• Programdaki değişkenler ve nesneler RAM'de yaşar: program kapanınca kaybolur.
• Kalıcı depolama (persistent storage): verinin uzun süre, program kapandıktan sonra da saklanması. Öğrenci notları, banka hesapları, oyun skorları hep kalıcı olmalıdır.
• Veri tabanı (database): düzenli biçimde saklanan ve kolayca sorgulanabilen veri topluluğu. Onu yöneten yazılıma Veri tabanı Yönetim Sistemi (VTYS, DBMS) denir.
• Benzetme: veri tabanı, kütüphanenin kataloglu arşivi gibidir; aranan kitap bütün raflar gezilmeden bulunur.

• İlişkisel (relational) veri tabanı veriyi tablolarda saklar.
• Sütun: verinin bir özelliği; adı ve veri tipi vardır (name TEXT).
• Satır: bir varlığın tüm bilgileri (bir kullanıcı).
• Birincil anahtar: her satırı benzersiz tanımlar; iki satırın id'si aynı olamaz.
• Java benzetmesi: tablo ≈ sınıf, sütun ≈ alan, satır ≈ nesne.

• Gömülü (embedded) bir ilişkisel veri tabanıdır: programın içinde bir kütüphane olarak çalışır.
• Sunucuya ihtiyaç duymaz (serverless): ayrı bir program, kurulum ya da yönetici gerekmez.
• Kendine yeten bir yapıya sahiptir: tüm tablolar tek bir disk dosyasında saklanır (ör. sample.db).
• Çapraz platform: aynı dosya Windows, Linux, macOS ve Android'de açılır.
• Kolayca kurulur ve kullanılır; açık kaynaklı ve ücretsizdir.
• Dünyada en yaygın kullanılan gömülü ilişkisel veri tabanıdır.

• Tek tabloda aynı bilgi (Ali'nin telefonu) her siparişte tekrarlanır: yer israfı ve tutarsızlık riski.
• Güncelleme anomalisi: telefon değişince her satır ayrı ayrı düzeltilmeli; biri unutulursa Ali'nin iki farklı telefonu olur.
• Ekleme anomalisi: henüz siparişi olmayan bir müşteri kaydedilemez.
• Silme anomalisi: Ece'nin tek siparişi silinince Ece'nin bilgisi de kaybolur.
• Normalleştirme (normalization): her bilgiyi tek bir yerde tutacak biçimde tabloları bölmek. Tablolar bir anahtarla (musteri_id) bağlanır.
• Birinci normal biçim: her hücrede tek değer. '555-11, 555-33' gibi bir liste ayrı satırlara ya da ayrı bir tabloya taşınır.

CREATE TABLE bolumler (
  id INTEGER PRIMARY KEY,
  ad TEXT NOT NULL);
CREATE TABLE ogrenciler (
  id INTEGER PRIMARY KEY,
  ad TEXT NOT NULL,
  bolum_id INTEGER REFERENCES bolumler(id));

• Yabancı anahtar (foreign key): başka bir tablonun birincil anahtarını gösteren sütun. Bir bölümde çok öğrenci olabilir: bire çok (one-to-many) ilişki.
• Var olmayan bölüme öğrenci eklemek (bolum_id = 9) ya da öğrencisi olan bölümü silmek reddedilir: FOREIGN KEY constraint failed.
• SQLite bu denetimi varsayılan olarak yapmaz: her bağlantıda stmt.execute("PRAGMA foreign_keys = ON") gerekir. Kapalıyken bolum_id = 9 sessizce kabul edilir.
• Çoka çok ilişki (öğrenci–ders) üçüncü bir ara tabloyla kurulur: kayitlar(ogrenci_id, ders_id).
• Java benzetmesi: Ogrenci nesnesindeki bir Bolum referansı.

