Bölüm 2: Algoritma Karmaşıklığı

Bölüm 2: Algoritma Karmaşıklığı · Çalışma Soruları
Zaman ve bellekEn iyi / en kötü / ortalamaO, Ω ve ΘDöngü analiziYineleme bağıntılarıAna teoremf1–f6Amortize analiz
Sercan KÜLCÜ · Giresun Üniversitesi · Bilgisayar Mühendisliği

Çıktı Sorusu · Karmaşıklık Kavramı

Soru 1: Adım Sayma

Her temel işlem 1 birim sayılırsa (atama, karşılaştırma, artırma, return), n = 10 öğeli a = {7, 1, 9, 4, 2, 8, 6, 3, 5, 0} dizisinde (a) hedef = 4 ve (b) dizide olmayan bir hedef için kaç işlem yapılır?

for (int i = 0; i < a.length; i++) {
  if (a[i] == hedef)
    return i;
}
return -1;
Cevabı göster
İşlem(a) hedef = 4(b) yok
i = 011
i < a.length4n + 1 = 11
a[i] == hedef4n = 10
i++3n = 10
return11
Toplam1333 = 3n + 3

4, indis 3'te bulunur: dört tur karşılaştırma, üç artırma. Hedef k indisindeyse 3k + 4 işlem yapılır. En kötü durum 3n + 3 = Θ(n).

Çoktan Seçmeli · Karmaşıklık Kavramı

Soru 2: Ortalama Karşılaştırma

9 öğeli bir dizide doğrusal arama yapılıyor. Hedef her zaman dizidedir ve her konumda olma olasılığı eşittir. Ortalama kaç karşılaştırma (a[i] == hedef) yapılır?

B: k. konumdaki hedef k karşılaştırmayla bulunur: (1 + 2 + … + 9)/9 = 45/9 = (n + 1)/2 = 5. 4,5 = n/2 sık yapılan bir hatadır (karşılaştırmalar 0'dan değil 1'den sayılır); 9 başarısız aramanın (en kötü durum) sayısıdır. Ortalama da Θ(n)'dir.

Çoktan Seçmeli · Karmaşıklık Kavramı

Soru 3: f3'ün Belleği

f3(n) için zaman ve ek bellek (çağrı yığını dahil) karmaşıklığı hangisidir?

public long f3(int n) {
  if (n <= 1) {
    return 1;
  }
  return f3(n - 1) + f3(n - 1);
}

D: 2ⁿ − 1 çağrı yapılır, ama çağrılar sırayla biter: ilk f3(n − 1) tamamen bitip çerçeveleri kalkmadan ikinci başlamaz. Yığında aynı anda en çok n çerçeve bulunur (f3(n), f3(n − 1), …, f3(1)). Zaman ve bellek farklı büyüyebilir.

Çoktan Seçmeli · Asimptotik Gösterim

Soru 4: Hangisi Yanlış?

f(n) = 3n² + 5n + 2 için aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

C: Θ hem alt hem üst sınır ister; f(n) ≥ c · n³ hiçbir c > 0 için büyük n'lerde sağlanmaz (f(n)/n³ → 0). n³ gevşek bir üst sınırdır (A doğru), n gevşek bir alt sınırdır (B doğru); sıkı sınır yalnızca n²'dir.

Çıktı Sorusu · Asimptotik Gösterim

Soru 5: En Küçük n₀

f(n) = 2n² + 7n + 3 için c = 3 seçiliyor. f(n) ≤ 3n² eşitsizliğinin her n ≥ n₀ için sağlandığı en küçük n₀ kaçtır? c = 4 seçilirse n₀ ne olur?

Cevabı göster

c = 3: 2n² + 7n + 3 ≤ 3n² ⇔ n² − 7n − 3 ≥ 0 ⇔ n ≥ (7 + √61)/2 = 7,41 → n₀ = 8.

n3n²f(n)
7147150✗
8192187✓

c = 4: 2n² − 7n − 3 ≥ 0 ⇔ n ≥ (7 + √73)/4 = 3,89 → n₀ = 4 (n = 3: 36 < 42 ✗; n = 4: 64 ≥ 63 ✓). c büyüdükçe n₀ küçülür.

