C ile Veri Yapıları ve Algoritmalar: Terim Sözlüğü
Sunumlarda geçen 295 terim: İngilizce adı, kullanılan Türkçe karşılığı ve kısa tanımı. Son sütun, terimin ilk geçtiği slayta bağlanır; bölüm seçimi de bu slaytın bölümüne göre süzer. Karşılıklar Veri Yapıları dersinin sözlüğüyle aynıdır; sunumlarda başka bir biçim de geçiyorsa tanımda belirtilir.
| İngilizce | Türkçe ve tanım | İlk geçtiği slayt |
|---|---|---|
| abstract data type (ADT) | soyut veri tipiDeğerleri ve işlemleri, nasıl gerçeklendiklerinden bağımsız olarak tanımlayan tip. | 1 · Soyut Veri Tipi (ADT) |
| Ackermann function | Ackermann fonksiyonuÇok hızlı büyüyen özyinelemeli fonksiyon; tersi α(n) union-find maliyetini sınırlar. | 16 · Tarjan–van Leeuwen |
| activity network | aktivite ağıBir projenin işlerini ve aralarındaki öncelik ilişkilerini gösteren yönlü çizge. | 18 · Aktivite Ağları |
| activity on edge (AOE) network | kenarda aktivite ağı (AOE)İşlerin kenar, olayların düğüm olduğu ağ. | 18 · AoE Ağları |
| activity on vertex (AOV) network | düğümde aktivite ağı (AOV)İşlerin düğüm, öncelik ilişkilerinin kenar olduğu ağ. | 18 · AoV Ağları |
| address-of operator (&) | adres işleciBir nesnenin adresini veren tekli işleç. | 4 · İşaretçi Hatırlatması |
| adjacency list | komşuluk listesiHer düğüm için komşularını tutan bağlı liste. | 15 · Komşuluk Listesi |
| adjacency matrix | komşuluk matrisia[i][j] = 1 ise i ile j arasında kenar bulunan n×n matris. | 15 · Komşuluk Matrisi |
| adjacency multilist | çok bağlı listeYönsüz çizgede her kenarın tek düğümle iki uca bağlandığı gösterim. | 15 · Çok Bağlı Liste |
| adjacent | komşuAralarında bir kenar bulunan iki düğüm. | 15 · Komşu ve Alt Çizge |
| algorithm | algoritmaBir problemi sonlu sayıda kesin ve etkin adımda çözen yöntem. | 1 · Algoritma Nedir? |
| alignment | hizalamaDerleyicinin alanları belirli adres katlarına yerleştirmesi; yapıların boyunu etkiler. | 2 · union ve Hizalama |
| all-pairs shortest paths | tüm çiftler arası en kısa yollarHer düğüm çifti arasındaki en kısa yolu bulma problemi. | 18 · Floyd-Warshall Adım Adım |
| amortized analysis | amortize analizBir işlem dizisinin toplam maliyetini işlem sayısına bölerek işlem başına maliyeti bulma. | 1 · Amortize Analiz |
| ancestor | ataKökten bir düğüme giden yol üzerindeki düğümler. | 10 · Terminoloji Adım Adım |
| array | diziAynı tipte öğelerin bellekte art arda durduğu, indisle erişilen yapı. | 2 · Dizi Soyut Veri Tipi |
| arrow operator (->) | ok işleciİşaretçi üzerinden yapı alanına erişim: p->alan, (*p).alan ile aynıdır. | 1 · C'de Soyutlama: Başlık Dosyası |
| associativity | birleşme yönüAynı öncelikteki işleçlerin soldan mı sağdan mı uygulanacağı. | 8 · Öncelik ve Birleşme |
| asymptotic notation | asimptotik gösterimFonksiyonların büyük n için büyüme hızını sabitleri atarak karşılaştıran gösterim. | 1 · Büyük O Gösterimi |
| available space list | kullanılabilir düğüm listesiSerbest bırakılan düğümleri yeniden kullanmak için tutan liste (avail). | 4 · Kullanılabilir Düğüm Listesi |
| average case | ortalama durumGirdilerin belirli bir dağılımına göre beklenen süre. | 1 · En İyi, Ortalama, En Kötü |
| AVL tree | AVL ağacıHer düğümde iki alt ağacın yükseklik farkını en çok 1 tutan arama ağacı. | 11 · AVL Tanımı |
| backtracking | geri izlemeKısmi çözümü adım adım genişletip çıkmaza girince son seçimi geri alan arama yöntemi. | 3 · Kaba Kuvvet ve Geri İzleme |
| balance factor | denge faktörüSol alt ağaç yüksekliği ile sağ alt ağaç yüksekliğinin farkı. | 11 · AVL Tanımı |
| balanced parentheses | parantez denetimiAçılan her parantezin doğru türde ve sırada kapanıp kapanmadığını yığınla denetleme. | 6 · Nerelerde Kullanılır? |
| balanced tree | dengeli ağaçYüksekliği O(lg n) tutulan arama ağacı. | 10 · Gezinmenin Maliyeti |
| band matrix | kuşak matrisSıfırdan farklı öğeleri ana köşegen çevresindeki bir kuşakta toplanan matris. | 2 · Kuşak Matris |
| base case | taban durumÖzyinelemenin kendini çağırmadan doğrudan sonuç verdiği durum. | 1 · rsum() Çağrı Yığınıyla |
| Bellman-Ford algorithm | Bellman-Ford algoritmasıBütün kenarları n − 1 tur gevşeten, negatif ağırlıklara izin veren en kısa yol algoritması. | 18 · Negatif Kenar Sorunu |
| best case | en iyi durumAynı boyuttaki girdiler arasında en az adım gerektiren girdi için süre. | 1 · En İyi, Ortalama, En Kötü |
| Big O | büyük OÜst sınır: n ≥ n₀ için f(n) ≤ c·g(n) ise f(n) = O(g(n)). | 1 · Büyük O Gösterimi |
| Big Omega | büyük OmegaAlt sınır: n ≥ n₀ için f(n) ≥ c·g(n) ise f(n) = Ω(g(n)). | 1 · Ω ve Θ Gösterimleri |
| Big Theta | büyük TetaSıkı sınır: f(n) hem O(g(n)) hem Ω(g(n)) ise f(n) = Θ(g(n)). | 1 · Ω ve Θ Gösterimleri |
