Giriş

Öğrenme Çıktıları

Adresleme Modları

Bellek Erişimi

• Belleğe erişmek için BX, SI, DI, BP yazmaçları kullanılır.
• Bu yazmaçlar (ve bir sabit) [ ] sembolleri içinde birleştirilerek farklı bellek konumlarına erişilir; bu birleştirmelere adresleme modları denir.

24 kombinasyon, 8086 makine kodundaki mod/rm alanının tüm bellek seçenekleridir. [BP] tek başına yazılırsa assembler onu [BP + 0] (d8 = 0) olarak kodlar.

Adresleme Modları

Kombinasyon Kuralı

Adresleme Modları

Yer Değiştirme (Displacement)

• Yer değiştirme bir sayı ya da bir değişkenin bağıl konumu (offset) olabilir: [BX + dizi].
• Birden fazla değer varsa assembler tek bir değer hesaplar: [BX + 2 + 3] → [BX + 5].
• Yer değiştirme [ ] içinde veya dışında yazılabilir; assembler aynı makine kodunu üretir: [BX+5] = 5[BX] = [BX]+5.
• İşaretli bir değerdir; pozitif ya da negatif olabilir: [SI-1].
• Assembler değer −128…127 aralığındaysa kısa (d8), değilse uzun (d16) biçimi seçer.

Adresleme Modları

Geçerli mi, Geçersiz mi?

Tablo kullanılarak tüm geçerli kombinasyonlar oluşturulabilir: taban (BX/BP) + indis (SI/DI) + yer değiştirme, her biri isteğe bağlı.

Adresleme Modları

Adresleme Modu Türleri

İlk ikisi belleğe gitmez; geri kalanlar etkin adres (EA) hesaplar. Fiziksel adres = kesim × 10h + EA.

Adresleme Modları

Dizgi, G/Ç ve Göreceli Mod

Üç mod daha vardır: işlenen komutta hiç yazılmaz, bellekten ayrı bir adres alanında bulunur ya da adres IP'ye göre hesaplanır.

MOVSB ; ES:[DI] ← DS:[SI]

IN  AL, 45h
OUT DX, AX

JNZ dongu ; 75 FA = −6

Komut adları bitişik yazılır (MOVSB, MOVS B değil). OUT'ta önce port, sonra veri yazmacı gelir: OUT 50h, AL; IN A, 45 8085 yazımıdır.

Adresleme Modları · Kodu adım adım çalıştır

Kod İzleme: Altı Adresleme Modu

ORG 100h
MOV BX, OFFSET tablo
MOV SI, 2
MOV AH, 7          ; anlık
MOV AL, [tablo+1]  ; doğrudan
MOV CL, [BX]       ; dolaylı
MOV CH, [BX+4]     ; tabanlı
MOV DL, [BX+SI]    ; taban+indis
MOV DH, [BX+SI+3]  ; + d8
RET
tablo DB 11h,22h,33h,44h,55h,66h

.COM programında DS = 0700h alındı; fiziksel adres = DS × 10h + EA.

Adresleme Modları

Etkin Adres Adım Adım

MOV AL, [BX + SI + 4] · DS = 1000h, BX = 0200h, SI = 0030h

Adresleme Modları

BP ile Erişim

MOV AX, [BP + DI - 2] · SS = 2000h, BP = 0100h, DI = 0010h

Adresleme Modları

Etkin Adres Hesaplayıcı

Yazmaç değerleri onaltılık; yer değiştirme onluk (-2) ya da onaltılık (1Ah) girilebilir.

Adresleme Modları

Veri Yapısına Göre Adresleme Modu

Aynı veriye birden çok modla ulaşılabilir; seçim, hangi parçanın sabit, hangisinin çalışma anında değişken olduğuna göre yapılır.

Adresleme Modları · Kodu adım adım çalıştır

Kod İzleme: Matris Elemanına Erişim

org 100h
mov bx, 2*4          ; satır 2
mov si, 1            ; sütun 1
mov al, mat[bx+si]   ; mat[2][1]
mov si, 3            ; sütun 3
mov ah, mat[bx+si]   ; mat[2][3]
sub bx, 4            ; satır 1
mov dl, mat[bx+si]   ; mat[1][3]
ret
mat db 11h,12h,13h,14h
    db 21h,22h,23h,24h
    db 31h,32h,33h,34h

Satır öncelikli (row-major) düzen: eleman[satır][sütun] adresi = mat + satır × sütun sayısı + sütun. Sözcük matrisinde her iki terim ×2 alınır.

