Bölüm 5: Açık Artırmalar
Çoktan Seçmeli · Temel kavramlar
Soru 1
Bağımsız özel değer (IPV) modeli için hangisi doğrudur?
Doğru cevap B. IPV modelinde her teklifçi kendi değerini (vi) bilir; bu değer onun özel bilgisidir ve teklifçilerin değerleri birbirinden bağımsız çekilir. Yani başkalarının bilgisi senin değerini değiştirmez. A ortak değer modelini (ör. petrol sahası), C ise birbirine bağlı değerler modelini anlatır. D yanlıştır: satıcı değerleri bilseydi açık artırmaya gerek kalmaz, doğrudan en yüksek değerden satardı.
Çoktan Seçmeli · Dört temel tür
Soru 2
Aşağıdaki eşlemelerden hangisi stratejik olarak özdeştir?
Doğru cevap C. Hollanda açık artırmasında fiyat yüksekten iner ve ilk “kabul” diyen o anki fiyatı öder; teklifçi önceden “fiyat kaça inince kabul ederim?” sorusunu yanıtlar ve süreç boyunca işe yarar yeni bilgi edinmez. Bu, birinci fiyat kapalı zarfta tek bir gizli teklif verip kazanınca kendi teklifini ödemekle aynıdır: Hollanda ≡ birinci fiyat. A ve D yanlıştır; İngiliz açık artırması (özel değerlerde) ikinci fiyata denktir. B eşleşmeyi tersine çevirir: Hollanda'da kazanan ikinci teklifi değil kendi kabul ettiği fiyatı öder.
Çoktan Seçmeli · Vickrey
Soru 3
Vickrey açık artırmasında dürüst teklif neden zayıf baskın stratejidir?
Doğru cevap A. Vickrey'de teklif yalnızca kazanıp kazanmayacağını belirler; kazanırsan ödeyeceğin fiyat rakiplerin en yüksek teklifi b* olur ve senin teklifinden bağımsızdır. Bu yüzden b = v teklifi her b* için doğru kararı verir: b* < v ise kazanır (kâr), b* > v ise kaybeder (zarardan kaçar). Hiçbir sapma daha iyi değildir, bazıları daha kötüdür: dürüst teklif zayıf baskındır. B birinci fiyat kuralıdır, C yanlıştır (b* > v ise dürüst teklif kaybeder); D tuzaktır, çünkü baskınlık rakipler ne yaparsa yapsın geçerlidir.
Çoktan Seçmeli · Rekabet ve gelir
Soru 4
Üç teklifçi, değerler U[0, 1]. İkinci fiyat açık artırmasının beklenen geliri nedir?
Doğru cevap D. İkinci fiyatta herkes dürüst teklif verir ve satıcı ikinci en yüksek değeri alır. n tane U[0, 1] değerinin ikinci büyüğünün beklentisi (n − 1)/(n + 1)'dir; n = 3 için 2/4 = 1/2. A (1/3) iki teklifçili durumun cevabıdır. C (3/4) en büyük değerin beklentisi n/(n + 1)'dir, yani kazananın değeri, ödediği fiyat değil; B (2/3) ise n = 5 için gelirdir.
Çoktan Seçmeli · Gelir eşdeğerliği
Soru 5
Aşağıdakilerden hangisi gelir eşdeğerliği sonucunu bozabilir?
Doğru cevap B. Gelir eşdeğerliği teoremi risk nötr ve simetrik teklifçiler, bağımsız özel değerler ve aynı tahsis kuralını (en yüksek değerli kazanır) varsayar. Riskten kaçınan teklifçiler birinci fiyatta kaybetme riskini azaltmak için daha az kırpar; böylece birinci fiyat ikinci fiyattan daha çok gelir getirir ve eşitlik bozulur. A, C ve D teoremin varsayımlarıdır; sağlanmaları sonucu bozmaz, tersine mümkün kılar. Bütçe kısıtları, ortak değerler ve asimetrik bilgi de sonucu değiştirebilir.
Çoktan Seçmeli · Myerson rezerv fiyatı
Soru 6
Üç teklifçi, değerler U[0, 1]. Myerson'un geliri maksimize eden açık artırmasında rezerv fiyatı kaçtır?
Doğru cevap C. Myerson'a göre en iyi açık artırma nesneyi sanal değeri en büyük teklifçiye verir, sanal değer negatifse satmaz. U[0, 1] için ψ(v) = v − (1 − v)/1 = 2v − 1 ve ψ(r) = 0 ⇒ r = 1/2. Bu eşik yalnızca değer dağılımına bağlıdır, teklifçi sayısına bağlı değildir; üç teklifçi olması cevabı değiştirmez. A (0) rezervsiz ikinci fiyattır; B (1/3) ve D (2/3) rezervin n'ye bağlı olduğunu sanmaktan gelir.
