Windows İşletim Sistemi

2.1Windows ve masaüstü

İşletim sistemi, donanımı yöneten ve uygulamalara ortak hizmetler sunan temel yazılımdır. Belleği uygulamalar arasında paylaştırır, dosyaları diskte düzenler, klavye ve fareden gelen olayları doğru pencereye iletir. Kullanıcı ise bu işlerin çoğunu görmez; yalnızca işletim sisteminin arayüzüyle çalışır. Windows'ta bu arayüzün merkezi masaüstüdür.

2.1.1Windows ve sürümleri

Windows, Microsoft'un kişisel bilgisayarlar için geliştirdiği işletim sistemidir. Masaüstü ve dizüstü bilgisayarlarda en yaygın kullanılan işletim sistemi odur. Windows, pencere tabanlı bir grafik arayüz kullanır. Her uygulama kendi dikdörtgen alanında, yani bir pencerede çalışır; kullanıcı da pencereleri fareyle ya da klavyeyle yönetir.

Windows yıllar içinde birçok sürümle geldi. Bu not Windows 11'e göre yazıldı. Windows 10'un desteği 14 Ekim 2025'te sona erdi. Desteği biten bir sürüm çalışmaya devam eder, ama artık güvenlik güncellemesi almaz. Bu yüzden internete bağlı bir bilgisayarda desteklenen bir sürüm kullanmak gerekir.

Windows 11 de kendi içinde yılda bir büyük güncelleme alır. Menü adları ve bazı düğmelerin yeri bu güncellemelerle küçük farklar gösterebilir. Notta kullanılan adlar Windows 11'in Türkçe arayüzündeki adlardır. Bir ad kullanılan bilgisayarda biraz farklıysa, işlevi aynı olan seçenek genellikle aynı menünün içinde bulunur.

2.1.2Masaüstü

Şekil 2.1 masaüstünün dört ana bölümünü gösterir. Ekranın büyük kısmını çalışma alanı kaplar. Duvar kâğıdı burada görünür ve açılan pencereler bu alanın üstüne yerleşir. Sol üstteki masaüstü simgeleri sık kullanılan öğelere hızlı erişim sağlar: “Bu bilgisayar”, “Geri Dönüşüm Kutusu” ve kullanıcının masaüstüne koyduğu dosyalar. Altta görev çubuğu uzanır. Sağ alt köşede ise saat, ağ, ses ve pil simgelerinin bulunduğu bildirim alanı yer alır.

Masaüstünün görünümü bilgisayardan bilgisayara değişir. Görev çubuğundaki simgeler ortalanmış ya da sola dayalı olabilir. Duvar kâğıdı, renkler ve simgelerin boyutu Ayarlar uygulamasındaki Kişiselleştirme bölümünden değiştirilir. Bu yüzden öğelerin yerini ezberlemek yerine her öğenin görevini bilmek daha yararlıdır.

Masaüstü aynı zamanda bir klasördür. Masaüstüne kaydedilen bir dosya, diskte kullanıcının Desktop klasöründe durur. Masaüstünü dosya deposu gibi kullanmak kısa sürede karmaşaya yol açar. Yüzlerce simge arasında aranan dosya zor bulunur. Masaüstünde yalnızca o gün üzerinde çalışılan birkaç dosya ve kısayol tutmak, geri kalanını 2.4.2'de anlatılan klasör düzenine yerleştirmek daha iyi bir alışkanlıktır.

2.1.3Başlat menüsü ve arama

Görev çubuğundaki Windows simgesi Başlat düğmesidir. Bu düğmeye tıklamak ya da klavyedeki Windows tuşuna (Win) basmak Başlat menüsünü açar.

Şekil 2.2 Başlat menüsünün beş bölümünü numaralarla gösterir:

1. Arama. Menünün en üstündeki kutudur. Uygulama, dosya, ayar ve yardım içeriği bulur. Başlat menüsü açıldıktan sonra kutuya tıklamaya gerek yoktur; yazmaya başlamak aramayı başlatır.
2. Sabitlenenler. Kullanıcının sık kullandığı uygulamaların simgeleridir. Bir uygulama sağ tıklanıp “Başlangıç'a sabitle” seçilerek buraya eklenir. Sağ üstteki Tüm uygulamalar bağlantısı yüklü bütün uygulamaların alfabetik listesini açar.
3. Önerilenler. Son açılan dosyalar ve yeni yüklenen uygulamalardır. Yarım kalan bir belgeye dönmenin en kısa yoludur.
4. Kullanıcı menüsü. Sol alttaki kullanıcı adına tıklanınca açılır: hesap ayarları, kilitle, oturumu kapat.
5. Güç. Sağ alttaki düğmedir: uyku, kapat, yeniden başlat.

Başlat düğmesine sağ tıklamak başka bir menü açar. Bu menüye hızlı bağlantı menüsü denir ve Win + X kısayoluyla da açılır. İçinde Görev Yöneticisi, Ayarlar, Dosya Gezgini, Aygıt Yöneticisi, Disk Yönetimi ve Terminal gibi sistem araçları bulunur. Bu menü, bir sistem aracına Başlat menüsünde aramadan ulaşmanın en kısa yoludur.

2.1.4Görev çubuğu

Şekil 2.3 görev çubuğunu soldan sağa yedi parçaya ayırır. Her parçanın görevi Tablo 2.1'de özetlenmiştir.

Dördüncü parça, yani uygulama simgeleri, en çok kullanılan bölümdür. Bir simge iki durumdan birinde olabilir. Sabitlenmiş simge, uygulama kapalıyken de görev çubuğunda durur ve tıklanınca uygulamayı başlatır. Açık uygulamanın simgesinin altında kısa bir çizgi bulunur. O anda klavye girdisini alan pencerenin simgesi ise daha belirgin vurgulanır. Bir uygulamanın birden çok penceresi açıksa, simgenin üzerine gelindiğinde pencerelerin küçük resimleri görünür ve istenen pencere seçilir.

Bir uygulamayı görev çubuğuna sabitlemek için uygulama açıkken simgesine sağ tıklanır ve “Görev çubuğuna sabitle” seçilir. Aynı menüdeki “Görev çubuğundan kaldır” komutu simgeyi kaldırır; uygulamanın kendisi bilgisayardan silinmez.

Beşinci parça olan sistem tepsisi (system tray) ilk bakışta gözden kaçar. Bulut eşitleme, antivirüs ya da müzik uygulaması gibi programlar penceresiz, arka planda çalışır. Bunların simgeleri ^ okuna tıklanınca açılan küçük panelde görünür. Bir arka plan uygulamasını tamamen kapatmak için simgesine sağ tıklanıp “Çıkış” ya da “Kapat” seçilir.

2.1.5Hızlı ayarlar ve bildirimler

Görev çubuğunun en sağındaki iki alan küçük ama sık kullanılan iki paneli açar (Şekil 2.4).

Hızlı ayarlar panelindeki düğmeler bir tıklamayla açılıp kapanır. Örneğin uçak modu bütün kablosuz bağlantıları birden keser. Gece ışığı ekranın mavi ışığını azaltarak akşam saatlerinde göz yorgunluğunu hafifletir. Wi-Fi düğmesinin yanındaki ok ise yakındaki kablosuz ağların listesini açar. Bir ağa bağlanmanın adımları 2.8.2'de verilir.

Bildirimler bir uygulamanın kullanıcıya kısa bir haber vermesidir: yeni bir e-posta, yaklaşan bir ders, biten bir indirme. Bildirimler ekranın köşesinde birkaç saniye görünür, sonra bildirim merkezinde birikir. Dikkat dağıtan bildirimler uygulama bazında kapatılabilir. Bunun için Ayarlar → Sistem → Bildirimler sayfasında ilgili uygulamanın anahtarı kapatılır. Aynı sayfadaki Rahatsız etmeyin modu bildirimleri belirli saatlerde, örneğin ders ya da sınav sırasında, susturur.

2.2Pencere yönetimi

Windows adını pencerelerden alır. Aynı anda açık olan her uygulama kendi penceresinde çalışır. Bir ödev yazılırken bir yanda Word, öbür yanda kaynakların açık olduğu tarayıcı, arka planda da müzik çalan bir uygulama bulunabilir. Pencereleri hızlı düzenlemek, birden çok işi bir arada yürütmeyi kolaylaştırır.

2.2.1Pencerenin bölümleri

Şekil 2.5 Dosya Gezgini penceresi üzerinde pencerenin bölümlerini gösterir. Uygulamalar farklı olsa da bu bölümlerin çoğu her pencerede aynı yerde bulunur:

• Başlık çubuğu (title bar) en üstteki şerittir. Uygulamanın ve açık belgenin adını gösterir: “Belgeler - Dosya Gezgini”. Pencere bu çubuktan tutulup sürüklenerek taşınır; çubuğa çift tıklamak pencereyi büyütür ya da eski boyutuna döndürür.
• Denetim düğmeleri başlık çubuğunun sağındaki üç düğmedir: Küçült (—), Büyüt (□) ve Kapat (✕).
• Menü ya da araç çubuğu (toolbar) uygulamanın komutlarını taşır. Dosya Gezgini'nde Yeni, Kes, Kopyala, Yapıştır ve Görünüm komutları buradadır; Word'de ise bu alan şerit biçimindedir.
• Adres ve arama çubuğu bazı uygulamalarda bulunur. Dosya Gezgini'nde o anda açık klasörün yolunu gösterir.
• Çalışma alanı pencerenin asıl içeriğidir: dosya listesi, belge metni, web sayfası.
• Kaydırma çubuğu (scroll bar) içerik pencereye sığmadığında görünür ve içeriği aşağı-yukarı kaydırır.
• Durum çubuğu (status bar) en alttaki ince şerittir. Dosya Gezgini'nde klasördeki öğe sayısını ve seçili öğe sayısını, Word'de sayfa ve sözcük sayısını gösterir.
• Kenarlık pencerenin dış çizgisidir. Fare kenarlığın ya da köşenin üzerine gelince imleç çift oka dönüşür; sürüklemek pencereyi boyutlandırır.