Çıktı Sorusu · Döngü Analizi

Soru 6: İkiye Katlanan Sayaç

foo(8) ve foo(100) çağrıları kaç kez "Merhaba" yazdırır? Zaman karmaşıklığı nedir?

public void foo(int n) {
  for (int i = 1; i <= n; i = i * 2) {
    System.out.println("Merhaba");
  }
}
Cevabı göster
  • n = 8: i = 1, 2, 4, 8 → 4 kez (log₂ 8 + 1).
  • n = 100: i = 1, 2, 4, 8, 16, 32, 64 → 7 kez (⌊log₂ 100⌋ + 1); 128 > 100.

k turdan sonra i = 2ᵏ olur; döngü 2ᵏ ≤ n iken sürer → ⌊log₂ n⌋ + 1 tur → O(log n). Koşul i < n olsaydı n = 8 için 3 tur dönerdi.

n = 100: i değerleri1248163264

Adım Adım Çalıştırma · Döngü Analizi

Soru 7: f2(4) İzleme

f2(4) çağrısında iç döngü her dış turda kaç kez döner, metot ne döndürür?

iç döngü turları (i²)0i=00i=10i=20i=3

x = 0. Dış döngü i = 0'dan 3'e kadar dönecek; iç döngü sınırı her turda i · i'dir.

iç döngü turları (i²)0i=00i=10i=20i=3

i = 0: j < 0 hemen yanlış → iç döngü 0 kez döner; x = 0.

iç döngü turları (i²)0i=01i=10i=20i=3

i = 1: iç döngü i · i = 1 kez döner → x = 1.

iç döngü turları (i²)0i=01i=14i=20i=3

i = 2: iç döngü i · i = 4 kez döner → x = 5.

iç döngü turları (i²)0i=01i=14i=29i=3

i = 3: iç döngü i · i = 9 kez döner → x = 14.

iç döngü turları (i²)0i=01i=14i=29i=3

i = 4 < 4 yanlış → döngü biter; return 14 = 0 + 1 + 4 + 9 = (n − 1)n(2n − 1)/6 = 3 · 4 · 7 / 6. Toplam ≈ n³/3 → Θ(n³).

public int f2(int n) {
  int x = 0;
  for (int i = 0; i < n; i++) {
    for (int j = 0; j < i * i; j++) {
      x++;
    }
  }
  return x;
}

Adım Adım Çalıştırma · Döngü Analizi

Soru 8: Geometrik Toplam

fonksiyon(10) ne yazdırır? İç döngünün toplam tur sayısı hangi sınıftadır?

iç döngü turları (= i)0i=10i=20i=40i=8

n = 10, sayac = 0. Dış döngü i'yi her turda ikiye katlar: 1, 2, 4, 8, …

iç döngü turları (= i)1i=10i=20i=40i=8

i = 1 < 10 → iç döngü 1 kez döner; sayac = 1.

iç döngü turları (= i)1i=12i=20i=40i=8

i = 2 < 10 → iç döngü 2 kez döner; sayac = 3.

iç döngü turları (= i)1i=12i=24i=40i=8

i = 4 < 10 → iç döngü 4 kez döner; sayac = 7.

iç döngü turları (= i)1i=12i=24i=48i=8

i = 8 < 10 → iç döngü 8 kez döner; sayac = 15.

iç döngü turları (= i)1i=12i=24i=48i=8

i = 16 < 10 yanlış → döngü biter; 15 yazılır. 1 + 2 + 4 + 8 = 2⁴ − 1 < 2n: dış döngü log n kez dönse de toplam Θ(n).

void fonksiyon(int n) {
  int sayac = 0;
  for (int i = 1; i < n; i *= 2) {
    for (int j = 0; j < i; j++) {
      sayac++;
    }
  }
  System.out.println(sayac);
}

