Giriş

Öğrenme Çıktıları

Makro Kavramı

Makrolar

Makro Kavramı

Makro Tanımlama

name    MACRO  [parametreler,...]
        <komutlar>
        ENDM

Makro Kavramı

Makro Genişletme Adım Adım

MyMacro  MACRO  p1, p2, p3
         MOV AX, p1
         MOV BX, p2
         MOV CX, p3
ENDM

MyMacro 1, 2, 3

MOV AX, p1
MOV BX, p2
MOV CX, p3

MyMacro 1, 2, 3

MOV AX, 1
MOV BX, p2
MOV CX, p3

MyMacro 1, 2, 3

MOV AX, 1
MOV BX, 2
MOV CX, p3

MyMacro 1, 2, 3

MOV AX, 1
MOV BX, 2
MOV CX, 3

MyMacro 4, 5, DX

MOV AX, p1
MOV BX, p2
MOV CX, p3

MyMacro 4, 5, DX

MOV AX, 4
MOV BX, p2
MOV CX, p3

MyMacro 4, 5, DX

MOV AX, 4
MOV BX, 5
MOV CX, p3

MyMacro 4, 5, DX

MOV AX, 4
MOV BX, 5
MOV CX, DX

MOV AX, 00001h
MOV BX, 00002h
MOV CX, 00003h
MOV AX, 00004h
MOV BX, 00005h
MOV CX, DX
RET

Makro Kavramı · Kodu adım adım çalıştır

Açılmış Kodu Çalıştırmak

ORG 100h
MOV AX, 00001h   ; MyMacro 1, 2, 3
MOV BX, 00002h
MOV CX, 00003h
MOV AX, 00004h   ; MyMacro 4, 5, DX
MOV BX, 00005h
MOV CX, DX
RET

SP hiç değişmedi: makro yığın kullanmaz (gövdesinde PUSH/POP yoksa). Prosedürde CALL/RET SP'yi değiştirirdi.

Makro Kavramı · Kodu adım adım çalıştır

Tuzak: Parametreler Metindir

ORG 100h
MOV  AX, 1111h
MOV  BX, 2222h
MOV  AX, BX  ; MyMacro BX,AX,0
MOV  BX, AX  ; p2 = AX (bozuk!)
MOV  CX, 0
RET

Makro parametresi bir değişken değil, yerine konan bir metindir: değeri, kullanıldığı satırda okunur. Makro gövdesinin değiştirdiği yazmaçlar parametre olarak geçirilmemelidir.

Makro Kavramı

Parametre Türleri: Aynı Makro, Farklı Açılım

TOPLA MACRO x, y, z
  MOV AX, x
  ADD AX, y
  MOV z, AX
ENDM

• Parametre yazmaç, değişken, sabit ya da ifade olabilir; hangisinin kabul edileceğini makro değil, açılımda oluşan komut belirler.
• Hata makronun kullanıldığı satırda bildirilir, ama nedeni gövdedeki bir satırdır: hata iletisini anlamak için açılım düşünülür.
• Eksik parametre boş metinle değiştirilir. MASM'da z:REQ parametreyi zorunlu yapar, y:=<1> ona varsayılan değer verir.

Makro Kavramı · Kodu adım adım çalıştır

Kod İzleme: TOPLA ile İki Açılım

org 100h
mov ax, a      ; TOPLA a, b, c
add ax, b
mov c, ax
mov ax, c      ; TOPLA c, 5, d
add ax, 5
mov d, ax
ret
a dw 1200h
b dw 0345h
c dw ?
d dw ?

Makro: TOPLA MACRO x, y, z / MOV AX, x / ADD AX, y / MOV z, AX / ENDM. Kod, iki çağrının açılmış hâlidir.

