İnternet
Çoktan Seçmeli · Ağların Temeli
Soru 1: İnternet mi, Web mi?
İnternet ile Web arasındaki ilişkiyi en doğru anlatan ifade hangisidir?
B: İnternet TCP/IP ile birbirine bağlanan ağlar ağıdır (ARPANET 1969). Web ise 1991’de bu altyapı üzerinde başlayan bir hizmettir. E-posta (SMTP/IMAP), dosya aktarımı ve oyunlar da internet üzerinde çalışır ama Web’in parçası değildir.
Çoktan Seçmeli · Ağların Temeli
Soru 2: Hangi Wi-Fi Bandı?
Modem salonda, bilgisayar ise iki duvar arkadaki yatak odasında. Bağlantı sık kopuyor. Hangi bant seçimi ve gerekçesi en uygundur?
C: Frekans yükseldikçe hız potansiyeli artar, menzil ve duvar geçişi azalır. Uzak odada 2,4 GHz daha kararlıdır. 6 GHz tam tersine engellerden en çok etkilenen banttır (A yanlış).
Çıktı Sorusu · Ağların Temeli
Soru 3: İndirme Süresi
En iyi durumda (hat tam hızda, ek yük yok) indirme süreleri kaç saniyedir?
(a) 80 Mbit/s hatta 1,2 GB’lık dosya
(b) 20 Mbit/s hatta 1 GB’lık dosya
1 GB = 1000 MB, 1 bayt = 8 bit alın.
Cevabı göster
(a) 120 s · (b) 400 s
- Hat hızı bit, dosya boyutu bayt ile verilir: önce aynı birime çevrilir.
- (a) 1,2 GB = 1200 MB = 1200 × 8 = 9600 Mbit; 9600 ÷ 80 = 120 s.
- (b) 1 GB = 8000 Mbit; 8000 ÷ 20 = 400 s.
- Sık hata: 8 ile çarpmayı unutmak (a için 15 s bulunur).
Çoktan Seçmeli · Ağların Temeli
Soru 4: Bant Genişliği mi, Gecikme mi?
Görüntülü görüşme yapacak bir öğrencinin iki seçeneği var. A: 100 Mbit/s, gecikme ≈ 600 ms (uydu, GEO). B: 30 Mbit/s, gecikme ≈ 10 ms (fiber). Hangisi daha uygundur?
D: Görüntülü görüşme birkaç Mbit/s ile yetinir; ama 600 ms gecikmede konuşmalar üst üste biner. Büyük dosya indirmede ise bant genişliği belirleyicidir: 1 GB, A’da ≈ 80 s, B’de ≈ 267 s sürer.
Çoktan Seçmeli · Protokoller
Soru 5: Protokol Eşleştirme
Aşağıdaki protokol–görev eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?
C: SMTP e-posta gönderme (istemciden sunucuya ve sunucular arası aktarma) protokolüdür. Posta kutusundaki mesajı okumak için IMAP kullanılır; mesaj sunucuda kaldığı için telefon ve bilgisayarda aynı görünür.
Adım Adım Çalıştırma · Protokoller
Soru 6: Katman Katman Paket
Tarayıcı bir HTTP isteği gönderiyor. Her katmandan sonra paket nasıl görünür, alıcı tarafta ne olur?
Önce kendiniz tahmin edin, sonra › ile ilerleyin.
Uygulama katmanı “ne söyleneceğini” üretir: HTTP isteği.
TCP başlığı: port numarası ve sıra numarası. Kayıp parça yeniden istenebilir.
IP başlığı: kaynak ve hedef IP. Router’lar yalnızca buna bakarak yol seçer.
Çerçeve başlığı (MAC adresi) eklenir; bitler kabloya ya da radyo dalgasına verilir.
Alıcıda işlem tersine döner: başlıklar alttan üste doğru çıkarılır.
Hedef IP bu sunucuysa IP başlığı okunup çıkarılır.
TCP sıra numarasına göre parçaları dizer, port numarasına göre doğru uygulamayı bulur.
Web sunucusu, tarayıcının ürettiği isteğin aynısını alır.
GÖNDEREN (tarayıcı) Uygulama: HTTP isteği (veri) üret Taşıma : TCP başlığı ekle İnternet: IP başlığı ekle Bağlantı: Eth başlığı ekle, gönder ALICI (sunucu) Bağlantı: Eth başlığını çıkar İnternet: IP başlığını çıkar Taşıma : TCP başlığını çıkar Uygulama: veriyi web sunucusuna ver
Adım Adım Çalıştırma · Protokoller
Soru 7: Paketler Sırasız Gelirse
“BİLGİSAYAR AĞI” mesajı 4 pakete bölünüp TCP ile gönderiliyor. Paketler #3, #1, #4 sırasıyla geliyor, #2 yolda kayboluyor. Alıcı ne yapar?
