Bölüm 1.4: İnternet
Çoktan Seçmeli · Ağların Temeli
Soru 1: Hangi Wi-Fi Bandı?
Modem salonda, bilgisayar ise iki duvar arkadaki yatak odasında. Bağlantı sık kopuyor. Hangi bant seçimi ve gerekçesi en uygundur?
C: Frekans yükseldikçe hız potansiyeli artar, menzil ve duvar geçişi azalır. Uzak odada 2,4 GHz daha kararlıdır. 6 GHz tam tersine engellerden en çok etkilenen banttır (A yanlış).
Çıktı Sorusu · Ağların Temeli
Soru 2: İndirme Süresi
En iyi durumda (hat tam hızda, ek yük yok) indirme süreleri kaç saniyedir?
(a) 80 Mbit/s hatta 1,2 GB’lık dosya
(b) 20 Mbit/s hatta 1 GB’lık dosya
1 GB = 1000 MB, 1 bayt = 8 bit alın.
Cevabı göster
(a) 120 s · (b) 400 s
- Hat hızı bit, dosya boyutu bayt ile verilir: önce aynı birime çevrilir.
- (a) 1,2 GB = 1200 MB = 1200 × 8 = 9600 Mbit; 9600 ÷ 80 = 120 s.
- (b) 1 GB = 8000 Mbit; 8000 ÷ 20 = 400 s.
- Sık hata: 8 ile çarpmayı unutmak (a için 15 s bulunur).
Çoktan Seçmeli · Ağların Temeli
Soru 3: Bant Genişliği mi, Gecikme mi?
Görüntülü görüşme yapacak bir öğrencinin iki seçeneği var. A: 100 Mbit/s, gecikme ≈ 600 ms (uydu, GEO). B: 30 Mbit/s, gecikme ≈ 10 ms (fiber). Hangisi daha uygundur?
D: Görüntülü görüşme birkaç Mbit/s ile yetinir; ama 600 ms gecikmede konuşmalar üst üste biner. Büyük dosya indirmede ise bant genişliği belirleyicidir: 1 GB, A’da ≈ 80 s, B’de ≈ 267 s sürer.
Çoktan Seçmeli · Protokoller
Soru 4: Protokol Eşleştirme
Aşağıdaki protokol–görev eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?
A: SMTP e-posta gönderme (istemciden sunucuya ve sunucular arası aktarma) protokolüdür. Posta kutusundaki iletiyi okumak için IMAP kullanılır; ileti sunucuda kaldığı için telefon ve bilgisayarda aynı görünür.
Adım Adım Çalıştırma · Protokoller
Soru 5: Katman Katman Paket
Tarayıcı bir HTTP isteği gönderiyor. Her katmandan sonra paket nasıl görünür, alıcı tarafta ne olur?
Uygulama katmanı “ne söyleneceğini” üretir: HTTP isteği.
TCP başlığı: port numarası ve sıra numarası. Kayıp parça yeniden istenebilir.
IP başlığı: kaynak ve hedef IP. Yönlendiriciler yalnızca buna bakarak yol seçer.
Çerçeve başlığı (MAC adresi) eklenir; bitler kabloya ya da radyo dalgasına verilir.
Alıcıda işlem tersine döner: başlıklar alttan üste doğru çıkarılır.
Hedef IP bu sunucuysa IP başlığı okunup çıkarılır.
TCP sıra numarasına göre parçaları dizer, port numarasına göre doğru uygulamayı bulur.
Web sunucusu, tarayıcının ürettiği isteğin aynısını alır.
GÖNDEREN (tarayıcı) Uygulama: HTTP isteği (veri) üret Taşıma : TCP başlığı ekle İnternet: IP başlığı ekle Bağlantı: Eth başlığı ekle, gönder ALICI (sunucu) Bağlantı: Eth başlığını çıkar İnternet: IP başlığını çıkar Taşıma : TCP başlığını çıkar Uygulama: veriyi web sunucusuna ver
Adım Adım Çalıştırma · Protokoller
Soru 6: Paketler Sırasız Gelirse
“BİLGİSAYAR AĞI” iletisi 4 pakete bölünüp TCP ile gönderiliyor. Paketler #3, #1, #4 sırasıyla geliyor, #2 yolda kayboluyor. Alıcı ne yapar?
İleti tek parça gönderilmez; 4 parçaya bölünür.
