Microsoft PowerPoint

3.1PowerPoint ve çalışma alanı

Microsoft PowerPoint, Microsoft 365 paketindeki sunu programıdır. Word metin belgesi, Excel hesap tablosu üretir; PowerPoint ise sırayla ekrana gelen sayfalardan oluşan bir dosya üretir. Bu sayfaların her birine slayt denir. Not, Microsoft 365 PowerPoint'in Windows'taki Türkçe arayüzüne göre yazıldı. PowerPoint'in web, Mac ve mobil sürümlerinde menülerin yeri biraz farklı olabilir, ama kavramlar aynıdır.

3.1.1Sunu programı ne işe yarar?

Türkçede iki yakın sözcük ayrı anlamlarda kullanılır. Dosyanın kendisine sunu, onu izleyici önünde anlatma eylemine sunum denir. Örneğin “sunu dosyası 20 slayttan oluşuyor” ama “sunum 10 dakika sürdü” denir. Not boyunca bu ayrım korunur.

PowerPoint en çok canlı bir konuşmayı desteklemek için kullanılır. Ama kullanım alanları bununla sınırlı değildir (Tablo 3.1).

Bu kullanımların ortak noktası şudur: slayt, anlatılan şeyin yerini almaz; onu destekler. İyi bir sununun slaytlarında ana noktalar, sayılar ve görseller bulunur. Ayrıntı ise konuşmacının sözünde, konuşmacı notlarında ya da ayrı bir belgededir.

3.1.2Çalışma alanı

PowerPoint açılıp yeni bir sunu oluşturulduğunda ekranı beş ana bölge paylaşır (Şekil 3.1). En üstte şerit, solda slayt bölmesi, ortada slayt alanı, onun altında notlar bölmesi ve en altta durum çubuğu bulunur.

Bölgelerin görevleri Tablo 3.2'de özetlenir. Bunlardan ikisi özellikle önemlidir. Slayt bölmesi sununun bütününü yönetmek için, notlar bölmesi ise konuşmacının kendisi için kullanılır.

Slayt alanındaki kesikli kutularda “Başlık eklemek için tıklayın” gibi yazılar görünür. Bu kutulara yer tutucu denir ve gösteride görünmezler; yalnızca nereye ne yazılacağını gösterirler. Her kutunun türünü ve yerini slaydın düzeni belirler.

3.1.3Sunu görünümleri

Aynı sunu farklı işler için farklı biçimlerde gösterilebilir. PowerPoint bunlara görünüm der. Görünümler Görünüm sekmesinden ya da durum çubuğundaki düğmelerden seçilir. Görünüm değiştirmek dosyanın içeriğini değiştirmez; yalnızca ekranda nasıl gösterildiğini değiştirir.

Şekil 3.2, iki görünüm arasındaki farkı gösterir. Normal görünüm tek bir slayt üzerinde çalışmaya uygundur. Slayt Sıralayıcısı ise sununun bütününü gösterir: hangi bölümün kaç slayt tuttuğu, hangi slaytların birbirine benzediği ve akışın nerede koptuğu bu görünümde kolayca fark edilir.

3.2Sunum planı

Sunu hazırlamaya PowerPoint'i açarak başlamak yaygın bir alışkanlıktır. Oysa iyi bir sunumun en önemli kısmı, ilk slayt çizilmeden önce yapılan plandır. Plan üç soruya cevap verir: Bu sunum ne için yapılıyor? Kime yapılıyor? İzleyici salondan çıkarken aklında tek bir cümle kalacaksa bu hangi cümledir?

3.2.1Amaç, hedef kitle ve ana mesaj

Planın öğeleri sırasıyla şunlardır: amaç, hedef kitle, ana mesaj, kanıt ve örnek, akış ve kapanış. Amaç sununun neden yapıldığını söyler: bilgilendirmek, ikna etmek, bir karar aldırmak ya da öğretmek. Hedef kitle aynı konunun nasıl anlatılacağını belirler. Örneğin bir güneş paneli projesi, jüri üyesi öğretim elemanlarına teknik ayrıntıyla, lise öğrencilerine ise günlük hayattan örneklerle anlatılır.

Akış genellikle üç parçadan oluşur (Şekil 3.3). Giriş, konunun neden önemli olduğunu söyleyerek izleyicide bir beklenti kurar. Gövde, ana mesajı destekleyen birkaç fikri sırayla geliştirir; her fikrin yanında bir kanıt, bir sayı ya da bir örnek bulunur. Sonuç, ana mesajı yeniden ve açıkça söyler. Bu yapıdan üç pratik kural çıkar:

• Her slaydın tek ve açık bir amacı olur. Bir slaytta iki ayrı fikir varsa genellikle iki slayt gerekir.
• Slaytlar konuşmanın metin dökümü değildir. Konuşmacının söyleyeceği her cümle slayda yazılırsa izleyici dinlemeyi bırakıp okumaya başlar.
• Kapanış, yeni bilgi vermez; ana mesajı toplar. “Teşekkürler” slaydı tek başına bir kapanış değildir.

3.2.2Süreye göre slayt planı

Sunumlar çoğu zaman belirli bir süreye sığmak zorundadır. Bu yüzden slayt sayısı içerikten önce süreden hesaplanır. Deneyimle bulunmuş bir ölçü vardır: bir içerik slaydı ortalama 1–1,5 dakikalık konuşma taşır. Başlık slaytı, kaynak slaytı gibi üzerinde konuşulmayan slaytlar bu hesaba katılmaz.

Bulgular bölümünde dört dakikaya üç slayt düşer; bu bölümdeki slaytlarda grafik yorumlandığı için slayt başına süre biraz daha uzundur. Ölçü katı bir kural değil, bir uyarı eşiğidir. Asıl yararı, gerçekçi olmayan planları hemen yakalamasıdır. Örneğin 10 dakikaya 30 slayt hazırlanmışsa her slayda 600 ÷ 30 = 20 saniye düşer. Bu sürede bir grafik ancak gösterilir, açıklanamaz.

Bazı ayrıntılar soru gelirse gerekebilir: uzun bir sonuç tablosu ya da bir hesaplamanın ara adımları gibi. Bunlar sununun sonuna gizli slayt olarak eklenir. Gizli slaytlar normal gösteride atlanır, gerekince açılır.

3.2.3Anahat Görünümü

Planı slayta dökmenin en hızlı yolu Görünüm → Anahat Görünümü'dür. Bu görünümde sunu, girintili bir metin listesi gibi görünür. Her satırın bir düzeyi vardır. En üst düzeydeki satır bir slaydın başlığıdır; bir alt düzeydeki satır o slaydın maddesidir.

Anahattın asıl gücü şudur: düzey değiştikçe slayt sayısı da kendiliğinden değişir. Şekil 3.4, beş satırlık bir anahattın üç adımda nasıl biçimlendiğini gösterir. İşlemler Tablo 3.5'te sırayla izlenir.

Dördüncü adım dikkat ister. Başlık satırının sonunda Enter'a basılınca yeni satır başlıkla aynı düzeyde açılır; yani o an yeni ve boş bir slayt oluşur. Tab'a basılınca bu boş slayt bir önceki slaydın maddesine dönüşür ve slayt sayısı yeniden üçe iner. Anahatta slayt sayısını belirleyen tek şey, en üst düzeydeki satırların sayısıdır.