Önce kendiniz tahmin edin, sonra › ile ilerleyin.
Mesaj tek parça gönderilmez; 4 parçaya bölünür.
Her paket kendi başlığıyla bağımsız yolculuk eder; router’lar her paket için o anki uygun yolu seçer.
İlk gelen #3. Sıra numarası sayesinde yeri bellidir.
#1 ve #4 de geldi. Paketler sırasız gelebilir.
TCP eksik sıra numarasını fark eder ve #2’yi yeniden ister.
#2 yeniden gönderilir ve bu kez gelir.
Sıra numarasına göre dizilir: BİLG + İSAY + AR A + ĞI = “BİLGİSAYAR AĞI”.
mesajı 4 pakete böl (#1..#4) her pakete başlık ekle: sıra no, kaynak, hedef paketleri gönder (yollar bağımsız) alıcı: gelen paketi arabelleğe koy eksik sıra no varsa yeniden iste hepsi gelince sıra no'ya göre diz mesajı birleştir, uygulamaya ver
Çoktan Seçmeli · Adresleme
Soru 8: Geçersiz IPv4 Adresi
Aşağıdakilerden hangisi geçerli bir IPv4 adresi değildir?
D: IPv4 adresi 32 bittir; noktayla ayrılan dört sayının her biri 8 bitlik bir sekizlidir ve 0–255 arasında olmalıdır. 256, 8 bite sığmaz (11111111 = 255).
Çıktı Sorusu · Adresleme
Soru 9: İkilikten Noktalı Onluğa
İkilik olarak verilen IPv4 adresini noktalı onluk gösterimle yazın.
00001010.00000000.01000001.11111110
Cevabı göster
Adres: 10.0.65.254
- Her sekizli ayrı çevrilir; ağırlıklar 128 64 32 16 8 4 2 1.
- 00001010 = 8 + 2 = 10
- 00000000 = 0
- 01000001 = 64 + 1 = 65
- 11111110 = 255 − 1 = 254
Adım Adım Çalıştırma · Adresleme
Soru 10: Onluktan İkiliğe: 200
172.16.5.200 adresinin son sekizlisi ağırlıkları büyükten küçüğe deneyerek ikiliğe çevriliyor. Her adımda sayi ve bitler ne olur?
Önce kendiniz tahmin edin, sonra › ile ilerleyin.
Başlangıç: henüz bit yazılmadı.
200 ≥ 128 → “1”, 200 − 128 = 72.
72 ≥ 64 → “1”, 72 − 64 = 8.
8 < 32 → “0”, sayı değişmez.
8 < 16 → “0”.
8 ≥ 8 → “1”, 8 − 8 = 0. Eşitlik de “büyük eşit”tir.
0 < 4 → “0”.
0 < 2 → “0”.
0 < 1 → “0”. 8 ağırlık bitti.
Kontrol: 128 + 64 + 8 = 200 ✓.
sayi = 200
bitler = ""
her agirlik için 128,64,...,1
eğer sayi >= agirlik ise
bitler = bitler + "1"
sayi = sayi - agirlik
aksi halde
bitler = bitler + "0"
yaz(bitler)Çıktı Sorusu · Adresleme
Soru 11: Aynı /24 Ağında mı?
Bir bilgisayarın adresi 192.168.1.25/24. İlk 24 bit ağ kısmı, son 8 bit cihaz kısmıdır. (a) Aşağıdakilerden hangileri aynı ağdadır? (b) Cihaz kısmı kaç farklı değer alabilir?
192.168.1.200 192.168.2.25 192.168.1.1 10.168.1.25
Cevabı göster
(a) Aynı ağda: 192.168.1.200 ve 192.168.1.1.
- Ağ kısmı 192.168.1 olmalıdır. 192.168.2.25 ve 10.168.1.25 farklı ağdadır; son sekizli aynı olsa da önemli olan ağ kısmıdır.
- (b) 8 bit → 28 = 256 değer (0–255).
Adım Adım Çalıştırma · Adresleme
Soru 12: NAT ile Yerel ve Genel IP
Evdeki telefon (192.168.1.11) bir web sunucusuna (198.51.100.20:443) bağlanıyor. Router’ın genel IP’si 203.0.113.7. Paketin adresleri her adımda nasıl değişir?