Makro Kavramı

Parametre İfadeleri ve İşlem Önceliği

ALAN MACRO en, boy
  MOV AX, en*boy
ENDM

FARK MACRO p, q
  MOV CX, p-q
ENDM

İfade derleme anında hesaplanır; yazmaç içeren bir ifade çalışma anında çarpılamaz. Yazmacı çarpmak için MUL ya da SHL komutu gerekir.

Makro Kavramı

Etkileşimli Makro Genişletici

Boyut karşılaştırması: aynı gövde bir prosedür olsaydı gövde + RET bir kez yazılır, her kullanım yalnızca 3 baytlık bir CALL olurdu.

Makro ve Prosedür

Prosedür Özellikleri

YAZ_A PROC
      PUSH AX
      MOV  AL, 'A'
      MOV  AH, 0Eh
      INT  10h
      POP  AX
      RET
YAZ_A ENDP

      CALL YAZ_A  ; 3 bayt
      CALL YAZ_A  ; 3 bayt

Makro ve Prosedür

Makro Özellikleri

PUTC MACRO char
     PUSH AX
     MOV  AL, char
     MOV  AH, 0Eh
     INT  10h
     POP  AX
ENDM

     PUTC 'A'  ; 8 bayt
     PUTC 'B'  ; 8 bayt

Makro ve Prosedür

Makro mu, Prosedür mü?

Kural: kısa ve sık kullanılan, hız gerektiren kod → makro; uzun ve çok yerde kullanılan kod → prosedür. İkisi birlikte de kullanılabilir: makro, parametreleri yazmaçlara koyup bir prosedürü çağırabilir.

Makro ve Prosedür

Boyut Hesabı: 1, 10 ve 100 Kullanım

Makro ve Prosedür

Karar Alıştırması: Makro mu, Prosedür mü?

Makro ve Prosedür · Kodu adım adım çalıştır

Makro Parametreyi Hazırlar, Prosedür İşi Yapar

org 100h
mov  al, 4       ; YAZ_RAKAM 4
call rakam_yaz
mov  al, 7       ; YAZ_RAKAM 7
call rakam_yaz
ret
rakam_yaz:
add  al, '0'     ; rakam → ASCII
mov  ah, 0Eh
int  10h
ret

Makro: YAZ_RAKAM MACRO d / mov al, d / call rakam_yaz / ENDM. 10 kullanımda kod 10 × 5 + 7 = 57 bayt; gövdenin tamamı makroda olsaydı 10 × 8 = 80 bayt.

Makro ve Prosedür · Kodu adım adım çalıştır

Kod İzleme: Makronun İçindeki RET

org 100h
mov al, 'A'    ; YAZ 'A'
mov ah, 0Eh
int 10h
ret            ; makronun RET'i
mov al, 'B'    ; YAZ 'B'
mov ah, 0Eh
int 10h
ret
ret

Makro: YAZ MACRO c / MOV AL, c / MOV AH, 0Eh / INT 10h / RET / ENDM. RET yalnızca CALL ile girilen prosedürde anlamlıdır.

Makro ve Prosedür

Makro, EQU ve Prosedür

Etiketler ve LOCAL

Etiket İçeren Makrolar: Sorun

BEKLE MACRO
ilk:  DEC CX
      JNZ ilk
ENDM

MOV CX, 5
BEKLE
MOV CX, 9
BEKLE

MOV CX, 5
ilk:  DEC CX    ; 1. kopya
      JNZ ilk
MOV CX, 9
ilk:  DEC CX    ; 2. kopya !
      JNZ ilk

Etiketler ve LOCAL

Çözüm: LOCAL Direktifi

MyMacro2 MACRO
    LOCAL label1, label2
    CMP  AX, 2
    JE   label1
    CMP  AX, 3
    JE   label2
label1:
    INC  AX
label2:
    ADD  AX, 2
ENDM

Etiketler ve LOCAL · Kodu adım adım çalıştır

MyMacro2'yi Çalıştırmak (AX = 2)

ORG 100h
MOV  AX, 2       ; MyMacro2 öncesi
CMP  AX, 2       ; MyMacro2 başlar
JE   ??0000
CMP  AX, 3
JE   ??0001
??0000:
INC  AX
??0001:
ADD  AX, 2       ; MyMacro2 biter
RET

AX = 3 olsaydı label2'ye atlar, AX = 5 olur. AX = 7 → hiçbir atlama yok, label1'e düşer: INC + ADD → AX = 10.

