Bölüm 9: Çevrimiçi Platformlar
Çoktan Seçmeli · Platformlar ve Pazarlar
Soru 1
İki taraflı pazarda çapraz ağ etkisi neyi anlatır?
Çapraz etki taraflar arasıdır: çok satıcı, alıcıya çok seçenek demektir. Aynı taraf içindeki etki doğrudan (ya da negatif) ağ etkisidir.
Çoktan Seçmeli · Platformlar ve Pazarlar
Soru 2
Platform kuralları (ücret, sıralama, puanlama) altında kullanıcıların ortaya çıkan davranışı oyun kuramında neye karşılık gelir?
Platform bir mekanizma, kullanıcılar oyuncudur: herkes teşviklere göre en iyi tepkisini seçer ve sonuç kurallar altındaki Nash dengesidir. Bu denge verimli olmak zorunda değildir.
Çoktan Seçmeli · Ağ Etkileri
Soru 3
WhatsApp'ı ne kadar çok arkadaşın kullanıyorsa uygulama senin için o kadar değerlidir. Bu hangi ağ etkisidir?
Değer aynı taraftaki (kullanıcı) sayısından geliyor: doğrudan etki. Çapraz etki iki farklı taraf arasındadır (Uber'de sürücü ve yolcu).
Çoktan Seçmeli · Ağ Etkileri
Soru 4
Benimseme modelinde F(x) = 1 − p/x ve p = 0,16. Kullanıcılar x = 0,4 oranında katılım bekliyorsa gerçekte katılan oran nedir?
θ ≥ p/x = 0,16/0,4 = 0,4 olanlar katılır; oranı 1 − 0,4 = 0,6. Katılım beklentiyi aştığı için oran sonraki dönemde de artar.
Çoktan Seçmeli · Ağ Etkileri
Soru 5
Benimseme modelinde p = 0,09 olsun. Dengeler 0, 0,1 ve 0,9'dur. Kritik kitle (kararsız denge) kaçtır?
F(x) = x ⟺ x² − x + 0,09 = 0 ⟹ x = 0,1 ve 0,9. Aradaki 0,1 kararsızdır: beklenti bunun üstündeyse 0,9'a, altındaysa 0'a gidilir. 0,09 ücrettir, eşik değil.
Çoktan Seçmeli · Ağ Etkileri
Soru 6
p = 0,16 iken başlangıç beklentisi x₀ = 0,3 ise xt+1 = F(xt) dinamiği nereye gider?
0,3 eşiğin (0,2) üstünde: F(0,3) ≈ 0,47 > 0,3 olduğundan katılım her dönem artar ve 0,8'e yakınsar. 0,2 kararsız dengedir; başlangıç tam orada değilse orada kalınmaz.
Çoktan Seçmeli · Ağ Etkileri
Soru 7
Benimseme modelinde ücret p = 0,3 olursa ne olur?
x² − x + 0,3 = 0'ın gerçek kökü yoktur (1 − 1,2 < 0). p > 0,25 olunca eğri F(x) = x doğrusuna hiç değmez, yalnız x = 0 kalır.
Çoktan Seçmeli · Ağ Etkileri
Soru 8
Tohumlama (seeding) stratejisi kritik kitleye ulaşmaya nasıl yardım eder?
Tohumlama tavuk-yumurta sorununu kırar: bir taraf platformca doldurulunca diğer tarafın beklentisi eşiğin üstüne çıkar.
Çoktan Seçmeli · Platform Fiyatlandırması
Soru 9
İki taraflı fiyatlandırmada hangi taraf ucuzlatılır, hatta sübvanse edilir (negatif fiyat)?
Kural pA = kâr payı − A katılımcısının B tarafına kattığı değer. İkinci terim büyükse fiyat negatife düşer; kayıp diğer taraftan alınan ücretle telafi edilir.
Çoktan Seçmeli · Platform Fiyatlandırması
Soru 10
Pazar yeri modelinde αA = 0,1, αB = 0,9 olsun (toplam yine 1, bu yüzden nA = 40, nB = 60). pA = nA − αB·nB kuralıyla alıcı fiyatı kaçtır?
pA = 40 − 0,9·60 = −14. Doğrudan: 20 + 0,1·60 − 40 = −14. Alıcının satıcılara kattığı değer (54) kâr payını (40) aştığı için sübvansiyon büyür; −5 eski αB = 0,75 sonucudur.
