Giriş

Öğrenme Çıktıları

Giriş

Kontrol Yapıları

• Kontrol yapıları (control structures) programın akışını, yani deyimlerin hangi sırayla ve kaç kez çalışacağını yönlendirir.
• Java'da üç temel kontrol yapısı vardır; her program bu üçünün birleşimiyle yazılabilir:

Önemi: kararlar sayesinde program farklı durumlara ve kullanıcı girdilerine farklı tepki verir; döngüler tekrar eden işleri otomatikleştirir. Programlar böylece esnek ve güçlü olur.

Giriş · Adım adım kod izleme

Sıralı İşlemler

Kod, yukarıdan aşağıya doğru satır satır sırayla çalışır; bir işlem bitmeden diğeri başlamaz. Kontrol yapısı kullanılmayan her program sıralıdır.

int x = 5;
int y = 10;
int sonuc = x + y;
System.out.println(sonuc);

Karar Yapıları: if

Karar Verme İşlemi

Karar Yapıları: if

if-else Yapısı

if (koşul) {
    // Koşul doğruysa burası çalışır
} else {
    // Koşul yanlışsa burası çalışır
}

Karar Yapıları: if

Yalnız if ve Süslü Parantezler

int sicaklik = 35;
if (sicaklik > 30) {
    System.out.println("Hava sıcak!");
}
System.out.println("Program devam ediyor.");

Hava sıcak!
Program devam ediyor.

int sicaklik = 35;
if (sicaklik > 40)
    System.out.println("Çok sıcak!");
    System.out.println("Bol su için.");

Bol su için.

Karar Yapıları: if · Adım adım kod izleme

Örnek: Yaş Kontrolü

int yas = 18;
if (yas >= 18) {
    System.out.println("Ehliyet alabilirsiniz.");
} else {
    System.out.println("Ehliyet alamazsınız.");
}

Karar Yapıları: if · Adım adım kod izleme

Örnek: Mutlak Değer

Scanner scanner = new Scanner(System.in);
System.out.print("Bir sayı girin: ");
double sayi = scanner.nextDouble();
double mutlakDeger;
if (sayi < 0) {
    mutlakDeger = -sayi;
} else {
    mutlakDeger = sayi;
}
System.out.println("Mutlak değer: " + mutlakDeger);

Karar Yapıları: if

else-if Zinciri

import java.util.Scanner;

public class PozitifNegatif {
    public static void main(String[] args) {
        Scanner scanner = new Scanner(System.in);
        System.out.print("Bir sayı girin: ");
        double sayi = scanner.nextDouble();
        if (sayi > 0) {
            System.out.println("Sayı pozitif.");
        } else if (sayi < 0) {
            System.out.println("Sayı negatif.");
        } else {
            System.out.println("Sayı sıfır.");
        }
    }
}

Bir sayı girin: 4
Sayı pozitif.

Bir sayı girin: -2
Sayı negatif.

Bir sayı girin: 0
Sayı sıfır.

Karar Yapıları: if · Adım adım kod izleme

else-if Zinciri: Harf Notu

int not = 75;
if (not >= 90) {
    System.out.println("A");
} else if (not >= 80) {
    System.out.println("B");
} else if (not >= 70) {
    System.out.println("C");
} else if (not >= 60) {
    System.out.println("D");
} else {
    System.out.println("F");
}

Karar Yapıları: if

İç İçe Kararlar (Nesting)

if (koşul1) {
    if (koşul2) {
        // koşul1 VE koşul2 doğru
    }
} else {
    // koşul1 yanlış
}

Karar Yapıları: if · Adım adım kod izleme

İç İçe Karar: Harf Notu

int not = 85;
if (not >= 60) {
    if (not >= 90) {
        System.out.println("Harf notu: A");
    } else {
        System.out.println("Harf notu: B");
    }
} else {
    System.out.println("Harf notu: F");
}

Karar Yapıları: if · Adım adım kod izleme

Kısa Devre: Kodun Adım Adım İzlenmesi

int a = 10, b = 0, sayac = 0;
boolean s1 = b != 0 && a / b > 2;
boolean s2 = b == 0 || ++sayac > 0;
boolean s3 = b == 0 && ++sayac > 0;
System.out.println(s1 + " " + s2 + " " + s3);
System.out.println("sayac = " + sayac);

Karar Yapıları: switch

switch-case Yapısı

switch (değişken) {  // kontrol edilen değer
    case değer1:     // her case bir değer
        // İşlemler 1
        break;
    case değer2:
        // İşlemler 2
        break;
    // ...
    default:         // hiçbiri eşleşmezse
        // Varsayılan işlemler (opsiyonel)
}

