Bölüm 1.1: Temel Kavramlar
Çoktan Seçmeli · Çalışma Prensibi
Soru 1: ATM’de İşlem Aşaması
Bir ATM’den para çekilirken gerçekleşen adımlardan hangisi işlem (process) aşamasıdır?
B: Karşılaştırma (bakiye ≥ tutar mı?) ve aritmetik (bakiye − tutar) CPU’nun yaptığı işlemdir. A giriş, C çıkış, D depolama aşamasıdır. Dört aşama her işte aynıdır: giriş → işlem → çıkış, gerekirse depolama.
Çıktı Sorusu · Çalışma Prensibi
Soru 2: Ortalama Hesabı
Öğrenci bilgi sistemi ortalamayı 0,4 × vize + 0,6 × final formülüyle hesaplıyor. Öğretmen formda vize = 50, final = 80 yazıp “Hesapla”ya basıyor. Ekranda ne görünür? Her aşamayı (giriş, işlem, çıkış, depolama) bu örnek üzerinde belirtin.
Cevabı göster
Çıktı: Ortalama: 68
- Giriş: 50 ve 80 klavyeyle girilir.
- İşlem: 0,4 × 50 + 0,6 × 80 = 20 + 48 = 68 (ALU).
- Çıkış: sonuç monitörde görünür. Depolama: not kaydı veri tabanına yazılır.
Çoktan Seçmeli · Çalışma Prensibi
Soru 3: Kaydedilmemiş Belge
Word’de açık olan odev.docx üzerinde 10 dakikalık değişiklik yapılmış ama kaydedilmemişken elektrik kesiliyor (otomatik kaydetme ve otomatik kurtarma kapalı). Bilgisayar yeniden açılıp dosya açıldığında ne görülür?
D: Açık belge ve değişiklikler RAM’de tutulur; RAM güç kesilince silinir. “Kaydet” komutu belgeyi RAM’den SSD’ye kopyalar; SSD’deki son kopya korunur. (Bazı programların otomatik kurtarma özelliği ayrı bir konudur.)
Adım Adım Çalıştırma · İkili Sistem
Soru 4: 1100101₂ Kaçtır?
Aşağıdaki algoritma ikili sayıyı basamak değerleriyle onluğa çeviriyor. Her bitten sonra toplam ve değer ne olur, sonuç nedir?
En sağdaki basamağın değeri 2⁰ = 1’dir.
En sağdaki bit 1 → toplam + 1 = 1. Değer ikiye katlanır.
Bit 0 → 2 eklenmez. 0 olan bitler katkı yapmaz.
Bit 1 → 4 eklenir: 1 + 4 = 5.
Bit 0 → 8 eklenmez.
Bit 0 → 16 eklenmez.
Bit 1 → 32 eklenir: 5 + 32 = 37.
En soldaki bit 1 → 64 eklenir: 37 + 64 = 101.
Bitler bitti: 1100101₂ = 64 + 32 + 4 + 1 = 101.
bitler ← 1100101 değer ← 1 toplam ← 0 sağdan sola her bit b için: eğer b = 1 ise toplam ← toplam + değer değer ← değer × 2 yaz(toplam)
Adım Adım Çalıştırma · İkili Sistem
Soru 5: 37’yi İkiliye Çevirme
2’ye bölme yöntemiyle 37 sayısını ikiliye çeviren algoritmayı izleyin. Her turda kalan, bitler ve sayı ne olur?
Yöntem: bölüm 0 olana kadar 2’ye böl, kalanı soldan ekle.
37 ÷ 2 = 18, kalan 1 (tek sayı). İlk kalan en sağdaki basamaktır.
18 ÷ 2 = 9, kalan 0. Yeni kalan sola yazılır.
9 ÷ 2 = 4, kalan 1.
4 ÷ 2 = 2, kalan 0.
2 ÷ 2 = 1, kalan 0.
1 ÷ 2 = 0, kalan 1. Bölüm 0 oldu.
Koşul yanlış → döngü biter. 37 = 100101₂; kontrol: 32 + 4 + 1 = 37.
sayı ← 37 bitler ← “” sayı > 0 olduğu sürece tekrarla: kalan ← sayı mod 2 bitler ← kalan + bitler sayı ← sayı div 2 yaz(bitler)
Çoktan Seçmeli · İkili Sistem
Soru 6: Kaç Bit Gerekir?
Bir otoparkta 300 farklı araç kodu ikili sayılarla tutulacak. Her kod için en az kaç bit gerekir?
B: n bit 2ⁿ farklı değer gösterir. 2⁸ = 256 < 300 olduğundan 8 bit yetmez; 2⁹ = 512 ≥ 300 olduğundan 9 bit yeter. Her yeni bit, gösterilebilen değer sayısını iki katına çıkarır.
Çoktan Seçmeli · Veri Temsili
Soru 7: “B” Harfinin Bitleri
ASCII tablosunda “A” = 65 ve harfler alfabetik sırayla ardışık kodlanmıştır. Klavyeden “B” tuşuna basıldığında bellekte hangi bit dizisi saklanır?
A: “B” = 66 = 64 + 2 → 01000010. C, “A” (65) harfidir; B, küçük “b” (98) harfidir; D ise 130’dur (64’lük bit yerine 128’lik bit 1 yapılmış).
Çıktı Sorusu · Veri Temsili
Soru 8: Görüntü Dosyası Boyutu
1280 × 720 piksellik, piksel başına 3 bayt (RGB) kullanan bir görüntü sıkıştırılmadan kaç bayt tutar? 1 MiB = 1.048.576 bayt alınırsa yaklaşık kaç MiB eder?
Cevabı göster
2.764.800 bayt ≈ 2,64 MiB
- Piksel sayısı: 1280 × 720 = 921.600.
