public class VeriIslemleri {
  private int kayitSayisi = 0;

  /**
   * Veri tabanına bir kayıt ekler.
   * Ön koşul: veri null değil ve boş değil.
   * Son koşul: eklendiyse true döner,
   *            kayitSayisi 1 artar.
   */
  public boolean veriEkle(String veri) {
    if (veri == null || veri.isEmpty()) {
      return false;   // ön koşul bozuk
    }
    // ... veriyi veri tabanına ekle ...
    kayitSayisi++;
    return true;      // son koşul sağlandı
  }

  public int getKayitSayisi() {
    return kayitSayisi;
  }
}

// main içinde:
VeriIslemleri islem = new VeriIslemleri();
System.out.println(islem.veriEkle("Ali"));
System.out.println(islem.veriEkle(""));
System.out.println(islem.veriEkle(null));
System.out.println(islem.getKayitSayisi());

true
false
false
1

• /** ... */ bir Javadoc yorumudur: metodun nasıl kullanılacağını anlatır.
• Ön koşul bozulursa metot hiçbir şey eklemez, false döndürür.

Hata: saniye 0-59 olmalı: 75
30

• İstisna, hatalı değeri çağrının yapıldığı yerde görünür kılar; nesnenin durumu değişmez (30 kalır).
• public metotlarda argüman hatası için Java'nın alışılmış seçimi IllegalArgumentException'dır.
• Seçilen yaklaşım, sözleşmenin parçası olarak belgelenmelidir.

class Sayac {
    private int deger;   // değişmez: 0 <= deger <= 9
    void arttir() {
        deger = deger + 1;   // hata: 9'dan sonra 10
        assert deger >= 0 && deger <= 9 : "deger=" + deger;
    }
}
// main içinde:
Sayac s = new Sayac();
for (int i = 0; i < 10; i++) s.arttir();
System.out.println("bitti");

java Ana

bitti

java -ea Ana

Exception in thread "main" java.lang.AssertionError: deger=10
	at Sayac.arttir(Ana.java:5)

• assert koşul : mesaj; koşul yanlışsa AssertionError fırlatır. Sınıf değişmezini ve son koşulları geliştirme sırasında denetlemek içindir.
• Denetimler varsayılan olarak kapalıdır; -ea (enable assertions) seçeneğiyle açılır. Kapalıyken hata sessizce geçer: bitti.
• public metodun argümanları assert ile denetlenmez: kapalıyken denetim hiç yapılmaz. Argüman için istisna, iç tutarlılık için assert.

public class Test {
    public static void main(String[] args) {
        DijitalSaat s = new DijitalSaat();
        s.saniye = 75;
    }
}

Test.java:4: error: saniye has private access in DijitalSaat
        s.saniye = 75;
         ^
1 error

class Kesir {
    private int pay, payda;
    Kesir(int pay, int payda) {
        this.pay = pay;
        this.payda = payda;
    }
    Kesir carp(Kesir diger) {
        // diger'in private alanları: izinli
        return new Kesir(pay * diger.pay,
                         payda * diger.payda);
    }
    @Override public String toString() {
        return pay + "/" + payda;
    }
}
// main içinde:
Kesir k = new Kesir(2, 3).carp(new Kesir(3, 4));
System.out.println(k);

6/12

• Erişim denetimi nesneye göre değil, sınıfa göre yapılır: Kesir'in kodu, her Kesir nesnesinin private alanlarını okuyabilir.
• carp, equals, compareTo gibi iki nesneyi birlikte işleyen metotlar bu sayede getter gerektirmez.
• Başka bir sınıfta aynı satır derlenmez:

error: pay has private access in Kesir

Doğru

public void setSaniye(int saniye) {
    if (saniye >= 0 && saniye < 60) {
        this.saniye = saniye;
    }
}

Hatalı (ama derlenir!)

public class Kutu {
    private int en;
    public int getEn() {
        return en;
    }
    public void setEn(int en) {
        en = en;
    }
}

public class DijitalSaat {
  private int saat = 0;      // 0..23
  private int dakika = 0;    // 0..59
  private int saniye = 0;    // 0..59

  public int getSaat() { return saat; }
  public int getDakika() { return dakika; }
  public int getSaniye() { return saniye; }

  public void setSaat(int saat) {
    if (saat >= 0 && saat < 24) this.saat = saat;
  }
  public void setDakika(int dakika) {
    if (dakika >= 0 && dakika < 60) this.dakika = dakika;
  }
  public void setSaniye(int saniye) {
    if (saniye >= 0 && saniye < 60) this.saniye = saniye;
  }

  public void goster() {
    System.out.printf("%02d:%02d:%02d%n",
        saat, dakika, saniye);
  }
}

DijitalSaat s = new DijitalSaat();
s.setSaat(9);
s.setDakika(5);
s.setSaniye(30);
s.goster();
s.setSaat(24);     // reddedilir
s.setDakika(-3);   // reddedilir
s.goster();

09:05:30
09:05:30

• Adlandırma: dakika → getDakika(), setDakika(int).
• boolean alanda erişimci is ile başlar: isAktif().

