Mikroişlemciler: Terim Sözlüğü

Sunumlarda geçen her İngilizce terim, sunumlarda kullanılan tek Türkçe karşılığı ve kısa tanımı. Bölüm sütunu, terimin ayrıntılı anlatıldığı slayda bağlanır. Karşılıklar Bilgisayar ve Programlamaya Giriş, İşletim Sistemleri ve Java sözlükleriyle uyumludur. Komut, yazmaç ve pin adları (MOV, AX, ALE…) olduğu gibi kullanılır.

İngilizceTürkçeBölüm
.COM program.COM programıTek kesimde çalışan, ORG 100h ile başlayan en çok 64 KB'lık DOS programı.3.2 · Assembly
above / belowbüyük / küçük (işaretsiz; above / below)İşaretsiz karşılaştırmanın sonuçları (JA, JB).7 · Akış Kontrolü
access timeerişim süresiBir bellek yongasının adresi aldığı andan veriyi çıkışına koyduğu ana kadar geçen süre; uzunsa bekleme durumu gerekir.10.1 · 8086 Pinleri
accumulatorakümülatörAritmetik işlemlerde örtük işlenen ve sonuç yazmacı olarak kullanılan AX.2.2 · 8086 Yazmaçları
active low / active highaktif düşük / aktif yüksekGörevini mantık 0'da (≈0 V) ya da mantık 1'de (≈+5 V) yapan sinyal; aktif düşük sinyalin adı ' ile yazılır (RD').10.1 · 8086 Pinleri
address busadres yoluİşlemcinin erişeceği bellek ya da G/Ç adresini taşıyan tek yönlü yol; 8086'da 20 bit.2.1 · 8086 Mimarisi
address decoderadres çözücüAdres yolundaki bitlere bakıp yalnız kendi adres aralığındaki aygıtı (CS' ile) etkinleştiren kapı devresi.10.2 · Aygıt Kontrolü
address latch enable (ALE)adres kilidi etkinleştirme (ALE)Adres kilitlerinin AD pinlerindeki adresi ne zaman yakalayacağını bildiren işlemci sinyali (pin 25).10.1 · 8086 Pinleri
addressing modeadresleme moduBir komutun işleneninin yerini (yazmaç, komut içi, bellek) belirleme biçimi.4.1 · Bellek Erişimi
aligned / unaligned accesshizalı / hizasız erişimBir sözcüğe çift adresten (tek yol döngüsü) ya da tek adresten (iki yol döngüsü) erişim.10.1 · 8086 Pinleri
arithmetic instructionaritmetik komutToplama, çıkarma, çarpma, bölme yapan komutlar.6 · Aritmetik, Mantık ve Kaydırma Komutları
arithmetic logic unit (ALU)aritmetik-mantık birimi (ALU)Toplama, çıkarma, AND, OR gibi aritmetik ve mantıksal işlemleri yapan birim.2.1 · 8086 Mimarisi
arraydiziBellekte ardışık yerleşmiş aynı türden öğeler.4.2 · Değişkenler
array processordizi işlemcisiTek bir kontrol biriminin aynı komutu, her biri kendi yerel belleğindeki veriyi işleyen çok sayıda işlem elemanına yayınladığı işlemci (SIMD).1.1 · Giriş
ASCIIASCIIKarakterlere 0–127 arası kod veren standart; ör. 'A' = 41h.5.2 · Kesme Fonksiyonları
assemblerassemblerAssembly kaynak kodunu makine koduna çeviren program (MASM, NASM, emu8086…).3.2 · Assembly
assembly languageassembly (assembly dili)Makine komutlarını anımsatıcılarla yazan, işlemciye bağımlı alt düzey dil.3.1 · Programlama Dilleri
attribute byteöznitelik baytıMetin modunda bir karakterin ön ve arka plan rengini belirten bayt.5.2 · Kesme Fonksiyonları
auxiliary carry flag (AF)yardımcı elde bayrağı (AF)Düşük nibble'dan (bit 3'ten bit 4'e) elde ya da ödünç olduğunu gösteren bayrak; BCD düzeltmesinde kullanılır.2.2 · 8086 Yazmaçları
backward compatibilitygeriye dönük uyumlulukYeni işlemcinin öncekiler için yazılmış programları değiştirmeden çalıştırabilmesi ilkesi.2.1 · 8086 Mimarisi
base (radix)tabanBir sayı sisteminde kullanılan rakam sayısı (2, 8, 10, 16).1.2 · Sayı Sistemleri
base pointer (BP)taban işaretçisi (BP)Yığın çerçevesindeki parametre ve yerel değişkenlere erişmek için kullanılan yazmaç.2.2 · 8086 Yazmaçları
base registertaban yazmacıDolaylı adreslemede adresin taban kısmını tutan BX ya da BP.2.2 · 8086 Yazmaçları
based / indexed addressingtabanlı / indisli adreslemeEtkin adresin taban ya da indis yazmacı ile yer değiştirmenin toplamı olduğu modlar.4.1 · Bellek Erişimi
BCD (binary-coded decimal)ikili kodlu onluk (BCD)Her onluk basamağın ayrı bir 4 bitlik grupta tutulduğu kodlama.1.2 · Sayı Sistemleri
BCD adjustmentBCD düzeltmesiİkili toplama/çıkarma sonucunu geçerli BCD'ye çeviren işlem (DAA, AAA…).6 · Aritmetik, Mantık ve Kaydırma Komutları
biased exponentkaydırmalı üsIEEE 754'te gerçek üse sabit bir değer (tek duyarlıkta 127) eklenerek saklanan üs; böylece üsler işaretsiz sayılarla yazılır.1.2 · Sayı Sistemleri
binaryikili0 ve 1 rakamlarından oluşan 2 tabanlı sayı sistemi; b sonekiyle yazılır.1.2 · Sayı Sistemleri
bitbitİkili sistemin tek basamağı; 0 ya da 1.1.2 · Sayı Sistemleri
bit set/reset (BSR)bit kur/sil (BSR)8255'te C portunun tek bir bitini, portun tamamını yazmadan 1 ya da 0 yapan, D7 = 0 olan kontrol sözcüğü.10.2 · Aygıt Kontrolü
borrowödünçÇıkarmada bir üst basamaktan alınan değer; 8086'da CF ile gösterilir.1.2 · Sayı Sistemleri
branchdallanmaProgram akışını sıradaki komut yerine başka bir adrese aktaran her komut (JMP, Jcc, CALL, RET, INT).2.1 · 8086 Mimarisi
branch predictiondallanma tahminiBir dallanmanın gerçekleşip gerçekleşmeyeceğini önceden kestirerek boru hattını dolu tutma.1.1 · Giriş
breakpoint (INT 3)kesme noktasıHata ayıklayıcının bir komutun ilk baytı yerine yazdığı tek baytlık INT 3 (CCh); program oraya gelince durur.5.1 · Kesmeler
buffer (bus transceiver)tamponYoldaki sinyalleri güçlendiren ve yönünü belirleyen devre (8286).10.1 · 8086 Pinleri
buffer overflowtampon taşmasıTampona ayrılan boydan fazla bayt yazılıp ardındaki değişkenlerin sessizce bozulması; assembly'de dizi sınırlarını denetleyen bir mekanizma yoktur.9.2 · emu8086.inc Kütüphanesi