Etiketler ve LOCAL · Kodu adım adım çalıştır

LOCAL ile İki Kopya, İki Ayrı Etiket

org 100h
mov cx, 3
??0000: dec cx   ; BEKLE (1. kopya)
jnz ??0000
mov cx, 2
??0001: dec cx   ; BEKLE (2. kopya)
jnz ??0001
ret

Makro: BEKLE MACRO / LOCAL ilk / ilk: DEC CX / JNZ ilk / ENDM; ana programda mov cx, 3 / BEKLE / mov cx, 2 / BEKLE.

Etiketler ve LOCAL · Kodu adım adım çalıştır

Kod İzleme: BUYUK p, q, r ile İki Açılım

org 100h
mov ax, x      ; BUYUK x, y, m1
cmp ax, y
jge ??0000
mov ax, y
??0000: mov m1, ax
mov ax, y      ; BUYUK y, 4, m2
cmp ax, 4
jge ??0001
mov ax, 4
??0001: mov m2, ax
ret
x  dw 7
y  dw -3
m1 dw ?
m2 dw ?

Makro: BUYUK MACRO p, q, r / LOCAL ok / MOV AX, p / CMP AX, q / JGE ok / MOV AX, q / ok: MOV r, AX / ENDM. Birinci çağrıda parametreler değişken, ikincide biri sabit.

PUTC Makrosu

PUTC: Ekrana Karakter Yazdırma

; karakter yazar, imleci ilerletir
PUTC  MACRO  char
      push  ax
      mov   al, char
      mov   ah, 0eh
      int   10h
      pop   ax
ENDM

ORG  100h
START:
      PUTC  'A'
      PUTC  'B'
      RET

PUTC Makrosu · Kodu adım adım çalıştır

PUTC 'A' ve PUTC 'B' Çalışırken

ORG  100h
push ax          ; PUTC 'A'
mov  al, 'A'
mov  ah, 0eh
int  10h
pop  ax
push ax          ; PUTC 'B'
mov  al, 'B'
mov  ah, 0eh
int  10h
pop  ax
RET

emu8086 ekran penceresinde (80×25) çıktı: AB. Her PUTC kopyası 8 bayt: 50 B0 41 B4 0E CD 10 58.

PUTC Makrosu

Yazmaç Saklama Makroları

SAKLA MACRO
  PUSH AX
  PUSH BX
  PUSH CX
  PUSH DX
ENDM

GERI_AL MACRO
  POP DX
  POP CX
  POP BX
  POP AX
ENDM

POWER Makrosu

Üs Alma: POWER Makrosu

POWER macro b, e, r
    mov ax, 1        ; geçici sonuç = 1
    mov cx, e        ; üs → CX
    mov bx, b        ; taban → BX
powerloop:
    mul bx           ; DX:AX = AX * BX
    loop powerloop   ; e kez tekrarla
    mov r, ax        ; sonucu yaz
endm

ORG 100h
start:
    POWER base, exponent, result
    ret
base     dw 2     ; taban
exponent dw 3     ; üs
result   dw ?     ; sonuç

POWER Makrosu · Kodu adım adım çalıştır

POWER 2, 3 Adım Adım

ORG 100h
mov ax, 1        ; POWER açılımı
mov cx, exponent
mov bx, base
powerloop:
mul bx
loop powerloop
mov result, ax
ret
base     dw 2    ; 0113h
exponent dw 3    ; 0115h
result   dw ?    ; 0117h

MUL sonrası DX = 0 olduğundan CF = OF = 0. Sonuç 16 biti aşsaydı (ör. 2¹⁶) DX ≠ 0 ve CF = 1 olurdu; makro yalnızca AX'i sakladığı için sonuç yanlış olurdu.

