Giriş

Öğrenme Çıktıları

Temeller

Program Nedir?

Temeller

Programlama Dilinin Yönleri

• Söz dizimi geçerli biçimi, anlam çalıştırıldığında ne olacağını tanımlar.
• Tip sistemi işlemleri sınırlar; çalışma modeli belleğin ve komutların nasıl yürütüldüğünü belirler.
• Derleyici söz dizimini ve tipleri çalıştırmadan önce denetler.

Kaynak Kod

Düz Metin Kaynak Dosyası

Kaynak Kod

Programlama Araçları

Java

Java'nın Doğuşu ve Sürümleri

• James Gosling ve ekibi 1991'de Sun Microsystems'te başladı; dil 1995'te Java adıyla yayımlandı. 2010'dan beri Oracle geliştiriyor, açık kaynak kodu OpenJDK'dadır.
• Tasarım hedefi bir kez yaz, her yerde çalıştır: aynı bytecode her platformun JVM'sinde çalışır.
• Diğer özellikleri: nesne yönelimli, güçlü tip denetimi, otomatik bellek yönetimi (çöp toplama) ve geniş sınıf kütüphanesi.
• 2018'den beri her altı ayda bir yeni sürüm çıkar; LTS (uzun süreli destek) sürümleri yıllarca güncelleme aldığı için kurumlarda ve derslerde tercih edilir.

Java

Java Nerelerde Kullanılır?

JVM yalnızca Java'yı değil, aynı bytecode'a derlenen Kotlin, Scala ve Groovy gibi dilleri de çalıştırır.

Java

JDK, JRE ve JVM

Java

İlk Java Programı

Java

main Metodunun İmzası

• Derleyici için hepsi sıradan bir metottur; bu yüzden hata derlemede değil, başlatırken çıkar. JVM giriş noktasını adı, parametresi ve dönüş tipiyle arar.
• Parametre adı serbesttir (String[] a); String args[] yazımı da geçerlidir. main küçük harfle yazılır: Java büyük-küçük harfe duyarlıdır.
• İletiler JDK 21 ile alınmıştır. Java 25'ten itibaren public ya da static olmayan main da başlatılabilir; bu derste klasik imza kullanılır.

Java · Kodu adım adım çalıştır

Kod İzleme: Merhaba

public class Merhaba {
    public static void main(String[] args) {
        System.out.println("Merhaba");
    }
}

Java · Kodu adım adım çalıştır

Kod İzleme: Komut Satırı Argümanları

public class Selamla {
    public static void main(String[] args) {
        System.out.println(args.length);
        System.out.println("Selam " + args[0]);
        System.out.println("Selam " + args[1]);
    }
}

Java · Kodu adım adım çalıştır

Kod İzleme: print ve println

public class Selam {
    public static void main(String[] args) {
        System.out.print("Merhaba ");
        System.out.println("Dünya");
        System.out.println("Java");
    }
}

Java

Kaçış Dizileri

• Dizgi içinde yazılamayan veya özel anlamı olan karakterler \ ile başlayan dizilerle yazılır.
• Tırnak içindeki " metni bitirir; metnin parçası olacaksa \" yazılır.

Java · Kodu adım adım çalıştır

Kod İzleme: Kaçış Dizileri

public class Kacis {
    public static void main(String[] args) {
        System.out.println("Ad\tNot");
        System.out.println("Ali\t85");
        System.out.println("\"Java\" dili");
        System.out.print("Satır 1\nSatır 2\n");
    }
}

Java

Kaçış Dizisi Tuzakları

Windows dosya yolu yazarken en sık yapılan hata tek ters eğik çizgidir; Java dosya işlemlerinde "C:/yeni" biçimi de kabul edilir.

Java

Dizgi Birleştirme: + İki İş Yapar

• İki sayı arasında + toplar; işlenenlerden biri String ise birleştirir: sayı metne çevrilip sona eklenir.
• Aynı önceliktekiler soldan sağa değerlendirilir; * ve / her zaman +'dan önce yapılır.

Kaynak Kod

Java Dosyasının Yapısı

package okul;

import java.util.Scanner;

public class Program {
    public static void main(String[] args) {
        System.out.println("Merhaba");
    }
}

• package ve import bildirimleri sınıftan önce gelir; public sınıf adı dosya adıyla eşleşir.
• package okul; → dosya okul/ klasöründe durur; çalıştırma: java okul.Program.