- Her piksel 3 bayt: 921.600 × 3 = 2.764.800 bayt.
- 2.764.800 ÷ 1.048.576 ≈ 2,64 MiB.
Çözünürlük iki katına çıkarılırsa (2560 × 1440) piksel sayısı ve boyut 4 katına çıkar.
Çıktı Sorusu · Veri Temsili
Soru 9: Video Kare Sayısı
24 fps hızındaki 2 dakikalık bir videoda kaç kare vardır? Her kare 1280 × 720 × 3 bayt ise video sıkıştırılmadan yaklaşık kaç GiB tutar (sesi yok sayın)?
Cevabı göster
2.880 kare · ≈ 7,4 GiB
- 2 dakika = 120 s → 24 × 120 = 2.880 kare.
- 2.880 × 2.764.800 = 7.962.624.000 bayt.
- ÷ 2³⁰ (1.073.741.824) ≈ 7,42 GiB.
Bu yüzden video dosyaları neredeyse her zaman sıkıştırılarak saklanır; ses de ayrı bir kanalda tutulur.
Çoktan Seçmeli · Bellek Birimleri
Soru 10: 1 TB Disk Neden Küçük Görünür?
Kutusunda “1 TB” yazan bir disk işletim sisteminde yaklaşık 931 GB görünüyor. Bunun nedeni nedir?
B: 1.000.000.000.000 ÷ 1.073.741.824 ≈ 931,3. Bayt sayısı aynıdır, yalnızca birim tanımı farklıdır. C tanımları ters çevirmiştir. 1.024 katları IEC standardında KiB, MiB, GiB diye yazılır.
Çıktı Sorusu · Bellek Birimleri
Soru 11: Birim Dönüşümleri
1 KB = 1.024 B, 1 MB = 1.024 KB, 1 GB = 1.024 MB, 1 TB = 1.024 GB alarak hesaplayın:
a) 2 KB kaç bittir?
b) 64 GB’lık karta 3 MB’lık fotoğraflardan en fazla kaç tane sığar?
c) 1 TB diske 4 GB’lık filmlerden kaç tane sığar?
Cevabı göster
a) 16.384 bit b) 21.845 c) 256
- a) 2 × 1.024 = 2.048 bayt; × 8 = 16.384 bit (1 bayt = 8 bit).
- b) 64 × 1.024 = 65.536 MB; 65.536 ÷ 3 = 21.845,3 → tam fotoğraf sayısı 21.845 (aşağı yuvarlanır).
- c) 1.024 GB ÷ 4 = 256 film.
Her basamak 1.024 = 2¹⁰ kattır; bit ↔ bayt arasında ise 8 kat vardır.
Çoktan Seçmeli · Veri İşleme
Soru 12: AND ve OR Kuralı
Bir öğrencinin puanı 55, devamı 80’dir. (puan ≥ 60) AND (devam ≥ 70) ve (puan ≥ 60) OR (devam ≥ 70) ifadelerinin değerleri sırasıyla nedir?
A: 55 ≥ 60 yanlış (0), 80 ≥ 70 doğru (1). AND yalnızca iki taraf 1 ise 1 verir: 0 AND 1 = 0. OR taraflardan biri 1 ise 1 verir: 0 OR 1 = 1. “ve” kuralıyla öğrenci kalır, “veya” kuralıyla geçer.
Çoktan Seçmeli · Bilgisayar Türleri
Soru 13: Bankanın Bilgisayarı
Bir banka, milyonlarca hesap işlemini aynı anda, kesintisiz ve güvenilir biçimde yürütecek bir sistem arıyor. Öncelik hesaplama hızı değil işlem hacmi ve sürekliliktir. Hangi tür uygundur?
C: Ana bilgisayarlar bankacılık, sigorta ve büyük kamu sistemleri gibi çok sayıda eş zamanlı işlem için tasarlanır. Süper bilgisayarın önceliği iklim modelleme gibi büyük bilimsel hesaplarda hızdır; ince istemci ise yalnızca merkezî sisteme erişen uçtur.
Adım Adım Çalıştırma · Bilgisayar Türleri
Soru 14: Klimadaki Gömülü Bilgisayar
Klimadaki mikrodenetleyici bu döngüyü çalıştırıyor. Sensör sırasıyla 27, 25, 24, 23, 26 °C ölçerse her turda kompresör ne olur, ne yazdırılır?
Gömülü bilgisayar sürekli ölç → karar ver → uygula döngüsü çalıştırır.
27 > 24 doğru → kompresör açılır, oda soğur.
25 > 24 doğru → açık kalır.
24 > 24 yanlış (eşit büyük değildir) → kompresör kapanır.
23 > 24 yanlış → kapalı kalır.
Oda ısındı: 26 > 24 → yeniden açılır. Döngü bitmez; ölçmeye devam eder.
hedef ← 24 sürekli tekrarla: t ← sensörOku() eğer t > hedef ise kompresör ← AÇIK değilse kompresör ← KAPALI yaz(t, kompresör)
Çıktı Sorusu · Bilgi Teknolojileri
Soru 15: Veri Yaşam Döngüsü
Bir hava istasyonunun sensörü 5 ölçüm gönderiyor: 18,2 · −99 · 19,0 · 20,3 · 21,5 (°C). −99 sensörün “arıza” kodudur. İşleme aşamasının çıktısı (ortalama) nedir? Dört aşamayı bu örnekle eşleştirin.
Cevabı göster
Ortalama: 19,75 °C
- İşleme: −99 hatalı ölçümdür, atılır. (18,2 + 19,0 + 20,3 + 21,5) ÷ 4 = 79 ÷ 4 = 19,75.
- −99 atılmasaydı: (79 − 99) ÷ 5 = −4 °C gibi anlamsız bir “bilgi” çıkardı.