2.2.2Küçült, büyüt, kapat

Bir pencere üç durumdan birinde bulunur: normal (ekranın bir kısmını kaplar, taşınabilir ve boyutlandırılabilir), büyütülmüş (tüm ekranı kaplar) ya da küçültülmüş (ekranda görünmez, yalnızca görev çubuğunda simgesi durur). Denetim düğmeleri pencereyi bu durumlar arasında geçirir:

• Küçült (—) pencereyi görev çubuğuna gönderir. Uygulama kapanmaz, çalışmaya devam eder. Görev çubuğundaki simgeye tıklamak pencereyi eski yerine getirir.
• Büyüt (□) pencereyi tüm ekrana yayar. Pencere büyütülünce aynı düğmenin simgesi değişir ve adı Geri yükle olur; ona basmak pencereyi önceki boyutuna döndürür.
• Kapat (✕) pencereyi kapatır. Uygulamanın tek penceresi buysa uygulama da kapanır. Kaydedilmemiş bir değişiklik varsa uygulama önce kaydedip kaydetmeyeceğini sorar.

2.2.3Yaslama ve pencereler arasında geçiş

Pencereleri fareyle elle boyutlandırmak yavaştır. Windows, pencereleri ekranın kenarlarına ve köşelerine hızla yerleştiren bir düzenleme özelliği sunar.

Şekil 2.6 yaslama düzenlerinden dördünü gösterir. Win + ← etkin pencereyi ekranın sol yarısına, Win + → sağ yarısına yerleştirir. Win + ↑ pencereyi büyütür, Win + ↓ ise önce eski boyutuna döndürür, bir kez daha basılınca küçültür. Win + Z ya da Büyüt düğmesinin üzerinde fareyi bekletmek, üç sütun, dört çeyrek ya da bir büyük iki küçük pencere gibi hazır düzenleri gösterir.

Açık pencereler arasında geçmenin en hızlı yolu Alt + Tab kısayoludur. Alt tuşu basılı tutulup Tab'a basılınca ekranın ortasında açık pencerelerin küçük resimleri belirir. Alt basılı kaldıkça her Tab bir sonraki küçük resmi seçer; Alt bırakılınca seçili pencere öne gelir. Alt + Tab'a bir kez basıp bırakmak, iki pencere arasında gidip gelmeyi sağlar.

Bu işlemlerin birlikte nasıl çalıştığını bir örnek üzerinde izleyelim. Şekil 2.7 sunumdaki adım adım slaytın üç önemli anını, Tablo 2.2 ise bütün adımları gösterir.

2.2.4Sanal masaüstleri

Aynı anda çok sayıda pencere açıkken ekran kalabalıklaşır. Ders için açılmış Word ve tarayıcı pencereleriyle müzik ve oyun pencereleri birbirine karışır. Windows bu sorunu, pencereleri ayrı çalışma alanlarına bölerek çözer.

Sanal masaüstleri dört kısayolla yönetilir (Tablo 2.3). Bütün masaüstlerini bir arada görmek için görev görünümü (task view) kullanılır. Görev görünümü, görev çubuğundaki düğmeyle ya da Win + Tab ile açılır. Üstte etkin masaüstünün açık pencerelerini, altta da masaüstlerinin listesini gösterir.

2.3Klavye kısayolları ve ekran görüntüsü

Faredeki her hareket bir menüyü açmayı, bir öğeyi bulmayı ve tıklamayı gerektirir. Aynı işi bir tuş birleşimiyle yapmak çoğu zaman birkaç kat daha hızlıdır. Bu yüzden sık yapılan işlerin kısayollarını bilmek, günlük kullanımda büyük zaman kazandırır.

Kısayollarda kullanılan değiştirici tuşların her birinin kabaca bir alanı vardır. Ctrl genellikle uygulamanın içindeki komutları (kopyala, yapıştır, kaydet, geri al) çalıştırır. Win tuşu Windows'un kendi işlevlerine (Ayarlar, Dosya Gezgini, pencere yerleşimi) ulaşır. Alt pencereler arasında geçişte ve menülere erişimde kullanılır. Shift ise bir komutun “daha güçlü” biçimini verir: Delete dosyayı Geri Dönüşüm Kutusu'na gönderir, Shift + Delete kalıcı siler.

2.3.1Temel kısayollar

Tablo 2.5 sunumdaki temel kısayolları iki gruba ayırarak verir. İlk dört kısayol hemen her uygulamada aynı işi yapar. Geri kalanlar Windows'un kendi araçlarını açar.

Kopyala, kes ve yapıştır komutlarının arkasında pano (clipboard) bulunur. Pano, kopyalanan ya da kesilen öğenin geçici olarak tutulduğu bellek alanıdır. Normalde panoda tek öğe durur ve her yeni kopyalama bir öncekinin üzerine yazar. Win + V ile açılan pano geçmişi bu sınırı kaldırır: son kopyalanan metin ve görüntüler listelenir, istenen öğe tıklanarak yapıştırılır. Pano geçmişi ilk kullanımda açılması istenen bir özelliktir.

Win + L ile oturumu kilitlemek ile oturumu kapatmak farklı işlerdir. Kilitlemede açık uygulamalar ve belgeler olduğu gibi kalır. Ekrana kilit görüntüsü gelir ve geri dönmek için PIN ya da parola istenir. Oturumu kapatmak ise bütün uygulamaları kapatır. Bilgisayarın başından kısa bir süre için kalkarken kilitlemek yeterlidir.

2.3.2Diğer kullanışlı kısayollar

Tablo 2.6 daha az bilinen ama sık işe yarayan kısayolları toplar. Bunların bir kısmı 2.1.3 ve 2.1.5'te anlatılan menüleri ve panelleri açar.

Shift + Delete'in geri alınamadığı unutulmamalıdır. Dosya Geri Dönüşüm Kutusu'na gönderilmeden silinir; Ctrl + Z de bu işlemi geri getirmez. Dosya Gezgini'ndeki sekmeler ise güncel Windows 11 sürümlerinde bulunur. Bir tarayıcıdaki gibi, tek pencerede birden çok klasörü sekmelerde açık tutmayı sağlar. Böylece iki klasör arasında dosya taşırken iki ayrı pencere açmaya gerek kalmaz.

2.3.3Ekran görüntüsü alma

Bir hata iletisini bildirmek, bir ayarın nerede olduğunu göstermek ya da bir grafiği rapora eklemek için ekranın görüntüsünü almak gerekir. Windows'ta bunun birkaç yolu vardır. Bu yollar iki soruda ayrılır: ne yakalanır ve görüntü nereye gider (Tablo 2.7).

Tablodaki en önemli ayrım, görüntünün dosya mı yoksa pano içeriği mi olduğudur. Win + PrtSc bir PNG dosyası oluşturur; bilgisayar kapatılsa da dosya durur. Öteki yollar ise görüntüyü panoya alır. Panodaki görüntü bir dosya değildir. Bir sonraki kopyalamada üzerine yazılır, bilgisayar yeniden başlatılınca da kaybolur. Saklamak için görüntüyü bir belgeye ya da Paint gibi bir programa yapıştırıp kaydetmek ya da Win + V pano geçmişini kullanmak gerekir. Win + Shift + S ile alınan görüntüden sonra köşede bir bildirim belirir. Bu bildirime tıklamak görüntüyü Ekran Alıntısı Aracı'nda açar; görüntü burada kırpılıp üzerine çizilebilir ve dosya olarak kaydedilebilir.

2.4Sürücü, dosya ve klasör

Bilgisayardaki her belge, fotoğraf ve program diskte bir dosya olarak durur. İşletim sistemi bu dosyaları klasörlere, klasörleri de sürücülere yerleştirir. Bu kesim, bu düzenin yapı taşlarını aşağıdan yukarıya, yani fiziksel diskten dosya adına doğru anlatır.

2.4.1Disk, bölüm ve sürücü harfi

Günlük dilde “disk”, “sürücü” ve “C:” sözcükleri birbirinin yerine kullanılır. Oysa bunlar üç ayrı kavramdır.

Şekil 2.9 bu üç kavramın ilişkisini gösterir. Fiziksel disk 0, 512 GB'lık bir SSD'dir. Bu disk üç bölüme ayrılmıştır. İlki küçük bir EFI bölümüdür; bilgisayarın açılışında kullanılır ve harfi yoktur. İkincisi Windows'un kurulu olduğu 400 GB'lık C: birimidir. Üçüncüsü veriler için ayrılmış 110 GB'lık D: birimidir. Fiziksel disk 1 ise 64 GB'lık bir USB bellektir ve tek bölümü E: harfini alır. En sağdaki Z: ise bir disk bile değildir: ağdaki başka bir bilgisayarın paylaştığı klasör, bu harfe bağlanmıştır.

Şekildeki NTFS ve exFAT birer dosya sistemi adıdır. Dosya sistemi, bir birimdeki dosyaların adlarını, boyutlarını, konumlarını ve izinlerini tutan düzendir. Windows kendi birimlerinde NTFS kullanır; NTFS dosya izinlerini, şifrelemeyi ve büyük dosyaları destekler. USB bellek ve hafıza kartlarında ise genellikle exFAT kullanılır, çünkü exFAT'ı Windows, macOS ve birçok aygıt okuyup yazabilir.