busyolBirimler arasında adres, veri ve kontrol bilgisini taşıyan paralel hat grubu.2.1 · 8086 Mimarisi
bus contentionyol çekişmesiBir sürücü hattı 1'e, öteki 0'a sürerken aralarında kısa devreye yakın akım akması; sürekli çekişme yongaları ısıtır ve bozar.10.1 · 8086 Pinleri
bus controlleryol denetleyicisiMaksimum modda kontrol sinyallerini üreten yonga (8288).10.1 · 8086 Pinleri
bus cycleyol döngüsüBir bellek ya da G/Ç okuma/yazma işlemi; 8086'da en az dört T durumu (T1–T4).10.1 · 8086 Pinleri
bus interface unit (BIU)yol arayüz birimi (BIU)8086'da komut getirme, adres hesaplama ve yol işlemlerini yürüten birim.2.1 · 8086 Mimarisi
bus masteryol yöneticisiSistem yolunu sürüp yol döngüsü başlatabilen aygıt; ör. 8086 ya da 8237 DMA denetleyicisi.10.1 · 8086 Pinleri
bus turnaroundyol dönüşüÇift yönlü bir hatta sürücünün değiştiği an; okuma döngüsünde AD pinleri bu yüzden T2'de yüzer.10.1 · 8086 Pinleri
bytebayt8 bitten oluşan veri birimi.1.2 · Sayı Sistemleri
BIOSBIOSAnakarttaki ROM'da bulunan, donanımı doğrudan süren temel G/Ç yordamları.5.2 · Kesme Fonksiyonları
BIOS data areaBIOS veri alanı0040h kesimindeki, BIOS'un aygıt durumlarını tuttuğu bellek bölgesi.5.2 · Kesme Fonksiyonları
bytecode / intermediate language (IL)ara kodJava ve C# derleyicilerinin ürettiği, işlemciden bağımsız komutlar; Java'da bytecode, C#'ta IL denir ve sanal makine çalıştırır.3.1 · Programlama Dilleri
cacheönbellekSık kullanılan veriyi işlemciye yakın tutan küçük ve hızlı bellek.1.1 · Giriş
calling conventionçağrı kuralıParametrelerin nasıl geçirileceğini, dönüş değerinin nereye konacağını ve yığını kimin temizleyeceğini belirleyen kural (ör. stdcall).3.1 · Programlama Dilleri
carryeldeBir basamaktaki toplamın bir üst basamağa aktarılan kısmı.1.2 · Sayı Sistemleri
carry flag (CF)elde bayrağı (CF)İşaretsiz işlemde en üst bitten elde ya da ödünç çıktığını gösteren bayrak.2.2 · 8086 Yazmaçları
central processing unit (CPU)merkezî işlem birimi (CPU)Komutları getirip çözen ve yürüten, yazmaçlar, ALU ve kontrol biriminden oluşan birim.1.1 · Giriş
chipyongaTümleşik devrenin üretildiği yarı iletken parça.1.1 · Giriş
clock cyclesaat turu (tur)Saat sinyalinin bir periyodu; 8086'da T durumu olarak da anılır.1.1 · Giriş
clock generatorsaat üreteci8086'ya CLK, READY ve RESET sinyallerini sağlayan yonga (8284A).10.1 · 8086 Pinleri
clock signalsaat sinyaliİşlemcinin tüm işlemlerini eş zamanlayan kare dalga.1.1 · Giriş
clock speed (frequency)saat hızı (frekansı)Saniyedeki saat turu sayısı; Hz cinsinden ölçülür.1.1 · Giriş
code / data / stack / extra segmentkod / veri / yığın / ek kesimCS, DS, SS ve ES yazmaçlarının gösterdiği dört etkin kesim.2.1 · 8086 Mimarisi
commentaçıklamaNoktalı virgülden sonra yazılan, assembler'ın yok saydığı açıklama.3.2 · Assembly
comparison (CMP)karşılaştırma (CMP)İki işleneni çıkarıp yalnız bayrakları ayarlayan işlem.7 · Akış Kontrolü
compilerderleyiciYüksek düzeyli kaynak kodu bütün olarak makine koduna çeviren program.3.1 · Programlama Dilleri
conditional assemblykoşullu derlemeIF, IFB, ELSE, ENDIF gibi direktiflerle bir kaynak bölümünün derleme anında koda katılıp katılmayacağının seçilmesi.9.1 · Makrolar
constant (EQU)sabit (EQU)Bellekte yer kaplamayan, derleme anında yerine konan ad.4.2 · Değişkenler
control buskontrol yoluOkuma, yazma, bellek/G/Ç seçimi gibi kontrol sinyallerini taşıyan yol.2.1 · 8086 Mimarisi
control characterkontrol karakteriEkrana yazılmayıp imleci ya da yazıcıyı yöneten karakter (CR, LF, BS, BEL).5.2 · Kesme Fonksiyonları
control flagkontrol bayrağıİşlemcinin davranışını belirleyen ve programcının ayarladığı TF, IF, DF bayrakları.2.2 · 8086 Yazmaçları
control signalkontrol sinyaliOkuma, yazma, bellek/G/Ç seçimi gibi işlemleri yöneten işaret.1.1 · Giriş
control unit (CU)kontrol birimi (CU)Komutları çözen ve diğer birimlere ne zaman ne yapacaklarını bildiren kontrol sinyallerini üreten birim.1.1 · Giriş
control word (8255)kontrol sözcüğü8255 PPI'nin portlarının modunu ve yönünü belirleyen bayt.10.2 · Aygıt Kontrolü
counter registersayaç yazmacıLOOP, REP ve kaydırma komutlarında sayaç olarak kullanılan CX.2.2 · 8086 Yazmaçları
cursorimleçEkranda sonraki karakterin yazılacağı konum.9.2 · emu8086.inc Kütüphanesi
cycles per instruction (CPI)komut başına tur (CPI)Bir komutun ortalama kaç saat turunda tamamlandığı.1.1 · Giriş
CISCCISC (karmaşık komut kümeli bilgisayar)Çok sayıda, değişken uzunlukta ve karmaşık komut sunan işlemci tasarımı.1.1 · Giriş
data busveri yoluİşlemci ile bellek/G/Ç arasında veriyi iki yönlü taşıyan yol; 8086'da 16 bit.2.1 · 8086 Mimarisi
data definition (DB / DW / DD)veri tanımlama (DB / DW / DD)Bellekte bayt, sözcük ya da çift sözcük yer ayıran direktifler.4.2 · Değişkenler
data transfer instructionveri taşıma komutuYazmaç, bellek, yığın ve G/Ç arasında veri kopyalayan komutlar (MOV, XCHG, PUSH…).11 · Komut Kodlama ve Dizgi Komutları
data type specifier (byte ptr / word ptr)veri tipi belirtici (byte ptr / word ptr)Bellek işleneninin bayt mı sözcük mü olduğunu belirten ek.4.1 · Bellek Erişimi
decimalonluk10 tabanlı sayı sistemi; assembly'de soneksiz sayılar onluktur.1.2 · Sayı Sistemleri
default segmentvarsayılan kesimBir bellek erişiminde kesim öneki yoksa kullanılan kesim (ör. BP için SS).2.1 · 8086 Mimarisi