Her paket kendi başlığıyla bağımsız yolculuk eder; yönlendiriciler her paket için o anki uygun yolu seçer.
İlk gelen #3. Sıra numarası sayesinde yeri bellidir.
#1 ve #4 de geldi. Paketler sırasız gelebilir.
Alıcı #2’yi istemez, onaylamaz: ACK’lerde hâlâ #2’yi beklediğini bildirir. Gönderen bunu fark edip #2’yi yeniden gönderir.
#2 yeniden gönderilir ve bu kez gelir.
Sıra numarasına göre dizilir: BİLG + İSAY + AR A + ĞI = “BİLGİSAYAR AĞI”.
iletiyi 4 pakete böl (#1..#4) her pakete başlık ekle: sıra no, kaynak, hedef paketleri gönder (yollar bağımsız) alıcı: gelen paketi tampona koy eksik parça onaylanmaz → yeniden gönderilir hepsi gelince sıra no'ya göre diz iletiyi birleştir, uygulamaya ver
Adım Adım Çalıştırma · Adresleme
Soru 7: Onluktan İkiliye: 200
172.16.5.200 adresinin son sekizlisi ağırlıkları büyükten küçüğe deneyerek ikiliye çevriliyor. Her adımda sayi ve bitler ne olur?
Başlangıç: henüz bit yazılmadı.
200 ≥ 128 → “1”, 200 − 128 = 72.
72 ≥ 64 → “1”, 72 − 64 = 8.
8 < 32 → “0”, sayı değişmez.
8 < 16 → “0”.
8 ≥ 8 → “1”, 8 − 8 = 0. Eşitlik de “büyük eşit”tir.
0 < 4 → “0”.
0 < 2 → “0”.
0 < 1 → “0”. 8 ağırlık bitti.
Kontrol: 128 + 64 + 8 = 200 ✓.
sayi = 200
bitler = ""
her agirlik için 128,64,...,1
eğer sayi >= agirlik ise
bitler = bitler + "1"
sayi = sayi - agirlik
aksi halde
bitler = bitler + "0"
yaz(bitler)Adım Adım Çalıştırma · Adresleme
Soru 8: NAT ile Yerel ve Genel IP
Evdeki telefon (192.168.1.11) bir web sunucusuna (198.51.100.20:443) bağlanıyor. Yönlendiricinin genel IP’si 203.0.113.7. Paketin adresleri her adımda nasıl değişir?
Kaynak, telefonun yerel (özel) adresidir; bu adres internette yönlendirilmez.
Yönlendirici kaynak adresi ve portu kendi genel adresiyle değiştirir (NAPT).
Yanıtın kime ait olduğunu sonra bulabilmek için eşleme tabloya yazılır.
Sunucu yalnızca 203.0.113.7’yi görür; yanıtı oraya gönderir.
Yönlendirici hedef port 61005’e bakar: eşleme telefona aittir.
Hedef, yerel adres ve porta geri çevrilir.
Evdeki tüm cihazlar dışarıdan tek bir adres (203.0.113.7) gibi görünür.
telefon: paketi gönderir yönlendirici: kaynağı genel IP:port yapar yönlendirici: eşlemeyi NAT tablosuna yazar sunucu: yanıtı görülen adrese yollar yönlendirici: NAT tablosunda eşlemeyi bulur yönlendirici: hedefi yerel adrese çevirir telefon: yanıtı alır
Adım Adım Çalıştırma · Adresleme
Soru 9: DNS Çözümlemesi
Kullanıcı ilk kez www.kampus.edu.tr adresini açıyor; hiçbir önbellekte kayıt yok. Sorgu hangi sırayla ilerler? (Doğru IP: 198.51.100.44)
Önce yerel önbelleklere bakılır: kayıt yok.
Soru, ağ ayarlarındaki DNS çözümleyicisine gider.
Kök sunucu adı bilmez ama .tr sunucularını gösterir.
.tr sunucusu da tam adresi bilmez; yetkili sunucuyu gösterir.
Yetkili sunucu kaydı bilir ve yanıtlar.
Çözümleyici yanıtı TTL süresince saklar; sonraki soru hemen yanıtlanır.
IP tarayıcıya iletilir.
