İnternet
Giriş
Öğrenme Çıktıları
İnternet, istemci, sunucu ve protokol ilişkisini açıklamak.
IP adresi, alan adı, DNS ve URL arasındaki farkı ayırt etmek.
Tarayıcı ve arama motorlarını etkili kullanmak.
Tehditleri tanımak ve güvenli kullanım alışkanlıkları geliştirmek.
Ağların Temeli
İnternet Nedir?
Bilgisayar ağı, cihazların veri ve kaynak paylaşmak için birbirine bağlanmasıdır. İnternet, farklı büyüklükteki ağları ortak kurallarla birleştiren küresel ağlar ağıdır.
Ağların Temeli
İnternetin Gelişimi
ARPANET üzerinde ilk bağlantılar kuruldu.
TCP/IP, ARPANET'in ortak iletişim protokolü oldu.
Tim Berners-Lee, Web'in temel bileşenlerini geliştirdi.
Mobil ağlar, fiber ve bulut hizmetleri küresel erişimi genişletti.
Ağların Temeli
Türkiye'de İnternet
Türkiye'nin ilk sürekli internet bağlantısı 12 Nisan 1993'te ODTÜ ile NSFNET arasında kuruldu.
64 Kbps bağlantı ile akademik erişim başladı.
ULAKNET akademik ağ altyapısını geliştirdi.
Fiber, mobil ve uydu bağlantıları farklı erişim seçenekleri sunuyor.
Ağların Temeli
İnternete Bağlanma
Yüksek kapasite ve düşük gecikme.
Telefon hattı üzerinden sabit bağlantı.
Baz istasyonları üzerinden taşınabilir erişim.
Kablo erişiminin zor olduğu alanlarda seçenek.
Ağların Temeli
İstemci, Sunucu ve Protokol
Hizmet isteyen cihaz veya program.
İstekleri karşılayan ve kaynak sunan sistem.
İletişimin biçimini ve sırasını belirleyen kurallar.
Ağların Temeli
Ağ Cihazları
Cihazın ağa bağlanmasını sağlar.
Yerel ağdaki çerçeveleri hedef cihaza iletir.
Farklı ağlar arasında paket yönlendirir.
Erişim hattındaki sinyali ağ verisine dönüştürür.
Kablosuz cihazları yerel ağa bağlar.
Ağ trafiğini kurallara göre denetler.
Ağların Temeli
Ağların Coğrafi Kapsamı
| Tür | Kapsam | Örnek |
|---|---|---|
| PAN | Kişisel alan | Telefon ve kulaklık |
| LAN | Oda, bina veya kampüs | Ofis ağı |
| MAN | Şehir ölçeği | Belediye ağı |
| WAN | Ülke veya kıta | Kurumun şubeleri |
Adresleme
İletişim Protokolleri
Paketlerin ağlar arasında adreslenmesi ve yönlendirilmesi.
Verinin sıralı ve güvenilir iletimi.
Düşük gecikmeli, bağlantısız iletim.
Alan adını IP adresine dönüştürme.
Web kaynaklarının aktarımı. HTTPS iletişimi şifreler.
E-posta gönderme ve alma.
Adresleme
IP Adresi
IP adresi, bir ağ arabirimini tanımlar ve paketlerin hedefe yönlendirilmesini sağlar.
32 bittir. Dört onluk sayı ile yazılır.
192.168.1.25128 bittir. Daha geniş adres alanı sağlar.
2001:db8::25Adresleme
Alan Adı ve DNS
Alan adı insanlar için okunabilir bir addır. DNS, bu adı bağlantı kurulabilecek IP adresine çevirir.
Adresleme
Alan Adının Bölümleri
Alt alan adı veya sunucu adı.
Kurumun seçtiği alan adı.
Kuruluş türünü belirten uzantı.
Ülke kodlu üst düzey alan.
Adresleme
URL'nin Yapısı
https://www.ornek.edu.tr/duyurular?id=42#detay
| https | Protokol |
| www.ornek.edu.tr | Alan adı |
| /duyurular | Yol |
| ?id=42 | Sorgu parametresi |
| #detay | Sayfa içi bölüm |
Web
İnternet ve Web
Cihazları ve ağları birbirine bağlayan küresel altyapıdır.
İnternet üzerinde çalışan, bağlantılı belge ve uygulama hizmetidir.
E-posta, dosya aktarımı, görüntülü görüşme ve çevrim içi oyun da interneti kullanır.
Web
HTML ve Web Tarayıcısı
<h1>Merhaba</h1> <p>İlk web sayfam.</p>
- HTML, sayfanın yapısını tanımlar.
- CSS, görünümü düzenler.
- JavaScript, etkileşim ve davranış ekler.
- Tarayıcı bu kaynakları yorumlayıp ekranda gösterir.
Web
Arama Motoru Nasıl Çalışır?
- Web robotları bağlantıları izleyerek sayfaları keşfeder.
- İçerik arama indeksine kaydedilir.
- Kullanıcının sorgusuyla ilgili sonuçlar çeşitli ölçütlerle sıralanır.