POWER Makrosu

POWER Makrosunun Tuzakları

POWER MACRO b, e, r
      LOCAL p_loop, p_end
      PUSH BX
      PUSH CX
      PUSH DX
      MOV  AX, 1
      MOV  CX, e
      MOV  BX, b
      JCXZ p_end   ; e = 0 → 1
p_loop: MUL BX
      LOOP p_loop
p_end: MOV r, AX
      POP  DX
      POP  CX
      POP  BX
ENDM

POWER Makrosu · Kodu adım adım çalıştır

Düzeltilmiş POWER 7, 2 Adım Adım

org 100h
push bx          ; POWER açılımı
push cx
push dx
mov  ax, 1
mov  cx, us
mov  bx, taban
jcxz ??0001      ; us = 0 → 1
??0000: mul bx
loop ??0000
??0001: mov sonuc, ax
pop  dx
pop  cx
pop  bx
ret
taban dw 7
us    dw 2
sonuc dw ?

Kod, düzeltilmiş makronun POWER taban, us, sonuc açılımıdır; LOCAL adları derleyicinin ürettiği biçimde gösterildi.

POWER Makrosu

İç İçe Makrolar

PRINT2 MACRO c1, c2
       PUTC c1
       PUTC c2
ENDM

PRINT2 'O', 'K'

; 1. düzey: PRINT2 açılır
PUTC 'O'
PUTC 'K'

PRINT2 MACRO c1, c2
       PUTC c1
       PUTC c2
ENDM

PRINT2 'O', 'K'

; 2. düzey: PUTC'ler açılır
push ax
mov  al, 'O'
mov  ah, 0eh
int  10h
pop  ax
push ax
mov  al, 'K'
mov  ah, 0eh
int  10h
pop  ax

PUTC, PRINT2'den önce tanımlanmış olmalıdır. Bir makro kendini çağırırsa (özyineleme) koşullu derleme olmadan genişletme hiç bitmez.

Makro Kütüphaneleri

Makro Kütüphaneleri: emu8086.inc

include 'emu8086.inc'
ORG 100h
    GOTOXY 10, 5
    PRINT 'Merhaba'
    PUTC  '!'
    RET

Makro Kütüphaneleri · Kodu adım adım çalıştır

emu8086.inc: PRINT 'OK' Açılımı

org 100h
push ax          ; PRINT 'OK'
push si
jmp  ??0003      ; veriyi atla
??0001 db 'OK', 0
??0003: lea si, ??0001
??0000: mov al, cs:[si]
cmp  al, 0
jz   ??0002
inc  si
mov  ah, 0Eh
int  10h
jmp  ??0000
??0002: pop si
pop  ax
ret

emu8086.inc'deki PRINT makrosunun açılımı (LOCAL adları derleyicinin ürettiği biçimde). PRINTN aynı işi yapıp sonuna CR LF ekler.

İleri Makro Özellikleri

Makro İşleçleri: &, <>, !, %, ;;

• Bu işleçler MASM ve TASM'da tanımlıdır; makro tanımı yazılırken metni parçalamak ve birleştirmek için kullanılır.
• & olmadan rX tek bir ad sayılır ve parametre yerine konmaz.
• Tek ; ile yazılan açıklama her açılımda tekrarlanır; ;; liste dosyasını kısaltır.