Çoktan Seçmeli · Platform Fiyatlandırması
Soru 11
katilim(pA, pB) izlemesinde pA = −5, pB = 50, başlangıç nA = nB = 0. Tur 1'de önce nA = 25 bulunur. Ardından nB kaç olur?
nB = 80 + 0,75·25 − 50 = 48,75. Satıcılar yeni alıcı sayısına tepki verir; 60 ancak sabit noktada ulaşılan değerdir.
Çoktan Seçmeli · Platform Fiyatlandırması
Soru 12
katilim döngüsü neden (40, 60) sabit noktasına yakınsar?
Bir turda alıcı ve satıcı tepkileri art arda uygulanınca hata 0,25·0,75 katına iner. Çarpım 1'i aşsaydı katılım patlar ya da çökerdi (devrilme).
Çoktan Seçmeli · Sponsorlu Arama
Soru 13
İki yuva (400 ve 200 tık), üç reklamveren; teklifler (= değerler) 9, 6, 2 TL/tık. GSP'de platformun toplam geliri nedir?
Yuva 1, alttaki teklifi öder: 400·6 = 2400; yuva 2: 200·2 = 400. Toplam 2800. 2000 VCG geliri, 4800 herkesin kendi teklifini ödediği durumdur.
Çoktan Seçmeli · Sponsorlu Arama
Soru 14
Aynı örnekte (tıklar 400, 200; teklifler 9, 6, 2) birinci yuvadaki reklamverenin toplam VCG ödemesi nedir?
P₁ = (400 − 200)·6 + (200 − 0)·2 = 1200 + 400 = 1600. Varlığı ikinciyi bir yuva aşağı, üçüncüyü dışarı itiyor. 2400 GSP ödemesidir.
Çoktan Seçmeli · Sponsorlu Arama
Soru 15
GSP'de dürüst teklif için hangisi doğrudur?
“İkinci fiyat” adı dürüstlüğü garanti etmez: örnekte A, 10 yerine 6 teklif edip yuva 2'ye inerek faydasını 600'den 1000'e çıkarır.
Çoktan Seçmeli · Sponsorlu Arama
Soru 16
Tıklar 300/200/100; teklifler A 10, B 8, C 5, D 2; A'nın değeri 10. Diğerleri sabitken A teklifini 4'e düşürürse GSP'de faydası ne olur?
Sıra B 8, C 5, A 4, D 2: A yuva 3'te, D'nin teklifini öder: 100·(10 − 2) = 800. 600 dürüst teklifin, 1000 ise 5–8 arası teklifin faydasıdır.
Çoktan Seçmeli · Sponsorlu Arama
Soru 17
Deckteki GSP dengesinde teklifler A 10, B 5, C 3,5, D 2'dir. Bu denge için hangisi doğrudur?
Bu profil kıskançsız dengelerin en düşük gelirlisidir ve VCG sonucunu verir. A'nın 6 teklifi burada yuva 1'i korur, faydası 1500'de kalır.
Çoktan Seçmeli · Sponsorlu Arama
Soru 18
Kalite puanlı GSP, iki yuva: A 10 (q = 0,3), B 5 (q = 0,8), C 4 (q = 0,5). Birinci yuvadaki reklamveren tık başına kaç TL öder?
Puanlar b·q: A 3, B 4, C 2 ⟹ sıra B, A. B yerini korumak için A'nın puanı kadar puan gerekir: 3/qB = 3/0,8 = 3,75 ≤ 5. 3 puandır, TL değil.
Çoktan Seçmeli · İtibar ve Rekabet
Soru 19
Bayesçi ortalama (C·m + Σ puan)/(C + n), m = 3,5, C = 10. 10 yorumlu, ortalaması 4,5 olan ürünün Bayesçi puanı kaçtır?
(10·3,5 + 10·4,5)/(10 + 10) = (35 + 45)/20 = 4,0. Az yorumlu ürün platform ortalamasına doğru çekilir.
Çoktan Seçmeli · İtibar ve Rekabet
Soru 20
Sahte yorumla üst sıraya çıkmak aylık G = 900 TL ek kâr getiriyor; gereken 10 sahte yorum 150 TL. Yakalanınca kayıp L = 5000 TL. Tespit olasılığı q hangi değerin altındaysa hile kârlıdır?
Kârlı ⟺ 900 − 150 > q·5000 ⟺ q < 750/5000 = 0,15. Maliyeti unutmak 0,18'i verir. Platform q'yu ya da L'yi artırarak hileyi kârsız kılar.