Çoktan Seçmeli · Kazananın laneti
Soru 7
Kazananın laneti en iyi hangisiyle açıklanır?
Doğru cevap A. Ortak değerde nesnenin gerçek değeri herkes için aynıdır, ama her firma onu hatalı tahmin eder. Tahminler ortalamada doğru olsa bile kazanan çoğunlukla değeri en çok abartan katılımcıdır; bunu hesaba katmazsa gerçek değerden fazla öder. B yanlıştır: özel değerde kazanan kendi değerini bildiği için fazla ödemez. C yanlıştır (ortak değerde ikinci fiyatta bile kâr negatif olabilir), D de yanlıştır: rakip arttıkça en büyük tahmin yükselir, lanet büyür.
Çoktan Seçmeli · Çift taraflı piyasalar
Soru 8
Alış 90, 80, 70, 55, 40; satış 35, 50, 60, 75, 85 (orta nokta fiyatı 65). Marjinal alıcı 70 yerine 66 teklif ederse ne olur?
Doğru cevap A. Dürüst emirlerde 3 işlem olur, aralık [max(60, 55), min(70, 75)] = [60, 70] ve fiyat 65; marjinal alıcının faydası 70 − 65 = 5. 66 teklif ederse 66 ≥ 60 olduğu için işlem yine gerçekleşir, ama aralık [60, min(66, 75)] = [60, 66] ve fiyat 63 olur. Gerçek değeri 70 olan alıcı 70 − 63 = 7 > 5 elde eder: yalan kârlıdır, orta nokta kuralı teşvik uyumlu değildir. B yanlıştır (66 ≥ 60 olduğundan işlem kalır), C ve D de hesapla çelişir.
Çoktan Seçmeli · Vickrey neden az kullanılır?
Soru 9
Vickrey açık artırmalarının pratikte az kullanılmasının nedenlerinden biri hangisidir?
Doğru cevap D. Vickrey'de kazanan ikinci en yüksek teklifi öder ve bu teklifi yalnızca açık artırmacı görür; satıcı sahte bir “ikinci teklif” ekleyerek fiyatı şişirebilir. Bu yüzden katılımcıların açıklanan ikinci teklife güvenmesi gerekir; sezgisellik ve çok nesneli durumların zorluğu da diğer nedenlerdir. A yanlıştır: dürüst teklif Vickrey'de zayıf baskındır. B gelir eşdeğerliğiyle çelişir (ortalamada gelir aynıdır), C de yanlıştır: kazanan en yüksek teklif sahibidir.
Hesaplama Sorusu · Dört temel tür
Soru 10: Dört Kural, Beş Teklifçi
Beş teklifçinin sınırları (ödemeye razı olduğu en yüksek tutar): Ece 48, Fatih 72, Gül 65, Hakan 90, İpek 57. Herkes sınırını teklif ediyor: İngiliz açık artırmasında sınırına kadar kalıyor; Hollanda açık artırmasında fiyat 100'den başlayıp 5'er düşüyor. Dört kuralda kazanan kim, ne öder ve faydası kaçtır?
Cevabı göster
| Tür | Kazanan | Ödeme | Fayda |
|---|---|---|---|
| İngiliz | Hakan | ≈ 72 | 18 |
| İkinci fiyat | Hakan | 72 | 18 |
| Hollanda | Hakan | 90 | 0 |
| Birinci fiyat | Hakan | 90 | 0 |
İngiliz: fiyat 48, 57, 65'i geçince Ece, İpek, Gül çekilir; son rakip Fatih 72'de çekilir → Hakan ≈ 72 öder (ikinci en yüksek değer). İkinci fiyat: zarflar 48, 72, 65, 90, 57 → Hakan ikinci en yüksek teklifi, 72'yi öder; fayda 90 − 72 = 18.
Hollanda: 100 ve 95'te kimse kabul etmez; fiyat 90'a inince Hakan kabul eder, 90 öder. Birinci fiyat: Hakan kendi teklifini, 90'ı öder. İkisinde de dürüst teklifin faydası 0'dır; bu yüzden rasyonel teklifçi birinci fiyatta teklifini kırpar.
Hesaplama Sorusu · Vickrey
Soru 11: Vickrey: Durum Analizi
Vickrey (ikinci fiyat) açık artırmasında değerin v = 50. Rakiplerin en yüksek teklifi B = 40 ya da B = 60 olabilir. Dürüst teklif b = 50, düşük teklif b = 35 ve fazla teklif b = 65 için her durumda sonucu ve faydayı bulun. Hangi strateji her durumda en az diğerleri kadar iyidir (zayıf baskındır)?