Önce kendiniz tahmin edin, sonra › ile ilerleyin.
Kaynak, telefonun yerel (özel) adresidir; bu adres internette yönlendirilmez.
Router kaynak adresi ve portu kendi genel adresiyle değiştirir (NAPT).
Yanıtın kime ait olduğunu sonra bulabilmek için eşleme tabloya yazılır.
Sunucu yalnızca 203.0.113.7’yi görür; yanıtı oraya gönderir.
Router hedef port 61005’e bakar: eşleme telefona aittir.
Hedef, yerel adres ve porta geri çevrilir.
Evdeki tüm cihazlar dışarıdan tek bir adres (203.0.113.7) gibi görünür.
telefon: paketi gönderir router: kaynağı genel IP:port yapar router: eşlemeyi NAT tablosuna yazar sunucu: yanıtı görülen adrese yollar router: NAT tablosunda eşlemeyi bulur router: hedefi yerel adrese çevirir telefon: yanıtı alır
Adım Adım Çalıştırma · Adresleme
Soru 13: DNS Çözümlemesi
Kullanıcı ilk kez www.kampus.edu.tr adresini açıyor; hiçbir önbellekte kayıt yok. Sorgu hangi sırayla ilerler? (Doğru IP: 198.51.100.44)
Önce kendiniz tahmin edin, sonra › ile ilerleyin.
Önce yerel önbelleklere bakılır: kayıt yok.
Soru, ağ ayarlarındaki DNS çözümleyicisine gider.
Kök sunucu adı bilmez ama .tr sunucularını gösterir.
.tr sunucusu da tam adresi bilmez; yetkili sunucuyu gösterir.
Yetkili sunucu kaydı bilir ve yanıtlar.
Çözümleyici yanıtı TTL süresince saklar; sonraki soru hemen yanıtlanır.
IP tarayıcıya iletilir.
Tarayıcı artık IP’yi bildiği için web sunucusuna bağlanır. Ad sağdan sola, genelden özele çözüldü.
tarayıcı ve İS önbelleğine bak çözümleyiciye (ISS DNS) sor çözümleyici → kök sunucu çözümleyici → .tr sunucusu çözümleyici → yetkili sunucu yanıtı önbelleğe al (TTL) IP'yi tarayıcıya ilet tarayıcı sunucuya bağlanır
Çoktan Seçmeli · Adresleme
Soru 14: DNS Önbelleği ve TTL
Ali 10 dakika önce www.kampus.edu.tr adresini açtı; kaydın TTL’si 1 saat. Aynı ISS çözümleyicisini kullanan Ayşe şimdi aynı adresi açıyor (kendi cihazının önbelleği boş). Ne olur?
A: Çözümleyici yanıtı TTL süresince önbelleğinde tutar ve aynı adı soran herkese oradan yanıt verir. TTL dolduktan sonra kayıt silinir ve sorgu yeniden kökten başlar. TTL bir bekleme süresi değil, saklama süresidir (D yanlış).
Çıktı Sorusu · Adresleme
Soru 15: URL’nin Parçaları
Aşağıdaki URL’yi protokol, alan adı, yol, sorgu ve parça olarak ayırın. Hangi parça sunucuya gönderilmez? Hangi porta bağlanılır?
https://kutuphane.ornek.edu.tr/ara?kitap=java&sayfa=3#sonuclar
Cevabı göster
- Protokol:
https(şifreli HTTP) → varsayılan port 443 - Alan adı:
kutuphane.ornek.edu.tr(DNS ile IP’ye çevrilir) - Yol:
/ara· Sorgu:?kitap=java&sayfa=3(iki ad=değer çifti) - Parça:
#sonuclar→ sunucuya gönderilmez; tarayıcı sayfada o bölüme kayar.
Çıktı Sorusu · Adresleme
Soru 16: Paket Hangi Porta Gider?
Sunucu 203.0.113.10 adresinde. Her işlemde paket hangi porta gider?
(a) http://203.0.113.10/ (b) https://203.0.113.10/ (c) http://203.0.113.10:8080/test (d) ssh ali@203.0.113.10 (e) bu sunucuya DNS sorgusu
Cevabı göster
(a) 80 · (b) 443 · (c) 8080 · (d) 22 · (e) 53
- IP bir bina, port o binadaki daire gibidir: IP bilgisayarı, port hizmeti seçer.
- URL’de port yazılmazsa protokolün varsayılanı kullanılır; (c)’de yazılan 8080 varsayılanın yerine geçer.