Windows çoğunlukla C: birimine kurulur ve harfler genellikle sırayla dağıtılır. A: ve B: harfleri tarihsel olarak disket sürücülerine ayrılmıştı; bu yüzden ilk sabit disk birimi bugün de C: harfini alır. Bir USB bellek takıldığında ilk boş harf (bu örnekte E:) ona verilir. Ağ paylaşımına ise kullanıcı genellikle alfabenin sonundan bir harf seçer.

2.4.2Dosya ve klasör

Klasörler iç içe yerleştirilebildiği için dosyalar bir ağaç biçiminde düzenlenir. Şekil 2.10 küçük bir örnek verir. Belgeler klasörünün içinde Dersler alt klasörü, onun içinde de üç dosya vardır.

Klasörün kendisi bir belge içeriği taşımaz. Bir klasör, içindeki dosyaların adlarını ve diskteki yerlerini bilen bir liste gibidir. Bir kitaplıktaki raflara benzer: raf kitap değildir, ama kitapları bulunur kılar. Klasör düzeni iyi kurulursa, yüzlerce dosya arasından aranan dosya birkaç tıklamayla bulunur.

2.4.3Dosya adı ve uzantı

Bir dosyanın tam adı iki parçadan oluşur: proje_raporu.pdf adında, son noktaya kadar olan kısım dosya adı, son noktadan sonraki kısım uzantıdır.

Dosya adını kullanıcı içeriği tanımlamak için verir. Uzantıyı ise genellikle dosyayı oluşturan program koyar: Word .docx, Excel .xlsx, bir fotoğraf makinesi .jpg ekler. Windows uzantıları varsayılan olarak gizler. Dosya Gezgini'nde Görünüm → Göster → Dosya adı uzantıları seçeneği işaretlenince uzantılar görünür olur (2.6.2).

Şekil 2.11 uzantının iki yüzünü gösterir. Üstte her uzantı ilişkilendirilmiş uygulamaya gider: .pdf PDF okuyucuya, .xlsx Excel'e, .jpg Fotoğraflar uygulamasına. Altta ise bir PDF dosyasının adı rapor.docx olarak değiştirilmiştir. Windows artık bu dosyayı Word'le açmaya çalışır, ama içerik hâlâ PDF olduğu için Word dosyayı tanıyamaz.

2.4.4Dosya adlandırma kuralları

Windows dosya adlarına bazı sınırlar koyar. Bu sınırların bir kısmı zorunludur; Windows kurala uymayan adı kabul etmez. Bir kısmı ise yalnızca iyi alışkanlıktır.

Yasak karakterler. Dokuz karakter dosya adında kullanılamaz: \ / : * ? " < > |. Bunların çoğunun yolda ve aramada özel bir anlamı vardır. \ klasörleri ayırır, : sürücü harfinden sonra gelir, * ve ? aramada joker karakterdir. Bu karakterlerden biri yazılmaya çalışıldığında Windows bir uyarı gösterir ve karakteri kabul etmez.

Ayrılmış adlar. CON, PRN, AUX, NUL, COM1…COM9 ve LPT1…LPT9 eski aygıt adlarıdır. Bu adlar uzantılı olsa bile dosya adı olamaz; con.txt adı da reddedilir.

Büyük ve küçük harf. Windows, Rapor.docx ile rapor.docx adlarını aynı ad sayar. Bu yüzden ikisi aynı klasörde bulunamaz. Ad yazılırken büyük harf korunur, ama karşılaştırmada harf büyüklüğüne bakılmaz.

Yol uzunluğu. Klasik sınır, sürücü harfinden dosya adının sonuna kadar tam yol için 260 karakterdir. Çok derin klasör yapılarında ya da çok uzun adlarda kopyalama ve açma işlemleri bu sınır yüzünden hata verebilir.

Zorunlu kuralların dışında, iyi bir dosya adı içeriği ve sürümü anlatır. Tablo 2.8 iki zayıf adı daha iyi karşılıklarıyla karşılaştırır.

İlk satırdaki tarih biçimi özellikle yararlıdır. Tarih yıl-ay-gün sırasıyla ve iki basamaklı ay ve günle yazılırsa, adlar alfabetik sıralandığında tarih sırasına da girer. 2026-09-30, 2026-10-02 ve 2026-10-17 adları alfabetik olarak da bu sırayla dizilir. Gün-ay-yıl biçimi (17.10.2026) bu özelliği taşımaz: 02.10.2026 adı 30.09.2026'dan önce gelir.

2.4.5Yaygın dosya türleri

Uzantıyı tanımak, bir dosyanın ne olduğunu açmadan anlamayı sağlar. Tablo 2.9 en sık karşılaşılan türleri kategorilerine göre listeler.

Bazı türler arasındaki fark, ilk bakışta görülmeyen ayrıntılardadır. .txt yalnızca düz metin tutar; yazı tipi, kalın yazı ya da resim içermez. .docx ise biçimlendirmeyi, resimleri ve tabloları da saklar. .csv virgül ya da noktalı virgülle ayrılmış değerlerden oluşan düz metindir; Excel onu tablo olarak açar ama formül ve biçim saklamaz. .pdf ise sayfayı her bilgisayarda aynı görünecek biçimde dondurur; bu yüzden teslim edilen ödevler için uygundur.

Görüntü türleri arasında da önemli bir ayrım vardır. .jpg (JPEG) fotoğraflar için tasarlanmıştır ve kayıplı sıkıştırma kullanır: dosya küçülür, ama gözün zor fark edeceği ayrıntılar atılır. .png kayıpsızdır; ekran görüntüsü, çizim ve keskin kenarlı grafikler için daha uygundur.

Son satırdaki çalıştırılabilir dosyalar özel dikkat ister. Bir .exe ya da .msi dosyası çift tıklanınca bilgisayarda bir program çalıştırır. Bir belge zarar veremez sanılabilir, ama çalıştırılabilir dosya bilgisayardaki her şeye erişebilir. Kaynağı bilinmeyen çalıştırılabilir dosyalar ve e-posta ekleri açılmamalıdır (2.9.3).

2.5Dosya yolları

Klasörler iç içe geçtiği için bir dosyanın yerini tek bir sözcükle söylemek mümkün değildir. “rapor.pdf” adlı onlarca dosya farklı klasörlerde durabilir. Bir dosyayı kesin olarak belirtmek için, sürücüden başlayıp dosyaya kadar inen klasörlerin sırası verilir. Bu sıraya dosyanın yolu denir.

2.5.1Yolun parçaları

Örnek bir mutlak yol şudur:

C:\Users\Sercan\Documents\Dersler\rapor.pdf

Şekil 2.12 bu yolu parçalarına ayırır. C:\ sürücünün kök (root) klasörüdür. Sonra sırayla Users, Sercan, Documents ve Dersler klasörleri gelir. En sondaki rapor.pdf dosyanın kendisidir. Her \ bir alt düzeye inildiğini gösterir.

Bu yolda dikkat çeken bir ayrıntı var. Türkçe Windows'ta Dosya Gezgini bu klasörü “Belgeler” diye gösterir, ama klasörün diskteki gerçek adı Documents'tır. Aynı durum Desktop (Masaüstü), Downloads (İndirilenler), Pictures (Resimler), Music (Müzik) ve Users (Kullanıcılar) için de geçerlidir. Windows bu klasörlerin adlarını arayüz diline çevirerek gösterir, ama yol yazılırken gerçek adlar kullanılır. Bu yüzden C:\Users\Sercan\Documents ile Gezgin'deki “Belgeler” aynı klasördür.

Yolun uzunluğu da sayılabilir. Bu örnekteki yolun 43 karakteri vardır ve içinde 5 ters eğik çizgi bulunur. Klasik 260 karakter sınırına göre çok kısadır. Ancak her klasör adı uzadıkça ve iç içe klasör sayısı arttıkça sınıra yaklaşılır. Örneğin bir ders projesinin klasörü C:\Users\Sercan\Documents\… altında on düzey derinlikteyse ve her düzeyin adı 25 karakterse, yol tek başına 250 karakteri aşar.

2.5.2Mutlak yolun çözümlenmesi

Bir yolu çözümlemek, yolun gösterdiği öğeyi bulmak demektir. Mutlak yol soldan sağa okunur ve her parça bir alt düzeye iner. Şekil 2.13 bu okumayı klasör ağacı üzerinde gösterir. Tablo 2.10'da ise her adımda okunan parça ve varılan konum yazılıdır.

2.5.3Göreli yolun çözümlenmesi

Göreli yol kökten değil, geçerli klasörden başlar. İki özel ad içerebilir: .. (iki nokta) üst klasör (parent directory) demektir, yani bir düzey yukarı çıkılır. . (tek nokta) ise geçerli klasörün kendisidir. Göreli yollar özellikle programlamada ve komut satırında sık kullanılır. Bir proje klasörü başka bir bilgisayara taşındığında mutlak yollar bozulur, ama proje içindeki göreli yollar çalışmaya devam eder.

Birden çok .. art arda gelebilir. Her biri bir düzey daha yukarı çıkar. Bunu daha uzun bir yol üzerinde görelim.

2.6Dosya Gezgini

Klasör ağacında dolaşmanın, dosyaları görmenin ve düzenlemenin temel aracı Dosya Gezgini'dir. Görev çubuğundaki klasör simgesiyle ya da Win + E ile açılır.