| binary search | ikili aramaSıralı dizide aralığı her adımda yarıya indirerek arama; O(lg n). | 3 · İkili Arama Problemi |
| binary search tree (BST) | ikili arama ağacıHer düğümde sol alt ağaçtaki anahtarların küçük, sağdakilerin büyük olduğu ikili ağaç. | 11 · İkili Arama Ağacı |
| binary tree | ikili ağaçHer düğümün en çok iki çocuğu (sol ve sağ) olan ağaç. | 9 · Dezavantaj: Sağ-Sol |
| bipartite graph | iki parçalı çizgeDüğümleri, her kenar iki grubu birbirine bağlayacak biçimde iki gruba ayrılabilen çizge. | 15 · İki Parçalı Çizge |
| bottom-up | aşağıdan yukarıÖnce küçük parçaları kurup onları birleştirerek bütüne ulaşan yaklaşım. | 1 · Sistem Yaşam Döngüsü |
| bottom-up heap construction (heapify) | aşağıdan yukarıya heap oluşturmaDiziyi son iç düğümden köke doğru süzerek O(n) sürede heap'e çevirme. | 13 · Aşağıdan yukarı heap kurma |
| breadth-first search (BFS) | genişlik öncelikli aramaDüğümlere başlangıçtan uzaklık sırasıyla, kuyruk yardımıyla uğrayan gezinme. | 7 · Nerelerde Kullanılır? |
| brute force | kaba kuvvetBütün olası çözümleri tek tek deneyen yaklaşım. | 1 · Sihirli Kare Problemi |
| B-tree | B-ağacıDüğüm başına birçok anahtar tutan, bütün yaprakları aynı seviyede olan dengeli m yollu arama ağacı. | 11 · Kırmızı-Siyah ve B-Ağacı |
| bubble sort | kabarcık sıralamasıKomşu öğeleri karşılaştırıp yanlış sıradakileri takas ederek büyükleri sona taşıyan sıralama. | 19 · Kabarcık Sıralaması |
| bucket | kovaHash tablosunda bir indisin karşılık geldiği bölme. | 14 · Terimler |
| bucket sort | kova sıralamasıÖğeleri değer aralıklarına göre kovalara dağıtıp kovaları ayrı ayrı sıralayan yöntem. | 19 · Kova Sıralama |
| buffer | tamponÜreten ve tüketen iki süreç arasında veriyi geçici olarak tutan bellek. | 7 · Nerelerde Kullanılır? |
| cache | önbellekİşlemcinin sık kullanılan veriyi tuttuğu küçük ve hızlı bellek; dizilerin bağlı yapılardan hızlı olmasının nedeni. | 6 · Dizi mi, Bağlı mı? |
| call by reference | adresle çağrıDeğişkenin adresini geçirerek fonksiyonun onu değiştirmesine izin verme. | 11 · Neden agac_gost *L |
| call by value | değerle çağrıArgümanın kopyasının geçirilmesi; C'de bütün argümanlar böyle geçer. | 6 · ++*top mu, *top++ mı? |
| call stack | çağrı yığınıEtkin fonksiyon çağrılarının çerçevelerini tutan yığın. | 1 · sum ve rsum: Bellek |
| calloc | callocn öğelik bloğu ayırıp sıfırlayan fonksiyon. | 2 · malloc ile Dizi |
| capacity | kapasiteDinamik dizinin yeniden ayırma gerekmeden tutabileceği öğe sayısı. | 1 · Amortize Analiz |
| child | çocukBir düğümün hemen altındaki düğüm. | 3 · Ödev: Hanoi Çağrı Ağacı |
| circular linked list | dairesel bağlı listeSon düğümün ilk düğümü gösterdiği bağlı liste. | 4 · Dairesel Liste |
| circular queue | dairesel kuyrukDizinin sonuna gelen indisin başa döndüğü kuyruk gerçeklemesi. | 7 · Döngüsel Kuyruk Fikri |
| collapsing rule | azaltma kuralıKüme bulma sırasında yol üzerindeki düğümleri doğrudan köke bağlama. | 16 · Azaltma kuralı |
| collision | çakışmaİki farklı anahtarın aynı kovaya düşmesi. | 14 · Terimler |
| column-major order | sütun öncelikli düzenÇok boyutlu dizinin sütun sütun yerleştirilmesi. | 2 · Çok Boyutlu Diziler |
| complete binary tree | tam ikili ağaçSon seviye dışında dolu, son seviyesi soldan sağa dolan ikili ağaç. | 10 · Tam Dolu ve Tam Ağaç |
| complete graph | tam çizgeHer düğüm çiftinin bir kenarla bağlı olduğu çizge; n düğümde n(n − 1)/2 kenar. | 15 · Teorem: e ≥ n − 1 |
| compressed sparse row (CSR) | sıkıştırılmış satır gösterimiSeyrek matrisi değer, sütun ve satır başlangıcı dizileriyle tutan gösterim. | 5 · CSR Gösterimi |
| connected | bağlantılıHer düğüm çiftinin arasında bir yol bulunan. | 15 · Yol, Bağlantılılık, Derece |
| connected component | bağlantılı bileşenÇizgenin en büyük bağlantılı alt çizgelerinden biri. | 15 · Bağlantılı Bileşenler |
| const qualifier | const niteleyicisiDeğişkenin ya da işaretçinin gösterdiği nesnenin değiştirilmeyeceğini bildiren anahtar sözcük. | 1 · C'de Soyutlama: Başlık Dosyası |
| counting sort | sayarak sıralamaHer anahtar değerinden kaç tane olduğunu sayıp öğeleri doğrudan yerine koyan sıralama. | 5 · fast_transpose Analizi |
| critical path | kritik yolBaşlangıçtan bitişe en uzun yol; projenin en kısa süresini belirler. | 18 · Kritik Yol |
| cycle | döngüBaşladığı düğüme geri dönen yol; bağlı listede de çizgede de görülür. | 4 · Döngü Tespiti: Floyd |
| cycle detection | döngü tespitiBağlı bir yapıda kendine dönen bir yol olup olmadığını bulma. | 4 · Döngü Tespiti: Floyd |
| dangling pointer | sarkan işaretçifree edilmiş ya da ömrü bitmiş bir nesneyi göstermeye devam eden işaretçi. | 2 · malloc ile Dizi |
