Bölüm 1.2: Bilgisayar Donanımı
Çoktan Seçmeli · Donanım ve CPU
Soru 1: CPU Programı Nereden Çalıştırır?
SSD’de duran bir program çift tıklanarak açılıyor. CPU programın komutlarını nereden getirip yürütür?
B: CPU doğrudan SSD’den değil, RAM’den çalışır: SSD → RAM → önbellek → yazmaçlar. SSD kalıcı ama yavaştır (~0,1 ms), RAM geçici ama hızlıdır (~100 ns). UEFI yalnızca açılışta çalışan ürün yazılımıdır.
Çıktı Sorusu · Donanım ve CPU
Soru 2: Saat Hızı Hesabı
Saat hızı, saniyedeki tur sayısıdır (1 GHz = 10⁹ tur/s).
a) 4 GHz işlemcide bir tur kaç ns sürer?
b) 2,5 GHz işlemci 1 saniyede kaç tur atar?
c) Her komut 4 tur sürerse 3 GHz işlemci saniyede kaç komut yürütür?
Cevabı göster
a) 0,25 ns b) 2,5 milyar c) 750 milyon
- a) 1 ÷ (4 × 10⁹) s = 0,25 × 10⁻⁹ s = 0,25 ns. (3 GHz’de ≈ 0,33 ns.)
- b) 2,5 × 10⁹ = 2.500.000.000 tur.
- c) 3 × 10⁹ ÷ 4 = 750 × 10⁶ komut/s.
Performansı yalnızca GHz belirlemez: çekirdek sayısı, önbellek ve mimari de etkiler.
Çoktan Seçmeli · Donanım ve CPU
Soru 3: 8 Çekirdek = 8 Kat Hız mı?
Tek iş parçacıklı (işi bölünemeyen) bir program, 1 çekirdekli yerine aynı saat hızındaki 8 çekirdekli bir işlemcide çalıştırılıyor. Ne beklenir?
A: Çekirdek, bağımsız komut akışı yürütür; çok çekirdek ancak iş bölünebiliyorsa hızlandırır. “8 çekirdek = 8 kat hız” değildir. Aynı anda başka programlar çalışıyorsa bunlar diğer çekirdeklere dağılabilir.
Çıktı Sorusu · Donanım ve CPU
Soru 4: Çekirdeklere İş Dağıtma
Her biri tek çekirdekte 6 saniye süren birbirinden bağımsız işler var. İşler bölünemez, bir çekirdek aynı anda tek iş yapar. Toplam süre ne olur?
a) 4 iş, 1 çekirdek b) 4 iş, 4 çekirdek c) 5 iş, 4 çekirdek
Cevabı göster
a) 24 s b) 6 s c) 12 s
- a) İşler sırayla: 4 × 6 = 24 s. b) Dördü aynı anda: 6 s (4 kat hız).
- c) 4 iş ilk 6 s’de biter, 5. iş (E) bir çekirdeğin boşalmasını bekler: 12 s. Çekirdek eklemek her zaman orantılı hız getirmez.
Çoktan Seçmeli · Anakart ve Bellek
Soru 5: Bellek Hiyerarşisi
Bellek hiyerarşisiyle ilgili hangisi doğrudur?
D: 0,1 ms = 100.000 ns; 100.000 ÷ 100 = 1.000, ÷ 50 = 2.000. Üst katmanlar (yazmaç, önbellek) hızlı, küçük ve pahalıdır. RAM geçici, SSD/HDD kalıcıdır; HDD mekanik olduğu için SSD’den yaklaşık 100 kat yavaştır.
Adım Adım Çalıştırma · Anakart ve Bellek
Soru 6: Önbellekte İsabet ve Iska
Önbellek boş başlıyor. Iskada veri RAM’den ~80 ns’de getirilir ve komşusuyla birlikte (2000–2001 gibi çiftler) önbelleğe kopyalanır; isabet ~1 ns sürer. Toplam süre nedir?
CPU her adreste önce önbelleğe bakar.
2000 yok → ıska: RAM’den 80 ns. 2001 de birlikte gelir.
2001 önbellekte → isabet, 1 ns. Komşu adresi getirmek işe yaradı.
2000 tekrar istendi → isabet.
2002 yok → ıska, +80 ns; 2002–2003 kopyalanır.
2003 → isabet.
2002 → isabet.