2.6.1Dosya Gezgini'nin bölmeleri

Şekil 2.15 Dosya Gezgini penceresini altı bölmeye ayırır:

1. Komut çubuğu (command bar): Yeni (klasör ya da dosya), Kes, Kopyala, Yapıştır, Yeniden adlandır, Sırala ve Görünüm komutları.
2. Adres çubuğu (address bar): geçerli klasörün yolu. Yol, tıklanabilir parçalar hâlinde gösterilir: Bu bilgisayar › Belgeler › Dersler. Bir parçaya tıklamak o klasöre döner. Çubuğun boş bir yerine tıklanınca tam yol metin olarak görünür; buraya bir yol yazıp Enter'a basmak doğrudan o klasöre gider.
3. Arama kutusu: geçerli klasörde ve onun bütün alt klasörlerinde arar.
4. Gezinti bölmesi (navigation pane): soldaki sütun. Giriş, Masaüstü, Belgeler, İndirilenler, Bu bilgisayar ve Ağ gibi sık kullanılan konumlara tek tıklamayla gider.
5. Dosya listesi: geçerli klasörün içeriği. Ayrıntılar görünümünde her satırda ad, değiştirme tarihi, tür ve boyut yazar. Sütun başlığına tıklamak listeyi o sütuna göre sıralar; bir kez daha tıklamak sırayı tersine çevirir.
6. Önizleme / ayrıntı bölmesi: sağdaki isteğe bağlı sütun. Seçili dosyanın içeriğini açmadan gösterir ya da özelliklerini listeler. Görünüm menüsünden açılıp kapatılır.

Adres çubuğunun solundaki üç ok gezinmeyi kolaylaştırır. ← (Geri) ve → (İleri), tarayıcıdaki gibi ziyaret edilen klasörler arasında gidip gelir. ↑ (Yukarı) ise geçerli klasörün üst klasörüne çıkar; yani bir göreli yoldaki ..'ın Gezgin'deki karşılığıdır. Gezinti bölmesindeki Bu bilgisayar seçildiğinde dosya listesinde sürücüler ve her birinin doluluk çubuğu görünür.

2.6.2Uzantılar, gizli öğeler, yeni klasör ve arama

Dosya Gezgini'nde en sık yapılan işlerden beşini bir örnek üzerinde izleyelim. Başlangıçta Belgeler\Dersler klasöründe dört dosya var: foto.jpg (2.410 KB), odev2.pdf (820 KB), bir Word belgesi olan rapor (480 KB) ve bir PDF belgesi olan rapor (610 KB). Ayrıca gizli niteliği verilmiş bir taslak.txt (2 KB) var, ama listede görünmüyor. Tablo 2.12 her adımın sonucunu, Şekil 2.16 ise üç önemli anı gösterir.

Joker karakter farklı biçimlerde de kullanılır. Aynı klasörde rapor.* araması, adı “rapor” olan bütün dosyaları türüne bakmadan bulur: rapor.docx ve rapor.pdf. odev* ise adı “odev” ile başlayan her şeyi bulur: bu örnekte yalnızca odev2.pdf. Arama kutusuna joker karakter olmadan bir sözcük yazmak da mümkündür. Bu durumda Windows adında ya da (dizinlenmiş konumlarda) içeriğinde o sözcük geçen dosyaları getirir.

2.7Dosya işlemleri

Dosyalar oluşturulduktan sonra yerleri değişir, adları düzeltilir, gereksiz olanlar silinir, paylaşılacak olanlar bir arşivde toplanır. Bu işlemlerin her biri basit görünür, ama sonuçları birbirinden farklıdır. Bir dosyanın kopyası mı oluştu, yoksa dosya mı yer değiştirdi? Silinen dosya geri getirilebilir mi? Bu kesim bu soruları adım adım yanıtlar.

2.7.1Kopyalama ve taşıma

Kopyalamadan sonra iki ayrı dosya vardır. Biri değiştirildiğinde öteki etkilenmez. Taşımadan sonra ise dosya sayısı değişmez; yalnızca dosyanın konumu değişir. Kes komutu dosyayı hemen yerinden kaldırmaz. Kesilen dosyanın simgesi soluklaşır ve dosya taşınmak üzere işaretlenir. Asıl taşıma, Yapıştır komutu verildiğinde gerçekleşir. Yapıştırmadan başka bir şey kopyalanırsa kesme işlemi iptal olur ve dosya yerinde kalır.

Kopyalamanın bir sonucu daha vardır. İki dosya bağımsız olduğu için, kaynakta yapılan değişiklik kopyaya yansımaz. Yukarıdaki örnekte C:\Belgeler\rapor.docx açılıp değiştirilir ve kaydedilirse, USB'deki kopya eski içeriğini korur. Bu durum yedek alırken işe yarar, ama aynı belgenin iki sürümüyle çalışırken karışıklık yaratır. Hangi kopyanın güncel olduğu bilinmezse yapılan iş kaybolabilir.

2.7.2Sürükle-bırak

Bir dosyayı fareyle tutup başka bir klasörün üzerine bırakmak, Kopyala ya da Kes komutlarına gerek bırakmaz. Ancak sürükle-bırakın kopyalama mı taşıma mı yaptığı, kaynağın ve hedefin hangi sürücüde olduğuna bağlıdır.

Bu kuralın bir mantığı vardır. Aynı sürücü içindeki taşıma çok hızlıdır, çünkü dosyanın baytları diskte yer değiştirmez; yalnızca dosya sistemindeki kayıt bir klasörden ötekine geçer. Farklı sürücüler arasında ise baytların hepsi okunup yazılmalıdır. Bu durumda Windows özgün dosyaya dokunmamayı, yani kopyalamayı güvenli seçenek olarak kabul eder.

2.7.3Yeniden adlandırma ve silme

Bir dosya ya da klasör seçilip F2'ye basılınca adı düzenlenebilir hâle gelir. Uzantılar görünürken Windows yalnızca adın uzantıdan önceki kısmını seçer; böylece yazılan yeni ad uzantıyı bozmaz. Yine de uzantıyı değiştirmemeye dikkat etmek gerekir (2.4.3). Birden çok dosya seçilip F2'ye basılırsa hepsi aynı adla ve sırayla numaralanarak adlandırılır: tatil (1).jpg, tatil (2).jpg, …

Şekil 2.19 iki silme yolunu yan yana gösterir. Delete ile silinen dosya Geri Dönüşüm Kutusu'na gider. Oradan iki yol çıkar: Geri yükle dosyayı özgün klasörüne döndürür, Kutuyu boşalt ise kalıcı olarak siler. Shift + Delete ise kutuyu atlar: Windows bir onay sorar ve onaylanınca dosya doğrudan kalıcı olarak silinir.

Geri Dönüşüm Kutusu her durumda koruma sağlamaz. Üç önemli istisna vardır:

• USB bellek ve ağ konumları. Bu konumlarda silinen dosyalar çoğunlukla kutuya gitmez, doğrudan silinir. Windows bu durumda “kalıcı olarak silinsin mi?” diye sorar.
• Açık ya da kilitli dosyalar. Bir uygulamanın açık tuttuğu dosya silinemeyebilir. Windows “dosya başka bir programda açık” uyarısı verir; önce o uygulama kapatılır.
• Bulut klasörleri. OneDrive gibi eşitlenen bir klasörde silinen dosya, aynı hesaba bağlı öteki cihazlardan da silinir. Bulutun kendi geri dönüşüm kutusu bir süre için kurtarma imkânı verir.

2.7.4Kısayol ve özgün dosya

Kısayol, sık açılan bir dosyaya ulaşmayı kolaylaştırır. Derinlerdeki bir klasörde duran bir dosyanın kısayolu masaüstüne konur; dosya yerinden hiç kımıldamaz. Kısayol, sağ tık → Kısayol oluştur komutuyla ya da dosya Alt tuşu basılıyken sürüklenerek oluşturulur.

Kısayolun en önemli özelliği, içinde dosyanın kendisinin değil yalnızca yolunun bulunmasıdır. Bu özellik üç sonuç doğurur (Tablo 2.16).

2.7.5ZIP arşivi

Bir ödevin birkaç dosyasını e-postayla göndermek ya da bir sisteme tek dosya olarak yüklemek gerektiğinde dosyalar bir arşivde toplanır.

Kayıpsız sıkıştırma, ayıklanan dosyanın baytlarının özgün dosyayla birebir aynı olmasını sağlar. Sıkıştırmanın ne kadar küçülteceği ise içeriğe bağlıdır. Düz metinde aynı sözcükler ve harf dizileri çok tekrar eder; bu yüzden metin iyi sıkışır. JPEG fotoğraf ve DOCX belgesi ise zaten sıkıştırılmış biçimlerdir. Bir DOCX dosyası aslında içinde XML dosyaları bulunan bir ZIP arşividir. Sıkıştırılmış veride tekrar azdır; ikinci kez sıkıştırmak neredeyse hiçbir şey kazandırmaz.

2.7.6Dosya ve klasör özellikleri

Bir dosyaya sağ tıklanıp Özellikler seçilince (ya da dosya seçiliyken Alt + Enter'a basılınca) dosyanın ayrıntılarını gösteren pencere açılır (Şekil 2.22).

Genel sekmesinde şu bilgiler bulunur:

• Tür ve uygulama: dosyanın biçimi (Microsoft Word Belgesi, .docx) ve çift tıklanınca açılacak uygulama. Yanındaki Değiştir düğmesi bu uygulamayı değiştirir.
• Konum: dosyanın bulunduğu klasörün tam yolu.
• Boyut ve diskteki boyutu: içeriğin büyüklüğü ve diskte ayrılan alan. Bu iki sayının neden farklı olduğu aşağıdaki örnekte açıklanır.
• Tarihler: oluşturma, değiştirme ve erişim tarihleri.
• Nitelikler (attributes): Salt okunur dosyanın değiştirilmesini engeller; Gizli dosyayı listeden saklar (2.6.2).