Adresleme Modları

Etkin Adres Hesap Süresi

Değerler Intel 8086 kullanıcı kılavuzundaki tablodandır; 80286 ve sonrasında adres hesabı ayrı bir birimde yapıldığı için bu farklar küçülür.

Kesim ve Bağıl Konum

Kesim ve Bağıl Konum

• Kesim yazmacındaki (CS, DS, SS, ES) değere kesim (segment), adresi veren yazmaçlardaki (BX, SI, DI, BP) değere bağıl konum (offset) denir.
• Kesim belleğin bir bloğunu, bağıl konum o bloktaki belirli bir konumu temsil eder; ikisi birleşerek fiziksel adresi oluşturur.

Kesim ve Bağıl Konum

Adres Hatları ve Bellek Kapasitesi

Bellek yongasında veri hattı sayısı sözcük genişliğidir; kapasite bayt cinsinden istenirse bit sayısı 8'e bölünür.

Kesim ve Bağıl Konum

Ters Hesap: Fiziksel Adresten DS:SI

Fiziksel adres 2A5C3h'e DS:SI ile erişmek isteniyor. Tek bir cevap yoktur; DS'nin alabileceği aralık bulunur.

Denetim her zaman ileri hesapla yapılır: 1A5Dh × 10h + FFF3h = 1A5D0h + FFF3h = 2A5C3h.

Kesim ve Bağıl Konum

Kesim Öneki

MOV AX, 0B800h
MOV ES, AX          ; ES = video belleği
MOV BX, 0
MOV AL, ES:[BX]     ; ES:0000'dan oku
MOV AL, [BX]        ; DS:0000'dan oku
MOV DL, SS:[SI]     ; SS:SI'dan oku

Kesim ve Bağıl Konum · Kodu adım adım çalıştır

Kod İzleme: ES ile Video Belleği

ORG 100h
MOV AX, 0B800h
MOV ES, AX         ; ES = video
MOV BX, 00A0h      ; satır 1
MOV BYTE PTR ES:[BX], 'K'
MOV BYTE PTR ES:[BX+1], 1Eh
MOV AL, [BX]       ; DS:00A0h
MOV DL, ES:[BX]    ; B800:00A0h
RET

Başlangıçta video hücresi 20h 07h (boşluk, gri) kabul edildi. Önek yalnızca o komutu etkiler; DS değişmez.

Kesim ve Bağıl Konum · Kodu adım adım çalıştır

Kod İzleme: BP ile Veriye Erişmek

veri segment
bos db 3 dup(0)
x db 'D'
veri ends
yigin segment stack
dw 64 dup(0)
yigin ends
kod segment
assume cs:kod, ds:veri, ss:yigin
basla:
mov ax, veri
mov ds, ax
mov bp, offset x
mov al, [bp]         ; SS:BP okunur!
mov bl, ds:[bp]      ; DS:BP
mov si, offset x
mov cl, [si]         ; DS:SI
mov ax, 4C00h
int 21h
kod ends
end basla

.COM programında CS = DS = SS olduğu için bu hata görünmez; ayrı yığın kesimli .EXE programında ortaya çıkar.

Kesim ve Bağıl Konum

Kesim Yazmacını Değiştirmek

PUSH DS            ; DS'yi sakla
MOV  AX, 0B800h
MOV  DS, AX        ; geçici kesim
MOV  BYTE PTR [0], 'Z'
POP  DS            ; değişkenler geri

MOV  AX, yeni_yigin
MOV  SS, AX        ; ardından hemen
MOV  SP, 0400h     ; SP kurulur

ES, varsayılan olarak yalnızca dizgi hedefinde kullanıldığı için ikinci bir veri bloğuna (video belleği, tampon) erişmenin en güvenli yoludur.

Veri Tipi

Veri Tipi Belirtme

• Derleyiciye erişilecek verinin boyutunu bildirmek için ön ekler kullanılır:
  • byte ptr [BX]: bir bayt (8 bit) erişimi.
  • word ptr [BX]: iki bayt (16 bit, bir sözcük) erişimi.
• emu8086 daha kısa önekleri de destekler:
  • b.[SI]: SI'nın gösterdiği adresteki değeri bir bayt olarak yorumlar.
  • w.[DI]: DI'nın gösterdiği adresteki değeri iki bayt olarak yorumlar.
• Bazı durumlarda assembler türü kendisi çıkarır: diğer işlenen bir yazmaçsa boyutu odur.