demultiplexingçoklamayı çözme8086'nın çoklamalı yolundan ayrık bir adres yolu ile ayrı bir veri yolu elde etme; adres kilidi ve alıcı-verici ile yapılır.10.1 · 8086 Pinleri
digitbasamakSayıdaki her rakam konumu; değeri taban üzeri konumdur.1.2 · Sayı Sistemleri
digital signal processor (DSP)sayısal sinyal işlemcisi (DSP)Çarp-topla gibi sinyal işleme işlemlerine özelleşmiş işlemci.1.1 · Giriş
direct addressingdoğrudan adreslemeBellek işleneninin bağıl konumunun komutta sabit olarak verildiği mod.4.1 · Bellek Erişimi
direction flag (DF)yön bayrağı (DF)Dizgi komutlarında SI/DI'nin artacağını (0) ya da azalacağını (1) belirleyen bayrak.2.2 · 8086 Yazmaçları
directivedirektifMakine kodu üretmeyen, assembler'a bilgi veren ifade (ORG, DB, PROC, END…).4.2 · Değişkenler
displacementyer değiştirmeEtkin adres hesabına eklenen, komutun içindeki 8 ya da 16 bitlik işaretli sabit (d8/d16).4.1 · Bellek Erişimi
divide errorbölme hatasıDIV ya da IDIV'de bölen sıfırsa ya da bölüm hedef yazmaca sığmazsa işlemcinin ürettiği tip 0 kesmesi.5.1 · Kesmeler
dividend / divisor / quotient / remainderbölünen / bölen / bölüm / kalanBölme işleminin öğeleri.6 · Aritmetik, Mantık ve Kaydırma Komutları
DLL (dynamic-link library)DLL (devingen bağlantılı kütüphane)Windows'ta işletim sistemi hizmetlerinin fonksiyon olarak sunulduğu, programın call ile çağırdığı kütüphane dosyası.3.1 · Programlama Dilleri
DMA (direct memory access)doğrudan bellek erişimi (DMA)Bir aygıtın işlemciyi atlayarak belleğe doğrudan veri aktarması; HOLD/HLDA ile istenir.10.1 · 8086 Pinleri
double wordçift sözcük32 bitlik (4 baytlık) veri birimi; DD ile tanımlanır.4.2 · Değişkenler
duty cyclegörev çevrimi (duty cycle)Saat sinyalinin bir periyotta yüksek kaldığı sürenin oranı; 8086 için %33.10.1 · 8086 Pinleri
DIP (dual in-line package)DIP paketiİki sıra pinli tümleşik devre paketi; 8086 40 pinli DIP olarak üretilir.10.1 · 8086 Pinleri
effective address (EA)etkin adres (EA)Taban + indis + yer değiştirme ile hesaplanan bağıl konum.4.1 · Bellek Erişimi
emulatoröykünücüBir işlemciyi yazılımla taklit eden program; emu8086 bir 8086 öykünücüsüdür.3.2 · Assembly
encoder / decoderkodlayıcı / çözücüBilgiyi bir koddan diğerine çeviren devre ya da program.3.1 · Programlama Dilleri
end of interrupt (EOI)kesme sonu (EOI)ISR'nin bittiğini 8259A'ya bildiren komut.5.1 · Kesmeler
end-around carryçevrimsel eldeBirler tümleyeniyle toplamada en üst bitten çıkan eldenin sonucun en düşük bitine geri eklenmesi.1.2 · Sayı Sistemleri
exceptionistisnaİşlemcinin kendisinin ürettiği kesme (ör. sıfıra bölme, INT 0).5.1 · Kesmeler
exchange (XCHG)takas (XCHG)İki işlenenin içeriğinin yer değiştirmesi.4.1 · Bellek Erişimi
executable fileçalıştırılabilir dosyaBağlama sonucunda oluşan, doğrudan yüklenip çalıştırılabilen dosya (.COM, .EXE).3.1 · Programlama Dilleri
execution unit (EU)yürütme birimi (EU)8086'da komutları çözen ve yürüten, ALU ile genel yazmaçları içeren birim.2.1 · 8086 Mimarisi
far pointeruzak işaretçiBağıl konumu ve kesimi birlikte tutan 4 baytlık adres; bellekte önce bağıl konum, sonra kesim saklanır (LDS, LES).11 · Komut Kodlama ve Dizgi Komutları
fetch / decode / executegetir / çöz / yürütKomutu bellekten alma, ne yapacağını belirleme ve işlemi gerçekleştirme aşamaları.1.1 · Giriş
fixed-point numbersabit noktalı sayıKesir noktasının yeri önceden belirlenmiş ikili sayı.1.2 · Sayı Sistemleri
flagbayrakBir işlemin sonucunu ya da işlemcinin davranışını gösteren tek bitlik gösterge.2.2 · 8086 Yazmaçları
flags register (FLAGS)bayrak yazmacı (FLAGS)Durum ve kontrol bayraklarını tutan 16 bitlik yazmaç.2.2 · 8086 Yazmaçları
flip-flopflip-flopBir biti saklayan, saat kenarıyla durum değiştiren temel bellek devresi.1.2 · Sayı Sistemleri
floating-point number (IEEE 754)kayan noktalı sayı (IEEE 754)İşaret, üs ve kesirden oluşan, ondalıklı değerleri yaklaşık tutan biçim.1.2 · Sayı Sistemleri
floating-point unit (FPU)kayan nokta birimi (FPU)Kayan noktalı sayılarla aritmetik yapan işlemci birimi; 8086'da ayrı 8087 yongasıdır.1.1 · Giriş
flow controlakış kontrolüKomutların yürütülme sırasını atlama ve döngülerle değiştirme.7 · Akış Kontrolü
forward referenceileri başvuruBir etikete tanımından önce başvurulması; assembler'lar bu sorunu kaynak kodu iki kez okuyarak çözer.3.1 · Programlama Dilleri
full addertam toplayıcıİki bit ile gelen eldeyi toplayıp toplam bitini ve çıkan eldeyi üreten devre.1.2 · Sayı Sistemleri
general-purpose registergenel amaçlı yazmaçVeri ve adres için serbestçe kullanılabilen AX, BX, CX, DX (ve SP, BP, SI, DI) yazmaçları.2.2 · 8086 Yazmaçları
ghostinggölgeÇoklamalı taramada hane değiştirilmeden önce bütün haneler söndürülmezse yeni kodun önceki hanede bıraktığı soluk iz.10.2 · Aygıt Kontrolü
graphics processing unit (GPU)grafik işlem birimi (GPU)Çok sayıda paralel çekirdekle görüntü ve vektör hesapları yapan işlemci.1.1 · Giriş
Gray codeGray koduArdışık değerleri arasında yalnız bir bitin değiştiği kodlama.1.2 · Sayı Sistemleri
greater / lessbüyük / küçük (işaretli; greater / less)İşaretli karşılaştırmanın sonuçları (JG, JL).7 · Akış Kontrolü
ground bouncetoprak sıçramasıÇıkışlar aynı anda anahtarlanırken toprak bağlantısının endüktansı yüzünden toprak düzeyinde oluşan sıçramalar; 8086'nın iki GND pini bunu azaltır.10.1 · 8086 Pinleri
handshakingel sıkışmaAygıt ile işlemcinin hazır/meşgul bitleriyle veri aktarımını eşlemesi.10.2 · Aygıt Kontrolü