Cevabı göster
| Strateji | B = 40 | B = 60 |
|---|---|---|
| Dürüst b = 50 | kazanır, 40 öder → 10 | kaybeder → 0 |
| Düşük b = 35 | kaybeder → 0 (10 kaybı) | kaybeder → 0 (aynı) |
| Fazla b = 65 | kazanır, 40 öder → 10 (aynı) | kazanır, 60 öder → −10 |
Teklif yalnızca kazanıp kazanmayacağını belirler; ödeme B'dir. Düşük teklif, 35 < B < 50 iken kârlı bir kazancı kaçırtır; fazla teklif, 50 < B < 65 iken zararına kazandırır. Diğer B değerlerinde sonuç dürüstle aynıdır.
Hiçbir B için dürüst tekliften daha iyisi yoktur, bazı B'ler için kesin daha kötüsü vardır: b = v zayıf baskın stratejidir.
Hesaplama Sorusu · Teklif kırpma
Soru 12: Kırpma: Izgara Araması
Birinci fiyat açık artırmasında iki teklifçi var. Rakip, değerinin yarısını teklif ediyor (vr ~ U[0, 1]); senin değerin v = 0,6. b = 0,1, 0,2, …, 0,6 ızgarasında E[u(b)] = (v − b) · P(kazan) değerlerini hesaplayın. En iyi teklif hangisidir?
Cevabı göster
Rakibin teklifi vr/2 olduğundan P(kazan) = P(vr < 2b) = min(1, 2b).
| b | 0,1 | 0,2 | 0,3 | 0,4 | 0,5 | 0,6 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| P(kazan) | 0,2 | 0,4 | 0,6 | 0,8 | 1 | 1 |
| v − b | 0,5 | 0,4 | 0,3 | 0,2 | 0,1 | 0 |
| E[u(b)] | 0,10 | 0,16 | 0,18 | 0,16 | 0,10 | 0 |
En iyi teklif b = 0,3 = v/2, E[u] = 0,18. Bu, n = 2 için b = (n − 1)v/n denge teklifidir. Daha düşük teklif kazanma olasılığını, daha yüksek teklif kazanınca kalan kârı azaltır; dürüst teklif (b = 0,6) faydayı 0 yapar.
Hesaplama Sorusu · Rekabet ve gelir
Soru 13: Rekabet ve Kırpma
Birinci fiyat açık artırmasında değerler U[0, 1] ve denge teklifi b = (n − 1)v/n. Değeri v = 0,6 olan teklifçi için n = 3 ve n = 5 durumlarında denge teklifini, kırpma miktarını (v − b), kazanma olasılığını ve beklenen faydayı bulun.
Cevabı göster
Rakip j'nin teklifi β·vj, senin teklifin b = β·v'dir (β = (n − 1)/n). b > β·vj ancak vj < v iken sağlanır. Her rakip için P(vj < v) = v ve rakipler bağımsız olduğundan P(kazan) = vn−1.
| n | b | v − b | P(kazan) | E[u] = (v − b)·P |
|---|---|---|---|---|
| 3 | 2/3 · 0,6 = 0,4 | 0,2 | 0,6² = 0,36 | 0,072 |
| 5 | 4/5 · 0,6 = 0,48 | 0,12 | 0,6⁴ = 0,1296 | ≈ 0,0156 |
Rakip sayısı arttıkça kırpma azalır (teklif değere yaklaşır), kazanma olasılığı ve beklenen fayda düşer: n → ∞ iken b → v.
Hesaplama Sorusu · Gelir eşdeğerliği
Soru 14: Gelir Eşdeğerliği, n = 4
Dört teklifçinin değerleri bağımsız U[0, 1]. P(max < t) = t⁴ ve E[max] = ∫01 (1 − P(max < t)) dt formülünü kullanarak en yüksek değerin beklentisini bulun. İkinci en yüksek değerin beklentisi (n − 1)/(n + 1) ise ikinci fiyat ve birinci fiyat açık artırmalarının beklenen gelirleri kaçtır?
Cevabı göster
E[max] = ∫01 (1 − t⁴) dt = 1 − 1/5 = 4/5.
İkinci fiyat: herkes dürüst, kazanan ikinci en yüksek değeri öder: E[gelir] = (4 − 1)/(4 + 1) = 3/5 = 0,6.