| decision tree | karar ağacıBir karşılaştırma algoritmasının olası bütün karşılaştırma sonuçlarını gösteren ikili ağaç. | 19 · Karar Ağacı |
| decrease key | anahtar azaltmaHeap'teki bir öğenin anahtarını küçültüp yerini düzeltme; Dijkstra ve Prim'de kullanılır. | 13 · İleri düzey heap'ler |
| degree | dereceAğaçta bir düğümün çocuk sayısı; çizgede bir düğüme değen kenar sayısı. | 10 · Terminoloji |
| depth | derinlikAğaçtaki en büyük seviye; ders kitabı ağacın yüksekliğini de bu adla anar. | 10 · Derinlik Tanımları |
| depth-first search (DFS) | derinlik öncelikli aramaBir komşuya gidip olabildiğince derine inen, yığın ya da özyinelemeyle yapılan gezinme. | 6 · Nerelerde Kullanılır? |
| deque (double-ended queue) | çift uçlu kuyrukİki ucundan da ekleme ve çıkarma yapılabilen kuyruk. | 7 · Deque |
| dequeue | dequeue (önden çıkarma)Kuyruğun önündeki öğeyi çıkarma. | 7 · Kuyruk ADT |
| dereference (*) | içerik işleciİşaretçinin gösterdiği nesneye ulaşan tekli işleç. | 4 · İşaretçi Hatırlatması |
| descendant | soyBir düğümün altındaki bütün düğümler. | 10 · Terminoloji Adım Adım |
| dictionary | sözlükAnahtar–değer çiftlerini tutan ve anahtarla arama sunan ADT. | 14 · Sözlük ADT |
| Dijkstra's algorithm | Dijkstra algoritmasıNegatif olmayan ağırlıklarda en yakın düğümü kesinleştirerek en kısa yolları bulan açgözlü algoritma. | 18 · Açgözlü Fikir |
| direct addressing | doğrudan adreslemeAnahtarın kendisini dizi indisi olarak kullanma. | 14 · Doğrudan adresleme |
| directed acyclic graph (DAG) | yönlü döngüsüz çizgeHiç yönlü döngü içermeyen yönlü çizge. | 18 · AoV Ağları |
| directed graph (digraph) | yönlü çizgeKenarlarının bir başı ve bir sonu olan çizge. | 15 · Tanım: Çizge |
| disjoint sets | ayrık kümelerOrtak öğesi olmayan kümeler; her öğe tek bir kümededir. | 16 · Ayrık kümeler |
| divide and conquer | parçala ve yönetProblemi küçük alt problemlere bölüp çözümleri birleştiren yaklaşım. | 20 · Hızlı Sıralama |
| division method | bölme yöntemih(k) = k mod m; m genellikle asal seçilir. | 14 · Bölme yöntemi |
| double hashing | çift hashYoklama adımını ikinci bir hash fonksiyonuyla belirleme. | 14 · Çift hash |
| double rotation | çift döndürmeZıt yönlerde art arda yapılan iki tek döndürme. | 11 · Çift Döndürme |
| doubling | ikiye katlamaDizi dolduğunda kapasiteyi iki katına çıkarma; sona eklemenin amortize maliyeti O(1) olur. | 2 · Amortize Maliyet |
| doubly linked list | çift yönlü bağlı listeHer düğümün hem öncekini hem sonrakini gösterdiği bağlı liste. | 4 · Çift Yönlü Bağlı Liste |
| down-heap | down-heap (aşağı süzme)Kökteki öğenin büyük (ya da küçük) çocuğuyla yer değiştirerek aşağı inmesi. | 13 · Silme: fikir |
| dummy activity | yapay aktiviteSüresi sıfır olan, yalnız bir öncelik ilişkisini göstermek için eklenen iş. | 18 · Graph Drawing ve Yapay Aktivite |
| dynamic array | dinamik diziDolduğunda realloc ile büyütülen dizi. | 1 · Amortize Analiz |
| dynamic memory allocation | dinamik bellek ayırmaÇalışma sırasında malloc, calloc ya da realloc ile bellek isteme. | 2 · malloc ile Dizi |
| edge | kenarİki düğümü bağlayan bağlantı. | 15 · Königsberg’in 7 Köprüsü |
| enqueue | enqueue (arkaya ekleme)Kuyruğun arkasına öğe ekleme. | 7 · Kuyruk ADT |
| enumeration (enum) | sayım tipiAdlandırılmış tamsayı sabitlerinden oluşan C tipi. | 2 · union ve Hizalama |
| exponential | üstel2ⁿ gibi, girdiye her öğe eklendiğinde katlanan büyüme. | 1 · Alışılmış Karmaşıklıklar |
| expression evaluation | ifade değerlendirmeAritmetik bir ifadenin değerini işleç önceliğine uyarak hesaplama. | 6 · Nerelerde Kullanılır? |
| expression tree | ifade ağacıİç düğümleri işleç, yaprakları işlenen olan ikili ağaç. | 10 · İfade Ağacı |
| fast transpose | hızlı transpozSütun başına öğe sayılarını önceden sayarak seyrek matrisi O(sütun + terim) sürede transpoz eden yöntem. | 5 · fast_transpose |
| Fibonacci heap | Fibonacci heapAnahtar azaltmayı amortize O(1) sürede yapan ileri düzey heap. | 13 · İleri düzey heap'ler |
| FIFO (first in, first out) | ilk giren ilk çıkarİlk eklenen öğenin ilk çıkarıldığı sıra; kuyruğun kuralı. | 7 · Kuyruk Nedir? |
| find | küme bulmaBir öğenin hangi kümede olduğunu, kümenin kökünü döndürerek bulma. | 16 · Ayrık kümeler |
| Floyd-Warshall algorithm | Floyd-Warshall algoritmasıAra düğümleri birer birer ekleyerek tüm çiftler arası en kısa yolları O(n³) sürede bulan algoritma. | 18 · Floyd-Warshall Adım Adım |
| folding | katlamaAnahtarı parçalara bölüp parçaları toplayarak hash değeri üretme. | 14 · Katlama ve orta-kare |
| forest | ormanBirbirinden ayrık ağaçlar topluluğu. | 17 · Kruskal: Algoritma |
| free | freemalloc ile ayrılan bloğu sisteme geri veren fonksiyon. | 1 · Arayüzü Kullanmak |
| front | önKuyrukta bir sonraki çıkarılacak öğenin bulunduğu uç. | 7 · Kuyruk Nedir? |