SELECT o.ad AS ogrenci, b.ad AS bolum
FROM ogrenciler o JOIN bolumler b
  ON o.bolum_id = b.id
ORDER BY o.id

• JOIN (birleştirme): iki tablonun satırlarını ON koşuluna göre eşleyip tek bir sonuç tablosu üretir.
• o ve b tablo takma adlarıdır. İki tabloda da ad sütunu olduğu için o.ad, b.ad diye ayrılır; yalnız ad yazılırsa: ambiguous column name: ad.
• AS sonuç sütununa yeni ad verir: Java'da rs.getString("bolum") ile okunur.
• INNER JOIN (yalnız JOIN): yalnızca eşi bulunan satırlar. Bölümü NULL olan Deniz sonuçta yoktur.
• LEFT JOIN: soldaki tablonun tüm satırları; eşi yoksa sağ taraf NULL, Java'da null.
• ON unutulursa (FROM ogrenciler, bolumler) her satır her satırla eşleşir: 4 × 3 = 12 satırlık Kartezyen çarpım.

• GROUP BY aynı değere sahip satırları bir grupta toplar; toplama fonksiyonları (COUNT, SUM, AVG, MIN, MAX) her grup için ayrı hesaplanır.
• WHERE gruplamadan önce satırları, HAVING gruplamadan sonra grupları süzer. WHERE SUM(tutar) >= 150 hatadır: misuse of aggregate: SUM().
• Mantıksal çalışma sırası: FROM → WHERE → GROUP BY → HAVING → SELECT → ORDER BY → LIMIT.

• NULL “bilinmiyor / yok” demektir; 0 ya da boş metin ('') değildir.
• NULL ile her karşılaştırma bilinmeyen sonuç verir: WHERE bolum_id = NULL hiçbir satırı seçmez. Doğrusu IS NULL ya da IS NOT NULL.
• WHERE bolum_id <> 1 de Deniz'i seçmez: NULL'un 1'den farklı olduğu bile bilinmez.
• NULL + 1 sonucu NULL'dur. COALESCE(bolum_id, 0) NULL yerine 0 koyar.
• COUNT(*) satırları, COUNT(bolum_id) NULL olmayan değerleri sayar: 4 ve 3. Eşleşen satır yoksa AVG ve SUM NULL döndürür.

String sql = "SELECT ad, bolum_id FROM ogrenciler "
    + "WHERE id >= 3";
try (ResultSet rs = stmt.executeQuery(sql)) {
  while (rs.next()) {
    int b = rs.getInt("bolum_id");
    boolean bos = rs.wasNull();
    System.out.println(rs.getString("ad") + " " + b
        + (bos ? " (NULL)" : ""));
  }
}

Cem 1
Deniz 0 (NULL)

CREATE INDEX idx_ogr_ad ON ogrenciler(ad);
EXPLAIN QUERY PLAN
  SELECT * FROM ogrenciler WHERE ad = 'Cem';

• İndeks (index): bir sütunun değerlerini sıralı tutan ek yapı (B-ağacı); kitabın sonundaki dizin gibi. Arama tüm tabloyu taramak yerine ilgili satıra gider.
• Birincil anahtar ve UNIQUE sütunların indeksi kendiliğinden oluşur.
• Bedeli: her INSERT, UPDATE, DELETE indeksi de günceller ve indeks diskte yer kaplar. Sık aranan; WHERE, JOIN ve ORDER BY'da kullanılan sütunlara konur.
• EXPLAIN QUERY PLAN (SQLite) sorgunun nasıl yürütüleceğini gösterir.

• JDBC (Java Database Connectivity): Java'nın veri tabanlarına bağlanmak için sunduğu standart API'dir; java.sql paketindedir ve JDK ile gelir.
• Program yalnızca JDBC arayüzlerini kullanır; her veri tabanı üreticisi bu arayüzleri uygulayan bir sürücü (driver) sağlar.
• Veri tabanını değiştirmek için çoğu zaman yalnızca sürücü jar'ı ve bağlantı adresi değişir.
• Çok biçimlilik iş başında: Connection bir arayüzdür; SQLite'ta gerçek nesnenin sınıfı org.sqlite.jdbc4.JDBC4Connection'dır.