Çoktan Seçmeli · Döngü Analizi

Soru 9: İkiye Katlanan Dış Döngü

Aşağıdaki fonksiyonun zaman karmaşıklığı nedir?

public void foo(int n) {
  for (int i = 1; i < n; i = i * 2) {
    for (int j = 0; j < n; j++) {
      System.out.println(i + " " + j);
    }
  }
}

D: Dış döngü i = 1, 2, 4, … ile ⌈log₂ n⌉ tur döner; iç döngünün sınırı i'ye değil n'ye bağlıdır, her turda n kez döner. n = 16 için 4 · 16 = 64 satır yazılır. İç döngü j < i olsaydı toplam 1 + 2 + 4 + … < 2n, yani Θ(n) olurdu.

Çoktan Seçmeli · Döngü Analizi

Soru 10: f6'nın Sıkı Sınırı

for (int i = 0; i < n; i = 1 << i) döngüsüyle yazılan f6 için hangisi doğrudur (taşma yok sayılırsa)?

D: i ← 2ⁱ güncellemesi i'yi kuvvet kulesi gibi büyütür: 0, 1, 2, 4, 16, 65536. Tur sayısı yinelenmiş logaritma (log* n) kadardır. A, i = 2 · i döngüsü için doğru olurdu; f6'da i'nin kendisi üs olur.

Çıktı Sorusu · Özyinelemeli Analiz

Soru 11: İki Çağrı ve Tek Çağrı

f3(5) ne döndürür ve toplam kaç çağrı yapılır (ilk çağrı dahil)? Son satır return 2 * f3(n - 1); olarak değiştirilirse dönüş değeri ve çağrı sayısı ne olur?

public long f3(int n) {
  if (n <= 1) {
    return 1;
  }
  return f3(n - 1) + f3(n - 1);
}
Cevabı göster
  • f3(5) = 16 (= 2ⁿ⁻¹), 31 çağrı (= 2ⁿ − 1): her çağrı iki çağrı doğurur.
  • 2 * f3(n − 1) ile: değer yine 16, ama yalnızca 5 çağrı: f3(5), f3(4), …, f3(1).

Bağıntı 2T(n − 1) + c'den T(n − 1) + c'ye iner: Θ(2ⁿ) → Θ(n). Aynı alt problemin iki kez çözülmesi gereksizdir; sonucu bir kez hesaplayıp kullanmak yeter.

Çoktan Seçmeli · Özyinelemeli Analiz

Soru 12: Bağıntıyı Açma

T(n) = 2T(n − 1) + c, T(1) = c bağıntısı açma yöntemiyle çözülürse kapalı biçim hangisidir?

B: T(n) = 2T(n − 1) + c = 4T(n − 2) + 3c = 8T(n − 3) + 7c = … = 2ᵏ T(n − k) + (2ᵏ − 1)c. k = n − 1'de T(1) = c: 2ⁿ⁻¹c + (2ⁿ⁻¹ − 1)c = (2ⁿ − 1)c → Θ(2ⁿ). Çıkarmalı bağıntı olduğu için ana teorem uygulanamaz.

Klasik Soru · Özyinelemeli Analiz

Soru 13: T(n) = T(n − 1) + n

T(n) = T(n − 1) + n, T(1) = 1 bağıntısını açma yöntemiyle çözün. Neden ana teorem uygulanamaz? Bu bağıntı hangi algoritmanın en kötü durumunda ortaya çıkar?

Cevabı göster

T(n) = n + T(n − 1) = n + (n − 1) + T(n − 2) = … = n + (n − 1) + … + 2 + T(1) = n(n + 1)/2 → Θ(n²).

Ana teorem T(n) = aT(n/b) + f(n) biçimini ister; burada alt problem n/b değil n − 1'dir (çıkarmalı bağıntı).