Birinci fiyat: denge b = 3v/4; kazanan en yüksek değerli teklifçidir ve 3/4 · vmax öder: E[gelir] = 3/4 · 4/5 = 3/5 = 0,6.
İki gelir eşittir: gelir eşdeğerliği teoremi. Genel n için n/(n + 1) · (n − 1)/n = (n − 1)/(n + 1).
Hesaplama Sorusu · Rezerv fiyatı
Soru 15: Myerson: U[0, 2] Değerler
Değerler U[0, 2]: F(v) = v/2, f(v) = 1/2. (a) Sanal değer ψ(v) = v − (1 − F(v))/f(v) nedir? (b) Geliri maksimize eden rezerv fiyatı r kaçtır? (c) İki teklifçili rezervli ikinci fiyat açık artırmasında değer çiftleri (0,7; 1,4), (0,4; 0,9) ve (1,3; 1,6) için kim kazanır, ne öder?
Cevabı göster
(a) ψ(v) = v − (1 − v/2)/(1/2) = v − 2 + v = 2v − 2.
(b) r = ψ⁻¹(0): 2r − 2 = 0 ⇒ r = 1 (teklifçi sayısından bağımsız).
| Değerler | ψ | Sonuç | Ödeme |
|---|---|---|---|
| 0,7; 1,4 | −0,6; 0,8 | 2. kazanır | max(1; 0,7) = 1 |
| 0,4; 0,9 | −1,2; −0,2 | satılmaz | — |
| 1,3; 1,6 | 0,6; 1,2 | 2. kazanır | max(1; 1,3) = 1,3 |
Nesne en büyük ψ'ye gider, ψ < 0 ise satılmaz; kazanan max(r, rakip teklif) öder. İkinci durumda 0,9 değerli alıcı varken satış yapılmaz: gelir için verimlilikten ödün verilir.
Hesaplama Sorusu · Kazananın laneti
Soru 16: Kazananın Laneti
Bir sahanın gerçek değeri V = 200 (kimse bilmiyor). Dört firmanın tahminleri 172, 196, 209, 223 (ortalama 200). (a) Herkes tahmini kadar teklif ederse birinci fiyatta ve ikinci fiyatta kazananın kârı kaçtır? (b) Tahmin hataları U[−30, 30] ise en büyük tahminin beklenen hatası 30(n − 1)/(n + 1) kaçtır? n = 8 olsaydı?
Cevabı göster
(a) Kazanan en iyimser firma (223). Birinci fiyat: 223 öder → kâr 200 − 223 = −23. İkinci fiyat: ikinci en yüksek teklifi, 209'u öder → kâr 200 − 209 = −9.
(b) n = 4: 30 · 3/5 = 18; birinci fiyatta tahmini kadar teklifte beklenen kâr ≈ −18 (ikinci fiyatta ≈ −6). n = 8: 30 · 7/9 ≈ 23,3.
Tahminler ortalamada doğru olsa da kazanmak "en çok abartan benim" demektir. Firma teklifini tahmininin altında tutmalı; rakip sayısı arttıkça lanet büyüdüğü için daha çok kırpmalıdır.
Hesaplama Sorusu · Çift taraflı açık artırma
Soru 17: Çift Taraflı ve McAfee
Alıcılar 95, 40, 85, 72, 33 ödemeye; satıcılar 68, 30, 90, 45, 99 almaya razı. (a) Orta nokta kuralıyla kaç işlem olur, fiyat aralığı ve fiyat nedir; alıcı, satıcı ve toplam artık kaçtır? (b) McAfee kuralı ne verir?
Cevabı göster
Sırala: alış 95, 85, 72, 40, 33; satış 30, 45, 68, 90, 99. Çiftler 95 ≥ 30, 85 ≥ 45, 72 ≥ 68 eşleşir; 40 < 90 → dur: k = 3.
(a) Aralık [max(68, 40), min(72, 90)] = [68, 72] → fiyat = 70. Alıcı artığı 25 + 15 + 2 = 42, satıcı artığı 40 + 25 + 2 = 67; toplam 109 = 65 + 40 + 4 (olası en büyük).
(b) p₀ = (40 + 90)/2 = 65. p₀ ∈ [68, 72] mi? Hayır (65 < 68: 3. satıcı zarar ederdi). En zayıf çift (72, 68) çıkarılır: 2 işlem; alıcılar 72 öder, satıcılar 68 alır; 2 · 4 = 8 piyasa yapıcıda kalır. DSIC'nin bedeli: 4 birimlik artık kaybolur.