Karar Yapıları: switch

switch-case İşleyişi

Karar Yapıları: switch · Adım adım kod izleme

Örnek: Mevsim Belirleme

int ay = 4;
String mevsim;
switch (ay) {
    case 3: case 4: case 5:
        mevsim = "İlkbahar";
        break;
    case 6: case 7: case 8:
        mevsim = "Yaz";
        break;
    case 9: case 10: case 11:
        mevsim = "Sonbahar";
        break;
    case 12: case 1: case 2:
        mevsim = "Kış";
        break;
    default:
        mevsim = "Bilinmiyor";
}
System.out.println(ay + ". ay: " + mevsim);

Karar Yapıları: switch · Adım adım kod izleme

break Unutulursa: Aşağı Düşme

int gun = 2;
switch (gun) {
    case 1:
        System.out.println("Pazartesi");
    case 2:
        System.out.println("Salı");
    case 3:
        System.out.println("Çarşamba");
        break;
    default:
        System.out.println("Diğer gün");
}
System.out.println("switch bitti");

Karar Yapıları: switch

switch: char ve String

int a = 12, b = 4;
char islem = '*';
int sonuc;
switch (islem) {
    case '+':  sonuc = a + b;  break;
    case '-':  sonuc = a - b;  break;
    case '*':  sonuc = a * b;  break;
    case '/':  sonuc = a / b;  break;
    default:
        System.out.println("Geçersiz işlem");
        sonuc = 0;
}
System.out.println(a + " " + islem + " " + b
        + " = " + sonuc);

12 * 4 = 48

String komut = "dur";
switch (komut) {
    case "basla":
        System.out.println("Motor çalıştı");
        break;
    case "dur":
        System.out.println("Motor durdu");
        break;
    default:
        System.out.println("Bilinmeyen komut");
}

Motor durdu

Karar Yapıları: switch

switch Kuralları

double d = 2.5;
switch (d) { ... }

error: selector type double is not allowed

int b = 2;
switch (a) { case b: break; }

error: constant expression required

switch (a) { case 1: break; case 1: break; }

error: duplicate case label

Karar Yapıları: switch

switch-case ve if-else

Her switch, bir else if zinciriyle yazılabilir; tersi her zaman mümkün değildir (ör. not >= 90 gibi aralıklar).

Karar Yapıları: switch

Yeni switch (Java 14+)

int ay = 11;
String mevsim = switch (ay) {
    case 3, 4, 5 -> "İlkbahar";
    case 6, 7, 8 -> "Yaz";
    case 9, 10, 11 -> "Sonbahar";
    case 12, 1, 2 -> "Kış";
    default -> "Bilinmiyor";
};
System.out.println(mevsim);

Sonbahar

Uygulama: Sıcaklık

Sıcaklık Dönüşümü: Tablo ve Formüller

Hedef: formülleri Java'ya çevirmek ve tek bir değer için hesaplamak.

Uygulama: Sıcaklık

Sıcaklık Dönüşümü: Tek Değer

public class Program {
    public static void main(String[] args) {
        double celsius = 25.0;
        double fahrenheit = (celsius * 1.8) + 32;
        double kelvin = celsius + 273.15;
        System.out.println(celsius + " °C = " + fahrenheit + " °F = " + kelvin + " K");
    }
}

25.0 °C = 77.0 °F = 298.15 K

• Sıralı bir programdır: üç satır hesaplama, bir satır yazdırma; karar ya da döngü yoktur.
• Ondalıklı değerler için double kullanılır. Parantez önceliği netleştirir: önce celsius * 1.8, sonra + 32.
• + bir dizgiyle (String) kullanılınca birleştirme yapar; double değerler 25.0 biçiminde yazılır.
• Hesaplanan her değer kullanılmalıdır: kelvin yazdırılmasaydı boşuna hesaplanmış olurdu.

Döngüler

Döngü ve Türleri

Döngü (loop), aynı işlemi birden çok kez tekrarlamak için kullanılır. Benzetme: pistte 10 tur koşmak; her turda aynı hareketler, tur sayacı bir artar.

• Döngüler bir veri kümesinin sırayla işlenmesi ve işlem tekrarları için kullanışlıdır; özellikle diziler ve listelerle çalışırken önemlidir.
• Aynı satırı 100 kez yazmak yerine tek bir döngü: kod daha kısa, düzenli ve okunabilir olur.