| full binary tree | tam dolu ikili ağaçk derinliğinde 2ᵏ − 1 düğümü olan, bütün seviyeleri dolu ikili ağaç; ders kitabının tanımıdır, başka kaynaklarda mükemmel ikili ağaç (perfect binary tree) adını alır. | 10 · Tam Dolu ve Tam Ağaç |
| function pointer | fonksiyon işaretçisiBir fonksiyonun adresini tutan işaretçi; qsort'a karşılaştırma fonksiyonu böyle verilir. | 20 · qsort Kullanımı |
| garbage collection | çöp toplamaArtık erişilemeyen düğümleri otomatik olarak bulup geri kazanma. | 9 · Çöp Toplama Fikri |
| generalized list | genelleştirilmiş listeÖğeleri atom ya da başka bir liste olabilen liste. | 9 · Genelleştirilmiş Liste |
| global variable | küresel değişkenBütün fonksiyonlardan erişilebilen, dosya düzeyinde tanımlı değişken. | 6 · Yığın: C Tanımları |
| graph | çizgeDüğümler ve onları bağlayan kenarlardan oluşan yapı: G = (V, E). | 10 · Ağaç Veri Yapısı |
| greedy method | açgözlü yöntemHer adımda o an en iyi görünen seçimi yapıp geri dönmeyen yaklaşım. | 17 · Açgözlü Yaklaşım |
| hash function | hash fonksiyonuAnahtarı tablo boyutundan küçük bir indise dönüştüren fonksiyon. | 14 · Terimler |
| hash table | hash tablosuAnahtarı bir hash fonksiyonuyla doğrudan bir kovaya eşleyen tablo; ortalama O(1) erişim. | 14 · Neden hash? |
| head | başBağlı listenin ilk düğümünü gösteren işaretçi. | 4 · Başa Ekleme |
| header file | başlık dosyasıTip ve fonksiyon bildirimlerini taşıyan, #include ile eklenen .h dosyası. | 1 · C'de Soyutlama: Başlık Dosyası |
| header node | başlık düğümüVeri taşımayan, listenin başında duran ve boş liste özel durumunu ortadan kaldıran düğüm. | 4 · Başlık Düğümü |
| heap | heapHer düğümün anahtarı çocuklarınınkinden büyük (ya da küçük) olan tam ikili ağaç. | 13 · Dizide tam ikili ağaç |
| heap memory | heap bellekmalloc ile ayrılan ve free edilene kadar yaşayan bellek bölgesi. | 2 · malloc ile Dizi |
| heap sort | heap sortDiziyi heap'e çevirip kökü art arda sona taşıyarak sıralayan yerinde algoritma. | 13 · Silme analizi |
| height | yükseklikBir düğümden en uzak yaprağa kadar olan seviye sayısı; AVL ağacında denge buna göre ölçülür. | 10 · Derinlik Tanımları |
| Horner's method | Horner yöntemiPolinomu iç içe çarpımlarla hesaplama: a₀ + x(a₁ + x(a₂ + …)). | 2 · n Boyutlu Genelleme |
| hybrid sort | hibrit sıralamaBirden çok sıralama algoritmasını, örneğin hızlı ve eklemeli sıralamayı, birleştiren yöntem. | 20 · Hibrit Sıralamalar |
| implementation | gerçeklemeBir ADT'nin belirli bir veri yapısı ve kodla somut olarak yazılması. | 1 · Soyut Veri Tipi (ADT) |
| in place | yerindeGirdinin dışında yalnız sabit ek bellek kullanarak çalışma. | 2 · Ödevler: Matris Çarpımı |
| include guard | çoklu ekleme koruması#ifndef … #define … #endif kalıbı; başlığın aynı dosyaya iki kez eklenmesini önler. | 1 · C'de Soyutlama: Başlık Dosyası |
| incoming precedence (icp) | gelen öncelikBir işlecin girdiden okunduğu andaki önceliği. | 8 · isp ve icp |
| incomplete type | eksik tipBoyutu henüz bilinmeyen tip; yalnız işaretçisi tanımlanabilir. | 1 · C'de Soyutlama: Başlık Dosyası |
| in-degree | giriş derecesiYönlü çizgede bir düğüme gelen kenar sayısı. | 15 · Yol, Bağlantılılık, Derece |
| index | indisDizide bir öğenin konumunu belirten tamsayı. | 2 · Dizi Soyut Veri Tipi |
| infix | ara ekİşlecin iki işlenenin arasına yazıldığı gösterim: a + b. | 8 · Üç Gösterim |
| inorder | kök ortadaSol alt ağaç, kök, sağ alt ağaç sırasıyla gezinme. | 3 · Ödev: Hanoi Çağrı Ağacı |
| in-place sort | yerinde sıralamaYalnız sabit ek bellek kullanan sıralama. | 13 · Uygulamalar |
| insertion sort | eklemeli sıralamaHer öğeyi önündeki sıralı bölümde doğru yere kaydırarak yerleştiren sıralama. | 19 · Eklemeli Sıralama |
| in-stack precedence (isp) | yığın içi öncelikBir işlecin yığında beklerken sahip olduğu öncelik. | 8 · isp ve icp |
| interface | arayüzBir modülün dışarıya açtığı tipler ve fonksiyon bildirimleri; C'de başlık dosyasında durur. | 1 · C'de Soyutlama: Başlık Dosyası |
| internal node | iç düğümEn az bir çocuğu olan düğüm. | 10 · İfade Ağacı |
| introsort | introsortÖzyineleme derinliği aşılınca heap sort'a geçen hızlı sıralama. | 20 · Hibrit Sıralamalar |
| invariant | değişmezBir döngünün ya da yapının her adımda doğru kalan özelliği. | 20 · Bölümleme Değişmezi |
| inverse Ackermann function α(n) | ters Ackermann fonksiyonuPratikte 4'ü aşmayan, son derece yavaş büyüyen fonksiyon. | 16 · Tarjan–van Leeuwen |
| inversion | evrikDizide i < j iken a[i] > a[j] olan öğe çifti. | 19 · Evrik Sayısı |
| isomorphic | eş biçimliDüğümleri birebir eşlenerek aynı yapıya getirilebilen. | 10 · Eş Biçimlilik |