Anahat önce içerik, sonra tasarım ilkesini uygular. Başlık ve maddeler yazılırken yazı tipi, renk ya da resim düşünülmez. Akış oturduktan sonra slaytlara düzen ve tema uygulanır. Böylece tasarıma harcanan emek, sonradan silinecek slaytlara gitmez.

3.3Dosya ve slayt yönetimi

Plan hazır olunca sıra dosyaya ve slaytlara gelir. Bu bölüm sununun hangi biçimde kaydedileceğini, slaytların hangi kalıplarla oluşturulacağını ve uzun bir sunuda slaytların nasıl düzenli tutulacağını anlatır.

3.3.1Yeni sunu ve dosya biçimleri

Yeni bir sunu Dosya → Yeni ile boş olarak ya da bir şablondan başlatılır. Sunu kaydedilirken seçilen dosya biçimi, dosyanın başka bir bilgisayarda nasıl açılacağını belirler. Aynı içerik farklı biçimlerde çok farklı davranır (Şekil 3.5).

Kaydet ile Farklı Kaydet arasındaki fark da önemlidir. Kaydet, açık olan dosyanın üzerine yazar. Farklı Kaydet ise yeni bir dosya oluşturur; özgün dosya değişmeden kalır ve PowerPoint artık yeni dosya üzerinde çalışır. Bir sunuyu .ppsx ya da .pdf olarak kaydetmek, asıl .pptx dosyasını silmez ya da dönüştürmez.

3.3.2Slayt düzeni ve yer tutucu

Bir slayt boş bir sayfadan da başlatılabilir, ama PowerPoint bunun yerine hazır kalıplar sunar. Bu kalıplara düzen denir. Düzen, slaytta hangi kutuların bulunacağını ve bu kutuların nerede duracağını belirler.

Şekil 3.6, en sık kullanılan altı düzeni gösterir. Başlık Slaytı sununun açılışı içindir. Başlık ve İçerik, bir başlık ve madde listesi ya da tek bir grafik taşıyan sıradan slayttır. İki İçerik iki şeyi yan yana koyar; Karşılaştırma bunlara birer başlık da ekler. Yalnızca Başlık, altını serbestçe doldurmak için boş alan bırakır. Boş düzende hiç yer tutucu yoktur.

Bir slaydın düzeni Giriş → Düzen ile sonradan da değiştirilebilir. Bu durumda slayttaki metin kaybolmaz; yeni düzenin uygun yer tutucularına taşınır. Örneğin Başlık ve İçerik düzenindeki bir slayt İki İçerik'e çevrilirse maddeler sol kutuya geçer ve sağ kutu boş kalır.

Yer tutucu kullanmanın üç yararı vardır. Birincisi, başlıklar her slaytta aynı yerde ve aynı biçimde durur; izleyicinin gözü her slaytta başlığı aramaz. İkincisi, yer tutucudaki metin Anahat Görünümü'nde görünür; elle çizilmiş metin kutusundaki metin görünmez. Üçüncüsü, ekran okuyucular slayt başlığını yer tutucudan okur. Başlığı serbest metin kutusuna yazılmış bir slayt, ekran okuyucuya “başlıksız” görünür.

3.3.3Slayt ekleme, çoğaltma, taşıma ve gizleme

Slaytlarla ilgili temel işlemler slayt bölmesinde, küçük resimlere sağ tıklanarak ya da Giriş sekmesinden yapılır (Tablo 3.7).

Slayt numaraları slayda bağlı değildir; slaydın o anki sırasını gösterir. Bir slayt silinince ya da taşınınca arkasındaki bütün numaralar kayar. Gizli slayt ise numarasını korur, ama gösteride atlanır (Şekil 3.7).

3.3.4Bölümler

Kırk ya da elli slaytlık bir sunuda slayt bölmesi uzun bir şerit hâline gelir ve gezinmek zorlaşır. Bölümler bu sorunu çözer. Bir bölüm, ardışık slaytlardan oluşan ve bir adı olan gruptur. Bölümler yalnızca düzenleme ve gezinme içindir; gösteride görünmezler.

Bölümlerin en büyük yararı toplu taşımadır. Yanlış yerde kalmış bir slayt grubu, slaytlar tek tek sürüklenmeden yerine konur. Şekil 3.8 ve Tablo 3.9, bir örneği adım adım verir. Yedi slaytlık sunuda yöntem slaytları (Anket, Örneklem) yanlışlıkla bulguların arkasında kalmıştır.

İkinci ile dördüncü adımlar arasında slayt sırası hiç değişmez; bölüm eklemek yalnızca gruplar. Asıl değişiklik beşinci adımdadır. Yöntem bölümü içindeki iki slaytla birlikte bir üste geçer ve numaralar yeniden verilir: Anket'in numarası 6'dan 3'e, Bulgu 1'inki 3'ten 5'e iner. Aynı işi bölümsüz yapmak için iki slaydı ayrı ayrı sürüklemek ve her seferinde doğru yere bırakmak gerekirdi.

3.3.5Yakınlaştırma ve köprüler

Gösteri normalde doğrusal ilerler: 1, 2, 3, … Bazen bu sıra yetmez. Soru-cevapta bir ayrıntıya hızla dönmek ya da izleyicinin ilgisine göre bölümlerden birini seçmek gerekebilir. PowerPoint'te bunun iki aracı vardır: yakınlaştırma ve köprü.

Köprü (hyperlink) ise bir nesneyi ya da metni başka bir hedefe bağlar: aynı sunudaki bir slayda, başka bir dosyaya ya da bir web adresine. Köprü Ekle → Bağlantı ile eklenir. Eylem düğmeleri (Ekle → Şekiller → Eylem Düğmeleri) “sonraki”, “önceki”, “ilk slayt”, “ana sayfa” gibi hazır hedefleri olan şekillerdir. Kimsenin tıklamadığı otomatik bir gösteride ilerlemeyi sağlayan tek araçlar köprüler ve eylem düğmeleridir.

Yakınlaştırma güncel PowerPoint sürümlerinde bulunur. Sunu PDF'e aktarılınca yakınlaştırmanın küçük resimleri durağan resim olarak kalır ve hareket görünmez. Bu yüzden yakınlaştırmayla kurulmuş doğrusal olmayan bir akış PDF'te kendiliğinden doğrusal hâle gelir.

3.4Tema, Asıl Slayt ve tasarım

Bir sununun profesyonel görünmesinin sırrı süs değil, tutarlılıktır. Bütün başlıklar aynı yerde, aynı yazı tipinde ve aynı renkte durur. Aynı anlama gelen renkler her slaytta aynı anlama gelir. PowerPoint bu tutarlılığı iki araçla kurar: tema ve Asıl Slayt.

3.4.1Tema ve Asıl Slayt

Asıl Slayt'ı anlamanın yolu, kuralların bir hiyerarşi içinde aşağı aktığını görmektir (Şekil 3.10). En üstte asıl slayt vardır. Altında ona bağlı düzenler (Başlık Slaytı, Başlık ve İçerik, İki İçerik, …) bulunur. En altta ise bu düzenleri kullanan gerçek slaytlar yer alır. Asıl slayttaki bir kural düzenlere, düzenlerdeki kural da slaytlara aktarılır.

Asıl Slayt'a Görünüm → Asıl Slayt ile girilir. Bu görünümde sol bölmede en üstte büyük küçük resimli asıl slayt, altında daha küçük düzen küçük resimleri görünür. Logo, kurum adı ya da slayt numarası gibi her slaytta bulunması gereken öğeler buraya bir kez eklenir. Sonradan eklenen slaytlarda da kendiliğinden görünürler.