Tarayıcı artık IP’yi bildiği için web sunucusuna bağlanır. Ad sağdan sola, genelden özele çözüldü.
tarayıcı ve İS önbelleğine bak çözümleyiciye (İSS DNS) sor çözümleyici → kök sunucu çözümleyici → .tr sunucusu çözümleyici → yetkili sunucu yanıtı önbelleğe al (TTL) IP'yi tarayıcıya ilet tarayıcı sunucuya bağlanır
Çıktı Sorusu · Adresleme
Soru 10: URL’nin Parçaları
Aşağıdaki URL’yi protokol, alan adı, yol, sorgu ve parça olarak ayırın. Hangi parça sunucuya gönderilmez? Hangi porta bağlanılır?
https://kutuphane.ornek.edu.tr/ara?kitap=java&sayfa=3#sonuclar
Cevabı göster
- Protokol:
https(şifreli HTTP) → varsayılan port 443 - Alan adı:
kutuphane.ornek.edu.tr(DNS ile IP’ye çevrilir) - Yol:
/ara· Sorgu:?kitap=java&sayfa=3(iki ad=değer çifti) - Parça:
#sonuclar→ sunucuya gönderilmez; tarayıcı sayfada o bölüme kayar.
Çoktan Seçmeli · Adresleme
Soru 11: Adres Çubuğundaki Kilit
Tarayıcı bir sitede “bağlantı güvenli” (kilit) göstergesi gösteriyor. Bu gösterge neyi garanti eder?
C: HTTPS yoldaki dinlemeye karşı veriyi şifreler; sertifika denetimi gerçekten o alan adıyla konuşulduğunu doğrular. Oltalama siteleri de kendi alan adları için sertifika alıp HTTPS kullanabilir; bu yüzden kilit, sitenin güvenilir olduğu anlamına gelmez.
Adım Adım Çalıştırma · Web
Soru 12: Bir Web İsteğinin Yolculuğu
Kullanıcı https://www.ornek.edu.tr/duyurular yazıp Enter’a basıyor. Adımları izleyin; sunucu yanıtları çıktıda birikiyor.
Tarayıcı URL’yi ayırır: https → port 443.
DNS çözümlemesi alan adının IP adresini verir.
Önce TCP bağlantısı, sonra TLS ile şifreleme anahtarı anlaşması.
Şifreli kanal üzerinden HTTP isteği: “/duyurular kaynağını ver”.
Sunucu dosyayı okur veya veri tabanından duyuruları çekip HTML üretir.
200 OK: başarılı. Kaynak bulunamasaydı 404 dönerdi.
HTML okunurken gereken CSS, JavaScript ve resimler ayrı isteklerle alınır.
HTML yapı, CSS görünüm, JavaScript davranış: birleşip ekrana çizilir.
URL'yi parçalarına ayır DNS: alan adının IP'sini sor TCP bağlantısı kur + TLS anlaşması GET /duyurular gönder sunucu sayfayı hazırlar yanıt: durum kodu + HTML CSS, JS, resimleri ayrı iste sayfayı ekrana çiz
Çıktı Sorusu · Web
Soru 13: Ters Dizinle Arama
Bir arama motoru üç sayfayı taramış. Ters dizini kurun ve sorguların sonucunu bulun (sorgu sözcüklerinin hepsi geçmeli; - hariç tutar).
S1: "ağ güvenliği parola" S2: "ağ kablosu fiyat" S3: "parola yöneticisi güvenliği" (a) ağ güvenliği (b) parola (c) ağ -kablosu (d) kablosu parola
Cevabı göster
(a) {S1,S2} ∩ {S1,S3} = S1 · (b) S1, S3 · (c) {S1,S2} − {S2} = S1 · (d) {S2} ∩ {S1,S3} = sonuç yok
Sorgu sırasında Web gezilmez; sözcüklerin sayfa listeleri kesiştirilir. Sonra sonuçlar ilgi, güncellik, bağlantılar gibi ölçütlerle sıralanır.
Çoktan Seçmeli · Web
Soru 14: Etkili Arama İfadesi
Yalnızca gov.tr uzantılı sitelerdeki, “burs” sözcüğünü içeren PDF belgeleri bulmak istiyorsunuz. Hangi sorgu uygundur?
A: site: aramayı belirli alanla, filetype: belge biçimiyle sınırlar. B bu üç sözcüğü yan yana geçen tam ifadeyi arar; C istenenleri hariç tutar; D operatörleri karıştırmıştır.
Çıktı Sorusu · Web
Soru 15: Kime, Bilgi, Gizli
Ali bir e-postayı şöyle gönderiyor: Kime: Ayşe · Bilgi (Cc): Mehmet · Gizli (Bcc): Zeynep.