// Veri tabanı dosyasının yolu (bağlantı adresi)
String url = "jdbc:sqlite:sample.db";
try (Connection conn = DriverManager.getConnection(url)) {
  // Bağlantı başarılıysa mesaj yazdırılır.
  if (conn != null) {
    System.out.println("Bağlantı başarılı!");
  }
} catch (SQLException e) {
  // Bağlantı hatası olursa hata mesajı yazdırılır.
  System.out.println(e.getMessage());
}

Bağlantı başarılı!

String url = "jdbc:sqlite:sample.db";
String sql = "CREATE TABLE IF NOT EXISTS users "
           + "(id INTEGER PRIMARY KEY, name TEXT, email TEXT)";
try (Connection conn = DriverManager.getConnection(url);
     Statement stmt = conn.createStatement()) {
  // Tablo oluşturuluyor.
  stmt.execute(sql);
  System.out.println("Tablo oluşturuldu!");
} catch (SQLException e) {
  System.out.println(e.getMessage());
}

Tablo oluşturuldu!

String url = "jdbc:sqlite:sample.db";
String sql = "INSERT INTO users(name, email) "
           + "VALUES('Ahmet Yılmaz', 'ahmet@example.com')";
try (Connection conn = DriverManager.getConnection(url);
     Statement stmt = conn.createStatement()) {
  // Veri tabanına veri ekleniyor.
  int sayi = stmt.executeUpdate(sql);
  System.out.println("Veri eklendi! (" + sayi + " satır)");
} catch (SQLException e) {
  System.out.println(e.getMessage());
}

Veri eklendi! (1 satır)

String url = "jdbc:sqlite:sample.db";
String sql = "SELECT * FROM users";
try (Connection conn = DriverManager.getConnection(url);
     Statement stmt = conn.createStatement();
     ResultSet rs = stmt.executeQuery(sql)) {
  // Satırlar tek tek okunup yazdırılıyor.
  while (rs.next()) {
    System.out.println("ID: " + rs.getInt("id")
        + ", Ad: " + rs.getString("name")
        + ", E-posta: " + rs.getString("email"));
  }
} catch (SQLException e) {
  System.out.println(e.getMessage());
}

ID: 1, Ad: Ahmet Yılmaz, E-posta: ahmet@example.com

String url = "jdbc:sqlite:sample.db";
String sql = "DELETE FROM users WHERE id = 1";
try (Connection conn = DriverManager.getConnection(url);
     Statement stmt = conn.createStatement()) {
  // Veri tabanındaki veri siliniyor.
  int sayi = stmt.executeUpdate(sql);
  System.out.println("Veri silindi! (" + sayi + " satır)");
} catch (SQLException e) {
  System.out.println(e.getMessage());
}

Veri silindi! (1 satır)
Veri silindi! (0 satır)

String girdi = "x' OR '1'='1";   // kullanıcının yazdığı "ad"

// TEHLİKELİ: girdi SQL metnine yapıştırılıyor
String sql = "SELECT ad FROM kisiler WHERE ad = '"
           + girdi + "'";
System.out.println(sql);
ResultSet rs1 = stmt.executeQuery(sql);

// GÜVENLİ: girdi yalnızca değer olarak gönderiliyor
PreparedStatement ps = conn.prepareStatement(
    "SELECT ad FROM kisiler WHERE ad = ?");
ps.setString(1, girdi);
ResultSet rs2 = ps.executeQuery();

SELECT ad FROM kisiler WHERE ad = 'x' OR '1'='1'
Birleştirme: 3 satır
PreparedStatement: 0 satır

static void ekle(Connection conn, String ad, String soyad,
                 int yas) throws SQLException {
  String sql = "INSERT INTO kisiler(ad, soyad, yas) "
             + "VALUES(?, ?, ?)";
  try (PreparedStatement ps = conn.prepareStatement(sql)) {
    ps.setString(1, ad);      // 1. soru işareti
    ps.setString(2, soyad);   // 2. soru işareti
    ps.setInt(3, yas);        // 3. soru işareti
    ps.executeUpdate();
  }
}

static void guncelle(Connection conn, String ad, String soyad,
                     int yas) throws SQLException {
  String sql = "UPDATE kisiler SET soyad = ?, yas = ? "
             + "WHERE ad = ?";
  try (PreparedStatement ps = conn.prepareStatement(sql)) {
    ps.setString(1, soyad);
    ps.setInt(2, yas);
    ps.setString(3, ad);
    ps.executeUpdate();
  }
}

static void sil(Connection conn, String ad) throws SQLException {
  String sql = "DELETE FROM kisiler WHERE ad = ?";
  try (PreparedStatement ps = conn.prepareStatement(sql)) {
    ps.setString(1, ad);
    ps.executeUpdate();
  }
}