Veri Tipi · Kodu adım adım çalıştır

Kod İzleme: byte ptr ve word ptr

MOV BX, 0200h
MOV WORD PTR [BX], 1234h
MOV BYTE PTR [BX], 0FFh
MOV WORD PTR [BX], 0FFh
MOV AX, [BX]        ; sözcük
MOV CL, [BX+1]      ; bayt

Veri Tipi

Little-Endian Düzen

• 8086 little-endiandir: 16 bitlik bir değerin düşük baytı düşük adreste, yüksek baytı bir sonraki adreste saklanır.
• MOV [0200h], AX → [0200h] = AL, [0201h] = AH. MOV AX, [0200h] tersini yapar.
• emu8086'nın bellek penceresinde sözcükler bu yüzden “ters” görünür: 1234h → 34 12.
• Bu kural makine kodundaki sabitler için de geçerlidir: MOV AX, 1234h → B8 34 12.

Veri Tipi · Kodu adım adım çalıştır

Kod İzleme: Sözcük Dizisinde İndis Hatası

org 100h
mov si, 1            ; indis 1
mov ax, dizi[si]     ; HATA!
shl si, 1            ; indis × 2
mov bx, dizi[si]     ; dizi[1]
mov si, 2            ; indis 2
shl si, 1            ; SI = 4
mov cx, dizi[si]     ; dizi[2]
ret
dizi dw 1234h, 5678h, 9ABCh

Döngüde sözcük dizisi gezilirken SI her turda ADD SI, 2 ile ilerletilir; INC SI yalnızca bayt dizileri içindir.

MOV Komutu

MOV Komutu

MOV Komutu

Desteklenen İşlenenler

MOV REG, memory
MOV memory, REG
MOV REG, REG
MOV memory, immediate
MOV REG, immediate

MOV SREG, memory
MOV memory, SREG
MOV REG, SREG
MOV SREG, REG

MOV SREG, immediate ve MOV SREG, SREG yoktur; değer önce bir genel yazmaca alınır.

MOV Komutu

MOV: Geçerli mi?

MOV Komutu · Kodu adım adım çalıştır

Kod İzleme: Yazmaç Üzerinden Blok Kopyalama

org 100h
mov si, offset kaynak
mov di, offset hedef
mov cx, 4
kopya:
mov al, [si]         ; bellek → AL
mov [di], al         ; AL → bellek
inc si
inc di
loop kopya
ret
kaynak db 'ABCD'
hedef  db 4 dup('.')

Her bayt için iki bellek erişimi ve bir yazmaç gerekir. Aynı iş dizgi komutlarıyla (REP MOVSB: DS:SI → ES:DI) tek komutta yapılır.

Program Örneği

Program Örneği

ORG 100h          ; .com programı için
MOV AX, 0B800h    ; AX = B800h
MOV DS, AX        ; DS = B800h
MOV CL, 'A'       ; CL = 41h
MOV CH, 11011111b ; CH = DFh
MOV BX, 15Eh      ; BX = 015Eh
MOV [BX], CX      ; B800:015E ← CX
RET               ; DOS'a dön

Program Örneği · Kodu adım adım çalıştır

Kod İzleme: Ekrana 'A' Yazmak

ORG 100h
MOV AX, 0B800h
MOV DS, AX
MOV CL, 'A'
MOV CH, 11011111b
MOV BX, 15Eh
MOV [BX], CX
RET

Program Örneği

Metin Modu Video Belleği

MOV Örnekleri · Kodu adım adım çalıştır

Bellekten Bir Değeri Yazmaca Taşıma

ORG 100h
MOV AX, [1000h]   ; A1 00 10
RET

MOV Örnekleri

emu8086'da Görünüm

• Sol: yazmaçlar (H/L yarıları ayrı). CS = DS = 0700h, IP = 0100h, SP = FFFEh.
• Orta: bellek (fiziksel adres 07100h = 0700:0100). A1 00 10 komutun 3 baytıdır.
• Sağ: ayrıştırılmış (disassembled) kod: MOV AX, [01000h], ardından RET (C3).
• single step ile komut yürütülür; değişen yazmaçlar renklenir.
• Bellek boş olduğundan bu ekranda AX = 0000h kalır.