Pivotun hep en küçük ya da en büyük öğe olduğu hızlı sıralamada her bölümleme Θ(n) sürer ve yalnızca pivotu ayırır: T(n) = T(n − 1) + Θ(n). Eklemeli sıralamanın ters sıralı girdisi de aynı toplamı verir.

Klasik Soru · Ana Teorem

Soru 14: Beş Bağıntı

Ana teoremle çözün; her biri için a, b, log_b a, f(n)'nin derecesi c ve durumu yazın: (a) T(n) = 3T(n/3) + n, (b) T(n) = 9T(n/3) + n, (c) T(n) = T(n/2) + n, (d) T(n) = 4T(n/2) + n², (e) T(n) = 2T(n/2) + n log n.

Cevabı göster
a, blog_b acDurumSonuç
(a)3, 3112Θ(n log n)
(b)9, 3211Θ(n²)
(c)1, 2013Θ(n)
(d)4, 2222Θ(n² log n)
(e)2, 211 (· log n)genişlemeΘ(n log² n)

(c) Durum 3'te düzenlilik: a · f(n/b) = n/2 ≤ ½ · n, k = ½ < 1 ✓. (d)'de her düzey n² iş yapar ve log₂ n düzey vardır. (e) temel üç duruma girmez; f(n) = Θ(n^log_b a · logᵏ n) ise T(n) = Θ(n^log_b a · logᵏ⁺¹ n).

Çoktan Seçmeli · Ana Teorem

Soru 15: Sekiz Alt Problem

T(n) = 8T(n/2) + n² bağıntısının çözümü nedir?

A: log₂ 8 = 3 > c = 2 → Durum 1 (yapraklar baskın): Θ(n^log₂ 8) = Θ(n³). Bu, matrisleri dörde bölüp 8 çarpım yapan böl ve fethet matris çarpımıdır; klasik üç döngüden daha iyi değildir. 7 çarpım yapan Strassen Θ(n^2,807) elde eder.

Çoktan Seçmeli · Ana Teorem

Soru 16: Uygulanamayan Bağıntı

Aşağıdaki bağıntılardan hangisine ana teoremin (temel biçimiyle) üç durumundan hiçbiri uygulanamaz?

C: n^log₂ 2 = n ile f(n) = n / log n karşılaştırılır: f(n) n'den küçüktür ama yalnızca log çarpanı kadar, polinom (n^ε) kadar değil; ne Durum 1'e ne Durum 2'ye uyar. A: Durum 1 → Θ(n²); B: Durum 3 → Θ(n²); D: log₄ 16 = 2 = c → Durum 2 → Θ(n² log n).

Adım Adım Çalıştırma · Uygulama: f4 ve f5

Soru 17: f4(4) Özyineleme Ağacı

f4(4) çağrısında özyineleme ağacı hangi sırayla oluşur, kaç çağrı yapılır ve sonuç nedir?

f4(4)

f4(4): 4 > 1 → satır 5'te önce soldaki f4(4 / 2) = f4(2) çağrılır.

f4(2)f4(4)

f4(2): 2 > 1 → f4(1) çağrılır.

f4(2)f4(1)=1f4(4)

f4(1): taban durum, 1 döner.

f4(2)=2f4(1)=1f4(1)=1f4(4)

İkinci f4(1) de 1 döner → f4(2) = 1 + 1 = 2.

f4(4)f4(2)=2f4(1)=1f4(1)=1f4(2)

f4(4) sağdaki f4(2)'yi çağırır: aynı alt ağaç ikinci kez açılır.

f4(1)=1f4(1)=1f4(4)f4(2)=2f4(1)=1f4(1)=1f4(2)=2

İki f4(1) daha → bu f4(2) de 2 döner.

f4(1)=1f4(1)=1f4(4)=4f4(2)=2f4(1)=1f4(1)=1f4(2)=2

f4(4) = 2 + 2 = 4. Toplam 7 = 2n − 1 çağrı; düzey işleri c, 2c, 4c: yapraklar baskın → Θ(n). Yığın derinliği yalnızca log₂ n + 1 = 3.