| key | anahtarÖğeleri aramak, sıralamak ya da ayırt etmek için kullanılan değer. | 5 · fast_transpose Analizi |
| knight's tour | at gezisiSatranç atıyla tahtanın her karesine bir kez uğrama problemi. | 3 · Satranç Tahtasında At Gezisi |
| Kruskal's algorithm | Kruskal algoritmasıKenarları artan maliyetle deneyip döngü oluşturmayanları alan MST algoritması. | 16 · Diğer uygulamalar |
| leaf | yaprakÇocuğu olmayan düğüm. | 3 · Permütasyon Ağacı |
| level | seviyeBir düğümün kökten uzaklığı; kök 1. seviyededir. | 10 · Derinlik Tanımları |
| level-order | seviye sırasıDüğümlere kuyruk yardımıyla seviye seviye, soldan sağa uğrama. | 7 · Nerelerde Kullanılır? |
| LIFO (last in, first out) | son giren ilk çıkarSon eklenen öğenin ilk çıkarıldığı sıra; yığının kuralı. | 6 · Yığın Nedir? |
| linear probing | doğrusal yoklamaÇakışmada sırayla bir sonraki kovaya bakma. | 14 · Doğrusal yoklama |
| linear (sequential) search | doğrusal aramaÖğeleri baştan sona tek tek karşılaştırarak arama; O(n). | 1 · Uygulama 2: Doğrusal Arama |
| link | bağBir düğümü başka bir düğüme bağlayan işaretçi alanı. | 4 · Bellekte Düğümler |
| linked list | bağlı listeHer düğümün sonrakinin adresini tuttuğu, bellekte dağınık duran öğe dizisi. | 1 · Çözümleme: İki Yol |
| list ADT | liste ADTKonuma göre ekleme, silme ve erişim sunan sıralı öğe dizisi tipi. | 9 · Liste ADT Sözleşmesi |
| load factor | yük faktörüTablodaki öğe sayısının kova sayısına oranı: α = n / m. | 14 · Yük faktörü |
| lower bound | alt sınırBir problemi çözen her algoritmanın en az harcaması gereken süre; karşılaştırmalı sıralama için Ω(n lg n). | 19 · Alt Sınır Teoremi |
| lower triangular matrix | alt üçgen matrisAna köşegenin üstündeki bütün öğeleri sıfır olan kare matris. | 2 · Alt Üçgen Matris |
| macro | makro#define ile tanımlanan ve derlemeden önce metin olarak yerine konan ad. | 1 · SWAP: Makro ve Fonksiyon |
| magic square | sihirli kareHer satır, sütun ve ana köşegen toplamı eşit olan n×n sayı tablosu. | 1 · Sihirli Kare Problemi |
| malloc | mallocİstenen bayt sayısında bellek bloğu ayıran, başarısızlıkta NULL döndüren fonksiyon. | 1 · C'de Soyutlama: Başlık Dosyası |
| mapping | eşlemeHer indise bir değer karşılık getiren ilişki; soyut bakışta dizi budur. | 2 · Dizi Soyut Veri Tipi |
| max-heap | max-heapHer düğümün çocuklarından büyük ya da eşit olduğu heap; en büyük öğe köktedir. | 13 · Maksimum ve minimum heap |
| maze | labirentDuvar ve yollardan oluşan ızgara; giriş-çıkış yolu yığınla geri izleyerek bulunur. | 6 · Nerelerde Kullanılır? |
| median-of-three | üçün ortancasıPivotu ilk, orta ve son öğenin ortancası olarak seçme; sunumlarda “medyan-3” denir. | 20 · Medyan-3 ve Eşik M |
| memory leak | bellek sızıntısıArtık erişilemeyen ama free edilmemiş bellek. | 4 · Silme Adım Adım |
| merge | birleştirmeİki sıralı diziyi ya da listeyi tek sıralı dizide birleştirme. | 5 · padd Fikri |
| merge sort | birleştirme sıralamasıDiziyi ikiye bölüp parçaları sıralayan ve sıralı parçaları birleştiren algoritma; O(n lg n). | 20 · Birleştirme Sıralaması |
| min-heap | min-heapHer düğümün çocuklarından küçük ya da eşit olduğu heap; en küçük öğe köktedir. | 13 · Maksimum ve minimum heap |
| minimum spanning tree (MST) | minimum kapsayan ağaçKenar maliyetleri toplamı en küçük olan kapsayan ağaç. | 15 · Nerelerde Kullanılır? |
| modular arithmetic | modüler aritmetikKalanlarla hesap; dairesel kuyruk ve hash fonksiyonları buna dayanır. | 7 · Modüler Aritmetik |
| Morris traversal | Morris gezinmesiKılavuzları geçici olarak kurup kaldırarak yığınsız ve O(1) ek bellekle kök ortada gezinme. | 12 · Morris Gezinmesi |
| multidimensional array | çok boyutlu diziÖğelerine birden çok indisle erişilen dizi. | 2 · Çok Boyutlu Diziler |
| multiplication method | çarpma yöntemik·A'nın kesir kısmını m ile çarparak indis bulma. | 14 · Çarpma yöntemi |
| multivariate polynomial | çok değişkenli polinomBirden çok değişken içeren polinom; genelleştirilmiş listeyle gösterilir. | 9 · Örnek: Çok Değişkenli Polinom |
| negative cycle | negatif döngüKenar ağırlıkları toplamı negatif olan döngü; en kısa yolu tanımsız kılar. | 18 · Negatif Kenar Sorunu |
| node | düğümVeri ve bir ya da daha çok bağ alanı taşıyan yapı. | 3 · Ödev: Hanoi Çağrı Ağacı |
| n-queens problem | n-vezir problemin veziri n×n tahtaya birbirini tehdit etmeyecek biçimde yerleştirme problemi. | 3 · n-Vezir Problemi |
| null character ('\0') | dizge sonu karakteriDizgenin bittiğini gösteren sıfır değerli karakter. | 2 · Dizge = char Dizisi |
| null pointer (NULL) | boş işaretçiHiçbir nesneyi göstermeyen işaretçi; boş listenin ve boş alt ağacın gösterimi. | 1 · C'de Soyutlama: Başlık Dosyası |
