Algoritmalar: Terim Sözlüğü
Sunumlarda geçen her İngilizce terim, sunumlarda kullanılan tek Türkçe karşılığı ve kısa tanımı. Bölüm sütunu, terimin ayrıntılı anlatıldığı slayda bağlanır. Karşılıklar İleri Algoritmalar, Veri Yapıları ve Bilgisayar ve Programlamaya Giriş sözlükleriyle uyumludur.
| İngilizce | Türkçe | Bölüm |
|---|---|---|
| A* search | A* algoritmasıf = g + h değerine göre ilerleyen, sezgiselle yönlendirilen en kısa yol araması. | 6 · En Kısa Yol Algoritmaları |
| adaptive (sort) | uyarlanabilirGirdi zaten kısmen sıralıysa daha hızlı çalışan (sıralama). | 3 · Sıralama Algoritmaları |
| adjacency list | komşuluk listesiHer düğüm için komşularının listesini tutan gösterim: O(V + E) bellek. | 5 · Çizge Gezinme Algoritmaları |
| adjacency matrix | komşuluk matrisiV × V matriste kenar varlığını (ya da ağırlığını) tutan gösterim. | 5 · Çizge Gezinme Algoritmaları |
| admissible heuristic | kabul edilebilir sezgiselHedefe kalan gerçek maliyeti hiçbir zaman aşmayan sezgisel. | 6 · En Kısa Yol Algoritmaları |
| Aho–Corasick algorithm | Aho–Corasick algoritmasıÖrüntü trie'si ve hata bağlantılarıyla birçok örüntüyü metinde tek geçişte bulan algoritma. | 11 · Trie Veri Yapısı |
| algorithm | algoritmaBir problemi sonlu sayıda, açıkça tanımlı adımla çözen yöntem. | 1 · Giriş |
| algorithm analysis | algoritma analiziBir algoritmanın süre ve bellek gereksinimini girdi boyutuna göre incelemek. | 1 · Giriş |
| all-pairs shortest paths | tüm çiftler arası en kısa yollarHer düğüm çifti arasındaki en kısa yollar (Floyd-Warshall). | 6 · En Kısa Yol Algoritmaları |
| alphabet | alfabeDizgilerde kullanılabilen karakterlerin kümesi (Σ). | 9 · Dizgi Eşleştirme ve Sıkıştırma |
| amortized analysis | amortize analizBir işlem dizisinin toplam maliyetini işlem sayısına bölerek işlem başına maliyeti bulma. | 2 · Algoritma Karmaşıklığı |
| ancestor | ataAğaçta bir düğümden köke giden yol üzerindeki herhangi bir düğüm: ebeveyni, ebeveyninin ebeveyni, … | 5 · Çizge Gezinme Algoritmaları |
| articulation point | eklem noktasıYönsüz bağlı bir çizgede silindiğinde çizgeyi bölen düğüm. | 5 · Çizge Gezinme Algoritmaları |
| asymptotic notation | asimptotik gösterimBüyük n için büyümeyi sabitleri ve küçük terimleri atarak anlatan O, Ω, Θ gösterimleri. | 2 · Algoritma Karmaşıklığı |
| augmenting path | artış yoluArtık ağda kaynaktan hedefe giden, akışı artırmaya izin veren yol. | 8 · Ağ Akışı |
| autocomplete | otomatik tamamlamaYazılan öneke göre olası sözcükleri önerme; trie'nin tipik kullanımı. | 11 · Trie Veri Yapısı |
| auxiliary space | ek bellekAlgoritmanın girdiyi tutan belleğin üstüne ayrıca istediği bellek; alan karmaşıklığı genellikle bunun için verilir. | 2 · Algoritma Karmaşıklığı |
| average case | ortalama durumGirdi dağılımına göre beklenen işlem sayısı. | 2 · Algoritma Karmaşıklığı |
| back edge | geri kenarDFS'te hâlâ yığında olan bir ataya giden kenar; döngünün işareti. | 5 · Çizge Gezinme Algoritmaları |
| bad character rule | kötü karakter kuralıUyuşmayan metin karakterini örüntüdeki son geçişiyle hizalayan kaydırma kuralı. | 9 · Dizgi Eşleştirme ve Sıkıştırma |
| base case | taban durumÖzyinelemenin kendini çağırmadan doğrudan çözdüğü en küçük durum. | 2 · Algoritma Karmaşıklığı |
| Bellman-Ford algorithm | Bellman-Ford algoritmasıTüm kenarları V − 1 tur gevşeten, negatif ağırlıklara izin veren algoritma. | 6 · En Kısa Yol Algoritmaları |
