Giriş

Öğrenme Çıktıları

Derleme ve Çalıştırma

Java ile Yazılım Geliştirme

Dosya adında büyük-küçük harf de önemlidir: merhabadunya.java dosyasındaki public class MerhabaDunya derlenmez.

Derleme ve Çalıştırma

Programlama Araçları

Başlangıçta bir kez komut satırında javac ve java kullanmak, IDE'nin “Çalıştır” düğmesinin arkasında ne olduğunu anlamayı sağlar.

Derleme ve Çalıştırma

Örnek .java Dosyası: MerhabaDunya.java

public class MerhabaDunya {
    public static void main(String[] args) {
        System.out.println("Merhaba, Dünya!");
    }
}

Derleme ve Çalıştırma

Temel Söz Dizimi (Syntax) Kuralları

/* Çok satırlı açıklama:
   derleyici bunu yok sayar. */
public class Kurallar {
    // Tek satırlık açıklama
    public static void main(String[] args) {
        int sayi = 5;  // ; ile biter
        int Sayi = 7;  // sayi ≠ Sayi
        System.out.println(sayi
                + Sayi);   // satır bölünebilir
    }
}

12

Derleme ve Çalıştırma

Programlamanın Soyutlama Düzeyleri

Örnekte a, b, toplam sırasıyla ebx, ecx, eax yazmaçlarında varsayılmıştır; makine kodu x86'nın gerçek kodlamasıdır (89 D8, 01 C8).

Derleme ve Çalıştırma

Derleme (Compilation)

• Bilgisayar .java metnini doğrudan çalıştıramaz; önce derlenmesi gerekir. Derleme komutu: javac.
• Java derleyicisi kaynak kodu işlemcinin makine diline değil, JVM'in anladığı bytecode'a çevirir ve .class dosyasına yazar. Bytecode'u çalıştırırken makine koduna çeviren JVM'dir.

Derleme ve Çalıştırma

Derleme Neden Önemli?

System.out.println("Merhaba, Dünya!")

MerhabaDunya.java:3: error: ';' expected
        System.out.println("Merhaba, Dünya!")
                                             ^
1 error

Derleme ve Çalıştırma

Java ile Temel İşlem Adımları

> javac MerhabaDunya.java
> dir /b
MerhabaDunya.class
MerhabaDunya.java
> java MerhabaDunya
Merhaba, Dünya!

Derleme ve Çalıştırma

Bytecode (Ara Kod)

Derleme ve Çalıştırma · Adım adım kod izleme

Bytecode Örneği: Adım Adım

int x = 5; System.out.println(x); satırlarının derlenmiş hâli (javap -c, JDK 21). JVM bir yığın makinesidir: komutlar değerleri işlenen yığınına iter ve oradan alır.

0: iconst_5
1: istore_1
2: getstatic     #7    // System.out
5: iload_1
6: invokevirtual #13   // println(int)
9: return

Derleme ve Çalıştırma · Adım adım kod izleme

Bytecode: JVM Yığını Adım Adım

iconst_5        // 5'i yığına koy
istore_1        // a = 5
bipush 7        // 7'yi yığına koy
istore_2        // b = 7
iload_1         // a'yı yükle
iload_2         // b'yi yükle
iadd            // topla
istore_3        // toplam = 12
getstatic       // System.out
iload_3         // toplam'ı yükle
invokevirtual   // println(int)
return

Derleme ve Çalıştırma

Java Sanal Makinesi (JVM)

• JVM (Java Virtual Machine), Java uygulamalarını çalıştıran temel bileşendir: bytecode'u yorumlar ve bulunduğu işlemciye uygun biçimde yürütür.
• Sık çalışan kod parçalarını JIT (Just-In-Time) derleyicisi çalışma sırasında makine koduna çevirir; program bu yüzden zamanla hızlanır.
• Java başlatıcı aracı (launcher tool) java komutudur: JVM'i başlatır, sınıfı yükler ve main metodunu çağırır.

Derleme ve Çalıştırma

Platform Bağımsızlık

• Java'nın temel özelliklerinden biridir: “Bir kez yaz, her yerde çalıştır” (Write Once, Run Anywhere).
• Program bir kez derlenir; aynı bytecode farklı işletim sistemlerinde çalıştırılır.
• Bunu mümkün kılan, JVM'in birçok farklı işletim sistemi ve işlemci için ayrı ayrı yazılmış olmasıdır.
• C gibi dillerde ise her platform için ayrı derleme gerekir.