Tema ile Asıl Slayt birlikte çalışır. Tema renk ve yazı tipini seçer; Asıl Slayt bu seçimlerin slaytta nereye ve nasıl uygulanacağını belirler. Tema değiştirildiğinde asıl slayt ve bütün düzenler yeni temaya göre yeniden çizilir.

3.4.2Asıl Slayt'ta değişiklik ve elle biçim

Asıl slayt kuralları her zaman kazanmaz. Bir slayttaki nesneye doğrudan, elle verilen biçim, asıl slayttan gelen kuraldan önce gelir. Bu öncelik bilinmezse Asıl Slayt'ta yapılan bir değişikliğin bazı slaytlarda neden görünmediği anlaşılmaz.

Tablo 3.10, sunumdaki adım adım örneği izler. Üç slaytlık bir sunuda Slayt 2'nin başlığı daha önce elle kırmızı yapılmıştır. Asıl Slayt'ta başlık rengi değiştirilecek, ayrıca resim alanlı yeni bir düzen tanımlanacaktır.

Elle biçim yalnızca değiştirilen özelliği kilitler. Diyelim ki bir başlığa elle yalnızca başka bir yazı tipi verildi, rengine dokunulmadı. Asıl slaytta hem yazı tipi hem renk değiştirilirse bu başlıkta yazı tipi elle verildiği gibi kalır, ama renk yeni asıl slayt rengine döner.

3.4.3Biçimi kopyalama ve toplu değiştirme

Tema ve Asıl Slayt'ın kapsamadığı durumlar için PowerPoint'te biçimi kopyalayan ya da toplu değiştiren araçlar da vardır (Tablo 3.11).

Bu araçların arkasındaki düşünce aynıdır. Elle biçim her nesnede ayrı durur; değişiklik gerekince her nesne tek tek düzeltilir. Tema, Asıl Slayt ve toplu araçlar ise bir kez değiştirilir ve değişiklik her yere yansır. Örneğin 40 slaytlık bir sunuda başlıkların yazı tipini değiştirmek, elle biçimde 40 ayrı işlem, Asıl Slayt'ta ise tek işlemdir.

3.4.4Görsel hiyerarşi

İzleyici bir slayda ilk baktığında gözü bir yere gider. Bu ilk bakış birkaç saniye sürer. Tasarımcının işi, gözün önce en önemli bilgiye gitmesini sağlamaktır.

Görsel hiyerarşinin üç aracı vardır. Başlık konuyu ya da ana sonucu doğrudan söyler. Boyut ve renk önem sırasını gösterir; süs için kullanılmaz. Boşluk ve hizalama da birbirine ait öğeleri gruplar ve göze bir yol çizer. Birbirine yakın duran öğeler birbiriyle ilgili algılanır; ilgisiz öğeler arasına boşluk bırakılır.

3.4.5Slaytta metin

Sunum slaydı bir belge sayfası değildir. İzleyici aynı anda hem uzun bir metni okuyup hem konuşmacıyı dinleyemez; ikisinden birini seçer ve genellikle okumayı seçer. Bu yüzden slayttaki metin kısa tutulur (Şekil 3.13).

Slayt metni için altı ilke vardır:

• Kısa ifade: Slaytta konuşmanın tamamı değil, ana nokta yer alır. Tam cümle yerine anahtar sözcük öbekleri çoğu zaman yeter.
• Okunabilir boyut: Salonun en arkasındaki izleyici düşünülür. Arka sıradan okunamayan bir yazı slayda konmamış sayılır.
• Tutarlı dil: Bir listedeki maddeler aynı dil yapısıyla yazılır. Biri “Verilerin toplanması”, öteki “Analiz ettik” biçiminde olursa liste dağınık görünür.
• Kontrast: Metin rengi arka plandan belirgin biçimde ayrılır. Projeksiyon cihazı renkleri bilgisayar ekranından daha soluk gösterir.
• Satır uzunluğu: Satır, gözün tek bakışta izleyebileceği kadar kısa tutulur.
• Konuşmacı notu: Slayda sığmayan açıklama silinmez, notlar bölmesine taşınır.

3.5Görseller, tablolar ve grafikler

“Bir resim bin kelimeye bedeldir” sözü sunumlar için büyük ölçüde doğrudur, ama yalnızca doğru resim için. Konuyu açıklamayan bir görsel, slayda yer kaplayan bir süsten öteye geçmez. Bu bölüm resim, şekil, tablo ve grafiklerin ne zaman ve nasıl kullanılacağını anlatır.

3.5.1Resim kullanımı

Slayda resim Ekle → Resimler ile eklenir. Resim seçilince Resim Biçimi bağlamsal sekmesi açılır; kırpma, boyut, sıkıştırma ve alternatif metin komutları buradadır. Resim kullanırken altı noktaya dikkat edilir:

• Amaç: Görsel konuyu açıklar ya da bir iddiayı kanıtlar. Ölçüm düzeneğinin fotoğrafı yöntemi açıklar; rastgele bir “bilgisayar başında çalışan insan” fotoğrafı hiçbir şey açıklamaz.
• Çözünürlük: Resim, sunum ekranında net görünecek kadar ayrıntılı olur. Çok küçük bir resim büyütülünce bulanıklaşır.
• Kırpma: Önemli bölgeyi öne çıkarır. Kırparken oran korunur; resim yalnızca bir yönde çekilerek uzatılmaz.
• Alternatif metin: Görselin ne anlattığını ekran okuyucu kullanan izleyiciye söyler.
• Kaynak: Başkasına ait görselin lisansı ve atıf koşulu kontrol edilir.
• Tutarlılık: Benzer görseller aynı oran ve yerleşimle kullanılır.

3.5.2Resim boyutu ve sıkıştırma

Telefonlar bile artık 12 megapikselin üzerinde fotoğraf çeker. Bu fotoğraflar slayda olduğu gibi eklenirse sunu dosyası hızla yüzlerce megabayta ulaşır. Oysa ekran bu piksellerin yalnızca bir kısmını gösterebilir.

Resim Biçimi → Resimleri Sıkıştır komutu, resmi hedeflenen ppi değerine indirir. Hedef kullanım için uygun değer seçilir: baskı için 220 ppi, web ve ekran için 150 ppi, e-posta için 96 ppi gibi. Aynı pencerede “Resimlerin kırpılan alanlarını sil” seçeneği de bulunur.

Kırpma ile sıkıştırma arasında önemli bir ilişki vardır. Resim Biçimi → Kırp ile gizlenen bölüm aslında silinmez; dosyada kalır ve kırpma her an geri alınabilir. Sıkıştırırken “kırpılan alanları sil” seçilmezse dosya boyutu azalmaz. Resim Biçimi → Arka Planı Kaldır ise resmin arka planını saydam yapar; konu nesnesi slaydın rengine oturur.

3.5.3Şekiller, simgeler ve SmartArt

Her görsel bir fotoğraf değildir. Bir süreç, bir sıralama ya da iki şey arasındaki ilişki çoğu zaman basit şekillerle daha iyi gösterilir. PowerPoint'te bunun için birkaç araç vardır (Tablo 3.13).

Şekil 3.16, madde listesinin bir eksiğini gösterir: düz liste sırayı göstermez. “Planla, Hazırla, Prova et, Sun” maddeleri alt alta yazıldığında bunların bir süreç olduğu ancak okununca anlaşılır. Aynı metin SmartArt'a dönüştürülünce oklar sıra ilişkisini ilk bakışta verir. Metin kaybolmaz; SmartArt'ın içine taşınır.