İleri Makro Özellikleri

Tekrar Blokları: REPT, IRP, IRPC

REPT 3
  SHL AX, 1
ENDM

IRP r, <AX,BX,CX>
  PUSH r
ENDM

IRPC c, OK
  PUTC '&c'
ENDM

• Tekrar blokları adı olmayan, tanımlandığı yerde hemen açılan makrolardır; ENDM ile biter.
• REPT gövdeyi n kez, IRP listedeki her öğe için bir kez, IRPC metindeki her karakter için bir kez yazar. MASM 6'da IRP ve IRPC, FOR ve FORC adlarıyla da yazılır.
• Döngü sayacına gerek kalmaz ama kod büyür: REPT 100 gövdeyi 100 kez kopyalar. Sayaçlı LOOP ise tek kopyayla çalışır.
• En yaygın kullanım derleme anında tablo üretmektir: sayı tabloları, maskeler, kare ya da sinüs değerleri.

İleri Makro Özellikleri · Kodu adım adım çalıştır

Kod İzleme: REPT ile Üretilen Kare Tablosu

org 100h
lea  bx, kare
mov  al, 5
xlat           ; AL = kare[5]
mov  dl, al
mov  al, 7
xlat           ; AL = kare[7]
add  al, dl
ret
kare db 0, 1, 4, 9, 16, 25, 36, 49

Tablonun kaynağı: n = 0 / kare LABEL BYTE / REPT 8 / DB n*n / n = n + 1 / ENDM. Kod bu bloğun açılmış hâliyle çalıştırıldı. EQU sabiti değiştirilemez; = ile tanımlanan sembol her turda yeni değer alır.

İleri Makro Özellikleri

Koşullu Derleme: IF, IFB, IFIDN

KAYDIR MACRO r, n
  IFB <n>          ;; n verilmedi mi?
    SHL r, 1
  ELSE
    MOV CL, n
    SHL r, CL
  ENDIF
ENDM

HATA_AYIKLA = 1
IF HATA_AYIKLA
  PUTC '*'         ; yalnız deneme sürümünde
ENDIF

• Koşul derleme anında değerlendirilir: seçilmeyen dal makine koduna hiç girmez, çalışma anında bayrak ya da atlama yoktur.
• EXITM açılımı o noktada bitirir; IFIDN <r>, <CX> ile gövdenin bozacağı yazmacın parametre olarak verilmesi yakalanabilir.

İleri Makro Özellikleri · Kodu adım adım çalıştır

Kod İzleme: KAYDIR AX ve KAYDIR BX, 3

org 100h
mov ax, 5
mov bx, 3
shl ax, 1      ; KAYDIR AX
mov cl, 3      ; KAYDIR BX, 3
shl bx, cl
ret

Kod, KAYDIR makrosunun iki çağrısının açılmış hâlidir. Hangi dalın yazılacağına derleyici karar verdi; çalışma anında karşılaştırma yapılmadı.

İleri Makro Özellikleri

Makroda Hata Ayıklama ve Listeleme

İleri Makro Özellikleri

Sık Yapılan Makro Hataları

Özet

Özet

Özet

Alıştırmalar

1. MyMacro AX, BX, CX çağrısının genişletilmiş hâlini yazın. Hangi satır gereksizdir?
2. İki sözcük değişkeni toplayıp üçüncüsüne yazan TOPLA a, b, c makrosunu yazın.
3. PUTC makrosu 50 kez, aynı işi yapan prosedür 50 kez çağrılırsa kod boyutları ne olur?
4. POWER makrosu POWER base, exponent, result ile iki kez kullanıldığında hangi hata alınır? Nasıl düzeltilir?
5. exponent = 0 iken orijinal POWER makrosu kaç kez MUL çalıştırır?
6. Bir makronun AX dışında hiçbir yazmacı bozmaması için hangi komutlar eklenmelidir?

Özet

Kaynaklar

• emu8086 yardım belgeleri: 8086 Assembler Tutorial, Part 10 (Macros) ve emu8086.inc.
• Microsoft, MASM Programmer's Guide — MACRO, ENDM, LOCAL direktifleri.
• K. R. Irvine, Assembly Language for x86 Processors, 7. baskı, Pearson, 2014 — Bölüm 10 (Makrolar).
• B. B. Brey, The Intel Microprocessors, 8. baskı, Pearson, 2009.