| best case | en iyi durumAynı boyuttaki girdiler arasında en az işlem gerektiren durum. | 2 · Algoritma Karmaşıklığı |
| bidirectional search | iki yönlü aramaBFS'i aynı anda kaynaktan ve hedeften başlatan, iki dalga ortada buluşunca duran arama. | 6 · En Kısa Yol Algoritmaları |
| Big O notation | büyük O gösterimif(n) = O(g(n)): yeterince büyük n için f, g'nin sabit katıyla üstten sınırlanır. | 2 · Algoritma Karmaşıklığı |
| Big Omega (Ω) | büyük Omegaf(n) = Ω(g(n)): yeterince büyük n için f, g'nin sabit katıyla alttan sınırlanır. | 2 · Algoritma Karmaşıklığı |
| Big Theta (Θ) | büyük Tetaf(n) = Θ(g(n)): f hem O(g(n)) hem Ω(g(n)); büyüme hızı aynı. | 2 · Algoritma Karmaşıklığı |
| binary search | ikili aramaSıralı dizide ortadaki öğeyle karşılaştırıp aralığı her adımda yarıya indiren arama: O(log n). | 4 · Arama Algoritmaları |
| binary trie | ikili trieAlfabesi {0, 1} olan, anahtarları bit bit saklayan trie. | 11 · Trie Veri Yapısı |
| bipartite graph | iki parçalı çizgeDüğümleri, her kenar iki grup arasında olacak biçimde ikiye ayrılabilen çizge. | 5 · Çizge Gezinme Algoritmaları |
| bipartite matching | iki parçalı eşleştirmeİki parçalı çizgede ortak ucu olmayan kenar kümesi; maksimum akışla bulunur. | 8 · Ağ Akışı |
| blocking flow | engelleyici akışDüzey çizgesinde her yolu en az bir doymuş kenarla kesen akış. | 8 · Ağ Akışı |
| Borůvka's algorithm | Borůvka algoritmasıHer turda her bileşenin en hafif dış kenarını ekleyen MST algoritması. | 7 · Minimum Kapsayan Ağaç Algoritmaları |
| bottleneck | darboğazArtış yolundaki en küçük artık kapasite; o turda eklenecek akış miktarı. | 8 · Ağ Akışı |
| Boyer-Moore algorithm | Boyer-Moore algoritmasıÖrüntüyü sağdan sola karşılaştırıp büyük kaydırmalar yapan arama. | 9 · Dizgi Eşleştirme ve Sıkıştırma |
| breadth-first search (BFS) | genişlik öncelikli aramaDüğümleri başlangıca uzaklık sırasıyla, katman katman ziyaret eden gezinme (kuyruk). | 5 · Çizge Gezinme Algoritmaları |
| bridge | köprüÇıkarılınca çizgeyi daha çok bileşene ayıran kenar. | 7 · Minimum Kapsayan Ağaç Algoritmaları |
| brute force (naive) | kaba kuvvetTüm olasılıkları tek tek deneyen yaklaşım. | 9 · Dizgi Eşleştirme ve Sıkıştırma |
| bubble sort | kabarcık sıralamasıKomşu öğeleri karşılaştırıp sırasızsa takas eden; her turda en büyük sona çıkar. | 3 · Sıralama Algoritmaları |
| bucket | kovaHash tablosundaki dizinin her bir hücresi. | 4 · Arama Algoritmaları |
| bucket sort | kova sıralamasıÖğeleri değer aralıklarına göre kovalara dağıtıp kovaları sıralayan yöntem. | 3 · Sıralama Algoritmaları |
| Burrows–Wheeler transform (BWT) | Burrows–Wheeler dönüşümüDizginin sıralı döndürmelerinin son sütunu; sıkıştırmayı kolaylaştıran tersinir dönüşüm. | 10 · İleri Dizgi Algoritmaları |
| call stack | çağrı yığınıHer metot çağrısı için parametre, yerel değişken ve dönüş adresini tutan çerçevelerin yığını. | 2 · Algoritma Karmaşıklığı |
| capacity | kapasiteBir kenardan geçebilecek en büyük akış miktarı. | 8 · Ağ Akışı |
| catastrophic backtracking | felaket geri izlemeGeri izlemeli düzenli ifade motorunun, iç içe niceleyiciler yüzünden üstel sayıda seçeneği deneyip kilitlenmiş gibi görünmesi. | 10 · İleri Dizgi Algoritmaları |
| collision | çakışmaİki farklı anahtarın aynı hash değerine düşmesi. | 4 · Arama Algoritmaları |