Döngüler

for Döngüsü

• Başlık, döngünün başlangıç, koşul ve güncelleme (artırma) adımlarını tek satırda belirler; aralarında ; vardır.
• Her döngü dönüşünden (tur, iteration) önce koşul kontrol edilir; güncelleme adımı döngü değişkenini değiştirir.
• Çalışma sırası: 1 → 2 → 4 → 3 → 2 → 4 → 3 → … → 2 yanlış → döngüden çık.
• i = 0, 1, 2, 3, 4 için gövde 5 kez çalışır; i 5 olunca koşul yanlış olur. i yalnızca döngünün içinde tanımlıdır.

Döngüler

Döngülerin İşleyişi

Döngüler · Adım adım kod izleme

Sayı Toplama (for)

int toplam = 0;
for (int sayac = 1; sayac <= 10; sayac++) {
    toplam += sayac;
}
System.out.println("Toplam: " + toplam);

Döngüler

Aralık Toplama

import java.util.Scanner;

public class AralikToplama {
    public static void main(String[] args) {
        Scanner klavye = new Scanner(System.in);
        System.out.print("Başlangıç değeri (a): ");
        int a = klavye.nextInt();
        System.out.print("Bitiş değeri (b): ");
        int b = klavye.nextInt();
        int toplam = 0;
        for (int i = a; i <= b; i++) {
            toplam += i;
        }
        System.out.println("Sayıların toplamı: " + toplam);
    }
}

Başlangıç değeri (a): 3
Bitiş değeri (b): 7
Sayıların toplamı: 25

Başlangıç değeri (a): 7
Bitiş değeri (b): 3
Sayıların toplamı: 0

Döngüler

while Döngüsü

int i = 0;
while (i < 5) {
    // Döngü içinde yapılacak işlemler
    i++;
}

Döngüler

for ve while Karşılaştırması

int toplam = 0;
for (int sayac = 1; sayac <= 10; sayac++) {
    toplam += sayac;
}
System.out.println("Toplam: " + toplam);

int toplam = 0;
int sayac = 1;
while (sayac <= 10) {
    toplam += sayac;
    sayac++;
}
System.out.println("Toplam: " + toplam);

Toplam: 55

Döngüler · Adım adım kod izleme

Faktöriyel Hesaplama (while)

int n = 5;
int faktoriyel = 1;
int sayac = 1;
while (sayac <= n) {
    faktoriyel *= sayac;
    sayac++;
}
System.out.println(n + " faktöriyeli: " + faktoriyel);

Döngüler

Üs Alma (for)

import java.util.Scanner;

public class UsAlma {
    public static void main(String[] args) {
        Scanner tarayici = new Scanner(System.in);
        System.out.print("Taban ve üs girin: ");
        int taban = tarayici.nextInt();
        int us = tarayici.nextInt();
        long sonuc = 1;
        for (int i = 1; i <= us; i++) {
            sonuc = sonuc * taban;
        }
        System.out.println("Sonuç: " + sonuc);
        System.out.println("Math.pow: " + Math.pow(taban, us));
        tarayici.close();
    }
}

Taban ve üs girin: 3 4
Sonuç: 81
Math.pow: 81.0

Döngüler

do-while Döngüsü

int i = 0;
do {
    // Döngü içinde yapılacak işlemler
    i++;
} while (i < 5);

Döngüler

do-while: Girdi Doğrulama

import java.util.Scanner;

public class DoWhileGirdi {
    public static void main(String[] args) {
        Scanner klavye = new Scanner(System.in);
        int sayi;
        do {
            System.out.print("1-10 arası bir sayı girin: ");
            sayi = klavye.nextInt();
        } while (sayi < 1 || sayi > 10);
        System.out.println("Kabul edilen sayı: " + sayi);
    }
}

1-10 arası bir sayı girin: 15
1-10 arası bir sayı girin: 0
1-10 arası bir sayı girin: 7
Kabul edilen sayı: 7

Döngüler · Adım adım kod izleme

Girdi Doğrulama: Kodun Adım Adım İzlenmesi

Scanner klavye = new Scanner(System.in);
int sayi;
do {
    System.out.print("1-10 arası bir sayı girin: ");
    sayi = klavye.nextInt();
} while (sayi < 1 || sayi > 10);
System.out.println("Kabul edilen sayı: " + sayi);

Döngüler · Adım adım kod izleme

while ve do-while Farkı

int i = 10;
while (i < 5) {
    System.out.println("while: " + i);
    i++;
}
int j = 10;
do {
    System.out.println("do-while: " + j);
    j++;
} while (j < 5);
System.out.println("i = " + i + ", j = " + j);

Döngüler

Döngü Türlerinin Karşılaştırılması

Üç döngü birbirine dönüştürülebilir; seçim okunabilirliğe göre yapılır.