Güvenlik sekmesi dosyanın sahibini ve hangi kullanıcının dosyayı okuyabileceğini ya da değiştirebileceğini gösterir. Önceki Sürümler sekmesi, Dosya Geçmişi ya da geri yükleme noktası açıksa dosyanın eski kopyalarını listeler (2.10.6).

2.8Ayarlar

Windows'un davranışını belirleyen seçeneklerin çoğu tek bir uygulamada toplanır: Ayarlar. Ekranın çözünürlüğü, bağlanılan Wi-Fi ağı, yüklü uygulamalar, kullanıcı hesapları, klavye düzeni ve güncellemeler buradan yönetilir.

2.8.1Ayarlar uygulaması

Ayarlar, Win + I ile ya da Başlat menüsündeki dişli simgesiyle açılır. Sol sütunda kategoriler, sağda seçilen kategorinin sayfaları bulunur. Kategori adları Windows sürümüne göre biraz değişebilir, ama temel alanlar aynı kalır. Tablo 2.18 bu notta en çok kullanılan kategorileri listeler.

Aranan ayarın hangi kategoride olduğu bilinmiyorsa, Ayarlar penceresinin sol üstündeki arama kutusu kullanılır. Bu kutu, Başlat menüsündeki aramayla aynı biçimde çalışır, ama yalnızca ayarlar arasında arar. Notta bir ayarın yeri “Ayarlar → Sistem → Ekran” biçiminde yazılır. Bu yazım sırasıyla Ayarlar uygulamasını, Sistem kategorisini ve Ekran sayfasını açmak anlamına gelir.

2.8.2Wi-Fi, yazıcı ve ekran

Yeni bir bilgisayarda ya da yeni bir ortamda ilk yapılan üç ayar genellikle ağa bağlanmak, yazıcı eklemek ve ekranı düzenlemektir.

Wi-Fi'ye bağlanma. Görev çubuğunun sağındaki ağ simgesine tıklanır ya da Win + A'ya basılır; hızlı ayarlar paneli açılır. Wi-Fi düğmesinin yanındaki ok yakındaki ağları listeler. Ağ seçilir, Bağlan'a basılır ve ağın parolası girilir. “Otomatik olarak bağlan” işaretlenirse bilgisayar bu ağı bir dahaki sefere kendisi tanır.

Yazıcı ekleme. Ayarlar → Bluetooth ve cihazlar → Yazıcılar ve tarayıcılar → Cihaz ekle yolu izlenir. Aynı ağdaki ya da USB ile bağlı bir yazıcı genellikle otomatik bulunur ve sürücüsü kendiliğinden yüklenir. Yazıcının sürücüsü bulunamazsa üreticinin web sitesinden indirilir.

Ekran çözünürlüğü ve ölçek. Ayarlar → Sistem → Ekran sayfasında iki ayrı ayar bulunur. Ekran çözünürlüğü görüntünün kaç pikselden oluşacağını belirler. Bu değer ekranın yerel çözünürlüğünde, yani Windows'un “(Önerilen)” diye işaretlediği değerde kalmalıdır. Daha düşük bir çözünürlük seçilirse görüntü bulanıklaşır. Ölçek ise yazıların ve simgelerin büyüklüğünü ayarlar. Yazılar küçük geliyorsa çözünürlük düşürülmez, ölçek artırılır.

2.8.3Kullanıcı hesapları

Bir bilgisayarı birden çok kişi kullanabilir. Windows her kişiye ayrı bir kullanıcı hesabı (user account) açar. Her hesabın kendi masaüstü, Belgeler klasörü, ayarları ve parolası vardır. Ayrı hesaplar, kişisel dosyaları ve ayarları kullanıcılar arasında ayırır. Bir kullanıcının C:\Users\Ayse klasörüne öteki standart kullanıcılar erişemez.

Hesaplar iki ayrı soruya göre sınıflanır. Birinci soru, kimlik bilgilerinin nerede yönetildiğidir:

• Yerel hesap (local account): kullanıcı adı ve parola yalnızca o bilgisayarda tutulur. Başka bir cihaza bağlanmaz.
• Microsoft hesabı: bir e-posta adresiyle açılan çevrim içi hesaptır. Desteklenen ayarları, OneDrive dosyalarını ve Microsoft Store uygulamalarını cihazlar arasında bağlayabilir; parola unutulursa çevrim içi kurtarılabilir.

İkinci soru, hesabın yetkisidir:

• Standart kullanıcı (standard user): günlük işleri yapar, kendi dosyalarını ve ayarlarını değiştirir. Program kurma ve sistem genelindeki ayarları değiştirme gibi işler için yönetici izni gerekir.
• Yönetici (administrator): uygulama kurar, kaldırır, öteki hesapları yönetir ve bütün sistem ayarlarını değiştirebilir.

Yönetici izni gerektiren bir iş başlatıldığında Windows ekranı karartır ve bir onay penceresi gösterir. Bu özelliğe Kullanıcı Hesabı Denetimi (User Account Control, UAC) denir. Şekil 2.23 iki hesap türünde UAC'nin ne istediğini karşılaştırır. Standart kullanıcı bir uygulama kurmak isterse, bir yöneticinin adı ve parolası istenir. Yönetici aynı işi yaparsa yalnızca Evet / Hayır onayı istenir.

Yönetici hesabında bile onay istenmesinin bir nedeni vardır. Kötü amaçlı bir program arka planda kendini kurmaya çalışırsa UAC penceresi belirir. Kullanıcı o anda bir şey kurmuyorsa, bu pencere bir uyarı işaretidir ve Hayır seçilir. Bu yüzden günlük işlerde standart hesap kullanmak, yönetici yetkisini yalnızca gerektiğinde açmak güvenli bir ilkedir.

Oturum kapatma, açık uygulamaları kapatıp kullanıcının oturumunu sonlandırır. Başka bir kullanıcı ise aynı bilgisayarda kendi hesabıyla oturum açar. Yeni bir hesap Ayarlar → Hesaplar → Diğer kullanıcılar sayfasından eklenir; hesabın türü de aynı sayfada Hesap türünü değiştir ile seçilir.

2.8.4Uygulama yönetimi ve izinler

Bir uygulamanın bilgisayara girişinden çıkışına kadar birkaç karar verilir: nereden kurulacağı, hangi izinlerin verileceği, oturum açılınca çalışıp çalışmayacağı, sorun çıkarınca ne yapılacağı ve sonunda nasıl kaldırılacağı.

• Kurulum kaynağı. Uygulamalar Microsoft Store'dan ya da üreticinin resmî sitesinden edinilir. Tanımadık sitelerdeki “ücretsiz” sürümler sık sık kötü amaçlı yazılım taşır.
• Kaldırma. Ayarlar → Uygulamalar → Yüklü uygulamalar sayfasında uygulamanın yanındaki üç noktaya tıklanıp Kaldır seçilir. Bir uygulamanın kısayolunu ya da klasörünü silmek onu kaldırmaz; doğru yol budur.
• Başlangıç uygulamaları. Bazı uygulamalar oturum açılınca kendiliğinden çalışır. Bu liste Ayarlar → Uygulamalar → Başlangıç sayfasından ya da Görev Yöneticisi'nden sınırlandırılır (2.10.4).
• İzinler. Kamera, mikrofon, konum ve dosya erişimi uygulama bazında denetlenir.
• Onarım ve sıfırlama. Desteklenen uygulamalarda, Yüklü uygulamalar → Gelişmiş seçenekler sayfasında Onar ve Sıfırla düğmeleri bulunur. Onar verilere dokunmadan uygulamayı düzeltmeye çalışır; Sıfırla uygulamanın verilerini siler ve onu ilk kurulduğu hâle döndürür.
• Güncelleme. Uygulamalar güvenlik ve uyumluluk için güncel tutulur. Store uygulamaları kendiliğinden güncellenir; öteki uygulamalar genellikle kendi güncelleme bildirimlerini gösterir.

İzinler, bir uygulamanın kişisel verilere ve aygıtlara ne kadar erişebileceğini belirler. Şekil 2.24 kamera izni sayfasını gösterir. Kamera uygulamasının ve Teams'in kamerayı kullanmasına izin verilmiş, bir oyunun ise kapatılmıştır. Bir oyunun kameraya ihtiyacı yoktur. Bir uygulamaya yalnızca işini yapmak için gereken izinleri vermek, verilerin gereksiz yere toplanmasını önler.

2.8.5Varsayılan uygulamalar

Varsayılan uygulama, 2.4.3'te anlatılan ilişkilendirmenin kullanıcıya görünen yüzüdür. Şekil 2.25 üç dosya için bu eşlemeyi gösterir. Dosyaya çift tıklandığında Windows önce uzantıya bakar, sonra o uzantıyla ilişkilendirilmiş uygulamayı başlatır.

Varsayılanı değiştirmenin iki yolu vardır. Kalıcı değişiklik için Ayarlar → Uygulamalar → Varsayılan uygulamalar sayfasında dosya türü (örneğin .pdf) aranır ve yeni uygulama seçilir. Tek seferlik değişiklik için ise dosyaya sağ tıklanıp Birlikte aç seçilir ve listeden başka bir uygulama seçilir. Birlikte aç penceresinde “Her zaman” seçilirse bu seçim de kalıcı olur.

2.8.6Erişilebilirlik

Bilgisayarı kullanan herkes aynı biçimde görmez, duymaz ya da fare kullanamaz. Erişilebilirlik ayarları, Windows'u farklı gereksinimleri olan kullanıcılara uyarlar. Bu ayarlar yalnızca engelli kullanıcılar için değildir. Uzun süre ekran başında çalışan, gürültülü bir ortamda video izleyen ya da bir elini kullanamayan herkes yararlanabilir. Ayarlar Ayarlar → Erişilebilirlik kategorisinde toplanır (Tablo 2.19).

