Temel Kavramlar
Çoktan Seçmeli · Çalışma Prensibi
Soru 1: ATM’de İşlem Aşaması
Bir ATM’den para çekilirken gerçekleşen adımlardan hangisi işlem (process) aşamasıdır?
B: Karşılaştırma (bakiye ≥ tutar mı?) ve aritmetik (bakiye − tutar) CPU’nun yaptığı işlemdir. A giriş, C çıkış, D depolama aşamasıdır. Dört aşama her işte aynıdır: giriş → işlem → çıkış, gerekirse depolama.
Çıktı Sorusu · Çalışma Prensibi
Soru 2: Ortalama Hesabı
Öğrenci bilgi sistemi ortalamayı 0,4 × vize + 0,6 × final formülüyle hesaplıyor. Öğretmen formda vize = 50, final = 80 yazıp “Hesapla”ya basıyor. Ekranda ne görünür? Her aşamayı (giriş, işlem, çıkış, depolama) bu örnek üzerinde belirtin.
Cevabı göster
Çıktı: Ortalama: 68
- Giriş: 50 ve 80 klavyeyle girilir.
- İşlem: 0,4 × 50 + 0,6 × 80 = 20 + 48 = 68 (ALU).
- Çıkış: sonuç monitörde görünür. Depolama: not kaydı veri tabanına yazılır.
Çoktan Seçmeli · Çalışma Prensibi
Soru 3: Kaydedilmemiş Belge
Word’de açık olan odev.docx üzerinde 10 dakikalık değişiklik yapılmış ama kaydedilmemişken elektrik kesiliyor. Bilgisayar yeniden açılıp dosya açıldığında ne görülür?
D: Açık belge ve değişiklikler RAM’de tutulur; RAM güç kesilince silinir. “Kaydet” komutu belgeyi RAM’den SSD’ye kopyalar; SSD’deki son kopya korunur. (Bazı programların otomatik kurtarma özelliği ayrı bir konudur.)
Çıktı Sorusu · İkili Sistem
Soru 4: İkiliden Onluğa
Aşağıdaki ikili sayıların onluk karşılıkları nedir?
a) 1010₂ b) 11111111₂ c) 11010110₂
Cevabı göster
a) 10 b) 255 c) 214
- a) 8 + 2 = 10.
- b) 8 bitin hepsi 1: 128 + 64 + … + 1 = 2⁸ − 1 = 255 (8 bitle en büyük işaretsiz değer).
- c) Yalnızca 1 olan basamakların değerleri toplanır:
Adım Adım Çalıştırma · İkili Sistem
Soru 5: 1100101₂ Kaçtır?
Aşağıdaki algoritma ikili sayıyı basamak değerleriyle onluğa çeviriyor. Her bitten sonra toplam ve değer ne olur, sonuç nedir?
Önce kendiniz tahmin edin, sonra › ile ilerleyin.
En sağdaki basamağın değeri 2⁰ = 1’dir.
En sağdaki bit 1 → toplam + 1 = 1. Değer ikiye katlanır.
Bit 0 → 2 eklenmez. 0 olan bitler katkı yapmaz.
Bit 1 → 4 eklenir: 1 + 4 = 5.
Bit 0 → 8 eklenmez.
Bit 0 → 16 eklenmez.
Bit 1 → 32 eklenir: 5 + 32 = 37.
En soldaki bit 1 → 64 eklenir: 37 + 64 = 101.
Bitler bitti: 1100101₂ = 64 + 32 + 4 + 1 = 101.
bitler ← 1100101 değer ← 1 toplam ← 0 sağdan sola her bit b için: eğer b = 1 ise toplam ← toplam + değer değer ← değer × 2 yaz(toplam)
Adım Adım Çalıştırma · İkili Sistem
Soru 6: 37’yi İkiliye Çevirme
2’ye bölme yöntemiyle 37 sayısını ikiliye çeviren algoritmayı izleyin. Her turda kalan, bitler ve sayı ne olur?
Önce kendiniz tahmin edin, sonra › ile ilerleyin.
Yöntem: bölüm 0 olana kadar 2’ye böl, kalanı soldan ekle.
37 ÷ 2 = 18, kalan 1 (tek sayı). İlk kalan en sağdaki basamaktır.
18 ÷ 2 = 9, kalan 0. Yeni kalan sola yazılır.
9 ÷ 2 = 4, kalan 1.
4 ÷ 2 = 2, kalan 0.
2 ÷ 2 = 1, kalan 0.
1 ÷ 2 = 0, kalan 1. Bölüm 0 oldu.