Şekillerle çalışırken bir ilke daha vardır: renk, çizgi kalınlığı ve stil bütün sunuda tutarlı tutulur. Bir slaytta mavi kutu “girdi”, kırmızı kutu “çıktı” anlamına geliyorsa aynı renkler öteki slaytlarda da aynı anlamı taşır.

3.5.4Tablolar

Tablo, sayıları ya da özellikleri satır ve sütunlarda karşılaştırmanın en açık yoludur. Ama sunumdaki tablo bir rapordaki tablodan farklıdır. Raporu okuyan kişi istediği kadar zaman harcayabilir; sunumu izleyen kişinin ise birkaç saniyesi vardır.

Sunumda tablo hazırlanırken şunlara dikkat edilir:

• Başlık satırı her sütunun anlamını ve birimini açıklar.
• Yalnızca karşılaştırma için gereken sütunlar gösterilir. Altı sütunun ikisi mesajı taşıyorsa öteki dördü slayttan çıkarılır, gerekirse yedek slayda konur.
• Önemli hücre ölçülü bir renk ya da kalınlıkla belirginleştirilir.
• Metin sola, sayılar sağa hizalanır. Sağa hizalı sayılarda birler, onlar, yüzler basamağı alt alta gelir ve büyüklükler göz ucuyla karşılaştırılır.
• Verinin kaynağı ve tarihi gerektiğinde tablonun altına küçük yazıyla eklenir.
• Tablo hâlâ yoğunsa bir grafik ya da birkaç ana sayı düşünülür.

3.5.5Grafikler

Grafik, sayılar arasındaki ilişkiyi şekle çevirir. Hangi grafiğin seçileceği verinin türüne değil, iletilmek istenen mesaja bağlıdır (Tablo 3.14).

Her grafik türü için geçerli üç kural vardır. Grafik başlığı ana sonucu açıkça söyler. Eksenler ve birimler görünür. Üç boyutlu efektler kullanılmaz; çünkü perspektif, öndeki çubuğu ya da dilimi olduğundan büyük gösterir ve karşılaştırmayı bozar.

3.5.6Gömülü ve bağlı grafik

Grafikler çoğu zaman Excel'de hazırlanır ve sunuya taşınır. Taşımanın üç yolu vardır ve her birinde verinin nerede durduğu farklıdır (Tablo 3.15).

3.6Hizalama ve yerleşim

İzleyici, aralarında birkaç piksellik fark olan iki kutunun neden aynı hizada durmadığını bilinçli olarak fark etmeyebilir. Ama slaydın “dağınık” göründüğünü hisseder. Gözle yerleştirme bu yüzden yetersizdir. PowerPoint, nesneleri sayısal olarak hizalayan araçlar sunar.

3.6.1Yerleşim araçları

Seçim Bölmesi kalabalık slaytlarda özellikle işe yarar (Şekil 3.19). Üst üste binen nesnelerden arkadakini fareyle seçmek zordur; bölmede adına tıklamak yeter. Listede yukarıdaki nesne slaytta öndedir. Öne Getir ve Arkaya Gönder listedeki sırayı, dolayısıyla slayttaki katman sırasını değiştirir. Aynı bölmede nesnelere anlamlı adlar verilebilir. Bu adlar Animasyon Bölmesi'nde de görünür; “Resim 7” yerine “Grafik” yazan bir animasyon listesi çok daha kolay okunur.

3.6.2Hizala ve dağıt adım adım

Hizala ve dağıt komutları sayısal olarak çalışır. Bu yüzden sonuçları önceden hesaplanabilir. Şekil 3.20 ve Tablo 3.17, üç şekli adım adım izler. Slayt çerçevesi yatayda 40'tan 680'e kadar uzanır; şekillerin konumu sol üst köşelerinin koordinatıyla verilir.

Dağıt komutunun en dıştaki nesnelere dokunmadığı unutulmamalıdır. Dağıtılan nesnelerin slaytta tam ortada durması isteniyorsa önce dağıtılır, sonra gruplanıp ortalanır.

Görünüm sekmesindeki kılavuzlar ve ızgara çizgileri bu hesapları slaytlar arasında taşır. Örneğin bütün slaytlarda içerik soldan aynı kılavuz çizgisinde başlarsa slayt değiştiğinde metin “zıplamaz”. Ortadaki kesikli çizgi slaydın merkezini gösterir.

3.7Geçiş ve animasyon

PowerPoint'te iki ayrı hareket türü vardır ve ikisi sık karıştırılır. Biri bir slayttan ötekine geçerken ekranın nasıl değiştiğini, öteki bir slaydın içindeki nesnelerin nasıl belirdiğini ya da kaybolduğunu belirler. Hareket iyi kullanılınca dikkati yönetir ve bir süreci adım adım açar. Kötü kullanılınca ise içerikten daha çok dikkat çeker.

3.7.1Geçiş ile animasyonun farkı

Farkı görmenin en iyi yolu, gösteride her tıklamanın ne yaptığını izlemektir. Şekil 3.21 ve Tablo 3.18, iki slaytlık bir gösteriyi tıklama tıklama verir. Slayt 2'ye İtme geçişi verilmiştir. Slayt 2'nin iki maddesine giriş animasyonu, birinci maddeye ayrıca bir vurgu animasyonu eklenmiştir.

Tabloda geçiş yalnızca slayt değiştiğinde görülür. Animasyonlar ise slayt yerinde dururken çalışır. Slayt 2'de üç animasyon bulunduğu için Slayt 2'den çıkmak dört tıklama ister: üçü animasyonlar, dördüncüsü geçiş içindir. PowerPoint'in kuralı şudur: bir slaydın tıklamayla başlayan bütün animasyonları bitmeden tıklama sonraki slayda geçirmez; önce sıradaki animasyonu başlatır.

Maddelerin tek tek gelmesi anlatımı izleyicinin hızına bağlar. İzleyici henüz konuşulmayan maddeyi okumaz; dikkati konuşmacının o anda anlattığı noktada kalır. Düzenleme görünümünde nesnelerin yanında görünen küçük numaralar bu sırayı gösterir. Bu numaralar gösteride görünmez.

3.7.2Geçişler

Geçiş, seçili slayda Geçişler sekmesinden verilir ve o slayt ekrana gelirken oynar. Şekil 3.22, üç yaygın geçiş türünü zaman içinde gösterir.

Geçişte asıl ilke tutarlılıktır. Bir sunuda az sayıda geçiş türü kullanılır; çoğu zaman tek bir sade geçiş yeter. Her slayda başka bir geçiş verilirse izleyici her slayt değişiminde “bu sefer ne olacak” diye bekler ve dikkat içerikten kayar. Daha belirgin bir geçiş, yalnızca anlatımda bir dönüm noktasını, örneğin yeni bir bölümün başını işaretlemek için kullanılabilir.

3.7.3Tasarım Önerileri, Dönüşüm ve Copilot

PowerPoint'in güncel sürümlerinde tasarım ve hareket işini kolaylaştıran üç araç vardır. Bu araçların varlığı ve adı PowerPoint sürümüne, lisansa ve güncelleme düzeyine göre değişebilir; sekme ve düğme adları kullanılan sürümde biraz farklı görünebilir.