public int f4(int n) {
  if (n <= 1) {
    return 1;
  }
  return f4(n / 2) + f4(n / 2);
}

Çıktı Sorusu · Uygulama: f4 ve f5

Soru 18: f5 Değerleri

f5(4) ve f5(32) ne döndürür? (f1(n), n döndürür.) Sonucu n log₂ n + n ile karşılaştırın.

public int f5(int n) {
  if (n <= 1) {
    return 1;
  }
  return f1(n) + f5(n / 2) + f5(n / 2);
}
Cevabı göster
  • f5(1) = 1, f5(2) = 2 + 1 + 1 = 4
  • f5(4) = 4 + 4 + 4 = 12 = 4 · 2 + 4
  • f5(8) = 32, f5(16) = 80 → f5(32) = 32 + 80 + 80 = 192 = 32 · 5 + 32

n = 2ᵏ için f5(n) = n log₂ n + n: log₂ n düzeyin her biri n iş yapar, yapraklar da n. T(n) = 2T(n/2) + Θ(n) → Durum 2 → Θ(n log n).

Adım Adım Çalıştırma · Amortize Analiz

Soru 19: Dinamik Dizi: 9 Ekleme

Kapasitesi 1 olan ve dolunca iki katına büyüyen boş diziye 9 öğe ekleniyor. Her eklemenin maliyeti (yazma + kopya) ve toplam maliyet nedir?

kapasite 1e1

1. ekleme: kapasite 1, dizi boş → 1 yazma. Maliyet = yazma + kopyalanan öğe sayısı.

kapasite 2e1e2

2. ekleme: dizi doluydu → kapasite 1 → 2, 1 kopya + 1 yazma = 2.

kapasite 4e1e2e3

3. ekleme: dizi doluydu → kapasite 2 → 4, 2 kopya + 1 yazma = 3.

kapasite 4e1e2e3e4

4. ekleme: yer var → yalnızca 1 yazma.

kapasite 8e1e2e3e4e5

5. ekleme: dizi doluydu → kapasite 4 → 8, 4 kopya + 1 yazma = 5.

kapasite 8e1e2e3e4e5e6

6. ekleme: yer var → yalnızca 1 yazma.

kapasite 8e1e2e3e4e5e6e7

7. ekleme: yer var → yalnızca 1 yazma.

kapasite 8e1e2e3e4e5e6e7e8

8. ekleme: yer var → yalnızca 1 yazma.

kapasite 16e1e2e3e4e5e6e7e8e9

9. ekleme: dizi doluydu → kapasite 8 → 16, 8 kopya + 1 yazma = 9. Toplam 24 < 3 · 9 = 27 → ekleme başına amortize Θ(1).

void ekle(int x) {
  if (boyut == veri.length) {
    int[] yeni = new int[2 * veri.length];
    for (int i = 0; i < boyut; i++)
      yeni[i] = veri[i];   // kopya
    veri = yeni;
  }
  veri[boyut++] = x;       // yazma
}

Çoktan Seçmeli · Amortize Analiz

Soru 20: Amortize ve Ortalama

Amortize analiz ile ortalama durum analizi arasındaki fark hangisidir?

A: Amortize maliyet, en kötü durumdaki bir işlem dizisinin toplamı / işlem sayısıdır; girdi dağılımı varsayımı yoktur. Ortalama durum ise girdilerin bir olasılık dağılımı üzerinden beklenen süredir (D bu yüzden yanlıştır). Dinamik dizide tek ekleme Θ(n) olabilir, amortize maliyet ise Θ(1)'dir.

Son

Bölüm 2: Algoritma Karmaşıklığı: Çalışma Soruları
Konu anlatımı: Bölüm 2: Algoritma Karmaşıklığı · Terim sözlüğü
1 / 1 Sercan KÜLCÜ, Tüm hakları saklıdır.