  // ...
  // Para yatırma işlemi
  public void paraYatir(double miktar) {
    if (miktar > 0) {
      bakiye += miktar;
      System.out.println(miktar
          + " TL yatırıldı. Yeni bakiye: " + bakiye);
    } else {
      System.out.println("Yatırılan miktar geçersiz.");
    }
  }

  // Para çekme işlemi
  public void paraCek(double miktar) {
    if (miktar <= bakiye && miktar > 0) {
      bakiye -= miktar;
      System.out.println(miktar
          + " TL çekildi. Kalan bakiye: " + bakiye);
    } else if (miktar > bakiye) {
      System.out.println("Yetersiz bakiye.");
    } else {
      System.out.println("Çekilen miktar geçersiz.");
    }
  }

  // ...
  // Faiz ekleme (yalnızca vadeli hesap)
  public void faizEkle(double oran) {
    if (hesapTuru.equals("Vadeli") && oran > 0) {
      double faiz = bakiye * oran / 100;
      bakiye += faiz;
      System.out.println("Faiz ekleniyor: " + faiz
          + " TL. Yeni bakiye: " + bakiye);
    } else if (!hesapTuru.equals("Vadeli")) {
      System.out.println(
          "Faiz yalnızca vadeli hesaplarda uygulanabilir.");
    } else {
      System.out.println("Geçersiz faiz oranı.");
    }
  }

  // ...
  // Başka bir hesaba transfer
  public void transfer(BankaHesabi hedefHesap,
                       double miktar) {
    if (miktar <= bakiye && miktar > 0) {
      bakiye -= miktar;
      hedefHesap.paraYatir(miktar);
      System.out.println(miktar
          + " TL transfer edildi. Yeni bakiye: " + bakiye);
    } else {
      System.out.println(
          "Yetersiz bakiye veya geçersiz miktar.");
    }
  }
}

• Setter'lar ve işlem metotları bakiyeyi korur; ama örnekteki yapıcı gelen değeri denetlemeden atar.
• new BankaHesabi(1, -500.0, "Vadesiz") eksi bakiyeli bir hesap kurar; "vadeli" (küçük harf) yazılırsa hesap faiz alamaz ve kimse fark etmez.
• Sınıf değişmezi nesnenin doğduğu anda sağlanmalıdır: yapıcı da bir ön koşul denetleyicisidir.
• Yapıcı istisna fırlatırsa new ifadesi hiçbir referans üretmez: geçersiz nesne kullanıcının eline hiç geçmez.

public interface Araba {
    // Sınıf arayüzü: NE yapılır?
    public void hareketEt();

    public void dur();
}

• Java'da interface, bir sınıfın ne yapacağını söyleyen sözleşmedir: metotların yalnızca imzası vardır, gövdesi yoktur.
• Arabayı kullanan kişi yalnızca hareketEt() ve dur() metotlarını bilir.

Eski: iki ayrı alan

public class DijitalSaat {
  private int dakika = 0;
  private int saniye = 0;
  public int getDakika() {
    return dakika;
  }
  public int getSaniye() {
    return saniye;
  }
  public void setDakika(int dakika) {
    if (dakika >= 0 && dakika < 60) {
      this.dakika = dakika;
    }
  }
  public void setSaniye(int saniye) {
    if (saniye >= 0 && saniye < 60) {
      this.saniye = saniye;
    }
  }
}

Yeni: tek alan

public class DijitalSaat {
  // gece yarısından beri geçen saniye
  private int toplamSaniye = 0;
  public int getDakika() {
    return toplamSaniye / 60 % 60;
  }
  public int getSaniye() {
    return toplamSaniye % 60;
  }
  public void setDakika(int dakika) {
    if (dakika >= 0 && dakika < 60) {
      int fark = dakika - getDakika();
      toplamSaniye += fark * 60;
    }
  }
  public void setSaniye(int saniye) {
    if (saniye >= 0 && saniye < 60) {
      toplamSaniye += saniye - getSaniye();
    }
  }
}

public class Ogrenci {
    private int not;
    private boolean gecerliMi(int deger) {
        return deger >= 0 && deger <= 100;
    }
    public void setNot(int not) {
        if (gecerliMi(not)) this.not = not;
    }
}

