÇekilDevamÇekilAyşeBoraBora(1,2)(3,0)(0,1)(2,3)
Sık hata: Yapraktaki sırayı karıştırmak: ilk sayı ilk hamleyi yapan oyuncunun (Ayşe), ikinci sayı Bora'nın kazancıdır. Bir de matristen farkı unutmak: burada Bora, Ayşe'nin hamlesini görür.

Oyun Ağacı

İzleme: Geriye Doğru Çıkarım

SaklaGösterDevamÇekilDevamÇekilAyşeBoraBora(1,2)(3,0)(0,1)(2,3)

Fikir: son hamleyi yapandan başla. Bora'nın her düğümde ne seçeceği belli olunca Ayşe'nin kararı kolaylaşır.

SaklaGösterDevamÇekilDevamÇekilAyşeBoraBora(1,2)(1,2)(3,0)(0,1)(2,3)

Sakla'dan sonra Bora ikinci sayıları karşılaştırır: Devam 2, Çekil 0 ⇒ Devam. Bu düğümün değeri (1, 2).

SaklaGösterDevamÇekilDevamÇekilAyşeBoraBora(1,2)(2,3)(1,2)(3,0)(0,1)(2,3)

Göster'den sonra Bora: Devam 1, Çekil 3 ⇒ Çekil. Bu düğümün değeri (2, 3).

SaklaGösterDevamÇekilDevamÇekilAyşeBoraBora(1,2)(2,3)(2,3)(1,2)(3,0)(0,1)(2,3)

Ayşe kökte, Bora'nın cevaplarını bilerek karşılaştırır: Sakla → 1, Göster → 2 ⇒ Göster.

SaklaGösterDevamÇekilDevamÇekilAyşeBoraBora(1,2)(2,3)(2,3)(1,2)(3,0)(0,1)(2,3)

Sonuç yolu: Göster → Çekil, kazanç (2, 3). (3, 0) yaprağı Ayşe için en büyük sayıdır ama Bora oraya hiç gitmez.

Oyun Ağacı

Büyüme Hızı: O ve Θ Gösterimi

Bir algoritmanın adım sayısı girdi büyüklüğü n ile nasıl büyür? f(n) = O(g(n)): büyük n için f, g'nin bir sabit katını aşmaz (üst sınır). f(n) = Θ(g(n)): f, g ile aynı hızda büyür (alttan ve üstten g'nin sabit katları arasında kalır). Sabit çarpanlar ve küçük terimler atılır: 3n² + 5n = Θ(n²).

Örnek

Sıra: 1 < log log n < log n < n < n log n < n² < 2n.

Oyun ağacında her düğümde 2 dal varsa ve ağacın derinliği d ise 2d yaprak vardır: geriye doğru çıkarım Θ(2d) adım sürer; d = 30'da yaklaşık 109.

nlog₂ log₂ nlog₂ nn²2n
162425665.536
2563865.536≈ 1077
65.536416≈ 4,3 · 109çok büyük
Sık hata: O'yu “tam olarak” sanmak: n = O(n²) doğrudur (yalnız üst sınır), ama n = Θ(n²) yanlıştır. O ve Θ büyük n'deki eğilimi söyler; küçük n'de Θ(n²) bir yöntem Θ(n) bir yöntemden hızlı olabilir.

Özet

Sık Yapılan Hatalar

KonuHataDoğrusu
Profil(Taş, Kağıt) = (Kağıt, Taş)Sıra önemli: önce Ayşe, sonra Bora
Σ(Σ xi)² = Σ xi²Önce terimleri hesapla, sonra topla
argmax"argmax = 7"argmax bir seçenektir (B); max değerdir (7)
OlasılıkEn az bir 6: 1/6 + 1/61 − (5/6)² = 11/36
Beklenen değer"E = 3,5 gelecek"Uzun vadeli ortalama; tek atışta gelmeyebilir
Karışık stratejiSırayla değiştirmekHer tur rastgele tek bir saf hamle
Matrisb'yi satır oyuncusuna yazmak(a, b): a satır, b sütun oyuncusunun
En iyi tepkiRakibin sayısına bakmakRakibin seçimini sabitle, kendi sayılarını karşılaştır
Kayıtsızlıkp'yi Ayşe'nin denkleminden bulmakp, Bora'yı kayıtsız bırakan denklemden çıkar
Oyun ağacıKökten başlamakYapraktan köke: önce son hamle