• Tasarım Önerileri (Designer): Slayttaki içeriğe bakarak hazır düzen önerileri sunar; Tasarım sekmesindedir. Öneriler çevrimiçi üretildiği için internet bağlantısı ve masaüstü sürümde Microsoft 365 aboneliği gerektirir.
• Dönüşüm (Morph): Geçişler sekmesindeki bir geçiş türüdür. Aynı nesne iki ardışık slaytta farklı konum, boyut ya da renkte durursa aradaki hareketi PowerPoint kendisi üretir.
• Copilot: Taslak slayt oluşturma, sunuyu özetleme gibi yapay zekâ yardımı sunar. Bireysel Microsoft 365 aboneliğinde aylık yapay zekâ kredisiyle, kurumsal hesapta ise ayrı bir Copilot lisansıyla çalışır.

Dönüşümün kolay yolu şudur: birinci slayt çoğaltılır, kopyadaki nesneler yeni konumlarına taşınır ya da boyutlandırılır, ikinci slayda Dönüşüm geçişi verilir. Slayt çoğaltıldığı için iki slayttaki nesneler PowerPoint'e göre “aynı” nesnedir. Nesne ayrı ayrı çizilmiş olursa PowerPoint onları eşleyemeyebilir; bu durumda biri solarak kaybolur, öteki solarak belirir.

3.7.4Animasyon türleri

Animasyonlar dört türe ayrılır (Şekil 3.24). Animasyonlar sekmesindeki galeride her tür ayrı bir grupta listelenir ve simgelerinin rengi farklıdır.

Bir nesneye birden fazla animasyon verilebilir. Bunun için Animasyonlar → Animasyon Ekle kullanılır. Galeriden doğrudan bir efekt seçmek, nesnenin var olan efektinin yerine yenisini koyar. Örneğin bir madde önce girişle gelip sonra vurgulanacaksa vurgu Animasyon Ekle ile eklenir.

3.7.5Başlangıç, süre ve gecikme

Her animasyonun üç zaman ayarı vardır: ne zaman başlayacağı, ne kadar süreceği ve başlamadan önce ne kadar bekleyeceği. Bu ayarlar Animasyonlar sekmesinin Zamanlama grubunda ya da Animasyon Bölmesi'ndedir.

Bu ayarlardan bir efektin başlangıç ve bitiş anı basit bir kuralla hesaplanır:

• Başlangıç noktası: Tıklandığında için tıklama anı, Önceki İle için önceki efektin başlangıç noktası, Öncekinden Sonra için önceki efekt(ler)in bittiği an.
• Başlangıç = başlangıç noktası + gecikme.
• Bitiş = başlangıç + süre.

Animasyonlar her zaman gösteri görünümünde prova edilir. Düzenleme ekranında birbirinden bağımsız görünen efektler gösteride beklenmedik biçimde üst üste binebilir. Erişilebilirlik için de hızlı yanıp sönen ve gereksiz yere tekrar eden hareketlerden kaçınılır. Bu tür hareketler bazı izleyicilerde rahatsızlık ve dikkat dağınıklığı yaratır.

3.7.6Animasyon zaman çizelgesi

Birden çok tıklamaya yayılan animasyonlarda Animasyon Bölmesi'ndeki numaralar önem kazanır. Bölmede bir efektin yanındaki numara, o efektin hangi tıklamayla başladığını gösterir. Önceki İle ve Öncekinden Sonra başlayan efektler kendi numarasını almaz; bağlı oldukları tıklamanın grubuna girer.

3.7.7Animasyon sırasını düzenleme

Efektler Animasyon Bölmesi'nde eklendikleri sırayla listelenir. Önce grafiğe, sonra başlığa animasyon verilmişse gösteride grafik başlıktan önce gelir. Sıra, bölmedeki ▲ ve ▼ düğmeleriyle ya da efekt sürüklenerek değiştirilir.

3.8Sunum yapma

Sunu hazırlandıktan sonra asıl iş başlar: izleyicinin önünde konuşmak. PowerPoint bu aşamada konuşmacıya yalnızca slaytları göstermekle kalmaz. Notları, zamanlayıcıyı ve sıradaki slaydı yalnızca konuşmacının göreceği bir ekranda toplar, gösteriyi klavyeden yönetmeyi sağlar ve provayı ölçer.

3.8.1Konuşmacı notları

Notlara dört tür bilgi yazılır:

• İçerik: Slaytta yer almayan anlatım ayrıntısı. Slayttaki “%38 artış” yazısının arkasındaki açıklama notta durur.
• Hatırlatıcı: Verilecek örnek, izleyiciye sorulacak soru ya da bir kaynak.
• Süre: Bu bölüme ayrılan zaman, örneğin “Yöntem bölümü burada bitmeli: 5. dakika”.
• Geçiş cümlesi: Bir sonraki konuya bağlanan cümle. İki slayt arasında akışın kopmaması büyük ölçüde bu cümleye bağlıdır.

Notlar, slayttaki metni kısaltmanın da güvencesidir. Slayttan çıkarılan cümle kaybolmaz; konuşmacının gözünün önünde durur. Notların bir kâğıt kopyası da Dosya → Yazdır → Not Sayfaları ile alınabilir.

3.8.2Sunucu Görünümü

Dizüstü bilgisayar bir projeksiyon cihazına ya da ikinci bir ekrana bağlanınca iki ekran oluşur. PowerPoint gösteri başlayınca bu iki ekrana farklı şeyler gönderir: projeksiyona yalnızca geçerli slaydı, dizüstü ekranına ise Sunucu Görünümü'nü.

Sunucu Görünümü'nün araçları sunumu akıcı tutar (Şekil 3.29):

• Zamanlayıcı gösteri başladığından beri geçen süreyi gösterir; duraklatılabilir ve sıfırlanabilir. Yanında gerçek saat de vardır.
• Sonraki slayt önizlemesi, konuşmacının bir sonraki konuya geçiş cümlesini hazırlamasını sağlar.
• Kalem ve lazer işaretçi, slaytta belirli bir alanı göstermek ya da üzerine kısa bir işaret çizmek için kullanılır.
• Bütün slaytlar düğmesi, küçük resimler arasından seçilen slayda atlar. İzleyici bu arama ekranını görmez; projeksiyonda geçerli slayt kalır.

Sunucu Görünümü ikinci ekran bağlıyken gösteri başlayınca kendiliğinden açılır. Alt + F5, gösteriyi doğrudan Sunucu Görünümü ile başlatır. Tek ekranda prova yaparken de bu kısayol kullanılabilir.

3.8.3Gösteri kısayolları

Gösteri sırasında fareyle menü açmak hem zaman alır hem izleyicinin dikkatini dağıtır. Gösteri, klavyeden birkaç tuşla yönetilir (Tablo 3.23).

3.8.4Slayt boyutu, altbilgi, ses ve video

Sunumun teknik ayarlarından bazıları sunu hazırlanmadan önce verilmelidir. Bunların başında slayt boyutu gelir.