Döngüler

for Döngüsü: Deneme Alanı

Kutular, gövdenin çalıştığı her turdaki i değeridir. Örnek ayarlar: başlangıç 10, koşul <=, bitiş 1 (hiç dönmez); güncelleme i-- ile <= (sonsuz döngü); başlangıç 1, != ve i += 2 ile bitiş 9 (durur) ve 10 (hiç eşit olmaz: sonsuz). 200 turdan sonra simülasyon durdurulur.

İç İçe Döngüler

İç İçe Döngüler

for (int i = 1; i <= 3; i++) {
    for (int j = 1; j <= 2; j++) {
        // İç içe döngü gövdesi
    }
}

İç İçe Döngüler · Adım adım kod izleme

İç İçe Döngülerin İşleyişi

for (int i = 1; i <= 3; i++) {
    for (int j = 1; j <= 2; j++) {
        System.out.println("i = " + i + ", j = " + j);
    }
}

İç İçe Döngüler · Adım adım kod izleme

Örnek: Yıldız Deseni

İç döngünün sınırı dış döngünün değişkenine bağlıdır (j <= i): her satırda bir yıldız fazla yazılır.

for (int i = 1; i <= 4; i++) {
    for (int j = 1; j <= i; j++) {
        System.out.print("* ");
    }
    System.out.println();
}

İç İçe Döngüler

Basamak Değeri: Çıktı Ne Olur?

for (int onlar = 0; onlar <= 4; onlar++) {
    for (int birler = 1; birler <= 9; birler++) {
        int sayi = onlar * 10 + birler;
        System.out.println("Onlar basamağı: " + onlar
                + ", Birler basamağı: " + birler + " --> " + sayi);
    }
}

Soru: Program kaç satır yazar? İlk ve son satır nedir? Hangi sayılar hiç yazılmaz?

Onlar basamağı: 0, Birler basamağı: 1 --> 1
Onlar basamağı: 0, Birler basamağı: 2 --> 2
Onlar basamağı: 0, Birler basamağı: 3 --> 3
…
Onlar basamağı: 4, Birler basamağı: 8 --> 48
Onlar basamağı: 4, Birler basamağı: 9 --> 49

İç İçe Döngüler

Çarpım Tablosu

for (int i = 1; i <= 10; i++) {
    for (int j = 1; j <= 10; j++) {
        int carpim = i * j;
        System.out.print(i + "x" + j + "=" + carpim + "\t");
    }
    System.out.println(); // Yeni satır
}

Çıktıdan kesit (sekmeler boşlukla gösterildi)

1x1=1   1x2=2   1x3=3   1x4=4   1x5=5   1x6=6   …
2x1=2   2x2=4   2x3=6   2x4=8   2x5=10   2x6=12   …
3x1=3   3x2=6   3x3=9   3x4=12   3x5=15   3x6=18   …
…
10x1=10   10x2=20   10x3=30   10x4=40   10x5=50   …

break ve continue · Adım adım kod izleme

Döngülerde break

break, döngüyü sonlandırmak için kullanılır: koşul sağlandığında döngüden çıkılır, döngü sona erer.

for (int i = 1; i <= 10; i++) {
    if (i == 5) {
        break;
    }
    System.out.println("Döngü adımı: " + i);
}
System.out.println("Döngüden çıkıldı.");

break ve continue

Asal Sayı: Bayrak ve break

import java.util.Scanner;

public class AsalSayi {
    public static void main(String[] args) {
        Scanner tarayici = new Scanner(System.in);
        System.out.print("Bir sayı girin: ");
        int sayi = tarayici.nextInt();
        boolean asalMi = true;            // bayrak (flag)
        if (sayi < 2) asalMi = false;     // 0 ve 1 asal değildir
        for (int bolen = 2; bolen <= sayi / 2; bolen++) {
            if (sayi % bolen == 0) {      // tam bölünüyor
                asalMi = false;
                break;                    // döngüyü kır
            }
        }
        if (asalMi) {
            System.out.println(sayi + " bir asal sayıdır.");
        } else {
            System.out.println(sayi + " bir asal sayı değildir.");
        }
        tarayici.close();
    }
}

Bir sayı girin: 21
21 bir asal sayı değildir.