hardware / software interruptdonanım / yazılım kesmesiBir aygıtın INTR/NMI ile ya da programın INT komutuyla başlattığı kesme.5.1 · Kesmeler
hexadecimalonaltılık0–9 ve A–F rakamlarından oluşan 16 tabanlı sayı sistemi; h sonekiyle yazılır.1.2 · Sayı Sistemleri
high / low byteyüksek / düşük bayt16 bitlik bir değerin üst 8 biti (AH) ve alt 8 biti (AL).2.2 · 8086 Yazmaçları
high-level / low-level languageyüksek / düşük düzeyli dilDonanımdan bağımsız, okunaklı diller ile donanıma yakın diller.3.1 · Programlama Dilleri
idle state (Ti)boşta durumu (Ti)İşlemcinin yolu kullanmadığı saat turları; ör. kuyruk doluyken ve yürütülen komut belleğe erişmiyorken.10.1 · 8086 Pinleri
immediate addressinganlık adreslemeİşlenenin değerinin komutun içinde verildiği adresleme modu.4.1 · Bellek Erişimi
immediate valueanlık değerKomutun içinde sabit olarak bulunan işlenen; kesim yazmacına doğrudan yüklenemez.2.2 · 8086 Yazmaçları
implementationgerçeklemeBir dilin derleyici ya da yorumlayıcı olarak somut hâle getirilmiş biçimi; derlenen ya da yorumlanan olmak dilin değil gerçeklemenin özelliğidir.3.1 · Programlama Dilleri
implicit operandörtük işlenenKomutta yazılmadan kullanılan işlenen (ör. MUL'de AX).3.2 · Assembly
in-service register (ISR)hizmette yazmacı (ISR)8259A'da o an hizmet görmekte olan IRQ'yu işaretleyen yazmaç; bit EOI gelene kadar 1 kalır.5.1 · Kesmeler
index registerindis yazmacıDizi ve dizgi erişiminde konum tutan SI ve DI yazmaçları.2.2 · 8086 Yazmaçları
initial valueilk değerDeğişkene tanımlanırken verilen değer.4.2 · Değişkenler
instructionkomutİşlemcinin yürüttüğü tek bir makine işlemi; assembly'de bir satıra karşılık gelir.3.2 · Assembly
instruction cyclekomut döngüsüİşlemcinin her komut için yinelediği getir–çöz–yürüt adımları.1.1 · Giriş
instruction decoderkomut çözücüMakine kodunu kontrol sinyallerine ve mikro işlemlere çeviren devre.2.1 · 8086 Mimarisi
instruction formatkomut biçimiBir makine komutunun alanlarının (işlem kodu, ModR/M, yer değiştirme, anlık veri) düzeni.11 · Komut Kodlama ve Dizgi Komutları
instruction pointer (IP)komut işaretçisi (IP)Sıradaki komutun kod kesimi içindeki bağıl konumunu tutan 8086 yazmacı.2.1 · 8086 Mimarisi
instruction registerkomut yazmacıÇözülmekte olan komutu geçici olarak tutan iç yazmaç.2.1 · 8086 Mimarisi
instruction setkomut kümesiBir işlemcinin yürütebildiği komutların tümü.11 · Komut Kodlama ve Dizgi Komutları
instruction set architecture (ISA)komut kümesi mimarisi (ISA)Komutların yanında yazmaçları, adresleme modlarını, veri tiplerini ve komutların bellekte kodlanışını da kapsayan, yazılım ile donanım arasındaki sözleşme.1.1 · Giriş
integrated circuit (IC)tümleşik devre (IC)Çok sayıda transistörün tek bir yarı iletken yonga üzerinde üretildiği devre.1.1 · Giriş
interpreteryorumlayıcıKaynak kodu satır satır okuyup çalıştıran program.3.1 · Programlama Dilleri
interruptkesmeİşlemcinin o anki işini bırakıp özel bir yordamı çalıştırmasını sağlayan olay.5.1 · Kesmeler
interrupt acknowledge (INTA)kesme onayı (INTA)İşlemcinin INTR isteğini kabul edip kesme tipini okuduğu yol döngüleri.10.1 · 8086 Pinleri
interrupt acknowledge cyclekesme kabul döngüsüINTR = 1 ve IF = 1 iken işlemcinin arka arkaya çalıştırdığı iki döngü; okuma döngüsüne benzer, ama RD' yerine INTA' etkinleşir ve adres yolu yüzer.10.1 · 8086 Pinleri
interrupt flag (IF)kesme bayrağı (IF)Maskelenebilir donanım kesmelerinin kabul edilip edilmeyeceğini belirleyen bayrak.2.2 · 8086 Yazmaçları
interrupt latencykesme gecikmesiKesme isteğinin gelmesiyle ISR'nin ilk komutunun başlaması arasında geçen süre.5.1 · Kesmeler
interrupt mask register (IMR)kesme maske yazmacı (IMR)8259A'da her IRQ için bir bit tutan yazmaç; bit 1 ise o hattan gelen istek işlemciye iletilmez (PC'de port 21h).5.1 · Kesmeler
interrupt request register (IRR)kesme istek yazmacı (IRR)8259A'da gelmiş ama henüz hizmet görmemiş istekleri tutan yazmaç.5.1 · Kesmeler
interrupt service routine (ISR)kesme hizmet yordamı (ISR)Bir kesme oluştuğunda çalıştırılan ve IRET ile biten yordam.5.1 · Kesmeler
interrupt vectorkesme vektörüBir kesme tipinin hizmet yordamının adresi (IP ve CS).5.1 · Kesmeler
interrupt vector table (IVT)kesme vektör tablosu (IVT)Belleğin ilk 1 KB'ında her kesme tipi için 4 baytlık CS:IP adresi tutan tablo.5.1 · Kesmeler
intrasegment / intersegment jumpkesim içi / kesimler arası atlamaYalnız IP'yi değiştiren (kısa ve yakın) atlama ile CS'yi de değiştirip başka bir kesime geçen (uzak) atlama.7 · Akış Kontrolü
jumpatlamaYürütmenin başka bir adresten devam etmesi (JMP, Jcc).7 · Akış Kontrolü
jump displacementuzaklıkAtlama hedefinin, atlamadan sonraki komutun adresine göre işaretli farkı.7 · Akış Kontrolü
just-in-time (JIT) compilationtam zamanında derleme (JIT)Ara kodun sık çalışan kısımlarını program çalışırken makine koduna çevirip saklama.3.1 · Programlama Dilleri
keyboard bufferklavye tamponuBIOS veri alanında basılan tuşların ASCII ve tarama kodlarını tutan dairesel tampon.5.2 · Kesme Fonksiyonları
labeletiketBir adrese verilen ve atlama/çağrı hedefi olarak kullanılan ad.7 · Akış Kontrolü
latchkilitALE darbesiyle adresi yakalayıp yol döngüsü boyunca tutan devre (8282/74LS373).10.1 · 8086 Pinleri
librarykütüphaneHazır makro ve prosedürleri içeren, INCLUDE ile eklenen dosya.9.2 · emu8086.inc Kütüphanesi