Yapışkan tuşlar özelliği iyi bir örnektir. Ctrl + Shift + Esc gibi üç tuşlu bir kısayol, tek elle ya da tek parmakla basılamaz. Yapışkan tuşlar açıkken Ctrl, Shift ve Alt gibi değiştirici tuşlar basılı kalmış sayılır. Kullanıcı tuşlara sırayla, birer birer basar; Windows bunları birlikte basılmış gibi yorumlar. Filtre tuşları ise kısa ya da yinelenen istemsiz tuş basışlarını yok sayar. Titreyen bir elin aynı harfi üç kez yazmasını önler.

2.8.7Türkçe klavye ve dil

Klavyenin üzerindeki harfler ile bilgisayarın tuşlara verdiği anlam ayrı şeylerdir. Hangi tuşun hangi harfi üreteceği klavye düzeni (keyboard layout) ayarıyla belirlenir. Türkiye'de iki düzen kullanılır. Türkçe Q, İngilizce klavyenin harf yerleşimine Türkçe harfleri ekleyen ve en yaygın kullanılan düzendir. Türkçe F ise Türkçedeki harf sıklıklarına göre tasarlanmış ve hızlı yazım için geliştirilmiş alternatif düzendir. F klavyede en sık kullanılan harfler parmakların durduğu orta sıraya yerleştirilmiştir.

2.9Güvenlik

Bir bilgisayarın güvenliği birkaç katmandan oluşur. Oturum açma, bilgisayarı kimin kullanabileceğini denetler. Antivirüs ve güvenlik duvarı kötü amaçlı yazılımları ve ağdan gelen saldırıları durdurur. Kullanıcının alışkanlıkları da bütün bu önlemlerin işe yarayıp yaramayacağını belirler.

2.9.1Windows Hello ve oturum güvenliği

Şekil 2.27 doğrulamanın adımlarını gösterir. Kullanıcı PIN'ini girer ya da yüzünü kameraya gösterir. Bu hareket, TPM içindeki özel anahtarın kilidini açar. Hesap sunucusu cihaza bir istek gönderir; cihaz bu isteği özel anahtarla imzalar. Sunucu imzayı, daha önce kendisine kaydedilmiş açık anahtarla doğrular. Ağ üzerinden PIN değil, yalnızca dijital imza geçer.

Bu düzen, kısa bir PIN'in neden uzun bir paroladan daha güvenli olabileceğini açıklar. Parola, hesabın kendisine aittir; çalınırsa dünyanın her yerinden hesaba girilebilir. PIN ise tek bir cihaza bağlıdır. Çalınan bir PIN, saldırganın elinde o cihaz yoksa hiçbir işe yaramaz. Üstelik TPM, art arda yanlış PIN denemelerini fark edip cihazı bir süre kilitler.

Oturum güvenliğinin öteki parçaları şunlardır:

• Ekran kilidi. Bilgisayardan ayrılırken Win + L ile oturum kilitlenir.
• Çok faktörlü doğrulama (multi-factor authentication). Hesaba girişte paroladan başka bir kanıt da istenir: telefona gelen kod ya da bir doğrulama uygulamasındaki onay. Parola çalınsa bile ikinci kanıt olmadan hesaba girilemez.
• Kurtarma. PIN unutulursa ya da cihaz değişirse hesaba nasıl dönüleceği önceden düzenlenmelidir: güncel bir telefon numarası, yedek e-posta adresi ya da kurtarma kodları.

Bu seçenekler Ayarlar → Hesaplar → Oturum açma seçenekleri sayfasındadır.

2.9.2Windows Güvenliği

Windows, kötü amaçlı yazılımlara karşı korumayı kendi içinde getirir. Bu korumanın araçları Windows Güvenliği uygulamasında toplanır. Uygulama Ayarlar → Gizlilik ve güvenlik → Windows Güvenliği yoluyla ya da Başlat menüsünde “Windows Güvenliği” aranarak açılır. Tablo 2.20 başlıca bölümleri özetler.

Virüs ve tehdit korumasını sağlayan yazılımın adı Microsoft Defender'dır. Defender Windows ile birlikte gelir ve ek bir antivirüs kurulmadığı sürece etkin kalır. En önemli özelliği gerçek zamanlı korumadır: bir dosya indirildiğinde, açıldığında ya da çalıştırıldığında Defender onu o anda tarar. Bu korumanın açık tutulması ve Defender'ın tanım güncellemelerinin aksatılmaması gerekir. Yeni çıkan kötü amaçlı yazılımlar ancak güncel tanımlarla tanınır.

Güvenlik duvarı (firewall), bilgisayarla ağ arasındaki trafiği kurallara göre süzen bir kapı bekçisidir. Örneğin dışarıdan gelen ve hiçbir uygulamanın beklemediği bir bağlantı isteğini engeller. SmartScreen ise indirilen dosyaların ve ziyaret edilen sitelerin bilinen tehlikeli listelerde olup olmadığına bakar. Tanınmayan bir program çalıştırılmak istendiğinde “Windows bilgisayarınızı korudu” uyarısını gösteren odur.

Cihaz güvenliği bölümünde adı geçen iki kavram, korumanın donanım katmanını oluşturur. Güvenli Önyükleme (Secure Boot), bilgisayar açılırken yalnızca imzası doğrulanmış yazılımın yüklenmesine izin verir; işletim sisteminden önce çalışmaya çalışan kötü amaçlı yazılımı durdurur. TPM (Trusted Platform Module, güvenilir platform modülü) ise anahtarları ve parolaları güvenli biçimde saklayan bir güvenlik yongasıdır. Windows Hello ve BitLocker bu yongayı kullanır.

2.9.3Güvenli günlük kullanım

Araçlar ne kadar iyi olursa olsun, güvenliğin büyük kısmı kullanıcının alışkanlıklarına bağlıdır. Altı alışkanlık, sıradan saldırıların çoğunu boşa çıkarır:

• Kilit. Bilgisayardan ayrılırken ekran Win + L ile kilitlenir.
• Güncelleme. Windows ve uygulamalar güncel tutulur. Güncellemelerin çoğu bilinen güvenlik açıklarını kapatır.
• Standart hesap. Günlük işler standart hesapla yapılır; yönetici yetkisi yalnızca gerektiğinde kullanılır.
• İndirme. Yazılım Microsoft Store'dan ya da üreticinin resmî sitesinden edinilir.
• Yedek. Önemli dosyalar düzenli olarak ve ayrı bir konumda yedeklenir (2.10.5).
• Şüpheli dosya. Bilinmeyen kaynaktan gelen ekler ve çalıştırılabilir dosyalar açılmaz.

Bu alışkanlıklar birbirini tamamlar. Örneğin kötü amaçlı bir ek açılsa bile, kullanıcı standart hesaptaysa UAC sistem değişikliği için yönetici parolası ister ve saldırı orada durabilir. Saldırı başarılı olup dosyaları şifrelese bile, ayrı bir konumdaki güncel yedek kaybı en aza indirir.

2.10Bakım

Bir bilgisayar zamanla dolar, yavaşlar ve güncelliğini yitirir. Disk geçici dosyalarla şişer, açılışta çalışan program sayısı artar, bir uygulama donar, bir güncelleme sorun çıkarır. Düzenli bakım bu sorunların çoğunu baştan önler. Önlenemeyenler için de Windows'un kurtarma araçları vardır.

2.10.1Depolama yönetimi

Disk dolduğunda Windows güncelleme yükleyemez, uygulamalar geçici dosya yazamaz ve bilgisayar yavaşlar. Diskteki alanın neye harcandığı Ayarlar → Sistem → Depolama sayfasında görülür. Bu sayfa alanı uygulamalar, sistem dosyaları, belgeler ve geçici dosyalar gibi kategorilere ayırır (Şekil 2.28).

Depolama sayfası iki yardımcı araç sunar:

• Depolama Algılaması (Storage Sense): açıldığında geçici dosyaları ve belirlenen kurallara göre Geri Dönüşüm Kutusu'ndaki eski öğeleri kendiliğinden temizler. Örneğin kutuda 30 günden uzun süre kalan dosyaları silecek biçimde ayarlanabilir. Bu kuralla 1 Ekim 2026'da silinen bir dosya 31 Ekim 2026'dan sonra kutudan da kalkar.
• Temizleme önerileri: büyük ya da uzun süredir açılmamış dosyaları, kullanılmayan uygulamaları ve geçici dosyaları listeler. Kullanıcı neyin silineceğine kendisi karar verir.

2.10.2Sürücüleri iyileştirme

HDD ile SSD veriyi çok farklı yollarla okur. Bu yüzden ikisine uygulanan bakım da farklıdır. Windows'un Sürücüleri Birleştir ve İyileştir aracı, Başlat menüsünde “birleştir” aranarak açılır. Araç her sürücünün türünü tanır ve ona uygun işlemi uygular (Tablo 2.21).

Parçalanma, dosyalar silinip yeni dosyalar yazıldıkça kendiliğinden oluşur. Silinen bir dosyanın bıraktığı boşluk küçükse, yeni dosyanın bir kısmı oraya, kalanı başka bir boşluğa yazılır. HDD'de bu bir sorundur, çünkü okuma kafası bir parçadan ötekine giderken mekanik olarak hareket etmek zorundadır. Her geçiş birkaç milisaniye sürer.