(a) Ayşe alıcı listesinde kimleri görür?
(b) Mehmet “Tümünü yanıtla” derse yanıt kimlere gider?
(c) Zeynep’in aldığından kimin haberi vardır?
Cevabı göster
- (a) Ayşe ve Mehmet. Gizli (Bcc) alıcılar diğer alıcılara görünmez.
- (b) Ali ve Ayşe. Zeynep listede görünmediği için yanıt ona gitmez.
- (c) Yalnızca Ali (ve Zeynep’in kendisi).
Çoktan Seçmeli · Güvenlik
Soru 16: Güvenliğin Üç Hedefi
Bir saldırgan öğrenci bilgi sistemine sızıp bir öğrencinin vize notunu 45’ten 85’e çeviriyor. Bilgi güvenliğinin (CIA) öncelikle hangi hedefi ihlal edilmiştir?
B: Bütünlük, bilginin izinsiz değiştirilmemesidir; korumak için özet (hash) ve dijital imza kullanılır. Notun yalnızca okunması gizlilik, sistemin çökertilmesi ise erişilebilirlik ihlali olurdu.
Çıktı Sorusu · Güvenlik
Soru 17: Parola Uzunluğu
Saldırgan saniyede 10 milyar (1010) deneme yapabiliyor. En kötü durumda tüm olasılıkları denemesi ne kadar sürer?
(a) 8 küçük harf (26 simge)
(b) 8 karakter, harf+rakam+simge (94 simge)
(c) 12 küçük harf (26 simge)
Cevabı göster
- (a) 268 ÷ 1010 ≈ 21 saniye
- (b) 948 ÷ 1010 ≈ 6,1×105 s ≈ 7 gün
- (c) 2612 ÷ 1010 ≈ 9,5×106 s ≈ 110 gün
Her karakter olasılık sayısını çarpar: uzunluk, simge eklemekten daha etkilidir. (Sözlükte olan parolalar ise çok daha hızlı tahmin edilir.)
Çıktı Sorusu · Güvenlik
Soru 18: Güvenlik Duvarı Kararları
Kurallar yukarıdan aşağı denenir; ilk eşleşen kural uygulanır. Yönetici IP’si 192.0.2.50. Gelen her bağlantı için karar nedir?
1 Gelen 443 Herkes İzin ver 2 Gelen 22 Yönetici IP İzin ver 3 Gelen 23 Herkes Engelle 4 Gelen tümü Herkes Engelle (a) 203.0.113.25 → 443 (b) 192.0.2.50 → 22 (c) 203.0.113.25 → 22 (d) 203.0.113.25 → 23 (e) 203.0.113.25 → 80
Cevabı göster
| Eşleşen kural | Karar | |
|---|---|---|
| (a) | 1 | İzin |
| (b) | 2 | İzin |
| (c) | 4 (2’nin kaynağı tutmaz) | Engel |
| (d) | 3 | Engel |
| (e) | 4 (varsayılan ret) | Engel |
İyi uygulama: önce her şeyi engelle, yalnızca gerekli portlara izin ver. Telnet (23) şifresiz olduğu için kapatılır. Güvenlik duvarı, kullanıcının kendi indirdiği zararlı dosyayı tek başına durdurmaz.
Çoktan Seçmeli · Güvenlik
Soru 19: Oltalama İşareti Olmayan
Aşağıdakilerden hangisi bir e-postanın oltalama olduğuna dair bir işaret değildir?
D: Bağlantıya tıklamak yerine adresi kendiniz yazıp duyuruyu resmî sitede görmek, iletiyi ayrı bir kanaldan doğrulamaktır; önerilen korunma yöntemidir. A çift uzantılı çalıştırılabilir dosya, B sahte alan adı, C aciliyet ve parola isteğidir.
Çoktan Seçmeli · Güvenlik
Soru 20: 3-2-1 Yedekleme
Elif tez dosyalarını dizüstünde tutuyor; ayrıca bilgisayara sürekli bağlı bir harici diske ve masasındaki bir USB belleğe kopyalıyor. 3-2-1 kuralına göre en önemli eksik nedir?
B: 3 kopya ve 2 farklı ortam (SSD, harici disk/USB) var; ama hepsi aynı odada. Yangın, hırsızlık ya da fidye yazılımı hepsini birden yok edebilir. Ayrıca sürekli bağlı disk fidye yazılımından etkilenebilir.