linkerbağlayıcıNesne dosyalarını ve kütüphaneleri birleştirip çalıştırılabilir dosya üreten program.3.1 · Programlama Dilleri
listing fileliste (listing) çıktısıHer kaynak satırının adresini ve makine kodunu gösteren assembler çıktısı.3.1 · Programlama Dilleri
little-endian / big-endianlittle-endian / big-endianÇok baytlı değerin düşük baytını ya da yüksek baytını düşük adrese yazma düzeni; 8086 little-endian'dır.1.2 · Sayı Sistemleri
loaderyükleyiciÇalıştırılabilir dosyayı belleğe yerleştirip çalıştıran işletim sistemi parçası.3.1 · Programlama Dilleri
LOCAL directiveLOCAL direktifiMakro içindeki etiketlerin her genişletmede benzersiz adlarla değiştirilmesini sağlayan direktif.9.1 · Makrolar
local variableyerel değişkenYalnız prosedür çalışırken yığında yer alan değişken.8.2 · Prosedürler
location counter ($)konum sayacı ($)Assembler'ın bir sonraki baytın yerleşeceği bağıl konumu tuttuğu sayaç; kaynakta $ ile okunur.4.2 · Değişkenler
logical / arithmetic shiftmantıksal / aritmetik kaydırmaBoşalan bite 0 koyan ve işaret bitini koruyan sağa kaydırmalar (SHR / SAR).6 · Aritmetik, Mantık ve Kaydırma Komutları
logical instructionmantık komutuBit düzeyinde AND, OR, XOR, NOT, TEST işlemleri yapan komutlar.6 · Aritmetik, Mantık ve Kaydırma Komutları
loopdöngüBir komut grubunun koşul sağlanana kadar yinelenmesi (LOOP, CX).7 · Akış Kontrolü
LIFO (last in, first out)LIFO (son giren ilk çıkar)En son konan öğenin ilk alındığı düzen.8.1 · Yığın
machine codemakine koduBir programın işlemcinin yürüttüğü ikili (genellikle onaltılık gösterilen) baytları.3.1 · Programlama Dilleri
machine languagemakine diliİşlemcinin doğrudan çalıştırdığı 0 ve 1'lerden oluşan komutlar.3.1 · Programlama Dilleri
macromakroMACRO/ENDM ile tanımlanan ve her kullanımda yerine gövdesi yazılan kod kalıbı.9.1 · Makrolar
macro expansionmakro genişletmeAssembler'ın makro çağrısının yerine gövdeyi parametrelerle koyması.9.1 · Makrolar
maskable / non-maskable interrupt (INTR / NMI)maskelenebilir / maskelenemez kesmeIF bayrağıyla engellenebilen ve engellenemeyen donanım kesmeleri.10.1 · 8086 Pinleri
maskingmaskelemeAND/OR/XOR ile bir değerin seçilen bitlerini silme, kurma ya da ters çevirme.6 · Aritmetik, Mantık ve Kaydırma Komutları
memorybellekProgram ve verilerin bayt bayt adreslenerek saklandığı birim.4.1 · Bellek Erişimi
memory bankbellek bankası8086 belleğinin çift ve tek adresli iki 512 KB'lık yarısı.10.1 · 8086 Pinleri
memory hierarchybellek hiyerarşisiYazmaçtan diske hızlı-küçük düzeylerden yavaş-büyük düzeylere bellek katmanları.1.1 · Giriş
micro-operation (µop)mikro-işlem (µop)x86 işlemcilerin karmaşık komutları içeride çevirdiği ve boru hattında yürüttüğü RISC benzeri basit işlem.1.1 · Giriş
microcodemikrokodKarmaşık komutları iç adımlara çeviren, kontrol biriminde saklı mikro program.2.1 · 8086 Mimarisi
microcontroller (MCU)mikrodenetleyici (MCU)CPU ile birlikte RAM, Flash ve G/Ç birimlerini aynı yongada taşıyan denetim amaçlı işlemci.1.1 · Giriş
microprocessormikroişlemciBir bilgisayarın merkezî işlem birimini tek bir yonga üzerinde gerçekleştiren tümleşik devre.1.1 · Giriş
minimum / maximum modeminimum / maksimum modMN/MX' pinine göre 8086'nın kontrol sinyallerini kendisinin ya da 8288'in ürettiği çalışma modları.10.1 · 8086 Pinleri
MIPS (million instructions per second)MIPS (saniyede milyon komut)Saniyede yürütülen komut sayısının (f / CPI) milyon cinsinden değeri.1.1 · Giriş
mnemonicanımsatıcıBir makine komutunu temsil eden kısa ad (MOV, ADD, JMP…).3.2 · Assembly
ModR/M byteModR/M baytıKomut kodlamasında işlenenleri ve adresleme modunu belirten MOD, REG, R/M alanlarından oluşan bayt.11 · Komut Kodlama ve Dizgi Komutları
most / least significant bit (MSB / LSB)en anlamlı / en az anlamlı bit (MSB / LSB)Bir sayının en soldaki ve en sağdaki biti.1.2 · Sayı Sistemleri
multi-coreçok çekirdekBirden çok görevin gerçekten aynı anda yürütülmesini sağlayan düzen; tek bir programın hızlanması için programın iş parçacıklarına bölünmüş olması gerekir.1.1 · Giriş
multiplexed display scanningçoklamalı taramaGöstergelerin sırayla ve hızla yakılarak ortak hatların paylaşılması.10.2 · Aygıt Kontrolü
multiplexingçoklamaAynı pinlerin farklı zamanlarda adres ve veri taşıması (AD0–AD15).10.1 · 8086 Pinleri
multiplication / divisionçarpma / bölmeMUL/IMUL ve DIV/IDIV komutlarının işlemi; sonuç AX ya da DX:AX'te.6 · Aritmetik, Mantık ve Kaydırma Komutları
nested loopiç içe döngüBir döngünün gövdesinde başka bir döngü bulunması.7 · Akış Kontrolü
nibblenibble4 bitlik grup; bir onaltılık basamağa ya da bir BCD basamağına karşılık gelir.1.2 · Sayı Sistemleri
noise margingürültü payıÇıkış ile giriş gerilim eşikleri arasındaki pay (TTL'de 0,4 V); sinyale bu kadar gürültü eklense de alıcı bit değerini doğru okur.1.2 · Sayı Sistemleri
null-terminated stringsıfırla biten dizgiKarakterlerin ardından değeri 0 olan bir baytla biten, uzunluğu ayrıca saklanmayan dizgi (C dizgileri de böyledir).9.2 · emu8086.inc Kütüphanesi
object filenesne dosyasıAssembler ya da derleyicinin ürettiği, henüz bağlanmamış makine kodu dosyası.3.1 · Programlama Dilleri
octalsekizli0–7 rakamlarından oluşan 8 tabanlı sayı sistemi.1.2 · Sayı Sistemleri
offsetbağıl konumİstenen baytın kesimin başından itibaren uzaklığı (0000h–FFFFh). OFFSET işleci adı olarak kalır.2.1 · 8086 Mimarisi