Başka sınıftan o.gecerliMi(50) çağrılırsa:

error: gecerliMi(int) has private access in Ogrenci

Sormak: kural kullanan kodda

// her para çeken yerde aynı kontrol
if (h.getBakiye() >= 300) {
    h.setBakiye(h.getBakiye() - 300);
}
// ...ve not ekleyen her yerde
o.setNot(Math.min(100, o.getNot() + 5));

• Kural her çağrı yerinde tekrar eder; biri unutursa nesne bozulur.
• setBakiye yazıldığı anda herkes bakiyeyi istediği değere çekebilir.

Söylemek: kural nesnenin içinde

h.paraCek(300);   // kural BankaHesabi'nda
o.notEkle(5);     // 100 sınırı Ogrenci'de

• Nesneye verisini sorup onun yerine karar vermek yerine, ne istendiği söylenir; kararı veriyi tutan nesne verir.
• Setter yalnızca alanın gerçekten serbestçe değişebildiği durumlarda yazılır. BankaHesabi'nda bu yüzden setBakiye yoktur.

public class Karne {
    private final int[] notlar;
    public Karne(int[] notlar) {
        this.notlar = notlar; // aynı dizi
    }
    public int[] getNotlar() {
        return notlar;        // iç dizi
    }
    public double ortalama() {
        int t = 0;
        for (int n : notlar) t += n;
        return (double) t / notlar.length;
    }
}

int[] dizi = {70, 80, 90};
Karne k = new Karne(dizi);
dizi[0] = 0;                // dışarıdaki dizi
k.getNotlar()[1] = -100;    // getter'dan gelen
System.out.println(k.ortalama());

-3.3333333333333335

• Alan private final, setter yok; yine de notlar dışarıdan değişti, hatta −100 gibi geçersiz bir not girdi.
• Sebep: dizi bir nesnedir. Yapıcı ve getter yalnızca referansı paylaştı; nesneye üç ayrı yerden ulaşılıyor.
• final yalnızca referansın başka diziyi göstermesini engeller, dizinin içeriğini korumaz.

public class Karne {
    private final int[] notlar;
    public Karne(int[] notlar) {
        this.notlar = notlar.clone(); // girişte
    }
    public int[] getNotlar() {
        return notlar.clone();        // çıkışta
    }
    // ortalama() aynı
}

Aynı main ile

80.0

• Savunmacı kopya (defensive copy): değiştirilebilir bir nesne sınıfa girerken ve sınıftan çıkarken kopyalanır. İç diziye ulaşan tek referans sınıfın kendi alanı kalır.
• Yapıcıdaki kopya, çağıranın elindeki diziyi sonradan değiştirmesine karşı; getter'daki kopya, dönen diziyi değiştirmesine karşı korur.
• Listeler için new ArrayList<>(liste) ya da salt okunur görünüm Collections.unmodifiableList(liste) kullanılır.
• String, Integer gibi değiştirilemez nesneler kopyalanmaz: paylaşılmaları zararsızdır.

public final class Para {        // alt sınıf yok
    private final long kurus;     // bir kez atanır
    private final String birim;
    public Para(long kurus, String birim) {
        this.kurus = kurus;
        this.birim = birim;
    }
    public Para ekle(Para diger) {   // setter yerine
        if (!birim.equals(diger.birim))
            throw new IllegalArgumentException("Birim farklı");
        return new Para(kurus + diger.kurus, birim);
    }
    @Override public String toString() {
        return kurus / 100 + ","
            + String.format("%02d", kurus % 100) + " " + birim;
    }
}

Kurallar

1. Setter yok; durum yalnızca yapıcıda kurulur.
2. Alanlar private final.
3. Sınıf final: değiştirilebilir bir alt sınıf yazılamasın.
4. “Değiştiren” metotlar yeni bir nesne döndürür.
5. Değiştirilebilir alanlar varsa savunmacı kopya.