Çalıştırma

Derleme Hattı Adım Adım

Çalıştırma

JDK Kurulumu ve Komutlar

Çalıştırma · Komutları adım adım çalıştır

Konsol Oturumu: Derle, Değiştir, Yeniden Derle

> javac Merhaba.java
> java Merhaba
  (düzenleyicide "Merhaba" → "Selam", kaydet)
> java Merhaba
> javac Merhaba.java
> java Merhaba
> java Merhaba.class

Çalıştırma

IDE ile Çalışmak

• ▶ Çalıştır düğmesi arka planda derleme ve çalıştırma adımlarını yapar; değiştirilen dosya önce yeniden derlenir, eski .class sorunu yaşanmaz.
• Derleme hataları daha yazarken kırmızı alt çizgiyle işaretlenir; imleç üzerine gelince derleyicinin iletisi görünür.
• Kod tamamlama, otomatik girinti, yeniden adlandırma ve kesme noktalı hata ayıklayıcı sunar. Yaygın Java IDE'leri: IntelliJ IDEA, Eclipse, NetBeans; VS Code Java eklentileriyle.
• IDE kolaylık sağlar, ama arka planda olanı bilmek IDE'nin olmadığı ortamlarda (sunucu, uzak bağlantı) hata iletisini anlamayı sağlar.

Çalıştırma

Bytecode ve JVM

Çalıştırma

Bytecode'un İçi: javap

> javap -c Merhaba
...
public static void main(java.lang.String[]);
  Code:
     0: getstatic     // System.out
     3: ldc           // "Merhaba"
     5: invokevirtual // println
     8: return

Çalıştırma · Kodu adım adım çalıştır

Kod İzleme: JVM Bytecode'u Yürütüyor

 0: iconst_3
 1: istore_1
 2: iconst_4
 3: istore_2
 4: iload_1
 5: iload_2
 6: iadd
 7: istore_3
 8: getstatic     // System.out
11: iload_3
12: invokevirtual // println(int)
15: return

Dil Yapısı

Temel Programlama Unsurları

• Derleyici kodu önce belirteçlere (token) ayırır: anahtar sözcük, tanımlayıcı, sabit değer, işleç, ayırıcı.
• Java büyük-küçük harfe duyarlıdır: sayi ve Sayi farklı adlardır.
• Deyimler çoğunlukla noktalı virgülle biter; bloklar süslü parantezle çevrilir.

Dil Yapısı

Boşluk, Girinti ve Süslü Parantez

public class Tek { public static void main(String[] args) { System.out.println("Merhaba"); } }

public class Tek {
    public static void main(String[] args) {
        System.out.println("Merhaba");
    }
}

• İki program aynı bytecode'a derlenir: derleyici için boşluk, sekme ve satır sonu yalnızca belirteçleri birbirinden ayırır. x=1; ile x = 1; aynıdır, ama publicclass tek bir sözcük sayılır.
• Girinti blokların iç içeliğini okuyana gösterir: her yeni blok 4 boşluk içeriden başlar, kapanan } açtığı satırın hizasına döner.
• Java geleneğinde açılış { satırın sonunda durur. Dizgi içindeki boşluklar ise metnin parçasıdır: "Merhaba " ile "Merhaba" farklıdır.

Dil Yapısı

İfadeler ve Deyimler

Dil Yapısı · Kodu adım adım çalıştır

İfade, Deyim ve Blok Adım Adım

int fiyat = 120;           // tanımlama deyimi
int adet = 3;              // tanımlama deyimi
int toplam = fiyat * adet; // ifade + atama
if (toplam > 300) {        // koşul + blok
    System.out.println("İndirim");
}

Kaynak Kod

Açıklamalar

/** Merhaba programı (Javadoc). */
public class Merhaba {
    /* Birden fazla satıra
       yayılan açıklama */
    public static void main(String[] args) {
        // selamı yaz
        System.out.println("Merhaba");
    }
}

Kaynak Kod

Açıklama Tuzakları

• İçinde /* */ bulunan bir bölümü kapatmak için satırları tek tek // ile açıklama yapmak daha güvenlidir.
• Açıklama ile kod çeliştiğinde derleyici kodu çalıştırır; doğru olan her zaman koddur.