OFFSET operatorOFFSET işleciBir değişkenin bağıl konumunu derleme anında veren assembler işleci.4.2 · Değişkenler
one's complementbirler tümleyeniBütün bitlerin ters çevrilmesiyle elde edilen gösterim; NOT komutu üretir.1.2 · Sayı Sistemleri
opcodeişlem kodu (opcode)Makine komutunun hangi işlemin yapılacağını belirten kısmı.11 · Komut Kodlama ve Dizgi Komutları
operandişlenenBir komutun üzerinde işlem yaptığı değer, yazmaç ya da bellek konumu.3.2 · Assembly
operating systemişletim sistemiDonanımı yöneten, belleği ve aygıtları programlar arasında paylaştıran temel yazılım; uygulamalar ona sistem çağrılarıyla ulaşır.3.1 · Programlama Dilleri
out-of-order executionsıra dışı yürütmeİşlenenleri hazır olan komutun, önünde sonuç bekleyen komutu beklemeden yürütülmesi; sonuçlar yine program sırasıyla kesinleştirilir.1.1 · Giriş
overflowtaşmaSonucun ayrılan bit sayısıyla gösterilemeyecek kadar büyük ya da küçük olması.1.2 · Sayı Sistemleri
overflow flag (OF)taşma bayrağı (OF)İşaretli işlemin sonucunun hedefin aralığına sığmadığını gösteren bayrak.2.2 · 8086 Yazmaçları
packed / unpacked BCDpaketli / paketsiz BCDBir baytta iki ya da bir BCD basamağı tutan biçimler.6 · Aritmetik, Mantık ve Kaydırma Komutları
paragraph (16 bytes)paragraf (16 bayt)Kesimlerin başlayabildiği 16 baytlık bellek sınırı.2.1 · 8086 Mimarisi
parameter passingparametre geçirmeProsedüre değerlerin yazmaçlar, bellek ya da yığın yoluyla verilmesi.8.2 · Prosedürler
parity flag (PF)eşlik bayrağı (PF)Sonucun düşük baytında çift sayıda 1 olduğunda 1 olan bayrak.2.2 · 8086 Yazmaçları
pass by value / by referencedeğerle / adresle parametre geçirmeProsedüre verinin kopyasını ya da verinin adresini vererek parametre geçirme; adresle geçirmede prosedür asıl değişkeni değiştirebilir.8.2 · Prosedürler
peripheralçevre birimiİşlemciye G/Ç yoluyla bağlanan aygıt (klavye, ekran, yazıcı…).10.2 · Aygıt Kontrolü
physical addressfiziksel adresKesim × 10h + bağıl konum ile elde edilen gerçek 20 bitlik adres.2.1 · 8086 Mimarisi
pinpinYonganın dış dünyaya bağlanan uçlarından her biri; 8086'da 40 pin vardır.10.1 · 8086 Pinleri
pipelineboru hattıArdışık komutların farklı aşamalarının aynı anda işlendiği düzen.1.1 · Giriş
pipeline stallboru hattında bekleme (stall)Bağımlılık ya da dallanma nedeniyle boru hattının bir tur boş kalması.1.1 · Giriş
pixelpikselGrafik ekrandaki en küçük nokta; mod 13h'de her piksel bir bayttır.5.2 · Kesme Fonksiyonları
pointer registerişaretçi yazmacıYığındaki bir konumu gösteren SP ve BP yazmaçları.2.2 · 8086 Yazmaçları
pointer variableişaretçi değişkenİçinde başka bir değişkenin adresini saklayan değişken (p DW dizi).4.2 · Değişkenler
pollingyoklamaİşlemcinin bir aygıtın durumunu döngü içinde sürekli sorması.5.1 · Kesmeler
port-mapped / memory-mapped I/Oport eşlemeli / bellek eşlemeli G/ÇAygıtlara ayrı G/Ç adres alanından ya da bellek adreslerinden erişme.10.2 · Aygıt Kontrolü
positional number systemkonumsal sayı sistemiRakamın değerinin bulunduğu basamağa göre belirlendiği sayı sistemi.1.2 · Sayı Sistemleri
prefetchönden getirmeKomut baytlarını yürütülmeden önce bellekten alıp kuyruğa koyma.2.1 · 8086 Mimarisi
prefetch queueönden getirme kuyruğuBIU'nun sıradaki komut baytlarını önceden getirip beklettiği 6 baytlık tampon.2.1 · 8086 Mimarisi
prefixönekKomutun başına eklenen ve davranışını değiştiren bayt (kesim, REP, LOCK).11 · Komut Kodlama ve Dizgi Komutları
principle of localityyerellik ilkesiProgramların aynı veriye kısa sürede yeniden (zamansal) ve yakın adreslerdeki veriye art arda (uzamsal) erişme eğilimi.1.1 · Giriş
procedure (subroutine)prosedürPROC/ENDP ile tanımlanan, CALL ile çağrılıp RET ile dönen kod bloğu.8.2 · Prosedürler
procedure callprosedür çağrısıCALL ile dönüş adresinin yığına itilip prosedüre atlanması.8.2 · Prosedürler
processor control instructionişlemci kontrolü komutuBayrakları kuran/silen ve işlemciyi durduran komutlar (CLC, STI, HLT, NOP…).11 · Komut Kodlama ve Dizgi Komutları
program counter (PC)program sayacı (PC)Sıradaki komutun adresini tutan yazmaç; 8086'da bu görevi IP görür.1.1 · Giriş
program terminationprogram sonlandırmaProgramın denetimi DOS'a geri vermesi (INT 21h/4Ch, RET).5.2 · Kesme Fonksiyonları
programmable interrupt controller (8259A)programlanabilir kesme denetleyicisi (8259A)Donanım kesme isteklerini öncelik sırasına koyup işlemciye ileten yonga.5.1 · Kesmeler
programmable peripheral interface (8255 PPI)programlanabilir çevre arayüzü (8255 PPI)Üç 8 bitlik G/Ç portu sunan programlanabilir yonga.10.2 · Aygıt Kontrolü
protected modekorumalı mod80286 ile gelen, bellek korumalı ve ayrıcalık düzeyli çalışma modu.1.1 · Giriş
PSP (program segment prefix)PSP (program kesimi öneki)DOS'un her programın önüne koyduğu 256 baytlık başlık.5.2 · Kesme Fonksiyonları
push / popyığına itme / yığından alma (PUSH / POP)SP'yi 2 azaltıp sözcük yazma ve sözcük okuyup SP'yi 2 artırma.8.1 · Yığın
real modegerçek modx86 işlemcilerin 8086 gibi 20 bitlik kesimli adreslemeyle çalıştığı mod.2.1 · 8086 Mimarisi
real-time clock (RTC)gerçek zamanlı saat (RTC)Bilgisayar kapalıyken de çalışan, saati BCD olarak tutan devre.5.2 · Kesme Fonksiyonları
recursionözyinelemeBir prosedürün kendini doğrudan ya da dolaylı olarak çağırması; her düzey yığında kendi dönüş adresini tutar.8.2 · Prosedürler
reentrantyeniden girişliBitmeden yeniden çağrıldığında (ör. bir kesme ile) da doğru çalışan yordam; DOS yeniden girişli değildir.5.1 · Kesmeler