Web
Etkili Arama
| Yöntem | Örnek | Amaç |
|---|---|---|
| Tam ifade | "hesaplamalı düşünme" | Sözcükleri birlikte ara |
| Hariç tutma | java -kahve | İstenmeyen anlamı çıkar |
| Site sınırı | site:gov.tr burs | Belirli alanlarda ara |
| Dosya türü | filetype:pdf ağ güvenliği | Belge biçimini sınırla |
Dijital Hizmetler
Çevrim İçi Hizmetler
E-Devlet, sağlık, vergi ve eğitim hizmetleri.
Sosyal ağlar, mesajlaşma ve topluluk platformları.
Video, müzik ve dijital yayın hizmetleri.
Mağazalar, pazar yerleri ve ödeme sistemleri.
Dosya saklama, ortak çalışma ve uygulamalar.
Metin, görüntü ve karar desteği sunan araçlar.
Dijital Hizmetler
Elektronik Ticaret
İşletmeden tüketiciye satış.
İşletmeler arası ticaret.
Tüketiciler arası satış.
Bireyin işletmeye ürün veya hizmet sunması.
Dijital Hizmetler
E-Posta Adresi
Posta kutusunu tanımlar.
Kullanıcı ile alan adını ayırır.
Posta hizmetini yöneten kurumu gösterir.
Dijital Hizmetler
E-Posta Bileşenleri
Mesajın asıl alıcısı.
Mesajı bilgi amacıyla alan kişiler.
Diğer alıcıların göremediği alıcılar.
Mesajın kısa ve açıklayıcı başlığı.
Mesajla gönderilen dosya.
Mesaja cevap verme veya başkasına iletme.
Güvenlik
Bilgi Güvenliğinin Üç Hedefi
Bilgiye yalnızca yetkili kişilerin erişmesi.
Bilginin izinsiz veya yanlış biçimde değiştirilmemesi.
Yetkili kullanıcıların bilgiye gerektiğinde ulaşabilmesi.
Güvenlik
Kişisel Veri ve Dijital Ayak İzi
Kimliği belirli veya belirlenebilir kişiyle ilgili bilgi.
Çevrim içi etkinliklerin bıraktığı kayıtlar.
Bilginin kimlerle, hangi amaçla ve ne kadar süre paylaşıldığını denetleme.
Güvenlik
Kötü Amaçlı Yazılımlar
| Tür | Temel davranış |
|---|---|
| Virüs | Dosyalara bulaşarak kullanıcı eylemiyle yayılır. |
| Solucan | Ağ üzerinden kendi kendine yayılabilir. |
| Truva atı | Yararlı görünerek zararlı işlev gizler. |
| Fidye yazılımı | Dosyaları erişilemez hale getirip ödeme ister. |
| Casus yazılım | Kullanıcı etkinliklerini gizlice izler. |
Güvenlik
Sosyal Mühendislik ve Oltalama
- Gönderen adresini ve alan adını dikkatle kontrol edin.
- Bağlantıyı açmadan önce hedef adresi inceleyin.
- Şifre, kart bilgisi veya doğrulama kodunu mesajla paylaşmayın.
- Şüpheli isteği ayrı bir kanaldan doğrulayın.
Güvenlik
Güvenli Kullanım Alışkanlıkları
İşletim sistemi ve uygulamaları güncel tutun.
Her hesapta uzun ve benzersiz parola kullanın.
Parola çalınsa bile ikinci bir doğrulama katmanı sağlayın.
Önemli dosyaları ayrı ve güvenilir konumda yedekleyin.
Yazılımları güvenilir kaynaktan edinin.
Ortak ağlarda hassas işlemlerde dikkatli olun.
Özet
Bölüm Özeti
- İnternet, ortak protokollerle bağlanan ağların oluşturduğu küresel altyapıdır.
- IP adresi cihazı, alan adı insan tarafından okunabilir adı, URL ise belirli kaynağı tanımlar.
- Web, internet üzerinde çalışan hizmetlerden biridir.
- Arama teknikleri bilgiye erişimi hızlandırır; kaynak değerlendirmesi doğruluğu artırır.
- Güncelleme, benzersiz parola, çok faktörlü doğrulama ve yedekleme temel güvenlik önlemleridir.
Özet
Kontrol Soruları
- İnternet ile Web arasındaki fark nedir?
- DNS olmasaydı bir web sitesine nasıl erişirdik?
- Router ile switch hangi görevlerde ayrılır?
- Bir URL'nin protokol, alan adı ve yol bölümlerini gösterin.
- Oltalama mesajını fark etmek için hangi işaretlere bakarsınız?
- Güçlü hesap güvenliği için hangi üç önlemi birlikte kullanırsınız?
Özet
Kaynaklar
- Kaynak sunum: İnternet, Temel Bilgi Teknolojileri Kullanımı.
- Internet Society, A Brief History of the Internet.
- IETF, Internet Standards and RFC documents.
- W3C, Web Standards.
- NIST, Cybersecurity and Privacy guidance.
Son
← → veya boşluk ile gezinin · F: tam ekran · Home/End: ilk/son slayt