Temeller

Hata Türleri

Temeller · Adım adım

Hata Türleri Örneklerle

public class Hata1 {
    public static void main(String[] args) {
        System.out.println("Merhaba")
    }
}

Hata1.java:3: error: ';' expected
        System.out.println("Merhaba")
                                     ^
1 error

public class Hata2 {
    public static void main(String[] args) {
        int sayi = "42";
    }
}

Hata2.java:3: error: incompatible types: String cannot be converted to int
        int sayi = "42";
                   ^
1 error

public class Hata3 {
    public static void main(String[] args) {
        int a = 10, b = 0;
        System.out.println(a / b);
    }
}

Exception in thread "main" java.lang.ArithmeticException: / by zero
	at Hata3.main(Hata3.java:4)

public class Hata4 {
    public static void main(String[] args) {
        int a = 70, b = 90;
        System.out.println(a + b / 2);
    }
}

115

Temeller · Gerçek javac / java iletileri

Sık Derleme Hataları

İletiler JDK 21 ile alınmıştır; sürüme göre ek satırlar (ör. Caused by: ClassNotFoundException) çıkabilir. Her zaman ilk hatadan başla.

Temeller

Hata İletisini Okumak

• javac iletisi dosya:satır: error: açıklama biçimindedir; altında sorunlu kaynak satırı ve hatanın fark edildiği sütunu gösteren ^ işareti yer alır.
• ^ her zaman hatanın kendisini değil, derleyicinin onu fark ettiği yeri gösterir: eksik ; satırın sonunda, eksik } ise dosyanın sonunda (reached end of file while parsing) bildirilir.
• Çalışma zamanı hatasında ilk satır istisnanın türünü ve ayrıntısını, at ile başlayan yığın izi satırları hatanın oluştuğu metodu ve satırı verir.

Temeller · Kodu adım adım düzelt

Kod İzleme: Hataları Sırayla Düzeltme

public class Not {
    public static void main(String[] args) {
        int puan = 85
        System.out.printn("Puan: " + puan);
    }
}

Tasarım

Program Bir Tariftir

• Her adımın ön koşulu ve ürettiği değer belirlenmelidir.
• Büyük tarifler alt görevlere ayrılır (Java'da bunlar ileride metot olacak).

Tasarım

Kodlamadan Önce

• Örnek girdi ve beklenen çıktıyı yazın.
• Çözümü doğal dil veya sözde kodla adımlara ayırın.
• Sınır durumlarını ve hata davranışını belirleyin.
• Ardından adımları Java yapılarına dönüştürün.

Özet

Bölüm Özeti

• Program, bilgisayarın bir görevi yerine getirmek için yürüttüğü komutlar bütünüdür.
• Java kaynak dosyası javac ile bytecode'a derlenir ve JVM üzerinde çalışır.
• public sınıf adı dosya adıyla eşleşir; main programın giriş noktasıdır.
• İfadeler değer üretir, deyimler işlemi tamamlar, bloklar deyimleri gruplar.
• Kodlamadan önce örnek girdi, beklenen çıktı ve sınır durumları belirlenir.

Özet

Kontrol Soruları

1. JDK, bytecode ve JVM arasındaki ilişki nedir?
2. Merhaba.java dosyası hangi komutlarla derlenip çalıştırılır?
3. main metodunun görevi nedir?
4. İfade ile deyim arasındaki fark nedir?
5. Söz dizimi hatası ile mantık hatası nasıl ayrılır?
6. Kaynak kod değiştirilip yeniden derlenmezse java komutu neyi çalıştırır?
7. "Puan: " + 40 + 45 ifadesi neden Puan: 4045 verir?
8. Komut satırı argümanları programa nasıl ulaşır?

Özet

Alıştırmalar

1. Adınızı, bölümünüzü ve öğrenci numaranızı üç ayrı satırda yazdıran Kimlik programını yazın, derleyin, çalıştırın.
2. Aynı çıktıyı tek bir println ve \n kullanarak üretin.
3. \t ile üç satırlık bir ders–kredi tablosu yazdırın.
4. System.out.println("Merhaba") satırındaki ; işaretini silip derleyin; hata iletisinin satır numarasını ve ^ işaretini yorumlayın.
5. Sınıf adını Merhaba, dosya adını merhaba.java yapıp derleyin. Ne olur, neden?
6. System.out.println(5 + 3); ile System.out.println("5 + 3"); çıktılarını tahmin edin; çalıştırarak doğrulayın.

Özet

Kaynaklar

• Deitel ve Deitel, Java: How to Program, Early Objects, 11. baskı, Pearson, 2018.
• Liang, Introduction to Java Programming and Data Structures, 13. baskı, Pearson, 2024.
• Oracle, The Java Tutorials: A Closer Look at the "Hello World!" Application.
• Oracle, The Java Language Specification, Java SE 21 Edition.
• Sedgewick ve Wayne, Computer Science: An Interdisciplinary Approach, Addison-Wesley, 2016: 1.1 Your First Program.
• Downey ve Mayfield, Think Java, 2. baskı, O'Reilly, 2019 (ücretsiz çevrim içi sürüm).