| comparison sort lower bound | karşılaştırma alt sınırıKarşılaştırmaya dayalı her sıralama en kötü durumda Ω(n log n) karşılaştırma yapar. | 3 · Sıralama Algoritmaları |
| complete graph | tam çizgeHer düğüm çiftinin bir kenarla bağlı olduğu çizge; n düğümde n(n − 1)/2 kenar vardır. | 5 · Çizge Gezinme Algoritmaları |
| complexity class | karmaşıklık sınıfıAynı büyüme hızına sahip algoritmaların grubu (sabit, logaritmik, doğrusal, …). | 2 · Algoritma Karmaşıklığı |
| complexity theory | karmaşıklık kuramıBir algoritmanın çalışırken harcadığı zaman ve bellek gibi kaynakları, girdi boyutunun fonksiyonu olarak inceleyen alan. | 2 · Algoritma Karmaşıklığı |
| compressed trie (radix tree) | sıkıştırılmış trieTek çocuklu düğüm zincirlerini tek kenarda birleştiren trie. | 11 · Trie Veri Yapısı |
| compression | sıkıştırmaVeriyi daha az bitle temsil etme. | 9 · Dizgi Eşleştirme ve Sıkıştırma |
| compression ratio | sıkıştırma oranıSıkıştırılmış boyutun orijinal boyuta oranı; ne kadar küçükse sıkıştırma o kadar iyidir. | 9 · Dizgi Eşleştirme ve Sıkıştırma |
| connected component | bileşenAralarında yol bulunan düğümlerin en büyük kümesi. | 7 · Minimum Kapsayan Ağaç Algoritmaları |
| consistent heuristic | tutarlı sezgiselHer (u, v) kenarı için h(u) ≤ w(u, v) + h(v) ve h(hedef) = 0 koşulunu sağlayan sezgisel. | 6 · En Kısa Yol Algoritmaları |
| constant time | sabit zamanGirdi boyutundan bağımsız süre: O(1). | 1 · Giriş |
| correctness | doğrulukAlgoritmanın her geçerli girdi için doğru çıktıyı üretmesi. | 1 · Giriş |
| counting sort | saymalı sıralamaKüçük tam sayı anahtarları sayıp önek toplamıyla yerleştiren, karşılaştırmasız sıralama. | 3 · Sıralama Algoritmaları |
| cubic | kübikO(n³) büyüme; örnek: düz matris çarpımı. | 1 · Giriş |
| cut (s-t cut) | kesimDüğümleri s tarafı ve t tarafı olarak ikiye ayırma; kapasitesi s tarafından t tarafına giden kenarların kapasiteleri toplamı. | 8 · Ağ Akışı |
| cut property | kesim özelliğiBir kesimi geçen en hafif kenar bir MST'ye aittir. | 7 · Minimum Kapsayan Ağaç Algoritmaları |
| cycle | döngüBaşladığı düğüme geri dönen ve kenar tekrarlamayan yol. | 5 · Çizge Gezinme Algoritmaları |
| cycle property | döngü özelliğiBir döngünün en ağır kenarı (tekse) hiçbir MST'de yoktur. | 7 · Minimum Kapsayan Ağaç Algoritmaları |
| decision tree | karar ağacıKarşılaştırmalı bir algoritmanın davranışını gösteren ağaç: iç düğümler karşılaştırma, yapraklar ortaya çıkan sıralamadır. | 3 · Sıralama Algoritmaları |
| decrease and conquer | azalt ve fethetProblemi tek bir küçük alt probleme indirgeyerek çözme yaklaşımı (ör. ikili arama). | 4 · Arama Algoritmaları |
| definiteness | açıklıkHer adımın kesin ve tek anlamlı tanımlanmış olması. | 1 · Giriş |
| degree | dereceBir düğüme bağlı kenar sayısı; yönlü çizgede giriş ve çıkış derecesi ayrı sayılır. | 5 · Çizge Gezinme Algoritmaları |
| depth-first search (DFS) | derinlik öncelikli aramaBir dalda gidebildiği kadar ilerleyip sonra geri dönen gezinme (yığın ya da özyineleme). | 5 · Çizge Gezinme Algoritmaları |
| deterministic algorithm | deterministik algoritmaAynı girdi için her çalıştırmada aynı adımları izleyip aynı çıktıyı veren algoritma. | 1 · Giriş |
| deterministic finite automaton (DFA) | deterministik sonlu otomatHer (durum, sembol) çifti için tek geçişi olan sonlu durum makinesi. | 10 · İleri Dizgi Algoritmaları |
| Dijkstra's algorithm | Dijkstra algoritmasıNegatif olmayan ağırlıklarda en küçük uzaklıklı düğümü seçip gevşeten en kısa yol algoritması. | 6 · En Kısa Yol Algoritmaları |