Derleme ve Çalıştırma

Java Platformu

Değişkenler ve Veri Tipleri

Temel Programlama Unsurları

int sayi = 5;
if (sayi > 0) {
    System.out.println("Sayı pozitif.");
} else {
    System.out.println("Sayı negatif veya sıfır.");
}

Sayı pozitif.

Değişkenler ve Veri Tipleri

Değişkenler: Veri Saklamanın Temel Taşları

int numara, cekSayisi, mevcutSayisi;
double miktar, faizOrani;
char cevap;

Söz dizimi: tip ad; · tip ad1, ad2, ad3; · tip ad = ilkDeğer;

Değişkenler ve Veri Tipleri · Adım adım kod izleme

Bildirim, Atama, Güncelleme

int yas;
yas = 25;
double boy = 1.78;
yas = yas + 1;
char harf = 'K';
System.out.println(yas + " " + boy + " " + harf);

Değişkenler ve Veri Tipleri

İlkel (Primitive) Veri Tipleri

Değişkenler ve Veri Tipleri

Tam Sayı (Integer) Tipleri

• Hepsi işaretlidir (signed): n bitlik tipin aralığı −2ⁿ⁻¹ … 2ⁿ⁻¹ − 1'dir. Sınırlar Byte.MIN_VALUE, Integer.MAX_VALUE gibi sabitlerle okunur.
• Kodda yazılan tam sayı (ör. 42) int kabul edilir; int aralığını aşan bir long değerin sonuna L eklenir.

Değişkenler ve Veri Tipleri

Ondalıklı (Floating-point) Sayı Tipleri

• Kodda yazılan ondalıklı sayı (ör. 3.14) double kabul edilir; float için sonuna f eklenir: 3.14f. float ≈ 7 basamak tuttuğundan 1.1f * 3 → 3.3000002.
• “En küçük” sütunu, sıfırdan farklı en küçük pozitif değerdir (Float.MIN_VALUE, Double.MIN_VALUE); negatif sınırlar en büyük değerin eksilisidir.
• double çift duyarlıklıdır (double precision): float'tan hem daha geniş hem daha hassastır.

Değişkenler ve Veri Tipleri

char ve boolean

char harf = 'A';
boolean dogruMu = true;
System.out.println(harf);
System.out.println(dogruMu);
System.out.println(!dogruMu);

A
true
false

Değişkenler ve Veri Tipleri

Tiplerin Sınırlarını Program ile Görmek

System.out.println("byte  : " + Byte.MIN_VALUE + " .. " + Byte.MAX_VALUE);
System.out.println("short : " + Short.MIN_VALUE + " .. " + Short.MAX_VALUE);
System.out.println("int   : " + Integer.MIN_VALUE + " .. " + Integer.MAX_VALUE);
System.out.println("long  : " + Long.MIN_VALUE + " .. " + Long.MAX_VALUE);
System.out.println("float : " + Float.MIN_VALUE + " .. " + Float.MAX_VALUE);
System.out.println("double: " + Double.MIN_VALUE + " .. " + Double.MAX_VALUE);
System.out.println("char  : " + (int) Character.MIN_VALUE + " .. "
                              + (int) Character.MAX_VALUE);

byte  : -128 .. 127
short : -32768 .. 32767
int   : -2147483648 .. 2147483647
long  : -9223372036854775808 .. 9223372036854775807
float : 1.4E-45 .. 3.4028235E38
double: 4.9E-324 .. 1.7976931348623157E308
char  : 0 .. 65535

4.9E-324 bilimsel gösterimdir: 4,9 × 10⁻³²⁴. Integer, Double gibi sınıflar ilkel tiplerin sarmalayıcı (wrapper) sınıflarıdır.