| opaque type | opak tipYalnız adı bildirilen, alanları kullanıcıdan gizlenen yapı tipi; C'de ADT'nin karşılığı. | 1 · C'de Soyutlama: Başlık Dosyası |
| open addressing | açık adreslemeÇakışmada tablonun içinde başka bir boş yer arama. | 14 · Çakışma çözümü |
| operator precedence | işleç önceliğiBir ifadede hangi işlecin önce uygulanacağını belirleyen kural. | 8 · Öncelik ve Birleşme |
| orthogonal list | ortogonal listeHer kenar düğümünün hem satır hem sütun listesinde yer aldığı gösterim. | 15 · Ortogonal Gösterim |
| out-degree | çıkış derecesiYönlü çizgede bir düğümden çıkan kenar sayısı. | 15 · Yol, Bağlantılılık, Derece |
| overflow | taşmaDolu bir yapıya ekleme yapılmak istenmesi. | 6 · Taşma ve Alt Taşma |
| parent | ebeveynBir düğümün hemen üstündeki düğüm; sunumlarda “baba” da denir. | 10 · Terminoloji |
| parent array | ata dizisiHer öğenin ağaçtaki ebeveynini tutan dizi; kökte negatif değer durur. | 16 · ata dizisi |
| partition | bölümlemeDiziyi pivottan küçükler ve büyükler olarak iki parçaya ayırma. | 20 · Bölümleme Değişmezi |
| path | yolArt arda komşu düğümlerden oluşan dizi. | 15 · Yol, Bağlantılılık, Derece |
| path compression | yol kısaltmaAzaltma kuralının genel adı; sonraki bulma işlemlerini kısaltır. | 16 · Azaltma kuralı |
| performance analysis | performans analiziBir programın zaman ve bellek gereksiniminin makineden bağımsız olarak kestirilmesi. | 1 · Programı Değerlendirmek |
| permutation | permütasyonBir kümenin öğelerinin olası dizilişlerinden biri; n öğenin n! permütasyonu vardır. | 1 · Hatalı sort() Sürümü |
| pivot | pivotHızlı sıralamada diziyi ikiye ayırmak için seçilen öğe. | 20 · Bölümleme Değişmezi |
| pointer | işaretçiBir nesnenin bellek adresini tutan değişken. | 2 · Dizi ve İşaretçi |
| pointer arithmetic | işaretçi aritmetiğiİşaretçiye tamsayı ekleyip çıkarma; birim bayt değil, gösterilen tipin bir öğesidir. | 2 · Dizi ve İşaretçi |
| pointer to pointer | işaretçiye işaretçiBir işaretçinin adresini tutan işaretçi; çağıranın işaretçisini değiştirmek için kullanılır. | 9 · Bağlı Gerçekleme |
| polynomial | polinomKatsayı ve üs çiftlerinden oluşan terimlerin toplamı. | 5 · Polinom ADT |
| pop | pop (üstten çıkarma)Yığının üstündeki öğeyi çıkarma. | 6 · Yığın ADT |
| postfix (reverse Polish notation) | sonekİşlecin işlenenlerden sonra yazıldığı, parantez gerektirmeyen gösterim: a b +. | 8 · Üç Gösterim |
| postorder | kök sondaSol alt ağaç, sağ alt ağaç, kök sırasıyla gezinme. | 3 · SAT: Ağacı Değerlendirmek |
| predecessor | öncülKök ortada sırada bir düğümden hemen önce gelen düğüm; sunumlarda “öncel” biçimiyle geçer. | 12 · Kurma Kuralları |
| prefix (Polish notation) | önekİşlecin işlenenlerden önce yazıldığı gösterim: + a b. | 8 · Üç Gösterim |
| preorder | kök baştaKök, sol alt ağaç, sağ alt ağaç sırasıyla gezinme; sunumlarda “kök önde” biçimi de geçer. | 9 · Ağaç Gibi Bir Liste |
| preprocessor | önişlemci#include, #define gibi yönergeleri derlemeden önce işleyen aşama. | 1 · C'de Soyutlama: Başlık Dosyası |
| primary clustering | kümelenmeDoğrusal yoklamada dolu kovaların uzun ardışık bloklar oluşturması; sunumlarda “birincil kümelenme” biçimiyle geçer. | 14 · Doğrusal yoklama |
| Prim's algorithm | Prim algoritmasıTek düğümden başlayıp ağaca en ucuz kenarla bağlanan düğümü ekleyen MST algoritması. | 17 · Prim: Algoritma |
| priority queue | öncelikli kuyrukHer zaman en yüksek (ya da en düşük) öncelikli öğenin çıkarıldığı kuyruk. | 5 · Ödev 2: pmult |
| probe | yoklamaAçık adreslemede bir kovanın boş olup olmadığına bakma. | 14 · Çakışma çözümü |
| program step | program adımıSüresi girdi boyutundan bağımsız, anlamlı bir kod parçası; adım saymanın birimi. | 1 · Adım Sayma: sum() |
| push | push (üste ekleme)Yığının üstüne öğe ekleme. | 4 · avail Adım Adım |
| quadratic probing | karesel yoklamaÇakışmada i² adım uzaktaki kovalara bakma. | 14 · Karesel yoklama |
| queue | kuyrukEklemenin arkadan, çıkarmanın önden yapıldığı doğrusal yapı. | 7 · Kuyruk Nedir? |
| quick sort | hızlı sıralamaDiziyi bir pivot öğeye göre bölümleyip iki parçayı özyinelemeyle sıralayan algoritma. | 19 · Evrik Sayısı |
| radix sort | basamak sıralamasıSayıları en az anlamlı basamaktan başlayarak kararlı bir sıralamayla basamak basamak sıralama. | 20 · Çok Anahtarlı Sıralama |
| realloc | reallocAyrılmış bir bloğu büyüten ya da küçülten, gerekirse taşıyan fonksiyon. | 1 · Amortize Analiz |
| rear | arkaKuyrukta yeni öğenin eklendiği uç. | 7 · Kuyruk Nedir? |
| record | tutanakBir ya da daha çok alandan oluşan, sıralamada bütün olarak taşınan kayıt. | 19 · Sıralama Nedir? |
| recurrence relation | yineleme bağıntısıBir fonksiyonu kendi küçük değerleri cinsinden tanımlayan eşitlik; T(n) = 2T(n/2) + n gibi. | 3 · Hanoi: Kaç Hamle? |