Toplam 164 ns. Önbellek olmasaydı 6 × 80 = 480 ns sürerdi.
adresler ← 2000, 2001, 2000,
2002, 2003, 2002
süre ← 0
her adres a için:
eğer a önbellekte ise
süre ← süre + 1 ; isabet
değilse
süre ← süre + 80 ; ıska
a + komşusu → önbellek
yaz(süre)Çoktan Seçmeli · Anakart ve Bellek
Soru 7: Hızdan Yavaşa
Bellek hiyerarşisindeki katmanların erişim süresine göre en hızlıdan en yavaşa doğru sıralaması hangisidir?
D: Yazmaç < 1 ns, önbellek ~1–10 ns, RAM ~100 ns, SSD ~0,1 ms, HDD ~10 ms. Üst katmanlar daha hızlı, küçük ve pahalı; alt katmanlar daha yavaş ve büyüktür.
Çıktı Sorusu · Bağlantılar ve Güç
Soru 8: USB ile Kopyalama
2 GB’lık (2.000 MB) bir dosya en yüksek teorik hızlarla kopyalanıyor. Hız birimlerindeki küçük “b” bit, büyük “B” bayttır.
a) USB 2.0 (480 Mbit/s) ile kaç saniye sürer?
b) USB 3.2 Gen 1 (5 Gbit/s = 5.000 Mbit/s) ile kaç saniye sürer?
Cevabı göster
a) ≈ 33,3 s b) 3,2 s
- a) 480 ÷ 8 = 60 MB/s → 2.000 ÷ 60 ≈ 33,3 s.
- b) 5.000 ÷ 8 = 625 MB/s → 2.000 ÷ 625 = 3,2 s.
Gerçek hızlar disk ve kablo nedeniyle daha düşüktür. Konektör biçimi (A, C) ile sürüm (hız) ayrı şeylerdir.
Çoktan Seçmeli · Bağlantılar ve Güç
Soru 9: Her USB-C Aynı mı?
Bir dizüstünde iki USB-C portu var. Hangisi doğrudur?
C: USB-C bir konektör biçimidir; hızı USB sürümü (2.0, 3.2, USB4) belirler. Görüntü ve güç desteği de modele bağlıdır; port özelliklerine bakılmalıdır. Analog görüntü taşıyan eski bağlantı ise VGA’dır.
Çıktı Sorusu · Bağlantılar ve Güç
Soru 10: Ses Kaydının Boyutu
Ses kartının ADC’si mikrofon sinyalini saniyede 44.100 kez ölçüyor; her örnek 16 bit (2 bayt), kayıt stereo (2 kanal). 1 dakikalık sıkıştırılmamış kayıt kaç bayt tutar? Yaklaşık kaç MiB eder?
Cevabı göster
10.584.000 bayt ≈ 10,1 MiB
- Saniyede: 44.100 örnek × 2 bayt × 2 kanal = 176.400 bayt.
- 1 dakika: 176.400 × 60 = 10.584.000 bayt.
- ÷ 1.048.576 ≈ 10,09 MiB.
ADC analogdan dijitale çevirir; çalarken DAC sayıları yeniden hoparlörü süren sinyale dönüştürür.
Çıktı Sorusu · Bağlantılar ve Güç
Soru 11: Güç Kaynağı Seçimi
Bir sistemde CPU 105 W, ekran kartı 285 W, diğer bileşenler 60 W çekiyor. %30 güvenlik payı bırakılacak. Piyasadaki 450 / 550 / 650 / 750 W modellerden hangisi seçilir?
Cevabı göster
650 W
- Toplam: 105 + 285 + 60 = 450 W.
- Pay ile: 450 × 1,3 = 585 W → 585’ten büyük en küçük model 650 W.
- Sunumdaki örnek: 420 × 1,3 ≈ 546 W → 550 W.
Watt yanında verimlilik, bağlantılar (CPU 8-pin, GPU) ve koruma özellikleri de kontrol edilir.
Çoktan Seçmeli · Giriş ve Çıkış
Soru 12: Hem Giriş Hem Çıkış
Aşağıdaki aygıtlardan hangisi hem giriş hem çıkış birimidir?
D: Dokunmatik ekran dokunuşu alır (giriş) ve görüntüyü gösterir (çıkış). Ölçüt veri akışının yönüdür: tarayıcı ve mikrofon giriş, projektör çıkıştır. Mikrofonlu kulaklık, çok işlevli yazıcı, SSD ve ağ kartı da iki yönlüdür.