Öteki teknik ayarlar şunlardır:

• Altbilgi ve slayt numarası: Ekle → Üstbilgi ve Altbilgi ile slayt numarası, tarih ve altbilgi metni eklenir; Tümüne Uygula ile bütün slaytlara yayılır. Slayt numarası soru-cevapta izleyicinin “12. slayttaki grafik” diye bir slayda işaret edebilmesini sağlar.
• Ses ve video: Ekle → Video ya da Ekle → Ses ile eklenir. Eklenen ortam seçilince açılan Kayıttan Yürüt sekmesinden başlatma biçimi (tıklayınca ya da kendiliğinden), kırpma ve ses düzeyi ayarlanır.
• Yazı tipi gömme: Dosya → Seçenekler → Kaydet → Dosyaya yazı tiplerini ekle. Sunuda kullanılan yazı tipleri dosyanın içine konur; sunu o yazı tipinin kurulu olmadığı bir bilgisayarda açıldığında yazılar bozulmaz. Bazı yazı tiplerinin lisansı gömülmeye izin vermez.
• Çoğaltma: Ctrl + D seçili slaydı ya da nesneyi hemen yanında kopyalar.
• Kalem ve lazer: Gösteri sırasında Ctrl + P kalemi, Ctrl + L lazer işaretçiyi açar.

3.8.5Gizli slayt ve özel gösteri

Aynı sunu farklı izleyicilere farklı uzunluklarda sunulabilir. Örneğin bir proje jüriye 20 dakikada, bölüm tanıtım gününde 5 dakikada anlatılır. Her biri için ayrı dosya tutmak yerine iki araç kullanılır.

3.8.6Zamanlama provası ve otomatik gösteri

Gösteri her zaman konuşmacının tıklamasıyla ilerlemez. Bir bilgi ekranında ya da sesli bir kayıtta slaytların belirli sürelerde kendiliğinden ilerlemesi gerekir. Bu sürelerin en kolay belirlenme yolu, sunuyu bir kez gerçek hızında prova etmektir.

Bilgi noktası gösterisinde tıklama işe yaramadığı için zamanlama şarttır. Zamanlamasız bir bilgi noktası gösterisi ilk slaytta takılı kalır. İzleyicinin ekrana dokunarak gezinmesi isteniyorsa yalnızca köprüler ve eylem düğmeleri çalışır.

3.8.7Etkili sunum yapma

En iyi hazırlanmış sunu bile konuşmacının tutumuyla güçlenir ya da zayıflar. Sunumun kendisi için altı ilke vardır:

• Sunum, gerçek ekran ve bağlantılarla önceden prova edilir. Projeksiyon cihazının çözünürlüğü, renkleri ve bağlantı kablosu sunum gününden önce denenir.
• Slayt okunmaz; izleyiciyle göz teması ve iletişim kurulur. Konuşmacı slayda dönüp okuyorsa izleyici de okur ve konuşmacıyı dinlemez.
• Her bölüm açıkça ana mesaja bağlanır. Bölüm sonunda “bu sonuç ana sorumuza şunu söylüyor” gibi bir bağlantı cümlesi kurulur.
• İşaretçi ve animasyon yalnızca dikkati yönlendirmek için kullanılır. Lazer işaretçiyle slaytta daireler çizmek dikkati dağıtır.
• Süreye uyulur; soru-cevap için pay bırakılır. Süre aşılıyorsa son slaytlar hızlandırılmaz, önceden belirlenmiş bir ayrıntı atlanır.
• PDF yedeği, ekran adaptörü ve çevrim dışı kopya gibi alternatifler hazır tutulur. Bilgisayar, yazılım ya da internet bağlantısı sorun çıkarsa sunum PDF'ten sürdürülür.

3.9Kalite ve paylaşım

Sunu bittiğinde iş bitmiş sayılmaz. Paylaşmadan önce sununun herkesçe okunabildiği, istenmeyen bilgiler taşımadığı ve başka bir bilgisayarda doğru çalıştığı denetlenir.

3.9.1Erişilebilir sunu

Erişilebilir bir sunuda altı noktaya bakılır:

• Okuma sırası: Ekran okuyucu nesneleri ekleniş sırasıyla okur; bu sıra görsel sıradan farklı olabilir (Şekil 3.32). Sıra Okuma Sırası bölmesinde düzeltilir.
• Alternatif metin: Anlamlı her görsel kısaca açıklanır. “Resim” değil, “2023'ten 2024'e kayıtların %38 arttığını gösteren sütun grafik” yazılır. Yalnızca süs olan görseller “dekoratif” olarak işaretlenir.
• Başlık: Her slaydın benzersiz ve açıklayıcı bir başlığı olur. Ekran okuyucu kullanan izleyici slaytlar arasında başlıklara bakarak gezinir.
• Kontrast: Metin ile arka plan arasında yeterli ayrım bulunur.
• Renk: Bilgi yalnızca renk farkıyla verilmez; renge bir etiket ya da simge eşlik eder.
• Altyazı: Video, ses ya da canlı anlatım için uygun olduğunda altyazı kullanılır.

Kontrast ölçülebilir bir büyüklüktür. Web erişilebilirlik yönergeleri (WCAG), metin rengi ile arka plan rengi arasındaki oranın normal boyutlu yazıda en az 4,5 : 1 olmasını önerir. Oran, iki rengin göreli parlaklığından hesaplanır: (açık rengin parlaklığı + 0,05) ÷ (koyu rengin parlaklığı + 0,05). Parlaklık beyazda 1, siyahta 0'dır.

3.9.2Paylaşmadan önce denetleyiciler

PowerPoint, paylaşmadan önce sunuyu tarayan dört denetleyici sunar (Tablo 3.26).

Denetleyiciler sorunu bulur, ama düzeltmez. Erişilebilirlik denetleyicisi örneğin “Resim 3'te alternatif metin yok” der ve nedenini açıklar. Alternatif metni yazmak ya da okuma sırasını düzeltmek sununun sahibinin işidir. Belgeyi İncele ise bulduklarını kaldırabilir; ama kaldırılan notlar ve açıklamalar geri getirilemez. Bu yüzden Belgeyi İncele, sununun bir kopyası üzerinde çalıştırılır.

3.9.3İş birliği ve gözden geçirme

Sunular çoğu zaman bir ekipçe hazırlanır. Sunu OneDrive ya da SharePoint gibi desteklenen bir bulut konumunda saklanırsa birden çok kişi aynı dosya üzerinde aynı anda çalışabilir (Şekil 3.33).

3.9.4Kayıt ve dışa aktarma

Sunu yalnızca canlı anlatılmaz; kaydedilip video olarak paylaşılabilir ya da sabit bir belge olarak dağıtılabilir.

• Sunuyu kaydet: Slayt süreleri, sesli anlatım, kamera görüntüsü ve işaretçi hareketleri slayt slayt kaydedilir.
• Video dışa aktar: Dosya → Dışa Aktar → Video Oluştur, kayıtlı anlatımı ve zamanlamaları izlenebilir bir video dosyasına (.mp4) dönüştürür. Zamanlaması olmayan slaytlar için varsayılan bir süre kullanılır.
• PDF: Sabit düzenli paylaşım ya da baskı sağlar; animasyonları ve geçişleri içermez.
• Dinleyici notları: Bir sayfaya birden fazla slayt basılır; izleyiciye dağıtılabilir.
• Paketleme: Sunu başka bilgisayara taşınırken bağlı medya ve yazı tipleri de denetlenir.
• Dosya boyutu: Görseller ve videolar uygun biçimde sıkıştırılarak dosya küçültülür.

3.9.5Yazdırma seçenekleri

Dosya → Yazdır ekranında “Tam Sayfa Slaytlar” yazan menü, sayfaya neyin basılacağını belirler (Tablo 3.28).

3.9.6Son kontrol ve sık yapılan hatalar

Paylaşmadan ya da sunum gününden önce sunu altı başlık altında son kez gözden geçirilir (Tablo 3.30).

Sunumlarda en sık görülen hatalar ve çözümleri Tablo 3.31'de toplanmıştır.