Kazanç

• Değişmez yalnızca yapıcıda denetlenir; sonra hiç bozulamaz.
• Nesne kopyalanmadan paylaşılabilir, HashMap anahtarı olabilir, iş parçacıkları arasında güvenlidir.
• String ve record bu kuralların hazır örnekleridir.

proje/
├── src/
│   ├── banka/
│   │   ├── Hesap.java      // package banka;
│   │   └── Yardimci.java   // package banka;
│   └── uygulama/
│       └── Ana.java        // package uygulama;
└── out/                    // derleme çıktısı
    ├── banka/
    │   ├── Hesap.class
    │   └── Yardimci.class
    └── uygulama/
        └── Ana.class

Sınıfın tam adı paketini de içerir: banka.Hesap, uygulama.Ana.

package banka;

public class Hesap {
    private double bakiye;

    public void yatir(double miktar) {
        if (miktar > 0) {
            bakiye += miktar;
        }
    }

    public double getBakiye() {
        return bakiye;
    }
}

package uygulama;

import banka.Hesap;

public class Ana {
    public static void main(String[] args) {
        Hesap h = new Hesap();
        h.yatir(250.0);
        System.out.println("Bakiye: " + h.getBakiye());
    }
}

> javac -d out src/banka/Hesap.java src/uygulama/Ana.java
> java -cp out uygulama.Ana
Bakiye: 250.0

• -d out: .class dosyaları paket klasörleriyle out/ altına yazılır.
• -cp out: sınıf yolu; çalıştırırken sınıfın tam adı verilir.

package banka;

class Yardimci {     // public değil
    static double kdv(double tutar) {
        return tutar * 0.20;
    }
}

package uygulama;

import banka.Yardimci;

public class Ana2 {
}

Ana2.java:3: error: Yardimci is not public in banka;
cannot be accessed from outside package
import banka.Yardimci;
            ^

• Ad çakışmasını önlemek için kurumlar paket adına ters çevrilmiş alan adıyla başlar: giresun.edu.tr → tr.edu.giresun.banka.
• Noktalı adlar klasörlere karşılık gelir: tr/edu/giresun/banka/.
• Alt paket ayrı bir pakettir. tr.edu.giresun.banka.rapor, banka'nın paket erişimli üyelerini göremez; adların benzemesi bir erişim hakkı vermez.
• import tr.edu.giresun.banka.*; alt paketleri içe aktarmaz: import java.util.*; da java.util.function'daki sınıfları getirmez.

// tr/edu/giresun/banka/Yardimci.java
package tr.edu.giresun.banka;
class Yardimci {                  // paket erişimli
    static double kdv(double t) { return t * 0.20; }
}

// tr/edu/giresun/banka/rapor/Rapor.java
package tr.edu.giresun.banka.rapor;
import tr.edu.giresun.banka.Yardimci;
public class Rapor {
    double hesapla() { return Yardimci.kdv(100); }
}

error: Yardimci is not public in tr.edu.giresun.banka; cannot be accessed from outside package

import java.util.*;
import java.sql.*;

public class Belirsiz {
    public static void main(String[] args) {
        Date tarih = null;
    }
}

Belirsiz.java:6: error: reference to Date is ambiguous
  both class java.sql.Date in java.sql and
  class java.util.Date in java.util match

import java.util.Date;

public class TarihOrnegi {
  public static void main(String[] args) {
    Date baslangic = new Date(0);  // java.util
    java.sql.Date kayit =          // tam ad
        java.sql.Date.valueOf("2024-09-16");
    System.out.println(baslangic.getTime());
    System.out.println(kayit);
  }
}

0
2024-09-16

DijitalSaat t = new DijitalSaat();
t.setSaat(25);
t.setDakika(30);
t.setSaniye(-1);
t.setSaniye(59);
t.goster();

DijitalSaat a = new DijitalSaat();
DijitalSaat b = a;
a.setDakika(15);
b.setDakika(45);
b = new DijitalSaat();
b.setDakika(10);
System.out.println(a.getDakika() + " " + b.getDakika());

A) Kopyalamayan Karne ile

int[] d = {50, 60};
Karne k = new Karne(d);
int[] g = k.getNotlar();
g[0] = 100;
d[1] = 100;
System.out.println(k.ortalama());

B) Para sınıfıyla

Para p = new Para(100, "TL");
p.ekle(p);
p = p.ekle(p);
p.ekle(new Para(1, "TL"));
System.out.println(p);

1. A ne yazdırır? Savunmacı kopyalı Karne ile ne yazdırır?
2. B ne yazdırır?
3. On kez arttir() çağıran Sayac programı -ea olmadan ve -ea ile çalıştırılırsa ne olur? Hangisi hatayı gösterir?
4. Kesir dışındaki bir sınıfta new Kesir(1, 2).pay derlenir mi?