Koşul yanlış → döngü biter. 37 = 100101₂; kontrol: 32 + 4 + 1 = 37.
sayı ← 37 bitler ← “” sayı > 0 olduğu sürece tekrarla: kalan ← sayı mod 2 bitler ← kalan + bitler sayı ← sayı div 2 yaz(bitler)
Çoktan Seçmeli · İkili Sistem
Soru 7: Kaç Bit Gerekir?
Bir otoparkta 300 farklı araç kodu ikili sayılarla tutulacak. Her kod için en az kaç bit gerekir?
B: n bit 2ⁿ farklı değer gösterir. 2⁸ = 256 < 300 olduğundan 8 bit yetmez; 2⁹ = 512 ≥ 300 olduğundan 9 bit yeter. Her yeni bit, gösterilebilen değer sayısını iki katına çıkarır.
Çıktı Sorusu · İkili Sistem
Soru 8: n Bit ile Kaç Değer?
Aşağıdaki bit sayıları için temsil edilebilen farklı değer sayısını ve işaretsiz değer aralığını bulun: 4 bit, 12 bit, 16 bit. 16 bitten 17 bite geçince ne değişir?
Cevabı göster
| Bit | Kombinasyon | Aralık |
|---|---|---|
| 4 | 2⁴ = 16 | 0–15 |
| 12 | 2¹² = 4.096 | 0–4.095 |
| 16 | 2¹⁶ = 65.536 | 0–65.535 |
Kural: n bit → 2ⁿ değer, en büyük işaretsiz değer 2ⁿ − 1 (0 da bir değerdir).
17 bit: değer sayısı iki katına çıkar → 131.072 (0–131.071).
Çoktan Seçmeli · Veri Temsili
Soru 9: “B” Harfinin Bitleri
ASCII tablosunda “A” = 65 ve harfler alfabetik sırayla ardışık kodlanmıştır. Klavyeden “B” tuşuna basıldığında bellekte hangi bit dizisi saklanır?
C: “B” = 66 = 64 + 2 → 01000010. A, “A” (65) harfidir; B, küçük “b” (98) harfidir; D ise 130’dur (66’nın bitleri bir sola kaydırılmış).
Çoktan Seçmeli · Veri Temsili
Soru 10: Büyük ve Küçük Harf
Sunumdaki örnekte küçük “o” harfinin ASCII kodu 111’dir. Büyük harfler küçük harflerden 32 eksik kodlandığına göre, büyük “O” harfinin kodu kaçtır?
A: 111 − 32 = 79. Büyük ve küçük harf farklı sayılarla kodlanır; bilgisayar için “O” ve “o” farklı karakterlerdir. 143 = 111 + 32 yanlış yöndedir.
Adım Adım Çalıştırma · Veri Temsili
Soru 11: “Ali” Kelimesini Kodlama
ASCII kodları A = 65, l = 108, i = 105’tir. Algoritma “Ali” kelimesinin her karakteri için ne yazdırır? Kelime bellekte kaç byte tutar?
Önce kendiniz tahmin edin, sonra › ile ilerleyin.
Her karakter önce bir sayıya, sayı da 8 bitlik bir byte’a çevrilecek.
İlk karakter A → 65.
65 = 64 + 1 → 01000001.
İkinci karakter l → 108.
108 = 64 + 32 + 8 + 4 → 01101100.
Üçüncü karakter i → 105.
105 = 64 + 32 + 8 + 1 → 01101001.
Karakter kalmadı. Kelime 3 byte = 24 bit tutar.
metin ← “Ali” her karakter c için: kod ← ASCII(c) yaz(ikili8(kod))
Çıktı Sorusu · Veri Temsili
Soru 12: Bir Pikselin Bitleri
Bir pikselin rengi RGB(200, 16, 75) olarak saklanıyor. Bu piksel bellekte hangi bit dizisiyle tutulur ve kaç bit yer kaplar? RGB(0, 0, 0) hangi renktir?
Cevabı göster
Bitler: 11001000 00010000 01001011 → 3 byte = 24 bit.
- 200 = 128 + 64 + 8 · 16 = 16 · 75 = 64 + 8 + 2 + 1.
- Her bileşen 0–255 arasıdır, yani 1 byte.
RGB(0, 0, 0)siyah,RGB(255, 255, 255)beyazdır.
Çıktı Sorusu · Veri Temsili
Soru 13: Görüntü Dosyası Boyutu
1280 × 720 piksellik, piksel başına 3 byte (RGB) kullanan bir görüntü sıkıştırılmadan kaç byte tutar? 1 MB = 1.048.576 byte alınırsa yaklaşık kaç MB eder?
Cevabı göster
2.764.800 byte ≈ 2,64 MB
- Piksel sayısı: 1280 × 720 = 921.600.
- Her piksel 3 byte: 921.600 × 3 = 2.764.800 byte.