| recursion | özyinelemeBir fonksiyonun kendini daha küçük bir girdiyle çağırması. | 1 · Adım Sayma: rsum() |
| recursive | özyinelemeliKendini çağıran; özyineleme kullanan. | 1 · Adım Sayma: rsum() |
| red-black tree | kırmızı-siyah ağaçDüğüm renklerine konan kurallarla yüksekliği O(lg n) tutan arama ağacı. | 11 · Kırmızı-Siyah ve B-Ağacı |
| reference count | referans sayısıBir düğümü gösteren işaretçi sayısı; sıfıra inince düğüm geri verilir. | 9 · Paylaşım ve Referans Sayma |
| rehashing (resizing) | yeniden boyutlandırmaYük faktörü büyüyünce tabloyu büyütüp bütün anahtarları yeniden hash'leme. | 14 · Yeniden boyutlandırma |
| relaxation | gevşetmeBir kenar üzerinden daha kısa bir yol bulunursa uzaklık değerini güncelleme. | 18 · EnKisaYolBul() |
| return address | dönüş adresiÇağrı bitince yürütmenin süreceği komutun adresi. | 3 · Yığın Çerçevesi |
| reversing a list | listeyi ters çevirmeBağların yönünü değiştirerek listenin sırasını tersine çevirme; yerinde ve O(n). | 4 · Ters Çevirme: Soru |
| root | kökAğaçta ebeveyni olmayan en üst düğüm. | 3 · Ödev: Hanoi Çağrı Ağacı |
| rotation | döndürmeArama sırasını koruyarak ağacın yerel yapısını değiştiren işlem. | 11 · Tek Döndürme |
| row-major order | satır öncelikli düzenÇok boyutlu dizinin satır satır art arda yerleştirilmesi; C'nin düzeni. | 2 · Çok Boyutlu Diziler |
| satisfiability (SAT) | sağlanabilirlikBir mantık formülünü doğru yapan değişken ataması olup olmadığı problemi. | 3 · Satisfiability Problemi |
| selection sort | seçimli sıralamaHer adımda kalan öğelerin en küçüğünü bulup sıradaki konuma koyan sıralama. | 1 · Seçimli Sıralama: Fikir |
| self-balancing tree | kendini dengeleyen ağaçEkleme ve silmeden sonra dengesini döndürmelerle kendiliğinden düzelten ağaç. | 11 · Dengeli Ağaçlar |
| self-referential struct | kendine başvuran yapıKendi tipinden bir işaretçi alanı taşıyan yapı; bağlı düğümlerin temeli. | 2 · İç İçe ve Kendine Başvuran |
| sentinel | bekçiDöngüden ayrı bir sınır denetimini gereksiz kılmak için sona konan özel değer ya da düğüm. | 1 · Uygulama 2: Doğrusal Arama |
| separate chaining | ayrı zincirlemeHer kovada o kovaya düşen anahtarları bir bağlı listede tutma; sunumlarda kısaca “zincirleme” denir. | 14 · Zincirleme |
| Shell sort | Shell sıralamasıEklemeli sıralamayı azalan aralıklarla uzak öğelere uygulayan sıralama. | 19 · Shell Sıralama |
| short-circuit evaluation | kısa devre değerlendirme&& ve || işleçlerinde sonuç belli olunca kalan işlenenin değerlendirilmemesi. | 2 · && Değerlendirme Sırası |
| shortest path | en kısa yolİki düğüm arasındaki kenar maliyetleri toplamı en küçük olan yol. | 8 · Labirent: Karmaşıklık |
| sibling | kardeşAynı ebeveynin çocukları. | 3 · Permütasyon Ağacı |
| singly linked list | tek yönlü bağlı listeHer düğümün yalnız sonraki düğümü gösterdiği bağlı liste. | 4 · Düğüm Yapısı |
| sizeof | sizeof işleciBir tipin ya da nesnenin bayt cinsinden boyunu derleme sırasında veren işleç. | 1 · C'de Soyutlama: Başlık Dosyası |
| skewed tree | çarpık ağaçBütün düğümleri tek bir yöne uzanan, liste gibi davranan ağaç. | 10 · Dizide Bellek Kaybı |
| slack | bollukBir işin en geç ve en erken zamanı arasındaki fark; kritik işlerde sıfırdır. | 18 · Bolluklar ve Kritik Aktiviteler |
| Sollin's (Borůvka's) algorithm | Sollin (Borůvka) algoritmasıHer turda her bileşenin en ucuz dış kenarını seçtiği MST algoritması. | 17 · Sollin (Borůvka) ve Diğerleri |
| sorting | sıralamaÖğeleri anahtarlarına göre artan ya da azalan düzene koyma. | 1 · Seçimli Sıralama: Fikir |
| space complexity | alan karmaşıklığıBir programın girdi boyutuna bağlı olarak gereksinim duyduğu bellek miktarı. | 1 · Alan Karmaşıklığı |
| spanning tree | kapsayan ağaçBağlantılı bir çizgenin bütün düğümlerini döngüsüz bağlayan alt çizgesi; n − 1 kenarı vardır. | 15 · Nerelerde Kullanılır? |
| sparse matrix | seyrek matrisÖğelerinin çoğu sıfır olan matris; yalnız sıfır olmayanlar saklanır. | 5 · Seyrek Matris |
| splay tree | splay ağacıErişilen düğümü döndürmelerle köke taşıyan arama ağacı. | 11 · Dengeli Ağaçlar |
| stable (sort) | kararlıEşit anahtarlı öğelerin göreli sırasını koruyan sıralama. | 19 · Kararlılık ve Yerinde Sıralama |
| stack | yığınEkleme ve çıkarmanın yalnız üst uçtan yapıldığı doğrusal yapı. | 6 · Yığın Nedir? |
| stack frame (activation record) | çerçeveBir çağrının parametrelerini, yerel değişkenlerini ve dönüş adresini tutan kayıt; sunumlarda “yığın çerçevesi” biçimiyle geçer. | 1 · swap() Adım Adım |
| stack overflow | yığın taşmasıÇağrı yığınının ayrılan belleği aşması; çoğunlukla çok derin ya da sonsuz özyinelemede olur. | 3 · Özyineleme ve Döngü |
| string | dizgeC'de '\0' ile biten char dizisi. | 2 · Dizge = char Dizisi |