emu8086 öykünücü penceresi

MOV Örnekleri · Kodu adım adım çalıştır

Yazmaçtaki Değeri Belleğe Taşıma

ORG 100h
MOV BX, 1234h     ; BB 34 12
MOV [2000h], BX   ; 89 1E 00 20
RET

MOV Örnekleri · Kodu adım adım çalıştır

İki Yazmaç Değerini Takas

MOV CX, 10   ; CX = 000Ah
MOV DX, 20   ; DX = 0014h
XCHG CX, DX  ; takas

MOV Örnekleri

XCHG Kuralları

MOV AX, CX    ; AX ← CX (yedek)
MOV CX, DX    ; CX ← DX
MOV DX, AX    ; DX ← eski CX

MOV Örnekleri · Kodu adım adım çalıştır

Kod İzleme: XCHG ile Takas

ORG 100h
MOV SI, OFFSET sayi
MOV AL, 5Ah
XCHG AL, [SI]      ; AL ↔ [SI]
MOV CX, 1111h
MOV DX, 2222h
MOV AX, CX         ; yedek
MOV CX, DX
MOV DX, AX         ; takas
XCHG CX, DX        ; tek komut
RET
sayi DB 0A5h

XCHG bayrakları değiştirmez; bellek ↔ bellek ve kesim yazmacı ile takas yoktur.

MOV Örnekleri · Kodu adım adım çalıştır

Bir Yazmaca Başka Yazmacın İçeriğini Kopyalama

MOV SI, 3000h  ; SI = adres
MOV DI, SI     ; DI = SI
MOV AL, [SI]   ; DS:3000h
MOV [DI+1], AL ; DS:3001h

MOV Örnekleri · Kodu adım adım çalıştır

Bir Bellek Adresine Sabit Bir Değeri Yazma

ORG 100h
MOV BYTE PTR [4000h], 65  ; 'A'
MOV WORD PTR [4002h], 65
RET

MOV Örnekleri · Kodu adım adım çalıştır

Bir Yazmacın Düşük Baytını Diğerine Kopyalama

MOV AX, 1234h   ; AH = 12h, AL = 34h
MOV BX, 0FFFFh
MOV BL, AL      ; yalnız BL

MOV Örnekleri · Kodu adım adım çalıştır

Bir Yazmacın Yüksek Baytına Ekleme

MOV AX, 00FFh   ; AH = 00h, AL = FFh
ADD AH, 01h     ; yalnız AH
ADD AL, 01h     ; yalnız AL
MOV AX, 01FFh
ADD AX, 1       ; 16 bit

MOV Örnekleri · Kodu adım adım çalıştır

İkili, Sekizlik ve Onaltılık Değer Atama

mov al, 00000101b ; ikili
mov bl, 0ah       ; onaltılık
mov cl, 10o       ; sekizli
add al, bl        ; 5 + 10 = 15
sub al, cl        ; 15 - 8 = 7

MOV Örnekleri

Sayı Yazımı

MOV Örnekleri

Bellek Erişiminde Sık Yapılan Hatalar

Bu hataların çoğu derleme hatası vermez; program çalışır ama yanlış adresten okur. emu8086'da bellek penceresinde EA ve fiziksel adres kontrol edilerek bulunur.

Laboratuvar · 8086 komutları adım adım

Laboratuvar: Bellek Erişimi

Özet

Özet

Özet

Alıştırmalar

1. DS = 3000h, BX = 0010h, SI = 0005h: [BX+SI+20h] için EA ve fiziksel adres?
2. SS = 4000h, BP = FFFEh: [BP+4] için EA ve fiziksel adres?
3. [BX+BP], [DI+SI], [BX+DI+300], [DX] modlarından hangileri geçerli?
4. [0500h] = 78h, [0501h] = 56h ise MOV AX,[0500h] sonrası AX? MOV AL,[0501h] sonrası AL?
5. Ekranın satır 10, sütun 40 konumuna yeşil zemin üzerine sarı 'X' yazan kodu yazın (renk 2Eh).
6. DS'yi değiştirmeden ES ile video belleğine yazmak için önceki programı nasıl değiştirirsiniz?

Özet

Kaynaklar

• emu8086 belgeleri, 8086 assembler tutorial for beginners, bölüm 2: memory access, MOV instruction.
• Intel, 8086/8088 User's Manual, adresleme modları ve komut kodlaması.
• Barry B. Brey, The Intel Microprocessors, 8. baskı, Pearson, bölüm 3 (Addressing Modes).
• IBM PC metin modu video belleği (B800h) ve öznitelik baytı belgeleri.