registeryazmaçİşlemcinin içinde bulunan, çok hızlı, küçük bellek hücresi.2.2 · 8086 Yazmaçları
register addressingyazmaç adreslemeİşlenenin bir yazmaçta bulunduğu adresleme modu.4.1 · Bellek Erişimi
register indirect addressingyazmaç dolaylı adreslemeBellek adresinin BX, BP, SI ya da DI yazmacında bulunduğu mod.4.1 · Bellek Erişimi
register preservationyazmaçların korunmasıProsedürün değiştirdiği yazmaçları PUSH/POP ile saklayıp geri yüklemesi.8.2 · Prosedürler
register setyazmaç kümesiBir işlemcinin programcıya sunduğu yazmaçların tümü; 8086'da 14 yazmaç.2.1 · 8086 Mimarisi
relative addressinggöreceli adreslemeHedefin bir sonraki komutun adresine göre işaretli uzaklıkla verildiği mod (atlamalar).4.1 · Bellek Erişimi
relocation tableyeniden yerleştirme tablosuEXE başlığında, yükleyicinin programın yüklendiği kesime göre düzelteceği kesim değerlerinin yerlerini tutan liste.5.2 · Kesme Fonksiyonları
repeat block (REPT / IRP / IRPC)tekrar bloğu (REPT / IRP / IRPC)Gövdesini derleme anında belirli sayıda ya da listedeki her öğe için yeniden yazan adsız makro.9.1 · Makrolar
repeat prefix (REP)yineleme öneki (REP)Dizgi komutunu CX kez ya da koşul bozulana kadar yineleten önek.11 · Komut Kodlama ve Dizgi Komutları
resetsıfırlama (RESET)İşlemciyi başlangıç durumuna getiren sinyal; CS = FFFFh, IP = 0000h olur.10.1 · 8086 Pinleri
return addressdönüş adresiCALL'dan sonraki komutun adresi; RET ile yığından alınır.8.2 · Prosedürler
ripple-carry adderdalgalı elde toplayıcısıTam toplayıcıların zincirlenmesiyle kurulan, eldenin en düşük bitten en üst bite sırayla ilerlediği çok bitlik toplayıcı.1.2 · Sayı Sistemleri
rotatedöndürmeDışarı çıkan bitin öbür uçtan geri girdiği kaydırma (ROL, ROR, RCL, RCR).6 · Aritmetik, Mantık ve Kaydırma Komutları
routineyordamBelirli bir görevi yapan ve çağrılarak çalıştırılan kod parçası (BIOS/DOS yordamları).5.2 · Kesme Fonksiyonları
RISCRISC (indirgenmiş komut kümeli bilgisayar)Az sayıda, sabit uzunlukta ve basit komutla çalışan işlemci tasarımı.1.1 · Giriş
row-major ordersatır öncelikli düzenMatris elemanlarının satır satır ardışık saklanması: adres = başlangıç + satır × sütun sayısı + sütun.4.1 · Bellek Erişimi
scalar processorsayıl (skalar) işlemciHer komutta tek bir veri öğesi işleyen işlemci.1.1 · Giriş
scan codetarama koduKlavyede basılan tuşun fiziksel konumunu gösteren kod.5.2 · Kesme Fonksiyonları
segmentkesim8086 belleğinde 16 baytlık sınırda başlayan, en çok 64 KB'lık blok.2.1 · 8086 Mimarisi
segment (display)bölüt7 bölütlü göstergedeki LED parçalarından her biri (bellek kesimiyle karıştırılmamalı).10.2 · Aygıt Kontrolü
segment override prefixkesim önekiVarsayılan kesimi değiştiren ve komutun başına eklenen önek baytı.4.1 · Bellek Erişimi
segment registerkesim yazmacıEtkin kesimlerin başlangıcını tutan CS, DS, SS ve ES yazmaçları.2.1 · 8086 Mimarisi
segment:offset (logical address)kesim:bağıl konum (mantıksal adres)Bir bellek konumunu iki 16 bitlik değerle veren gösterim.2.1 · 8086 Mimarisi
segmentationkesimlemeBelleği kesimlere bölerek adresleme.2.1 · 8086 Mimarisi
segmented memorykesimli bellekHer adresin kesim ve bağıl konum çiftiyle verildiği bellek düzeni.2.1 · 8086 Mimarisi
semaphoresemaforOrtak bir kaynağın boş (0) ya da dolu (1) olduğunu gösteren paylaşılan bellek bayrağı; LOCK XCHG ile bölünmez biçimde sınanıp kurulur.10.1 · 8086 Pinleri
service (BIOS / DOS)hizmetBir kesmenin AH'deki numarayla seçilen alt işlevi (ör. INT 21h/09h).5.2 · Kesme Fonksiyonları
seven-segment display7 bölütlü göstergeYedi LED bölütüyle rakam gösteren ekran.10.2 · Aygıt Kontrolü
shiftkaydırmaBitleri sola ya da sağa kaydırma (SHL, SHR, SAR); boşalan bitlere 0 ya da işaret biti girer.6 · Aritmetik, Mantık ve Kaydırma Komutları
short / near / far jumpkısa / yakın / uzak atlama8 bitlik uzaklıkla, aynı kesimde 16 bitlik uzaklıkla ve başka kesime yapılan atlamalar.11 · Komut Kodlama ve Dizgi Komutları
sign / exponent / fraction (mantissa)işaret / üs / kesir (mantissa)IEEE 754 sayısının üç alanı.1.2 · Sayı Sistemleri
sign bitişaret bitiİşaretli sayıda en anlamlı bit; 1 ise sayı negatiftir.1.2 · Sayı Sistemleri
sign extensionişaret genişletmeİşaretli bir değeri işaret bitini kopyalayarak daha geniş bir yazmaca taşıma (CBW, CWD).6 · Aritmetik, Mantık ve Kaydırma Komutları
sign flag (SF)işaret bayrağı (SF)Sonucun en anlamlı bitini (işaretini) kopyalayan bayrak.2.2 · 8086 Yazmaçları
sign-magnitudeişaret-büyüklükEn üst bitin işareti, kalan bitlerin mutlak değeri gösterdiği gösterim.1.2 · Sayı Sistemleri
signed / unsigned numberişaretli / işaretsiz sayıNegatif değer alabilen ve yalnız sıfır ile pozitif değer alan sayı yorumu.1.2 · Sayı Sistemleri
single-steptek adımProgramın her komuttan sonra durdurularak incelenmesi.2.2 · 8086 Yazmaçları
softwareyazılımDonanımın istenen biçimde çalışmasını sağlayan komutların ve verilerin bütünü.3.1 · Programlama Dilleri
software delayyazılımla gecikmeBelirli sayıda saat turu harcayan döngüyle bekleme.10.2 · Aygıt Kontrolü
source codekaynak kodProgramcının yazdığı insan tarafından okunabilir program metni.3.1 · Programlama Dilleri
source index (SI) / destination index (DI)kaynak indisi (SI) / hedef indisi (DI)Dizgi komutlarında kaynak ve hedef konumu gösteren indis yazmaçları.2.2 · 8086 Yazmaçları