3.10Özet

• Sunu dosyadır, sunum anlatımdır. Slayt konuşmayı destekler, onun yerini almaz. Çalışma alanı şerit, slayt bölmesi, slayt alanı, notlar bölmesi ve durum çubuğundan oluşur; bağlamsal sekmeler nesne seçiliyken görünür.
• Görünümler içeriği değiştirmez: Normal düzenleme, Anahat metin kurma, Slayt Sıralayıcısı akışı görme ve sıralama, Asıl Slayt ortak tasarım içindir.
• Plan amaç, hedef kitle ve ana mesajla başlar. Bir içerik slaydı yaklaşık 1–1,5 dakika taşır; soru-cevap süresi plana baştan yazılır.
• Anahatta en üst düzeydeki her satır bir slayttır; Tab düzeyi düşürür, Shift + Tab yükseltir.
• .pptx düzenlenebilir, .ppsx doğrudan gösteri, .potx şablon, .pdf sabit ve animasyonsuz, .mp4 videodur. Farklı Kaydet yeni dosya oluşturur.
• Düzen, yer tutucuların türünü ve konumunu belirler. Gizli slayt dosyada kalır, gösteride atlanır. Bölümler slaytları gruplar ve grup grup taşır; gösteride görünmez.
• Tema renk ve yazı tipini, Asıl Slayt bunların yerleşimini bütün düzenlere ve slaytlara aktarır. Elle biçim yalnızca değiştirilen özelliği kilitler ve asıl slayttan önce gelir; Sıfırla bu kilidi kaldırır.
• Görsel hiyerarşide en önemli öğe en büyük, kaynak en soluk olur; başlık sonucu söyler. Slayt metni kısa tutulur, ayrıntı notlara taşınır.
• Resim kırpılırken oran korunur. Ekranın gösterebileceğinden fazla piksel yalnızca dosyayı büyütür; Resimleri Sıkıştır hedef ppi'ye indirir ve kırpılan alanları silebilir.
• Grafik mesaja göre seçilir: karşılaştırma için sütun, zaman için çizgi, az kategorili parça-bütün için pasta, ilişki için dağılım. Gömülü grafik dosyayla taşınır, bağlı grafik Excel'den güncellenir.
• Hizala kenarları ortak çizgiye getirir; Dağıt dıştaki iki nesneyi yerinde bırakıp boşluğu eşitler: aralık = (toplam aralık − genişlikler toplamı) ÷ (nesne sayısı − 1).
• Geçiş slaytlar arasında, animasyon slayt içindeki nesnelerde çalışır. Animasyon türleri giriş, vurgu, çıkış ve hareket yoludur.
• Başlangıç = başlangıç noktası + gecikme, bitiş = başlangıç + süre. Tıklandığında tıklamayı, Önceki İle önceki efektin başlangıcını, Öncekinden Sonra önceki efektlerin bitişini başlangıç noktası alır. Bölmedeki numaralar tıklama sayısını verir.
• Konuşmacı notları izleyiciye görünmez; Sunucu Görünümü notları, sonraki slaytı ve zamanlayıcıyı konuşmacıya gösterir. F5 baştan, Shift + F5 geçerli slayttan başlatır; B/W ekranı karartır ya da beyazlatır.
• Slayt boyutu baştan seçilir; 16 : 9'dan 4 : 3'e geçişte içerik yaklaşık 0,75 oranında küçülür. Yazı tipleri dosyaya eklenir.
• Zamanlamaları Prova Et slayt sürelerini kaydeder; bilgi noktası gösterisi döngüde kalır, t anındaki slayt tur süresine bölümden kalanla bulunur.
• Erişilebilirlik için başlık, okuma sırası, alternatif metin, yeterli kontrast (normal metinde en az 4,5 : 1) ve renk dışı ipucu gerekir. Denetleyiciler sorunu bulur, düzeltmeyi kullanıcı yapar; Belgeyi İncele bir kopyada çalıştırılır.
• Yazdırmada sayfa sayısı slayt sayısının sayfa başına slayta bölümünün yukarı yuvarlanmasıdır; çift taraflı baskıda yaprak sayısı bunun yarısının yukarı yuvarlanmasıdır.

3.11Kavram listesi

Terimlerin İngilizce karşılıkları ve öteki sunumlardaki kullanımları terim sözlüğünde bulunur.

• slayt slide
• sunu presentation (file)
• sunum presentation
• şerit ribbon
• sekme tab
• slayt bölmesi / notlar bölmesi slide pane / notes pane
• anahat outline
• Slayt Sıralayıcısı slide sorter
• şablon template
• yer tutucu placeholder
• slayt düzeni slide layout
• gizli slayt hidden slide
• Özet / Bölüm / Slayt Yakınlaştırma Summary / Section / Slide Zoom
• köprü (bağlantı) hyperlink
• tema theme
• Asıl Slayt slide master
• kontrast contrast
• piksel pixel
• çözünürlük resolution
• sıkıştırma compress (media)
• SmartArt SmartArt
• bağlı / gömülü nesne linked / embedded object
• hizala / dağıt align / distribute
• grup group
• geçiş transition
• animasyon animation
• animasyon bölmesi animation pane
• Animasyon Boyacısı Animation Painter
• Tasarım Önerileri Designer
• Dönüşüm Morph
• Copilot Copilot
• sunucu presenter
• Sunucu Görünümü Presenter View
• slayt gösterisi slide show
• slayt boyutu slide size
• üstbilgi / altbilgi header / footer
• bilgi noktası (kiosk) browsed at a kiosk
• erişilebilirlik accessibility
• erişilebilirlik denetleyicisi accessibility checker
• alternatif metin alt text

3.12Kendini Dene

1. Anahat Görünümü'nde sırayla şu altı satır yazılıyor: Bütçe, Gelir, Burs, Kira, Gider, Sonuç. Sonra “Burs” ve “Kira” satırlarında Tab'a, ardından “Kira” satırında Shift + Tab'a basılıyor. Her aşamada kaç slayt vardır ve son durumda “Gelir” slaydının maddeleri nelerdir?

   Cevap

   Altı satırın hepsi başlık düzeyindedir: 6 slayt. Burs ve Kira'da Tab'a basılınca ikisi de Gelir'in maddesi olur: Bütçe, Gelir, Gider, Sonuç, yani 4 slayt. Kira'da Shift + Tab düzeyi yeniden yükseltir ve Kira ayrı bir slayt olur: Bütçe, Gelir, Kira, Gider, Sonuç, yani 5 slayt. Gelir slaydının tek maddesi Burs'tur.

2. 20 dakikalık bir oturumun 6 dakikası soru-cevaba ayrılıyor. Bir içerik slaydı 1–1,5 dakika taşıyorsa kaç içerik slaytı planlanmalıdır? Aynı sürede 35 slayt hazırlayan bir öğrenciye slayt başına kaç saniye düşer?

   Cevap

   Sunuma 20 − 6 = 14 dakika kalır. 14 ÷ 1,5 ≈ 9,3 ve 14 ÷ 1 = 14 olduğundan yaklaşık 10–14 içerik slaytı uygundur. 35 slaytta her slayda 14 × 60 ÷ 35 = 24 saniye düşer; bu süre bir grafiği açıklamaya yetmez.