Değişkenler ve Veri Tipleri

Taşma (Overflow)

int enBuyuk = Integer.MAX_VALUE;
System.out.println(enBuyuk);
System.out.println(enBuyuk + 1);   // taşma!
byte sayi1 = 80;
byte sayi2 = 50;
byte toplam = (byte) (sayi1 + sayi2);
System.out.println(toplam);        // 130 değil
long dogru = (long) enBuyuk + 1;
System.out.println(dogru);

2147483647
-2147483648
-126
2147483648

Değişkenler ve Veri Tipleri · Adım adım kod izleme

Taşma: byte Sayacı Adım Adım

byte b = 125;
for (int i = 1; i <= 4; i++) {
    b++;
    System.out.println(b);
}

Değişkenler ve Veri Tipleri

İlkel Tipler ve Referans Tipleri

Tanımlayıcılar ve Anahtar Sözcükler

Tanımlayıcılar (Identifiers)

Tanımlayıcılar ve Anahtar Sözcükler

Hangi Tanımlayıcılar Geçerli?

int 2yas = 20;

Tanim.java:3: error: not a statement
        int 2yas = 20;
        ^
Tanim.java:3: error: ';' expected
        int 2yas = 20;
           ^
2 errors

Tanımlayıcılar ve Anahtar Sözcükler

Anahtar Sözcükler (Reserved Words)

• Dilde belirli görevleri olan, ayrılmış kelimelerdir. Hepsi küçük harfle yazılır.
• Değişken, sınıf ya da metot adı olarak kullanılamazlar. Java 21'de 51 anahtar sözcük vardır:

true, false, null anahtar sözcük değil sabit değerdir (literal), ama onlar da ad olamaz. var (Java 10+), record (16+), yield (14+) gibi bağlamsal kelimeler yalnızca belirli yerlerde özel anlam taşır.

Tanımlayıcılar ve Anahtar Sözcükler

Anahtar Sözcükler: Veri Tipleri

Tanımlayıcılar ve Anahtar Sözcükler

Anahtar Sözcükler: Kontrol Akışı

Tanımlayıcılar ve Anahtar Sözcükler

Anahtar Sözcükler: Sınıflar ve Nesneler

Tanımlayıcılar ve Anahtar Sözcükler

Anahtar Sözcükler: Düzenleyiciler (Modifiers)

Tanımlayıcılar ve Anahtar Sözcükler

Anahtar Sözcükler: İstisnalar ve Diğerleri

int new = 5;

Anahtar.java:3: error: not a statement
        int new = 5;
        ^
... (toplam 4 hata)

Tanımlayıcılar ve Anahtar Sözcükler

Adlandırma Kuralları (Naming Conventions)

class OgrenciKaydi { }    // sınıf
String isimSoyisim;       // değişken
boolean evliMi;           // evet/hayır
final int MAX_SAYI = 100; // sabit

Atama, Sabitler ve Dönüşüm

Atama İfadeleri

int sayi, sonuc;
int sayi1 = 4, sayi2 = 6;
String isim;

sayi = 10;             // sabit değer
sonuc = sayi1 + sayi2; // toplam: 10
isim = "Ahmet";        // metin
sayi = sayi * 2;       // 10 → 20

Atama, Sabitler ve Dönüşüm · Adım adım kod izleme

Bileşik Atama İşleçleri: İzleme

+= -= *= /= %=: x op= y ↔ x = x op y. Kısa yazılır, aynı işi yapar.

int x = 5;
int y = 10;
x = x + y;
x -= y;
x *= 2;
x /= 4;
x %= 3;
System.out.println("x = " + x + ", y = " + y);

Atama, Sabitler ve Dönüşüm

Değişkenlere İlk Değer Verme

int sayac;
System.out.println(sayac);

Ilk.java:4: error: variable sayac
  might not have been initialized

Atama, Sabitler ve Dönüşüm

Sabit Değerler (Literals)

System.out.println(2.5e3);
System.out.println(7.68e-2);
System.out.println(1_000_000);
System.out.println(0x1F);
System.out.println(0b1010);
System.out.println(3000000000L);
System.out.println("Ali\tVeli\n\"Java\"");

2500.0
0.0768
1000000
31
10
3000000000
Ali	Veli
"Java"

Atama, Sabitler ve Dönüşüm

Ondalık Sayıların Hassaslığı

System.out.println(1.0 / 3.0);
System.out.println(1.0/3 + 1.0/3 + 1.0/3);
System.out.println(0.1 + 0.2);
System.out.println(0.1 + 0.2 == 0.3);
double t = 0.0;
for (int i = 0; i < 10; i++) t += 0.1;
System.out.println(t);
double fark = (0.1 + 0.2) - 0.3;
System.out.println(Math.abs(fark) < 1e-9);

0.3333333333333333
1.0
0.30000000000000004
false
0.9999999999999999
true

Atama, Sabitler ve Dönüşüm

İsimlendirilmiş Sabitler (Named Constants)