speculative executionspekülatif yürütmeTahmin edilen dallanma yolundaki komutların sonuç kesinleşmeden yürütülmesi; tahmin yanlış çıkarsa sonuçlar atılır.1.1 · Giriş
stackyığınSon giren ilk çıkar (LIFO) düzeninde çalışan, SS:SP ile gösterilen bellek bölgesi.8.1 · Yığın
stack frameyığın çerçevesiBir prosedür çağrısında parametreler, dönüş adresi ve yerel değişkenlerin oluşturduğu blok; BP ile erişilir.8.2 · Prosedürler
stack machineyığın makinesiİşlenenlerini yazmaçlar yerine yığından alıp sonucu yığına koyan makine modeli; JVM ve CLR ara kodu bu modeli izler.3.1 · Programlama Dilleri
stack overflow / underflowyığın taşması / alt taşmasıYığının ayrılan alanı aşması ya da boşken POP yapılması.8.1 · Yığın
stack pointer (SP)yığın işaretçisi (SP)Yığının en üst öğesinin bağıl konumunu tutan yazmaç.2.2 · 8086 Yazmaçları
stack segment (SS)yığın kesimi (SS)Yığının bellekteki kesimini gösteren kesim yazmacı ve o bellek bölgesi; SP ile birlikte yığının tepesini belirler.8.1 · Yığın
status code (S2' S1' S0')durum koduMaksimum modda S2', S1', S0' pinlerinin verdiği, yol döngüsünün türünü bildiren üç bitlik kod; 8288 çözer.10.1 · 8086 Pinleri
status flagdurum bayrağıİşlemin sonucuna göre işlemcinin kendisi ayarladığı CF, PF, AF, ZF, SF, OF bayrakları.2.2 · 8086 Yazmaçları
stepper motorstep motorMıknatıs sargıları sırayla sürülerek adım adım dönen motor.10.2 · Aygıt Kontrolü
stringdizgiBellekte ardışık karakterlerden oluşan metin.9.2 · emu8086.inc Kütüphanesi
string instructiondizgi komutuDS:SI ve ES:DI ile ardışık bellek öğeleri üzerinde çalışan komutlar (MOVS, CMPS, SCAS, LODS, STOS).11 · Komut Kodlama ve Dizgi Komutları
suffix (h, b, o)sonekSayının tabanını belirten ek; ör. 1Ah, 1010b.1.2 · Sayı Sistemleri
superscalar processorsüperskalar işlemciBirden çok boru hattı ya da yürütme birimiyle bir saat turunda birden fazla komut başlatan sayıl işlemci (x86'da ilki Pentium).1.1 · Giriş
symbol tablesembol tablosuAssembler'ın etiket, değişken ve sabit adlarını adresleri ya da değerleriyle eşleştirdiği tablo; birinci geçişte dolar.3.1 · Programlama Dilleri
syntax (Intel / AT&T)söz dizimi (Intel / AT&T)Assembly satırlarının yazım kuralları; işlenen sırası ve önekler söz dizimine göre değişir.3.1 · Programlama Dilleri
syntax error / logic errorderleme hatası / mantık hatasıAssembler'ın yakaladığı söz dizimi hatası / programın derlenip yanlış sonuç vermesine yol açan hata.3.2 · Assembly
system bussistem yoluCPU, bellek ve G/Ç aygıtlarını birbirine bağlayan adres, veri ve kontrol yollarının bütünü.2.1 · 8086 Mimarisi
system callsistem çağrısıProgramın işletim sisteminden hizmet istediği özel çağrı (Linux'ta int 80h / syscall).3.1 · Programlama Dilleri
SIMDSIMD (tek komut, çok veri)Bir komutun aynı anda birçok veri öğesine uygulandığı işleme biçimi.1.1 · Giriş
system on chip (SoC)yonga üstü sistem (SoC)CPU, GPU, NPU, bellek denetleyicisi ve G/Ç'nin tek yongada birleşmesi (telefon işlemcileri, Apple M serisi).1.1 · Giriş
T stateT durumuYol döngüsünü oluşturan saat turlarından her biri.10.1 · 8086 Pinleri
top of stackyığının üstüYığında en son eklenen ve erişilebilen tek öğe.8.1 · Yığın
transistortransistörAnahtar ya da yükselteç olarak çalışan, sayısal devrelerin temel yarı iletken öğesi.1.1 · Giriş
translation table (XLAT)çeviri tablosu (XLAT)AL'yi BX'in gösterdiği tablodaki karşılığıyla değiştiren komut ve tablosu.11 · Komut Kodlama ve Dizgi Komutları
trap flag (TF)tuzak bayrağı (TF)1 iken her komuttan sonra INT 1 üreterek tek adım çalışmayı sağlayan bayrak.2.2 · 8086 Yazmaçları
tri-state output / high impedanceüç durumlu çıkış / yüksek empedans0 ve 1'e ek olarak hattı hiç sürmediği (yüzer) üçüncü bir duruma geçebilen çıkış; o durumda hattı başka bir sürücü kullanabilir.10.1 · 8086 Pinleri
two's complementikiye tümleyenBitleri ters çevirip 1 ekleyerek negatif sayıyı gösterme; NEG komutu üretir.1.2 · Sayı Sistemleri
unconditional / conditional jumpkoşulsuz / koşullu atlamaHer zaman ya da yalnız bayraklar koşulu sağladığında yapılan atlama.7 · Akış Kontrolü
variabledeğişkenBellekte bir ada bağlanmış, değeri değişebilen veri alanı.4.2 · Değişkenler
vector processorvektör işlemcisiBir komutla bütün bir veri vektörü üzerinde işlem yapan işlemci.1.1 · Giriş
video memory (text mode)video belleği (metin modu)B800h kesiminden başlayan, her karakter için ASCII ve öznitelik baytı tutan bellek.4.1 · Bellek Erişimi
video modevideo moduEkranın metin ya da grafik çözünürlüğü; INT 10h/00h ile seçilir.5.2 · Kesme Fonksiyonları
virtual machine (VM)sanal makineAra kodu yorumlayan ya da JIT ile gerçek makine koduna çeviren program (JVM, CLR).3.1 · Programlama Dilleri
virtualizationsanallaştırmaAynı donanım üzerinde birden çok işletim sisteminin (sanal makinenin) birbirinden yalıtılmış çalışması; Intel'de VT-x, AMD'de AMD-V.1.1 · Giriş
wait state (Tw)bekleme durumu (Tw)Yavaş bellek için READY sinyaliyle yol döngüsüne eklenen ek saat turu.10.1 · 8086 Pinleri
wordsözcük8086'da 16 bitlik (2 baytlık) veri birimi.1.2 · Sayı Sistemleri
word length (bit width)bit genişliğiİşlemcinin bir seferde işleyebildiği sözcüğün bit sayısı.1.1 · Giriş
zero flag (ZF)sıfır bayrağı (ZF)Sonuç sıfır olduğunda 1 olan bayrak.2.2 · 8086 Yazmaçları
I/O portG/Ç portuIN ve OUT komutlarıyla erişilen, aygıta ait adres.10.2 · Aygıt Kontrolü

Sercan KÜLCÜ, Tüm hakları saklıdır.