- 2.764.800 ÷ 1.048.576 ≈ 2,64 MB.
Çözünürlük iki katına çıkarılırsa (2560 × 1440) piksel sayısı ve boyut 4 katına çıkar.
Çıktı Sorusu · Veri Temsili
Soru 14: Video Kare Sayısı
24 fps hızındaki 2 dakikalık bir videoda kaç kare vardır? Her kare bir önceki sorudaki gibi 1280 × 720 × 3 byte ise video sıkıştırılmadan yaklaşık kaç GiB tutar (sesi yok sayın)?
Cevabı göster
2.880 kare · ≈ 7,4 GiB
- 2 dakika = 120 s → 24 × 120 = 2.880 kare.
- 2.880 × 2.764.800 = 7.962.624.000 byte.
- ÷ 2³⁰ (1.073.741.824) ≈ 7,42 GiB.
Bu yüzden video dosyaları neredeyse her zaman sıkıştırılarak saklanır; ses de ayrı bir kanalda tutulur.
Çoktan Seçmeli · Bellek Birimleri
Soru 15: 1 TB Disk Neden Küçük Görünür?
Kutusunda “1 TB” yazan bir disk işletim sisteminde yaklaşık 931 GB görünüyor. Bunun nedeni nedir?
B: 1.000.000.000.000 ÷ 1.073.741.824 ≈ 931,3. Byte sayısı aynıdır, yalnızca birim tanımı farklıdır. C tanımları ters çevirmiştir. 1.024 katları IEC standardında KiB, MiB, GiB diye yazılır.
Çıktı Sorusu · Bellek Birimleri
Soru 16: Birim Dönüşümleri
1 KB = 1.024 B, 1 MB = 1.024 KB, 1 GB = 1.024 MB, 1 TB = 1.024 GB alarak hesaplayın:
a) 2 KB kaç bittir?
b) 64 GB’lık karta 3 MB’lık fotoğraflardan en fazla kaç tane sığar?
c) 1 TB diske 4 GB’lık filmlerden kaç tane sığar?
Cevabı göster
a) 16.384 bit b) 21.845 c) 256
- a) 2 × 1.024 = 2.048 byte; × 8 = 16.384 bit (1 byte = 8 bit).
- b) 64 × 1.024 = 65.536 MB; 65.536 ÷ 3 = 21.845,3 → tam fotoğraf sayısı 21.845 (aşağı yuvarlanır).
- c) 1.024 GB ÷ 4 = 256 film.
Her basamak 1.024 = 2¹⁰ kattır; bit ↔ byte arasında ise 8 kat vardır.
Adım Adım Çalıştırma · Veri İşleme
Soru 17: İkili Toplama: 11 + 7
1011₂ + 0111₂ toplamını sütun sütun yapan algoritmayı izleyin. Her sütunda t, yazılan basamak ve elde ne olur?
Önce kendiniz tahmin edin, sonra › ile ilerleyin.
Onluktaki gibi sağdan sola. Kural: 1 + 1 = 10₂ (0 yaz, elde 1).
1. sütun: 1 + 1 = 10₂ → 0 yaz, elde 1.
2. sütun: 1 + 1 + 1 (elde) = 11₂ → 1 yaz, elde 1.
3. sütun: 0 + 1 + 1 = 10₂ → 0 yaz, elde 1.
4. sütun: 1 + 0 + 1 = 10₂ → 0 yaz, elde 1.
Son elde başa yazılır: 10010₂ = 16 + 2 = 18 = 11 + 7 ✓. Sonuç 5 bit gerektirdi.
A ← 1011 ; 11 B ← 0111 ; 7 elde ← 0 sağdan sola her sütun i için: t ← A[i] + B[i] + elde basamak ← t mod 2 elde ← t div 2 elde = 1 ise başa 1 yaz
Çoktan Seçmeli · Veri İşleme
Soru 18: AND ve OR Kuralı
Bir öğrencinin puanı 55, devamı 80’dir. (puan ≥ 60) AND (devam ≥ 70) ve (puan ≥ 60) OR (devam ≥ 70) ifadelerinin değerleri sırasıyla nedir?
D: 55 ≥ 60 yanlış (0), 80 ≥ 70 doğru (1). AND yalnızca iki taraf 1 ise 1 verir: 0 AND 1 = 0. OR taraflardan biri 1 ise 1 verir: 0 OR 1 = 1. “ve” kuralıyla öğrenci kalır, “veya” kuralıyla geçer.