Özet

Özet

Gösterim

S1 × S2: tüm profiller; ui: i. oyuncunun kazancı.

Σ, max, argmax

Σ: hesapla, topla. max: değer; argmax: onu veren seçenek.

Üs, e ve ln

xa · xb = xa+b, x0 = 1; ln, ex'in tersi; (ln x)′ = 1/x.

Türev kuralları

(fg)′ = f′g + fg′; zincir: dış × iç türev; ∂u/∂q: diğerleri sabit.

Olasılık

Say ve böl; bağımsızsa çarp; P(A | B) = P(A ∩ B)/P(B).

Beklenen değer

E[X] = Σ x · P(x); X ≥ 0 ise E[X] = ∫ P(X > t) dt.

Karışık strateji

Eylemler üzerinde dağılım; softmax: P(i) ∝ eλvi.

Kazanç matrisi

(a, b): a satır, b sütun oyuncusunun kazancı.

En iyi tepki

Rakibi sabitle; kendi kazancının argmax'ı.

Denklemler

x = (−b ± √Δ)/(2a); kayıtsızlık: dengede olasılık verilen eylemler eşit kazanç verir.

Geriye doğru çıkarım

Yapraktan köke; sırası gelen en iyisini seçer.

O ve Θ

log log n < log n < n < n² < 2n; sabitler atılır.

Özet

Kendini Dene

  1. İki yazı-tura atılıyor. En az bir yazı gelme olasılığı kaç?
  2. Bir piyango 0,2 olasılıkla 50 TL, 0,8 olasılıkla 0 TL ödüyor; bilet 8 TL. Net beklenen kazanç kaç?
  3. Kazançlar Taş: 2, Kağıt: −1, Makas: 2. max ve argmax nedir?
  4. Bora (1/4 Taş, 1/2 Kağıt, 1/4 Makas) oynuyor. Ayşe'nin en iyi tepkisi hangi hamle?
  5. x + y = 1 ve 3x = y ise x ve y kaçtır?
  6. Zarın çift geldiği biliniyor. 6 olma olasılığı kaç?
  7. f(q) = q(6 − q) en büyük değerini hangi q'da alır?
Cevapları göster
  1. 1 − P(iki tura) = 1 − 1/4 = 3/4.
  2. E = 50 · 0,2 = 10 TL; net 10 − 8 = +2 TL.
  3. max = 2; argmax = {Taş, Makas} (eşitlik: iki seçenek).
  4. E[Taş] = −1/2 + 1/4 = −1/4; E[Kağıt] = 1/4 − 1/4 = 0; E[Makas] = −1/4 + 1/2 = 1/4 ⇒ Makas.
  5. x + 3x = 1 ⇒ x = 1/4, y = 3/4.
  6. P(6 | çift) = (1/6)/(1/2) = 1/3.
  7. f′(q) = 6 − 2q = 0 ⇒ q = 3, f(3) = 9.

Son

Bölüm 0: Hazırlık — Oyun Kuramı İçin Gerekli Matematik
Kapsanan matematik: küme ve sayma, Σ ve seri, üs, e ve ln, türev kuralları, olasılık ve beklenen değer, softmax, matris, denklemler, O ve Θ
Sonraki bölüm: Bölüm 1: Karar Kuramı
Çalışma soruları · Terim sözlüğü · Ön koşullar
1 / 1 Sercan KÜLCÜ, Tüm hakları saklıdır.