Çoktan Seçmeli · Adresleme
Soru 17: Adres Çubuğundaki Kilit
Tarayıcı bir sitede “bağlantı güvenli” (kilit) göstergesi gösteriyor. Bu gösterge neyi garanti eder?
C: HTTPS yoldaki dinlemeye karşı veriyi şifreler; sertifika denetimi gerçekten o alan adıyla konuşulduğunu doğrular. Oltalama siteleri de kendi alan adları için sertifika alıp HTTPS kullanabilir; bu yüzden kilit, sitenin güvenilir olduğu anlamına gelmez.
Çoktan Seçmeli · Adresleme
Soru 18: HTTPS’te Hangi Şifreleme?
HTTPS bağlantısında sayfa, form ve parola gibi asıl veri hangi yöntemle şifrelenir?
B: Asimetrik yöntem yavaştır; yalnızca oturum anahtarı K’nin güvenle anlaşılması için kullanılır. Ardından veri iki yönde hızlı simetrik şifrelemeyle (K) akar. Özet (hash) geri çözülemez; şifrelemenin yerine geçmez (C yanlış).
Adım Adım Çalıştırma · Web
Soru 19: Bir Web İsteğinin Yolculuğu
Kullanıcı https://www.ornek.edu.tr/duyurular yazıp Enter’a basıyor. Adımları izleyin; sunucu yanıtları çıktıda birikiyor.
Önce kendiniz tahmin edin, sonra › ile ilerleyin.
Tarayıcı URL’yi ayırır: https → port 443.
DNS çözümlemesi alan adının IP adresini verir.
Önce TCP bağlantısı, sonra TLS ile şifreleme anahtarı anlaşması.
Şifreli kanal üzerinden HTTP isteği: “/duyurular kaynağını ver”.
Sunucu dosyayı okur veya veritabanından duyuruları çekip HTML üretir.
200 OK: başarılı. Kaynak bulunamasaydı 404 dönerdi.
HTML okunurken gereken CSS, JavaScript ve resimler ayrı isteklerle alınır.
HTML yapı, CSS görünüm, JavaScript davranış: birleşip ekrana çizilir.
URL'yi parçalarına ayır DNS: alan adının IP'sini sor TCP bağlantısı kur + TLS anlaşması GET /duyurular gönder sunucu sayfayı hazırlar yanıt: durum kodu + HTML CSS, JS, resimleri ayrı iste sayfayı ekrana çiz
Çıktı Sorusu · Web
Soru 20: Ters İndeksle Arama
Bir arama motoru üç sayfayı taramış. Ters indeksi kurun ve sorguların sonucunu bulun (sorgu sözcüklerinin hepsi geçmeli; - hariç tutar).
S1: "ağ güvenliği parola" S2: "ağ kablosu fiyat" S3: "parola yöneticisi güvenliği" (a) ağ güvenliği (b) parola (c) ağ -kablosu (d) kablosu parola
Cevabı göster
(a) {S1,S2} ∩ {S1,S3} = S1 · (b) S1, S3 · (c) {S1,S2} − {S2} = S1 · (d) {S2} ∩ {S1,S3} = sonuç yok
Sorgu sırasında Web gezilmez; sözcüklerin sayfa listeleri kesiştirilir. Sonra sonuçlar ilgi, güncellik, bağlantılar gibi ölçütlerle sıralanır.
Çoktan Seçmeli · Web
Soru 21: Etkili Arama İfadesi
Yalnızca gov.tr uzantılı sitelerdeki, “burs” sözcüğünü içeren PDF belgeleri bulmak istiyorsunuz. Hangi sorgu uygundur?
A: site: aramayı belirli alanla, filetype: belge biçimiyle sınırlar. B bu üç sözcüğü yan yana geçen tam ifadeyi arar; C istenenleri hariç tutar; D operatörleri karıştırmıştır.
Çıktı Sorusu · Web
Soru 22: Kime, Bilgi, Gizli
Ali bir e-postayı şöyle gönderiyor: Kime: Ayşe · Bilgi (Cc): Mehmet · Gizli (Bcc): Zeynep.
(a) Ayşe alıcı listesinde kimleri görür?
(b) Mehmet “Tümünü yanıtla” derse yanıt kimlere gider?
(c) Zeynep’in aldığından kimin haberi vardır?
Cevabı göster
- (a) Ayşe ve Mehmet. Gizli (Bcc) alıcılar diğer alıcılara görünmez.