Çoktan Seçmeli · Tümü öder açık artırması
Soru 18
İki teklifçinin değerleri bağımsız U[0, 1]. Tümü öder (all-pay) açık artırmasında en yüksek teklif kazanır ama iki teklifçi de teklifini öder; simetrik dengede b(v) = v²/2. Değeri 0,6 olan teklifçi için hangisi doğrudur?
Doğru cevap B. b(0,6) = 0,36/2 = 0,18. Tümü öderde bu tutar her durumda ödenir, yani beklenen ödeme 0,18'dir. Birinci fiyatta teklif v/2 = 0,3, kazanma olasılığı 0,6: beklenen ödeme 0,3·0,6 = 0,18. Tahsis kuralı aynı (en yüksek değer kazanır) olduğundan gelir eşdeğerliği geçerlidir; satıcının beklenen geliri iki biçimde de 1/3'tür (D yanlış). A birinci fiyat teklifidir; C'de teklifçi her zaman kazanır ama 0,6 öder: fayda 0. Denge teklifi 0,18 ile kazanma olasılığı 0,6, beklenen fayda 0,6·0,6 − 0,18 = 0,18 > 0.
Çoktan Seçmeli · Birinci fiyatta Bayes–Nash teklifi
Soru 19
İki teklifçi, değerler U[0, 1]. Birinci fiyat açık artırmasının Bayes–Nash dengesinde değeri 0,8 olan teklifçi ne teklif eder?
Doğru cevap B. İki teklifçi ve U[0, 1] değerlerde birinci fiyat açık artırmasının simetrik Bayes–Nash dengesi b(v) = v/2'dir: rakip de v/2 teklif ederken b teklifi 2b olasılıkla kazanır, beklenen fayda (v − b)·2b, en büyük b = v/2'de olur. Değeri 0,8 olan teklifçi 0,4 teklif eder. A (0,8) dürüst tekliftir; birinci fiyatta kazanınca fayda 0 bırakır, ikinci fiyat açık artırmasının baskın stratejisidir.
Hesaplama Sorusu · Myerson ödeme formülü
Soru 20: Myerson Ödemesi, n = 3
Üç teklifçinin değerleri bağımsız U[0, 1]; en yüksek değerli kazanır (ör. dürüst teklifli ikinci fiyat). Beklenen ödeme Myerson formülüyle bulunur: p(v) = v·x(v) − ∫0v x(z) dz.
a) Değeri v olan teklifçinin kazanma olasılığı x(v) nedir?
b) p(v)'yi ve p(0,6)'yı bulun.
c) Bir teklifçinin E[p(v)] beklentisini ve satıcının beklenen gelirini bulun.
d) Birinci fiyatta denge teklifi b(v) = p(v)/x(v) nedir?
Cevabı göster
a) İki rakibin değeri de v'nin altında olmalı: x(v) = v².
b) ∫0v z² dz = v³/3 ⇒ p(v) = v³ − v³/3 = 2v³/3. p(0,6) = 2·0,216/3 = 0,144. Kontrol: 0,36 olasılıkla kazanır, kazanınca iki rakibin büyüğünü öder, ortalaması (2/3)·0,6 = 0,4; 0,36·0,4 = 0,144 ✓.
c) E[p] = ∫01 2v³/3 dv = 2/12 = 1/6. Gelir 3·1/6 = 1/2 = (n − 1)/(n + 1) ✓.
d) b(v) = (2v³/3)/v² = 2v/3; ör. b(0,6) = 0,4. Aynı tahsis kuralı aynı ödemeyi verir: gelir eşdeğerliği.
Çoktan Seçmeli · Myerson ödeme formülü
Soru 21
İki teklifçi, değerler U[0, 1], rezerv fiyatı r = 0,5 olan ikinci fiyat açık artırması. Tahsis x(v) = 0 (v < 0,5), x(v) = v (v ≥ 0,5). p(v) = v·x(v) − ∫0v x(z) dz formülüne göre değeri 0,8 olan teklifçinin beklenen ödemesi kaçtır?
Doğru cevap D. v·x(v) = 0,8·0,8 = 0,64; ∫00,8 x = ∫0,50,8 z dz = (0,64 − 0,25)/2 = 0,195; p(0,8) = 0,64 − 0,195 = 0,445. Kontrol: rakip 0,5'in altındaysa (olasılık 0,5) rezervi öder, 0,5 ile 0,8 arasındaysa rakibin değerini öder: 0,25 + 0,195 = 0,445 ✓. A rezervsiz ödemedir (v²/2). B integralin kendisidir, yani ödeme değil teklifçinin faydasıdır. C, kazanma olasılığını rezervle çarpar (0,8·0,5) ve rakibin rezervin üstündeki değerlerini unutur.