SSD'de ise hareket eden bir kafa yoktur. Her blok, nerede olursa olsun aynı hızla okunur. Bu yüzden parçalanma SSD'yi yavaşlatmaz ve birleştirme gereksizdir. Üstelik birleştirme sırasında yapılan çok sayıda yazma, sınırlı sayıda yazma ömrü olan SSD'yi gereksiz yere yıpratır. SSD'nin asıl ihtiyacı TRIM'dir. Bir dosya silindiğinde SSD bunu kendiliğinden bilmez. TRIM bildirimi gelmezse SSD, silinmiş verinin bulunduğu blokları hâlâ dolu sanır ve yeni yazmalarda bu blokları önce boşaltmak zorunda kalır; yazma yavaşlar.

2.10.3Sistem Bilgisi ve Görev Yöneticisi

Bir sorunu çözmek için önce bilgisayarda ne olduğunu ve o anda neyin çalıştığını bilmek gerekir. Windows bunun için iki araç sunar.

Sistem Bilgisi, donanımın, işletim sisteminin, bileşenlerin ve kaynakların ayrıntılarını gösterir: işlemcinin modeli, RAM miktarı, Windows sürümü, BIOS/UEFI sürümü, aygıt sürücüleri. Başlat menüsünde “Sistem Bilgisi” aranarak açılır. Daha kısa bir özet Ayarlar → Sistem → Hakkında sayfasındadır. Bir yazılımın sistem gereksinimlerini karşılayıp karşılamadığı ya da destek isteyen birine bilgisayarın özellikleri buradan bakılarak söylenir.

Burada geçen süreç (process), çalışmakta olan bir programdır. Bir uygulama birden çok süreçten oluşabilir; tarayıcılar örneğin her sekme için ayrı süreç açar. Görev Yöneticisi her sürecin ne kadar kaynak kullandığını sütunlarda gösterir (Şekil 2.30).

Görev Yöneticisi birkaç sayfadan oluşur. Her sayfa farklı bir soruya yanıt verir (Tablo 2.22).

Yüksek kaynak kullanımı her zaman bir sorun değildir. Windows Update, bir virüs taraması ya da arama dizininin oluşturulması kısa süre CPU'yu ve diski yoğun kullanabilir. Bu tür yükler birkaç dakikada geçer. Sürekli %100 disk ya da bellek kullanımı ise yavaşlığın tipik nedenidir. Bellek dolunca Windows, RAM'deki verilerin bir kısmını diske yazar ve gerektiğinde geri okur; disk RAM'den binlerce kat yavaş olduğu için bilgisayar belirgin biçimde yavaşlar.

2.10.4Donan uygulama ve başlangıç uygulamaları

Görev Yöneticisi'nin en sık kullanıldığı iki durum, donan bir uygulamayı kapatmak ve açılışı yavaşlatan programları devre dışı bırakmaktır. İkisini bir örnek üzerinde adım adım izleyelim.

2.10.5Güncelleme, yedekleme ve şifreleme

Windows Update, Windows'a güvenlik ve kalite güncellemelerini getiren hizmettir. Ayarlar → Windows Update sayfasından güncellemeler denetlenir, yüklenir ve geçmişi görülür. Güvenlik güncellemeleri genellikle her ayın ikinci salı günü yayımlanır. Bazı güncellemeler yeniden başlatma ister. Etkin saatler ayarı, Windows'un bu yeniden başlatmayı kullanıcının çalıştığı saatlerde yapmamasını sağlar. Güncellemeler kısa bir süre duraklatılabilir, ama tamamen ertelenmemelidir.

Yedeğin işe yaraması için asıl dosyalarla birlikte kaybolmaması gerekir. Aynı diskteki bir kopya, disk bozulduğunda onunla birlikte gider. Bu yüzden yaygın bir kural vardır: 3-2-1 kuralı. Önemli verinin en az 3 kopyası olmalı, bu kopyalar en az 2 farklı ortamda bulunmalı ve en az 1 kopya başka bir yerde, örneğin bulutta durmalıdır. Şekil 2.32 bu düzenin Windows'taki karşılığını gösterir: bilgisayardaki dosyalar hem OneDrive'a hem de harici bir sürücüye yedeklenir.

Şifreleme, bilgisayar çalındığında veriyi korur. Hırsız diski söküp başka bir bilgisayara taksa bile dosyaları okuyamaz. Ancak aynı koruma sahibine de uygulanır. Anakart değişirse, TPM sıfırlanırsa ya da UEFI ayarları değişirse Windows açılışta kurtarma anahtarını ister. Anahtar bilinmiyorsa veriye bir daha erişilemez. Bu yüzden kurtarma anahtarı bilgisayardan ayrı bir yerde saklanır: Microsoft hesabında, bir çıktıda ya da bir USB bellekte.

2.10.6Kurtarma seçenekleri

Bir şeyler ters gittiğinde başvurulacak araçlar, etkilerine göre hafiften ağıra doğru sıralanır. Hafif araç yalnızca bir dosyayı geri getirir; ağır araç bütün Windows'u yeniden kurar. Doğru seçim, sorunu çözen en hafif araçtır (Şekil 2.33, Tablo 2.24).

Dosya Geçmişi, Denetim Masası'ndaki “Dosya Geçmişi” sayfasından açılır ve varsayılan olarak saatte bir kopya alır. Geri yükleme noktası, Başlat menüsünde “Geri yükleme noktası oluştur” aranarak açılan Sistem Koruması sekmesinden etkinleştirilir. Windows, önemli güncellemelerden ve sürücü kurulumlarından önce kendiliğinden nokta oluşturur. Bu bilgisayarı sıfırla ise Ayarlar → Sistem → Kurtarma sayfasındadır.

2.11Özet

• Masaüstü ana çalışma alanıdır. Başlat menüsü uygulamalara, aramaya, hesaba ve güç komutlarına ulaştırır; sağ tık ya da Win + X hızlı bağlantı menüsünü açar. Görev çubuğu açık ve sabitlenmiş uygulamaları, sistem tepsisini, hızlı ayarları (Win + A) ve bildirimleri (Win + N) taşır.
• Pencere küçültülünce uygulama kapanmaz. Yaslama (Win + yön tuşları, Win + Z) pencereleri düzenler, Alt + Tab etkin pencereyi değiştirir. Sanal masaüstleri (Win + Ctrl + D, ← / →, F4) pencereleri gruplar; masaüstü kapatılınca pencereleri taşınır.
• Kopyala (Ctrl + C), Kes (Ctrl + X), Yapıştır (Ctrl + V) panoyu kullanır. Win + PrtSc dosya kaydeder; Win + Shift + S ve Alt + PrtSc panoya alır.
• Bir fiziksel disk birden çok bölüme ayrılabilir; her birim bir sürücü harfi alır. 512 GB'lık disk Windows'ta ≈ 476,8 GiB görünür.
• Dosya; ad, uzantı, yol ve özelliklerle tanımlanır. Uzantı ilişkili uygulamayı belirler; değiştirmek içeriği dönüştürmez. Dokuz karakter (\ / : * ? " < > |) ve CON, PRN gibi ayrılmış adlar kullanılamaz; klasik yol sınırı 260 karakterdir.
• Mutlak yol kökten başlar; göreli yol geçerli klasörden başlar ve .. bir üst klasördür. “Belgeler” klasörünün gerçek yolu C:\Users\<ad>\Documents'tır.
• Kopyalama özgün öğeyi korur ve dosya sayısını artırır; taşıma konumu değiştirir. Sürükle-bırak aynı sürücüde taşır, farklı sürücüde kopyalar; Shift taşımayı, Ctrl kopyalamayı, Alt kısayolu zorlar.
• Delete Geri Dönüşüm Kutusu'na gönderir, Shift + Delete kalıcı siler; USB ve ağ konumlarında kutu kullanılmaz. Kısayol yalnızca yol tutan bir .lnk dosyasıdır; yedek değildir.
• ZIP dosyaları tek pakette toplar; metin iyi sıkışır, JPEG ve DOCX neredeyse hiç sıkışmaz. ZIP içindeki belge ayıklanmadan düzenlenmez. Diskteki boyut 4 KB'lık bloklara yuvarlanır.
• Ayarlar (Win + I) sistem, cihaz, ağ, hesap, uygulama, dil ve erişilebilirlik seçeneklerini toplar. Yazılar küçükse çözünürlük değil ölçek değiştirilir.
• Standart kullanıcı günlük işler içindir; UAC yönetici işlerinde onay ya da parola ister. Varsayılan uygulama kalıcı, Birlikte aç tek seferlik seçimdir.
• Windows Hello PIN'i cihaza bağlıdır ve ağdan geçmez. Windows Güvenliği virüs koruması, güvenlik duvarı, SmartScreen ve cihaz güvenliğini toplar.
• Depolama Algılaması ve temizleme önerileri alan açar. HDD birleştirilir, SSD'ye TRIM uygulanır. Görev Yöneticisi yanıt vermeyen uygulamayı sonlandırır ve başlangıç uygulamalarını sınırlar.
• Yedek ayrı bir ortamda tutulur (3-2-1). BitLocker kurtarma anahtarı bilgisayardan ayrı saklanır. Kurtarma araçları hafiften ağıra: OneDrive, Dosya Geçmişi, Geri Yükleme Noktası, Bu bilgisayarı sıfırla.

2.12Kavram listesi

Terimlerin İngilizce karşılıkları ve öteki sunumlardaki kullanımları terim sözlüğünde bulunur.