- (b) Ali ve Ayşe. Zeynep listede görünmediği için yanıt ona gitmez.
- (c) Yalnızca Ali (ve Zeynep’in kendisi).
Çoktan Seçmeli · Güvenlik
Soru 23: Güvenliğin Üç Hedefi
Bir saldırgan öğrenci bilgi sistemine sızıp bir öğrencinin vize notunu 45’ten 85’e çeviriyor. Bilgi güvenliğinin (CIA) öncelikle hangi hedefi ihlal edilmiştir?
B: Bütünlük, bilginin izinsiz değiştirilmemesidir; korumak için özet (hash) ve imza kullanılır. Notun yalnızca okunması gizlilik, sistemin çökertilmesi ise erişilebilirlik ihlali olurdu.
Çıktı Sorusu · Güvenlik
Soru 24: Parola Uzunluğu
Saldırgan saniyede 10 milyar (1010) deneme yapabiliyor. En kötü durumda tüm olasılıkları denemesi ne kadar sürer?
(a) 8 küçük harf (26 sembol)
(b) 8 karakter, harf+rakam+sembol (94 sembol)
(c) 12 küçük harf (26 sembol)
Cevabı göster
- (a) 268 ÷ 1010 ≈ 21 saniye
- (b) 948 ÷ 1010 ≈ 6,1×105 s ≈ 7 gün
- (c) 2612 ÷ 1010 ≈ 9,5×106 s ≈ 110 gün
Her karakter olasılık sayısını çarpar: uzunluk, sembol eklemekten daha etkilidir. (Sözlükte olan parolalar ise çok daha hızlı tahmin edilir.)
Çıktı Sorusu · Güvenlik
Soru 25: Güvenlik Duvarı Kararları
Kurallar yukarıdan aşağı denenir; ilk eşleşen kural uygulanır. Yönetici IP’si 192.0.2.50. Gelen her bağlantı için karar nedir?
1 Gelen 443 Herkes İzin ver 2 Gelen 22 Yönetici IP İzin ver 3 Gelen 23 Herkes Engelle 4 Gelen tümü Herkes Engelle (a) 85.1.2.3 → 443 (b) 192.0.2.50 → 22 (c) 85.1.2.3 → 22 (d) 85.1.2.3 → 23 (e) 85.1.2.3 → 80
Cevabı göster
| Eşleşen kural | Karar | |
|---|---|---|
| (a) | 1 | İzin |
| (b) | 2 | İzin |
| (c) | 4 (2’nin kaynağı tutmaz) | Engel |
| (d) | 3 | Engel |
| (e) | 4 (varsayılan ret) | Engel |
İyi uygulama: önce her şeyi engelle, yalnızca gerekli portlara izin ver. Telnet (23) şifresiz olduğu için kapatılır. Güvenlik duvarı, kullanıcının kendi indirdiği zararlı dosyayı tek başına durdurmaz.
Çoktan Seçmeli · Güvenlik
Soru 26: Oltalama İşareti Olmayan
Aşağıdakilerden hangisi bir e-postanın oltalama olduğuna dair bir işaret değildir?
D: Bağlantıya tıklamak yerine adresi kendiniz yazıp duyuruyu resmî sitede görmek, mesajı ayrı bir kanaldan doğrulamaktır; önerilen korunma yöntemidir. A çift uzantılı çalıştırılabilir dosya, B sahte alan adı, C aciliyet ve parola isteğidir.
Çoktan Seçmeli · Güvenlik
Soru 27: Çok Faktörlü mü?
Aşağıdaki giriş yöntemlerinden hangisi çok faktörlü doğrulama sayılmaz?
C: Parola ve güvenlik sorusu ikisi de “bilinen şey” faktörüdür; iki adım vardır ama tek faktör türü kullanılır. Diğerlerinde bilinen ya da vücuda ait bir şey ile sahip olunan bir şey (telefon, donanım anahtarı) birleşir.
Çoktan Seçmeli · Güvenlik
Soru 28: 3-2-1 Yedekleme
Elif tez dosyalarını dizüstünde tutuyor; ayrıca bilgisayara sürekli bağlı bir harici diske ve masasındaki bir USB belleğe kopyalıyor. 3-2-1 kuralına göre en önemli eksik nedir?
D: 3 kopya ve 2 farklı ortam (SSD, harici disk/USB) var; ama hepsi aynı odada. Yangın, hırsızlık ya da fidye yazılımı hepsini birden yok edebilir. Ayrıca sürekli bağlı disk fidye yazılımından etkilenebilir.