• final ile bildirilen değişkenin değeri bir kez verilir, sonra değiştirilemez. Kalıp: public static final Tip SABIT_ADI = değer;
• Adlar BÜYÜK harfle, kelimeler _ ile ayrılarak yazılır. Kodda “sihirli sayılar” yerine anlamlı ad kullanılır: 7 yerine GUNLER_HAFTADA; değer değişirse tek yerden güncellenir.

public class Sabitler {
    public static final double PI = 3.14159;
    public static final int GUNLER_HAFTADA = 7;

    public static void main(String[] args) {
        double r = 2.0;
        double alan = PI * r * r;
        System.out.println("Alan: " + alan);
        int gun = 4 * GUNLER_HAFTADA;
        System.out.println(gun + " gün");
    }
}

Alan: 12.56636
28 gün

PI = 3.14;
float alan = PI * r * r;

error: cannot assign a value to
  static final variable PI
error: incompatible types: possible
  lossy conversion from double to float

Atama, Sabitler ve Dönüşüm

Atama Uyumluluğu

char karakter = 'A';
int tamsayi;
tamsayi = karakter;   // mümkün: 65
karakter = tamsayi;   // hata

Uyum.java:5: error: incompatible types:
  possible lossy conversion from int to char
        karakter = tamsayi;
                   ^

Atama, Sabitler ve Dönüşüm

Veri Tipi Dönüşümü (Casting)

double ondalikDegisken = 5;     // örtük: 5.0
System.out.println(ondalikDegisken);
double d = 5.0;
int tamSayiDegisken = (int) d;   // açık: 5
System.out.println(tamSayiDegisken);
System.out.println((int) 3.99);
System.out.println((int) -3.99);
System.out.println(Math.round(3.99));
System.out.println((byte) 130);

5.0
5
3
-3
4
-126

Atama, Sabitler ve Dönüşüm

Tam Sayı Bölmesi ve Dönüşümün Yeri

İki int arasındaki işlemin sonucu int'tir. Bir işlenen double ise diğeri de double'a yükseltilir (sayısal yükseltme, numeric promotion). byte ve short değerler işleme girerken önce int'e yükseltilir: byte + byte sonucu int'tir.

Atama, Sabitler ve Dönüşüm · Adım adım kod izleme

Tip Dönüşümü: Kodun Adım Adım İzlenmesi

int a = 9, b = 4;
double d1 = a / b;
double d2 = (double) a / b;
double d3 = (double) (a / b);
int k = (int) 9.75;
long r = Math.round(9.75);
byte y = (byte) 200;
System.out.println(d1 + " " + d2 + " " + d3);
System.out.println(k + " " + r + " " + y);

Atama, Sabitler ve Dönüşüm

char ↔ int Dönüşümü

char karakter = 'A';
int kod = karakter;               // 65
System.out.println(kod);
char sonraki = (char) (kod + 1);
System.out.println(sonraki);
System.out.println('B' + 'C');
System.out.println("" + 'B' + 'C');
System.out.println((char) (karakter + 32));
System.out.println((int) 'ş');

65
B
133
BC
a
351

Atama, Sabitler ve Dönüşüm · Adım adım kod izleme

char ↔ int: Kodun Adım Adım İzlenmesi

char c = 'd';
int kod = c;
char buyuk = (char) (c - 32);
int fark = 'z' - c;
char sonraki = c;
sonraki++;
System.out.println(kod + " " + buyuk + " " + fark + " " + sonraki);
System.out.println(c + 1);
System.out.println("" + c + 1);

İşleçler

Aritmetik İşleçler

İşleçler · Adım adım kod izleme

Artırma (++) ve Azaltma (−−): İzleme

x++ ve ++x ikisi de x'i 1 artırır; fark, ifadenin değerindedir: sonek eski değeri, önek yeni değeri verir. Tek başına i++; yazıldığında fark yoktur.

int a = 5;
int b = a++;
System.out.println(a + " " + b);
int c = ++a;
System.out.println(a + " " + c);
int d = a--;
System.out.println(a + " " + d);

İşleçler

İşleçler ve Öncelik Sırası

Eşit öncelikte ikili işleçlerde soldaki önce (→): 10 - 4 - 3 = 3. Tekli işleçlerde ve atamada sağdaki önce (←): a = b = 0. Sırayı değiştirmek ya da okunurluğu artırmak için parantez kullanılır.