• masaüstü desktop
• Başlat menüsü Start menu
• görev çubuğu taskbar
• sistem tepsisi system tray
• hızlı ayarlar quick settings
• bildirim merkezi notification center
• bağlam menüsü context menu
• pencere window
• başlık çubuğu title bar
• küçült / büyüt / geri yükle / kapat minimize / maximize / restore down / close
• yaslama snap
• görev görünümü task view
• sanal masaüstü virtual desktop
• klavye kısayolu keyboard shortcut
• pano clipboard
• ekran görüntüsü screenshot
• Ekran Alıntısı Aracı Snipping Tool
• sürücü drive
• bölüm (birim) partition / volume
• dosya file
• klasör folder
• uzantı file name extension
• ilişkilendirme file association
• ayrılmış ad reserved name
• yol path
• mutlak yol absolute path
• göreli yol relative path
• geçerli klasör current folder
• üst klasör parent directory
• kök root
• Dosya Gezgini File Explorer
• gezinti bölmesi navigation pane
• joker karakter wildcard
• gizli hidden
• sürükle-bırak drag and drop
• Geri Dönüşüm Kutusu Recycle Bin
• kalıcı silme permanent delete
• kısayol shortcut (.lnk)
• arşiv / sıkıştırma archive / compress
• tümünü ayıkla extract all
• özellikler properties
• nitelikler attributes
• salt okunur read-only
• ölçek scale
• kullanıcı hesabı user account
• yerel hesap local account
• standart kullanıcı standard user
• yönetici administrator
• varsayılan uygulama default app
• başlangıç uygulamaları startup apps
• ekran okuyucu screen reader
• klavye düzeni keyboard layout
• biyometrik biometric
• çok faktörlü doğrulama multi-factor authentication
• güvenlik duvarı firewall
• gerçek zamanlı koruma real-time protection
• Güvenli Önyükleme Secure Boot
• Depolama Algılaması Storage Sense
• birleştirme defragmentation
• parçalanmış fragmented
• TRIM
• Görev Yöneticisi Task Manager
• süreç process
• yanıt vermiyor not responding
• görevi sonlandır end task
• yedekleme backup
• geri yükleme noktası restore point
• kurtarma anahtarı recovery key
• sıfırlama reset

2.13Kendini Dene

1. Görev çubuğunda Word simgesinin altında çizgi var ama simge vurgulu değil; Excel simgesinin altında çizgi yok. Bu iki uygulamanın durumu nedir? Excel simgesine tıklanınca ne olur?

   Cevap

   Word açıktır ama etkin pencere değildir (arkada ya da küçültülmüş olabilir). Excel yalnızca sabitlenmiştir, açık değildir. Excel simgesine tıklanınca Excel başlar; simgesinin altında çizgi belirir ve etkin pencere Excel olur. Word açık kalır.

2. Masaüstü 1'de Word, Masaüstü 2'de Müzik açık; ekranda Masaüstü 2 var. Win + Ctrl + D, ardından Win + Ctrl + ← basılıyor. Hangi masaüstündeyiz ve kaç masaüstü vardır? Sonra Win + Ctrl + F4 basılırsa Müzik nereye gider?

   Cevap

   Win + Ctrl + D yeni ve boş Masaüstü 3'ü oluşturup ona geçer. Win + Ctrl + ← bir soldakine, Masaüstü 2'ye döner. Üç masaüstü vardır ve ekranda Masaüstü 2 bulunur. Win + Ctrl + F4 Masaüstü 2'yi kapatır; Müzik kapanmaz, soldaki Masaüstü 1'e taşınır.

3. Kutusunda “1 TB” yazan bir disk tek bölüm olarak D: yapılıyor. Windows bu birimin kapasitesini yaklaşık kaç GB gösterir?

   Cevap

   1 TB = 10¹² bayt. Windows 2³⁰ baytı 1 GB sayar: 10¹² ÷ 1.073.741.824 ≈ 931,3. Birim yaklaşık 931 GB görünür. Bayt sayısı aynıdır; fark birimden gelir.

4. Geçerli klasör C:\Users\Ali\Pictures\Tatil. ..\..\Documents\odev.docx göreli yolunun mutlak karşılığı nedir? Başındaki ..\..\ yazılmasaydı hangi klasörde aranırdı?

   Cevap

   Birinci .. Tatil'den Pictures'a, ikinci .. Pictures'tan Ali'ye çıkar. Sonra Documents'a inilir: C:\Users\Ali\Documents\odev.docx. ..\..\ yazılmasaydı Documents klasörü Tatil'in içinde, yani C:\Users\Ali\Pictures\Tatil\Documents olarak aranırdı ve bulunamazdı.

5. Şu adlardan hangileri Windows'ta dosya adı olamaz: not|1.txt, PRN.docx, printer.docx, 2026-10-23_rapor.pdf, a<b.txt?

   Cevap

   not|1.txt (| yasak karakter), PRN.docx (PRN ayrılmış ad; uzantı durumu değiştirmez) ve a<b.txt (< yasak karakter) olamaz. printer.docx ve 2026-10-23_rapor.pdf geçerlidir.

6. C:\Belgeler'de a.docx ve b.jpg var, E:\ (USB) boş. Sırayla: a.docx sürüklenip E:\'ye bırakılıyor; b.jpg sürüklenip C:\Arsiv'e bırakılıyor; E:\'deki a.docx Shift basılıyken C:\Arsiv'e sürükleniyor. Sonunda hangi konumda hangi dosyalar vardır?

   Cevap

   Birinci işlem farklı sürücü olduğu için kopyalamadır: a.docx hem C:\Belgeler'de hem E:\'de. İkinci işlem aynı sürücü olduğu için taşımadır: b.jpg C:\Arsiv'e geçer. Üçüncü işlem farklı sürücü ama Shift basılı olduğu için taşımadır: E:\'deki kopya C:\Arsiv'e geçer. Sonuç: C:\Belgeler'de a.docx; C:\Arsiv'de b.jpg ve a.docx; E:\ boş.

7. Boyutu 9.000 bayt olan bir dosyanın, 4.096 baytlık bloklar kullanan bir NTFS biriminde diskteki boyutu nedir? Windows dosyanın boyutunu yaklaşık kaç KB gösterir?

   Cevap

   9.000 ÷ 4.096 ≈ 2,2; yukarı yuvarlanınca 3 blok. Diskteki boyut 3 × 4.096 = 12.288 bayt (12,0 KB). Boyut 9.000 ÷ 1.024 ≈ 8,79 KB görünür.

8. Bir ZIP arşivine 600 KB'lık bir metin dosyası ve 3.000 KB'lık bir JPEG fotoğraf ekleniyor. Metin %25'ine, fotoğraf %99'una sıkışıyor. Arşivin yaklaşık boyutu ve toplam kazanç oranı nedir (arşiv bilgisinin payı yok sayılsın)?

   Cevap

   Metin 600 × 0,25 = 150 KB, fotoğraf 3.000 × 0,99 = 2.970 KB olur. Arşiv ≈ 150 + 2.970 = 3.120 KB'tır. Özgün toplam 3.600 KB; kazanç (3.600 − 3.120) ÷ 3.600 ≈ %13,3. Kazancın neredeyse tamamı metin dosyasından gelir.

9. 2560 × 1600 çözünürlüklü bir ekranda ölçek %200 seçiliyor. Uygulamalara kalan mantıksal alan nedir? Yazıları büyütmek için çözünürlüğü 1280 × 800'e düşürmek neden iyi bir çözüm değildir?

   Cevap

   2560 ÷ 2 = 1280, 1600 ÷ 2 = 800: mantıksal alan 1280 × 800'dür. Ölçekte bütün fiziksel pikseller kullanılır ve görüntü keskin kalır. Çözünürlüğü düşürmek ise her pikseli dörde (2 × 2) yayar; mantıksal alan aynı olur ama görüntü bulanıklaşır.

10. Bir öğrenci ödev dosyasını yanlışlıkla Shift + Delete ile sildi; dosya OneDrive ile yedeklenen Belgeler klasöründeydi. Ayrıca bir sürücü güncellemesinden sonra ses kartı çalışmıyor. Her sorun için hangi kurtarma aracı uygundur?

    Cevap

    Shift + Delete dosyayı Windows'un Geri Dönüşüm Kutusu'na göndermez. Ancak OneDrive silmeyi buluta yansıtırken dosyayı kendi geri dönüşüm kutusunda bir süre tutar; dosya oradan geri yüklenir. Ses kartı sorunu sistemdedir: geri yükleme noktası açıksa sistem güncellemeden önceki noktaya döndürülür. Bilgisayarı sıfırlamak iki sorun için de gereksiz ağırlıktadır.

2.14İleri okuma

• Microsoft Destek, Windows yardımı ve öğrenimi (support.microsoft.com/tr-tr/windows): masaüstü, Dosya Gezgini, Ayarlar, yedekleme ve kurtarma konularını Windows 11'in güncel menü adlarıyla anlatan Türkçe resmî yardım sayfaları.
• Microsoft Destek, Windows'da klavye kısayolları (Türkçe sayfa): bu notta verilenlerden çok daha uzun, konulara göre düzenlenmiş kısayol listesi.
• Microsoft Learn, Naming Files, Paths, and Namespaces (learn.microsoft.com): yasak karakterlerin, ayrılmış adların, mutlak ve göreli yolların ve 260 karakter sınırının teknik açıklaması.
• Microsoft Learn, Windows Hello for Business overview (learn.microsoft.com): PIN'in neden cihazdan çıkmadığını ve özel anahtarın TPM'de nasıl korunduğunu anlatır.

2.15Kaynaklar

1. Microsoft Support, “Windows yardımı ve öğrenimi” belgeleri (support.microsoft.com/tr-tr/windows).
2. Microsoft Support, Depolama Algılaması (Storage Sense) ve sürücü iyileştirme belgeleri.
3. Microsoft Learn, Windows Hello ve Windows güvenliği belgeleri (learn.microsoft.com).
4. Microsoft Learn, “Naming Files, Paths, and Namespaces”, Win32 dosya sistemi belgeleri.