Bir sayı girin: 97
97 bir asal sayıdır.

break ve continue · Adım adım kod izleme

Döngülerde continue

continue, o anki adımın kalanını atlar ve bir sonraki adıma geçer.

for (int i = 1; i <= 10; i++) {
    if (i % 2 == 0) {
        continue;
    }
    System.out.println("Tek sayı: " + i);
}

break ve continue

break ve continue Karşılaştırması

İkisi de genellikle bir if içinde, while ve do-while'da da kullanılır; while'da continue güncellemeyi atlarsa sonsuz döngü oluşabilir.

break ve continue

İç İçe Döngülerde break

for (int i = 1; i <= 3; i++) {
    for (int j = 1; j <= 3; j++) {
        if (j == 2) {
            break;
        }
        System.out.println(i + " " + j);
    }
}

1 1
2 1
3 1

dis:
for (int i = 1; i <= 3; i++) {
    for (int j = 1; j <= 3; j++) {
        if (i * j == 4) {
            break dis;
        }
        System.out.println(i + " x " + j);
    }
}

1 x 1
1 x 2
1 x 3
2 x 1

Soldaki örnekte her i için yalnızca j = 1 yazılır, dış döngü sürer. Sağda dis: etiketi dış döngüyü adlandırır; i * j == 4 olunca (i = 2, j = 2) break dis; iki döngüden birden çıkar. Etiketler seyrek kullanılmalıdır.

break ve continue · Adım adım kod izleme

Etiketli break: Kodun Adım Adım İzlenmesi

dis:
for (int i = 1; i <= 3; i++) {
    for (int j = 1; j <= 3; j++) {
        if (i * j == 4) {
            break dis;
        }
        System.out.println(i + " x " + j);
    }
}
System.out.println("bitti");

Özet

Özet

Özet

Sık Yapılan Hatalar: Kararlar

Özet

Sık Yapılan Hatalar: Döngüler

Özet

Örnek Problemler (1): Ne Yazar?

int x = 7;
if (x > 5)
    if (x > 10)
        System.out.println("A");
    else
        System.out.println("B");

int s = 0;
for (int i = 1; i <= 10; i += 3) {
    s += i;
}
System.out.println(s);

int k = 2;
int puan = 0;
switch (k) {
    case 1:  puan += 10;
    case 2:  puan += 20;
    case 3:  puan += 30;  break;
    case 4:  puan += 40;
}
System.out.println(puan);

Özet

Örnek Problemler (2)

int toplam = 0;
for (int i = 1; i <= 100; i++) {
    if (i % 3 == 0 || i % 5 == 0) {
        toplam += i;
    }
}
System.out.println(toplam);

int sayi = 2024, basamak = 0;
while (sayi > 0) {
    basamak++;
    sayi /= 10;
}
System.out.println(basamak);

Özet

Alıştırmalar (1)

int n = 1;
while (n < 100) {
    n *= 3;
}
System.out.println(n);

int k = 5;
do {
    k -= 2;
} while (k > 0);
System.out.println(k);

int adet = 0;
for (int i = 1; i <= 4; i++) {
    for (int j = i; j <= 4; j++) {
        adet++;
    }
}
System.out.println(adet);

Özet

Alıştırmalar (2)

int t = 0;
for (int i = 1; i <= 10; i++) {
    if (i % 3 == 0) {
        continue;
    }
    t += i;
}
System.out.println(t);

int i = 10;
while (i >= 1) {
    System.out.print(i + " ");
    i -= 2;
}
System.out.println();

int a = 17, b = 42;
int enBuyuk = (a > b) ? a : b;
System.out.println(enBuyuk);

Özet

Kaynaklar

• Oracle, The Java Tutorials: “Control Flow Statements” (if-then-else, switch, while, do-while, for, branching statements).
• J. Gosling ve diğ., The Java Language Specification, Java SE 21 Edition (Bölüm 14: Blocks, Statements, and Patterns).
• P. Deitel ve H. Deitel, Java: How to Program, 11. baskı, Pearson (Bölüm 4–5: Control Statements).
• A. B. Downey ve C. Mayfield, Think Java, 2. baskı, O'Reilly (Bölüm 5: Conditionals and Logic, Bölüm 6: Loops).
• K. Sierra ve B. Bates, Head First Java, 3. baskı, O'Reilly.
• C. S. Horstmann, Core Java, Volume I: Fundamentals, 12. baskı (3.8: Control Flow).