| struct | struct (yapı)Farklı tipteki alanları tek bir kayıtta toplayan C tipi. | 1 · C'de Soyutlama: Başlık Dosyası |
| subgraph | alt çizgeDüğümleri ve kenarları bir çizgenin düğüm ve kenarlarının alt kümesi olan çizge. | 15 · Komşu ve Alt Çizge |
| subset | alt kümeBir kümenin öğelerinden bazılarının oluşturduğu küme; n öğenin 2ⁿ alt kümesi vardır. | 3 · Alt Küme Üretimi Adım Adım |
| subtree | alt ağaçBir düğüm ve onun bütün torunlarından oluşan ağaç. | 9 · Ödevler |
| successor | ardılKök ortada sırada bir düğümden hemen sonra gelen düğüm; silmede ve kılavuzlu ağaçlarda kullanılır. | 12 · Perlis ve Thornton |
| swap | takasİki değişkenin değerlerini yer değiştirme. | 1 · SWAP: Makro ve Fonksiyon |
| system life cycle | sistem yaşam döngüsüGereksinim, çözümleme, tasarım, kodlama ve doğrulama aşamalarından oluşan geliştirme süreci. | 1 · Sistem Yaşam Döngüsü |
| tagged union | etiketli unionHangi alanın geçerli olduğunu bir enum etiketiyle tutan yapı. | 2 · union ve Hizalama |
| tail (of a generalized list) | kuyrukGenelleştirilmiş listede ilk öğe çıkarıldıktan sonra kalan liste. | 9 · Genelleştirilmiş Liste |
| tail recursion | kuyruk özyinelemesiÖzyinelemeli çağrının fonksiyonun son işlemi olduğu özyineleme; döngüye kolayca çevrilir. | 3 · Kuyruk Özyinelemesi |
| thread | kılavuzKılavuzlu ağaçta boş çocuk yerine öncel ya da ardılı gösteren işaretçi. | 10 · Düğüm Sayısı İlişkileri |
| threaded binary tree | kılavuzlu ikili ağaçBoş işaretçileri kök ortada öncel ve ardılı gösteren ikili ağaç. | 10 · Düğüm Sayısı İlişkileri |
| time complexity | zaman karmaşıklığıBir programın girdi boyutuna bağlı olarak çalıştırdığı adım sayısı. | 1 · Zaman Karmaşıklığı |
| tombstone | silindi işaretiAçık adreslemede silinen kovaya konan, aramanın orada durmamasını sağlayan işaret. | 14 · Açık adreslemede silme |
| top | üstYığında son eklenen öğenin bulunduğu uç. | 6 · Yığın Nedir? |
| top-down | yukarıdan aşağıProblemi önce bütün olarak ele alıp giderek küçük parçalara bölen tasarım yaklaşımı. | 1 · Sistem Yaşam Döngüsü |
| topological order | topolojik sıraHer kenarın başının sonundan önce geldiği düğüm sırası. | 15 · Nerelerde Kullanılır? |
| tortoise and hare | tavşan ve kaplumbağaBiri bir, öteki iki adım ilerleyen iki işaretçiyle döngü bulan Floyd yöntemi. | 4 · Döngü Tespiti: Floyd |
| Towers of Hanoi | Hanoi kuleleriDiskleri üç çubuk arasında kurallara uyarak taşıma problemi; 2ⁿ − 1 hamle gerekir. | 3 · Hanoi Kuleleri |
| transpose | transpozMatrisin satırlarıyla sütunlarının yer değiştirmiş hâli. | 2 · Ödevler: Matris Çarpımı |
| traversal | gezinmeBir yapının bütün öğelerine belirli bir sırayla birer kez uğrama. | 2 · sinif_ort() Adım Adım |
| tree | ağaçBir kökten başlayıp alt ağaçlara ayrılan, döngü içermeyen hiyerarşik yapı. | 1 · Çözümleme: İki Yol |
| triple | üçlüSeyrek matriste sıfır olmayan bir öğeyi tutan (satır, sütun, değer) kaydı. | 5 · Üçlü Tablo ve Bellek |
| typedef | typedef (tip adı)Var olan bir tipe yeni bir ad veren C bildirimi. | 1 · C'de Soyutlama: Başlık Dosyası |
| underflow | alt taşmaBoş bir yapıdan öğe çıkarılmak istenmesi. | 6 · Taşma ve Alt Taşma |
| undirected graph | yönsüz çizgeKenarlarının yönü olmayan çizge. | 15 · Tanım: Çizge |
| undo | geri alYapılan son işlemleri ters sırayla geri alma; yığınla gerçeklenir. | 6 · Nerelerde Kullanılır? |
| union | birleşimİki kümeyi tek kümede toplama işlemi. | 16 · Ayrık kümeler |
| union by rank | rütbeye göre birleştirmeBirleşimde ağaç ağırlığı yerine yükseklik sınırını (rütbe) kullanma. | 16 · Alıştırmalar |
| union (C) | union (birlik)Bütün alanları aynı bellek bölgesini paylaşan C tipi; aynı anda tek alan geçerlidir. | 2 · union ve Hizalama |
| union-find | union-findBirleşim ve küme bulma işlemlerini destekleyen ayrık küme yapısı. | 16 · Ayrık kümeler |
| up-heap | up-heap (yukarı süzme)Eklenen öğenin ebeveyniyle yer değiştirerek uygun yere çıkması. | 13 · Ekleme: fikir |
| vertex | düğümÇizgenin bir öğesi; ağaçtaki node ile aynı karşılık kullanılır. | 15 · Tanım: Çizge |
| void pointer (void *) | void işaretçiTipi belirtilmemiş işaretçi; qsort gibi genel yordamlarda her tipe dönüştürülür. | 20 · qsort Kullanımı |
| weighted graph (network) | ağırlıklı çizgeKenarlarına maliyet ya da uzunluk atanmış çizge. | 15 · Ağırlıklı Çizge Gösterimi |
| weighting rule | ağırlıklı kuralBirleşimde az düğümlü ağacı çok düğümlü ağacın altına bağlama; boyuta göre birleştirme (union by size) de denir. | 16 · Ağırlıklı kural |
| worst case | en kötü durumAynı boyuttaki girdiler arasında en çok adım gerektiren girdi için süre. | 1 · En İyi, Ortalama, En Kötü |
Aramaya uyan terim yok.
Sercan KÜLCÜ, Tüm hakları saklıdır.