String url = "jdbc:mysql://localhost:3306/testdb";
String kullanici = "root";
String sifre = "gizli";
String sql = "SELECT id, name, email FROM users";
try (Connection conn =
         DriverManager.getConnection(url, kullanici, sifre);
     Statement stmt = conn.createStatement();
     ResultSet rs = stmt.executeQuery(sql)) {
  while (rs.next()) {
    System.out.println(rs.getInt("id") + " "
        + rs.getString("name"));
  }
} catch (SQLException e) {
  System.out.println(e.getMessage());
}

• Havale: Ece'nin hesabına 300 TL ekle ve Ali'nin hesabından 300 TL düş. İki UPDATE'ten biri olur diğeri olmazsa para yoktan var olur ya da kaybolur.
• İşlem (transaction): tek bir iş birimi olarak yürütülen bir veya daha fazla SQL komutu: ya hepsi ya hiçbiri.
• JDBC'de varsayılan auto-commit açıktır: her komut hemen kalıcı olur.
• conn.setAutoCommit(false) → komutlar → conn.commit() (kalıcı yap) veya conn.rollback() (geri al).

static final String YATIR =
    "UPDATE hesaplar SET bakiye = bakiye + ? WHERE id = ?";
static final String CEK =
    "UPDATE hesaplar SET bakiye = bakiye - ? WHERE id = ?";

public static void main(String[] args) throws SQLException {
  String url = "jdbc:sqlite::memory:";  // bellekte, geçici
  try (Connection conn = DriverManager.getConnection(url);
       Statement st = conn.createStatement()) {
    st.execute("CREATE TABLE hesaplar (id INTEGER PRIMARY KEY, "
        + "sahip TEXT, bakiye INTEGER CHECK (bakiye >= 0))");
    st.execute("INSERT INTO hesaplar(sahip, bakiye) "
        + "VALUES ('Ali', 1000), ('Ece', 500)");
    havale(conn, 1, 2, 300);    // Ali → Ece 300 TL
    havale(conn, 1, 2, 5000);   // Ali'nin parası yetmez
    yazdir(conn);
  }
}

300 TL aktarıldı.
Geri alındı: 5000 TL
Ali: 700
Ece: 800

conn.setAutoCommit(false);
try (PreparedStatement ps = conn.prepareStatement(
        "INSERT INTO olcumler(deger) VALUES(?)")) {
  for (int i = 1; i <= 1000; i++) {
    ps.setInt(1, i);
    ps.addBatch();
  }
  int[] sonuc = ps.executeBatch();
  conn.commit();
  System.out.println(sonuc.length + " komut, ilki "
      + sonuc[0] + " satır etkiledi");
} catch (SQLException e) {
  conn.rollback();
}
conn.setAutoCommit(true);

1000 komut, ilki 1 satır etkiledi

• addBatch() doldurulmuş komutu bir kuyruğa ekler; executeBatch() kuyruktakilerin hepsini gönderir ve her komutun etkilediği satır sayısını int[] olarak döndürür.
• Auto-commit açıkken her INSERT ayrı bir işlemdir ve diske ayrı ayrı yazılır. Disk üzerindeki bir .db dosyasıyla yapılan bir denemede 1000 satır: tek tek yaklaşık 2,6 s, toplu ve tek işlemde yaklaşık 0,01 s (makineye göre değişir).
• Hepsi tek işlem olduğu için biri başarısız olursa rollback() tüm kuyruğun etkisini geri alır: ya hepsi ya hiçbiri.
• Çok büyük yüklemelerde kuyruk parça parça gönderilir (ör. her 500 addBatch'te bir executeBatch); bellek şişmez.