Çıktı Sorusu · Veri İşleme
Soru 19: NOT, AND, OR Birlikte
X = NOT (A AND B) OR C ifadesinin değerini aşağıdaki üç durum için bulun (önce parantez, sonra NOT, en son OR).
a) A = 1, B = 1, C = 0
b) A = 1, B = 0, C = 0
c) A = 1, B = 1, C = 1
Cevabı göster
| A AND B | NOT(…) | OR C | X | |
|---|---|---|---|---|
| a | 1 | 0 | 0 OR 0 | 0 |
| b | 0 | 1 | 1 OR 0 | 1 |
| c | 1 | 0 | 0 OR 1 | 1 |
NOT değeri tersine çevirir (0 → 1, 1 → 0). OR’da tek bir 1 yeterlidir; bu yüzden C = 1 iken A ve B ne olursa olsun X = 1’dir.
Çoktan Seçmeli · Bilgisayar Türleri
Soru 20: Bankanın Bilgisayarı
Bir banka, milyonlarca hesap işlemini aynı anda, kesintisiz ve güvenilir biçimde yürütecek bir sistem arıyor. Öncelik hesaplama hızı değil işlem hacmi ve sürekliliktir. Hangi tür uygundur?
C: Ana bilgisayarlar bankacılık, sigorta ve büyük kamu sistemleri gibi çok sayıda eş zamanlı işlem için tasarlanır. Süper bilgisayarın önceliği iklim modelleme gibi büyük bilimsel hesaplarda hızdır; ince istemci ise yalnızca merkezi sisteme erişen uçtur.
Çoktan Seçmeli · Bilgisayar Türleri
Soru 21: İnce İstemcide İş Nerede?
Bir okulda ince istemciden “not listesi” isteniyor. Veri tabanı sorgusu ve hesaplama nerede yapılır, istemci ne yapar?
A: İstek ağ üzerinden sunucuya gider, asıl iş sunucuda yapılır, yanıt istemciye döner. İnce istemci işlemin çoğunu sunucuya bıraktığı için yerel donanım ve yönetim ihtiyacı azalır.
Adım Adım Çalıştırma · Bilgisayar Türleri
Soru 22: Klimadaki Gömülü Bilgisayar
Klimadaki mikrodenetleyici bu döngüyü çalıştırıyor. Sensör sırasıyla 27, 25, 24, 23, 26 °C ölçerse her turda kompresör ne olur, ne yazdırılır?
Önce kendiniz tahmin edin, sonra › ile ilerleyin.
Gömülü bilgisayar sürekli ölç → karar ver → uygula döngüsü çalıştırır.
27 > 24 doğru → kompresör açılır, oda soğur.
25 > 24 doğru → açık kalır.
24 > 24 yanlış (eşit büyük değildir) → kompresör kapanır.
23 > 24 yanlış → kapalı kalır.
Oda ısındı: 26 > 24 → yeniden açılır. Döngü bitmez; ölçmeye devam eder.
hedef ← 24 sürekli tekrarla: t ← sensörOku() eğer t > hedef ise kompresör ← AÇIK değilse kompresör ← KAPALI yaz(t, kompresör)
Çoktan Seçmeli · Bilgi Teknolojileri
Soru 23: Yazıcı Sürücüsü
Yeni bir yazıcının bilgisayarla çalışabilmesi için kurulan yazıcı sürücüsü hangi yazılım türüne girer?
D: Aygıt sürücüleri, işletim sistemiyle birlikte donanımı yöneten sistem yazılımıdır; yazıcı, ekran kartı gibi aygıtlarla konuşur. Tarayıcı ve ofis programları uygulama yazılımı, derleyici geliştirme aracıdır.
Çoktan Seçmeli · Bilgi Teknolojileri
Soru 24: Açık Kaynak ve Ücretsiz
Lisanslarla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
C: “Açık kaynak” her zaman “ücretsiz”, ücretsiz dağıtılan her program da açık kaynak değildir. GPL, MIT, Apache gibi lisansların da uyulması gereken koşulları vardır. Örnek: Linux, Firefox açık kaynak; Windows, Photoshop ticari.
Çıktı Sorusu · Bilgi Teknolojileri
Soru 25: Veri Yaşam Döngüsü
Bir hava istasyonunun sensörü 5 ölçüm gönderiyor: 18,2 · −99 · 19,0 · 20,3 · 21,5 (°C). −99 sensörün “arıza” kodudur. İşleme aşamasının çıktısı (ortalama) nedir? Dört aşamayı bu örnekle eşleştirin.
Cevabı göster
Ortalama: 19,75 °C
- İşleme: −99 hatalı ölçümdür, atılır. (18,2 + 19,0 + 20,3 + 21,5) ÷ 4 = 79 ÷ 4 = 19,75.
- −99 atılmasaydı: (79 − 99) ÷ 5 = −4 °C gibi anlamsız bir “bilgi” çıkardı.