Adım Adım Çalıştırma · Giriş ve Çıkış
Soru 13: Klavye Kısayolları
Metin kutusunda “abc” yazılı, imleç metnin sonunda, panoda (kopyalanmış) “12” var. Sırayla aşağıdaki tuşlara basılıyor. Her tuştan sonra metin ne olur?
▏ imlecin yerini gösterir.
Ctrl + V panodakini imlecin yerine yapıştırır. Pano değişmez.
Backspace imlecin solundaki karakteri (2) siler.
Delete imlecin sağındaki karakteri siler; imleç sonda olduğu için hiçbir şey olmaz.
Yeniden yapıştırılır: “abc1” + “12”.
Ctrl + Z son işlemi (yapıştırmayı) geri alır. Sonuç: abc1.
; başlangıç: metin “abc”, imleç sonda ; pano: “12” Ctrl + V Backspace Delete Ctrl + V Ctrl + Z
Çıktı Sorusu · Giriş ve Çıkış
Soru 14: PPI ve Yenileme Hızı
a) 14 inç, 1920 × 1080 dizüstü ekranının PPI değeri kaçtır?
b) 32 inç, 3840 × 2160 monitörün PPI değeri kaçtır? Hangisi daha keskindir?
c) 240 Hz bir monitörde bir kare kaç ms ekranda kalır?
Cevabı göster
a) ≈ 157 PPI b) ≈ 138 PPI; dizüstü daha keskin c) ≈ 4,2 ms
- b) √(3840² + 2160²) ≈ 4406 ÷ 32 ≈ 137,7. Çözünürlük büyük olsa da ekran da büyük.
- c) 1.000 ÷ 240 ≈ 4,17 ms (60 Hz’de 16,7 ms). Yenileme hızı tepki süresiyle aynı şey değildir.
Çoktan Seçmeli · Giriş ve Çıkış
Soru 15: OLED’de Gerçek Siyah
OLED ekranlarda siyahın LCD’ye (IPS, VA, TN) göre “gerçekten siyah” görünmesinin nedeni nedir?
A: LCD’de arka ışık (LED) hep açıktır; sıvı kristal siyahta ışığı yalnızca engellemeye çalışır, biraz ışık sızar. IPS, VA ve TN birer LCD türüdür; fark sıvı kristallerin dizilişindedir.
Çoktan Seçmeli · Depolama
Soru 16: SSD’nin Özelliği
HDD ile karşılaştırıldığında SSD için hangisi doğrudur?
B: SSD’de denetleyici veriyi birden çok NAND flash yongasından paralel okur. A ve D HDD’yi tanımlar (kafa ize gider, sektörün dönmesi beklenir → milisaniyeler). Arşiv ve yüksek kapasite için HDD hâlâ daha ucuzdur.
Adım Adım Çalıştırma · Depolama
Soru 17: HDD Erişim Süresi
5400 dev/dk’lık bir HDD’de ortalama arama süresi 9 ms, aktarım hızı 100 MB/s’dir. 4 KB’lık bir sektörün ortalama erişim süresini adım adım hesaplayın (1 MB = 1000 KB).
Arama: kol, kafayı hedef ize götürür; mekanik hareket milisaniyeler sürer.
1 dakika = 60.000 ms; 60.000 ÷ 5400 ≈ 11,11 ms’de bir tam tur.
Dönme gecikmesi: sektör ortalama yarım tur uzaktadır.
4 KB = 0,004 MB; 0,004 ÷ 100 = 0,00004 s = 0,04 ms.
Toplam ≈ 14,6 ms; neredeyse tamamı mekanik bekleme. SSD (~0,1 ms) bu işi ~146 kat hızlı yapar.
Bu yüzden HDD’de çok sayıda küçük dosya yavaştır; 7200 dev/dk disk yarım turu ≈ 4,2 ms’de bekler.
rpm ← 5400 arama ← 9 ; ms tur ← 60000 / rpm ; ms dönme ← tur / 2 aktarım ← 4 KB / 100 MB/s toplam ← arama + dönme + aktarım
Çoktan Seçmeli · Uyumluluk
Soru 18: Bileşen Uyumluluğu
Bileşen uyumluluğuyla ilgili hangisi doğrudur?
C: PCIe yuvaları geriye uyumludur. A yanlıştır: DDR4 ve DDR5 fiziksel olarak farklıdır, birbirinin yuvasına takılmaz. M.2 bir biçimdir; yuva SATA, NVMe ya da ikisini destekleyebilir. Fiziksel (form faktörü) uyum da gerekir.