İşleçler

Bir İfadenin Adım Adım Hesaplanması

System.out.println(2 + 3 * 4 - 6 / 2);

İşleçler

Karşılaştırma (İlişkisel) İşleçleri

error: incompatible types: int cannot be
       converted to boolean

İşleçler

Mantıksal İşleçler

int x = 10, y = 20, z = 30;
System.out.println(x < y && y < z);
System.out.println(x > y || y < z);
System.out.println(!(x < y));
int yas = 20;
boolean ehliyet = true;
System.out.println(yas >= 18 && ehliyet);

true
true
false
true

İşleçler

Kısa Devre (Short-circuit) Değerlendirme

int bolen = 0;
int sayi = 10;
if (bolen != 0 && sayi / bolen > 1) {
    System.out.println("Oran 1'den büyük");
} else {
    System.out.println("Bölünemez ya da küçük");
}

Bölünemez ya da küçük

İşleçler

Üçlü İşleç (Ternary Operator)

sonuç = (koşul) ? değer1 : değer2;

int sayi = -5;
String sonuc = (sayi > 0) ? "Pozitif" : "Negatif";
System.out.println("Sayı " + sonuc);

Sayı Negatif

String sonuc;
if (sayi > 0) {
    sonuc = "Pozitif";
} else {
    sonuc = "Negatif";
}

İşleçler

İç İçe Üçlü İşleçler

Üçlü işleçler iç içe kullanılabilir; daha karmaşık koşullar kısa yazılır. Örnek: sayı sıfır mı, pozitif mi, negatif mi?

int sayi = -5;
String sonuc = (sayi == 0) ? "Sıfır" : (sayi > 0) ? "Pozitif" : "Negatif";
System.out.println("Sayı " + sonuc);

Kontrol Akışı

Kontrol Deyimlerinin Söz Dizimi

Her for, bir while ile yazılabilir. Koşulu yanlışa götüren adımı olmayan döngü sonsuz döngüdür.

Özet

Özet

Özet

İlgili Sayfalar

Özet

Sık Yapılan Hatalar (1)

Özet

Sık Yapılan Hatalar (2): Derlenir ama Yanlış

Özet

Örnek Problemler

Her satırın çıktısı nedir? (int a = 7, b = 2;)

1. System.out.println(a / b + " " + a % b + " " + (double) a / b);
2. System.out.println(1 + 2 + "3" + 4 + 5);
3. int i = 3; int j = i++ * 2; → i ve j kaçtır?
4. byte k = (byte) 200; → k kaçtır?
5. for (int m = 10; m > 0; m -= 3) System.out.print(m + " ");
6. System.out.println('a' + 1); ve System.out.println((char) ('a' + 1));

Özet

Alıştırmalar

1. Santigradı Fahrenhayta çevirin: F = C × 9 / 5 + 32. C = 37 için sonuç nedir? int ile 9 / 5 * c + 32 yazılırsa ne olur?
2. 3725 saniyeyi / ve % ile saat, dakika, saniyeye ayırın.
3. Bir sayının tek mi çift mi olduğunu üçlü işleçle yazdırın.
4. 1'den 100'e kadar olan sayılardan 3'ün katı olmayanların toplamını continue ile bulun.
5. char harf = 'g'; karakterini, kod farkını kullanarak büyük harfe çevirin.
6. Şu adlardan hangileri geçerli bir tanımlayıcıdır: _toplam, 3boyut, ogrenciNo, final, ad soyad, Final?

Özet

Kaynaklar

• Oracle, The Java Tutorials: “Language Basics” (değişkenler, işleçler, ifadeler, kontrol akışı), docs.oracle.com/javase/tutorial.
• J. Gosling vd., The Java Language Specification, Java SE 21 Edition (Bölüm 3: söz dizimi, anahtar sözcükler, sabit değerler; Bölüm 4: tipler; Bölüm 5: dönüşümler).
• T. Lindholm vd., The Java Virtual Machine Specification, Java SE 21 Edition (bytecode ve JVM).
• P. Deitel ve H. Deitel, Java: How to Program, 11. baskı, Pearson, 2017 (Bölüm 2–5).
• K. Sierra ve B. Bates, Head First Java, 3. baskı, O'Reilly, 2022.
• C. S. Horstmann, Core Java, Volume I: Fundamentals, 13. baskı, 2024 (Bölüm 3).
• A. B. Downey ve C. Mayfield, Think Java, 2. baskı, O'Reilly, 2019.