3. Asıl slaytta başlık boyutu 40 punto, rengi lacivert. Slayt 2'nin başlığına daha önce elle yalnızca 28 punto boyut verilmişti. Asıl slaytta başlık boyutu 44 punto ve rengi bordo yapılıyor. Asıl görünüm kapatılınca Slayt 1 ve Slayt 2'nin başlıkları nasıl görünür? Slayt 2'ye Sıfırla uygulanırsa ne olur?

   Cevap

   Slayt 1: 44 punto, bordo; iki kural da asıl slayttan gelir. Slayt 2: boyut elle verildiği için 28 punto kalır, renk elle değiştirilmediği için bordo olur. Sıfırla elle verilen boyutu siler; Slayt 2'nin başlığı da 44 punto ve bordo olur.

4. 6000 × 4000 piksellik (3 : 2) bir fotoğraf, 1920 × 1080 piksellik bir projeksiyonda 16 : 9 slaytta tam ekran gösterilecek. Piksel başına 3 bayt sayılırsa fotoğrafın ham boyutu ekranın gösterebildiğinin kaç katıdır? Genişlik korunarak 16 : 9'a kırpılırsa piksellerin yüzde kaçı kalır?

   Cevap

   Fotoğraf 6000 × 4000 × 3 = 72.000.000 bayt (72 MB), ekran görüntüsü 1920 × 1080 × 3 = 6.220.800 bayttır. Oran 72.000.000 ÷ 6.220.800 ≈ 11,6'dır. Kırpmada yükseklik 6000 × 9 ÷ 16 = 3375 piksel olur; 4000 − 3375 = 625 satır atılır. Kalan oran 3375 ÷ 4000 ≈ %84,4'tür.

5. Yatayda 0'dan 960'a uzanan bir slaytta üç şekil var: A (x = 40, genişlik 120), B (x = 300, genişlik 100), C (x = 700, genişlik 200). Üçü seçilip Yatay Dağıt uygulanıyor; sonra gruplanıp yatayda ortalanıyor. Her adımdan sonra şekillerin x değerleri nedir?

   Cevap

   Dış kenarlar 40 ve 700 + 200 = 900'dür; aralık 860. Genişlikler toplamı 120 + 100 + 200 = 420, boş alan 860 − 420 = 440, her aralık 220. Dağıt sonrası A = 40, B = 40 + 120 + 220 = 380, C = 700. Grup 860 genişliğindedir; ortalanınca sol kenarı (960 − 860) ÷ 2 = 50 olur, yani grup 10 birim sağa kayar: A = 50, B = 390, C = 710.

6. Animasyon Bölmesi'nde sırayla şu efektler var: Başlık (Tıklandığında, süre 1 sn), Alt başlık (Önceki İle, gecikme 0,5 sn, süre 1 sn), Madde (Öncekinden Sonra, süre 0,5 sn), Logo (Öncekinden Sonra, gecikme 1 sn, süre 2 sn), Grafik (Tıklandığında, süre 1,5 sn). Sunucu t = 0 ve t = 8'de tıklıyor. Her efekt ne zaman oynar? Bölmede hangi numaralar görünür?

   Cevap

   Başlık 0–1 sn. Alt başlık Başlık'ın başlangıcından 0,5 sn sonra: 0,5–1,5 sn. Madde, önceki efektlerin en geç bitişinden (1,5) başlar: 1,5–2 sn. Logo, Madde'nin bitişinden 1 sn sonra: 3–5 sn. Grafik ikinci tıklamayla: 8–9,5 sn. Bölmede yalnızca Başlık'ın yanında 1, Grafik'in yanında 2 görünür; slaydın animasyonları için iki tıklama yeter.

7. Slayt 1 animasyonsuz. Slayt 2'ye Soluklaşma geçişi verilmiş. Madde 1 ve Madde 3 Tıklandığında, Madde 2 Önceki İle başlıyor; Madde 3'e ayrıca Öncekinden Sonra başlayan bir vurgu eklenmiş. Slayt 1'den başlayan gösteride Slayt 3'ü görmek için kaç tıklama gerekir?

   Cevap

   Dört tıklama. Tık 1 Soluklaşma ile Slayt 2'ye geçer. Tık 2 Madde 1 ile Madde 2'yi birlikte getirir. Tık 3 Madde 3'ü getirir; vurgu ardından kendiliğinden oynar. Tık 4 Slayt 3'e geçer.

8. Üç slaytlık bir bilgi noktası gösterisinde zamanlamalar 15, 20 ve 25 sn'dir. Gösteri başladıktan 100 sn ve 200 sn sonra ekranda hangi slayt vardır ve o slaytta kaç saniye geçmiştir?

   Cevap

   Tur süresi 15 + 20 + 25 = 60 sn; aralıklar Slayt 1 0–15, Slayt 2 15–35, Slayt 3 35–60. t = 100: 100 − 60 = 40, Slayt 3'ün aralığı; slaytta 40 − 35 = 5 sn geçmiştir. t = 200: 200 − 3 × 60 = 20, Slayt 2'nin aralığı; slaytta 20 − 15 = 5 sn geçmiştir.

9. 45 slaytlık bir sunu 6'lı dinleyici notu olarak çift taraflı basılacak. Kaç sayfa ve kaç yaprak gerekir? 4'lü düzende sayfa sayısı ne olur?

   Cevap

   45 ÷ 6 = 7,5 → 8 sayfa; çift taraflı baskıda 8 ÷ 2 = 4 yaprak. 4'lü düzende 45 ÷ 4 = 11,25 → 12 sayfa.

10. Sekiz slaytlık bir sunuda 7. slayt gizli. “Jüri” adlı özel gösteri 1, 2, 5 ve 8. slaytlardan oluşuyor. F5 ile kaç slayt gösterilir? “Jüri” gösterisi hangi slaytları gösterir? Gizli slayt için dosyanın paylaşılması güvenli midir?

    Cevap

    F5 ile 1, 2, 3, 4, 5, 6, 8 sırasıyla yedi slayt gösterilir; 7 atlanır. “Jüri” gösterisi yalnızca 1, 2, 5, 8'i gösterir. Gizli slayt dosyada kaldığı için dosyayı alan herkes görebilir; hassas bir içerik varsa paylaşmadan önce silinir.

3.13İleri okuma

• Microsoft Destek, PowerPoint yardımı ve öğrenme (support.microsoft.com/powerpoint): slayt düzeni, Asıl Slayt, geçiş, animasyon, Sunucu Görünümü ve dışa aktarma konularını güncel menü adlarıyla ve kısa videolarla anlatan resmî yardım sayfaları.
• Microsoft Destek, Engelli kişiler için erişilebilir PowerPoint sunuları oluşturma: alternatif metin, okuma sırası, slayt başlıkları ve Erişilebilirlik Denetleyicisi'nin kullanımını adım adım verir.
• W3C, Web Content Accessibility Guidelines (WCAG) 2.2: kontrast oranının ve renk dışı ipucu kuralının dayandığı uluslararası erişilebilirlik yönergesi; göreli parlaklık formülünün tanımı buradadır.

3.14Kaynaklar

1. Microsoft Support, PowerPoint help and learning (support.microsoft.com/powerpoint).
2. Microsoft Support, Add, change or remove transitions between slides.
3. Microsoft Support, Give a presentation in PowerPoint (Presenter View).
4. Microsoft Support, Benefits of embedding custom fonts (Türkçe sürüm: Dosyaya yazı tiplerini ekle).
5. Microsoft Support, Frequently asked questions about Copilot in Microsoft 365 subscriptions.
6. W3C, Web Content Accessibility Guidelines (WCAG) 2.2, 2023.