| Dinic's algorithm | Dinic algoritmasıDüzey çizgesinde engelleyici akış bulan maksimum akış algoritması: O(V²·E). | 8 · Ağ Akışı |
| directed acyclic graph (DAG) | döngüsüz yönlü çizgeDöngü içermeyen yönlü çizge; görev planlamada özel bir yer tutar. | 5 · Çizge Gezinme Algoritmaları |
| directed graph | yönlü çizgeKenarlarının bir yönü olan çizge. | 5 · Çizge Gezinme Algoritmaları |
| distance | uzaklıkBir düğüme en kısa yolun uzunluğu; dizgilerde iki dizgi arasındaki fark ölçüsü. | 6 · En Kısa Yol Algoritmaları |
| dynamic array | dinamik diziDolunca daha büyük bir diziye kopyalanarak büyüyen dizi (ör. Java ArrayList). | 2 · Algoritma Karmaşıklığı |
| edge | kenarİki düğümü bağlayan bağlantı; yönlü ya da yönsüz, ağırlıklı olabilir. | 5 · Çizge Gezinme Algoritmaları |
| edit distance | düzenleme uzaklığıBir dizgiyi ötekine çeviren en az ekleme, silme ve değiştirme sayısı. | 10 · İleri Dizgi Algoritmaları |
| Edmonds-Karp algorithm | Edmonds-Karp algoritmasıArtış yolunu BFS ile (en az kenarlı) seçen Ford-Fulkerson: O(V·E²). | 8 · Ağ Akışı |
| effectiveness | etkinlikHer adımın kâğıt kalemle sonlu sürede yapılabilecek kadar temel olması. | 1 · Giriş |
| end-of-word marker | kelime sonu işaretiTrie düğümünde, kökten o düğüme kadarki yolun bir kelime olduğunu gösteren işaret. | 11 · Trie Veri Yapısı |
| Euclid's algorithm | Öklid algoritmasıİki sayının en büyük ortak bölenini kalanlı bölmeyle bulan algoritma. | 1 · Giriş |
| excess flow | aşırı akışBir düğüme giren akışın çıkan akıştan fazlası. | 8 · Ağ Akışı |
| exponential | üstelO(2ⁿ) gibi, n her arttığında süresi katlanan büyüme. | 1 · Giriş |
| exponential search | üstel aramaAralığı 1, 2, 4, … diye büyütüp sonra ikili arama yapan yöntem. | 4 · Arama Algoritmaları |
| factorial | faktöriyelO(n!) büyüme; tüm permütasyonları denemek. | 1 · Giriş |
| failure link | hata bağlantısıAho–Corasick'te bir düğümden, dizgisinin trie'de bulunan en uzun özel sonekine giden bağlantı. | 11 · Trie Veri Yapısı |
| finite state machine (FSM) | sonlu durum makinesiSonlu sayıda durum ve girdiye göre geçişlerden oluşan hesaplama modeli. | 10 · İleri Dizgi Algoritmaları |
| finiteness | sonlulukAlgoritmanın her girdi için sonlu sayıda adımda bitmesi. | 1 · Giriş |
| flow conservation | akış korunumuKaynak ve hedef dışındaki her düğümde giren akış = çıkan akış. | 8 · Ağ Akışı |
| flow network | akış ağıKenarlarında kapasite olan, kaynaktan hedefe akış taşıyan yönlü çizge. | 8 · Ağ Akışı |
| Floyd-Warshall algorithm | Floyd-Warshall algoritmasıAra düğümleri birer birer ekleyerek tüm çiftlerin en kısa yollarını bulan DP algoritması: O(V³). | 6 · En Kısa Yol Algoritmaları |
| Ford-Fulkerson method | Ford-Fulkerson yöntemiArtış yolu kalmayana dek akışı artıran genel yöntem. | 8 · Ağ Akışı |
| good suffix rule | iyi sonek kuralıEşleşmiş sonekin örüntüdeki başka geçişine göre kaydırma kuralı. | 9 · Dizgi Eşleştirme ve Sıkıştırma |
| graph | çizgeDüğümler ve onları bağlayan kenarlardan oluşan yapı: G = (V, E). | 5 · Çizge Gezinme Algoritmaları |
| graph traversal | çizge gezinmeÇizgedeki tüm erişilebilir düğümleri sistematik olarak ziyaret etme. | 5 · Çizge Gezinme Algoritmaları |
| greedy best-first search | açgözlü en iyi ilk aramaYalnız hedefe kalan tahmini maliyete bakan arama; hedefe hızla koşar ama gelinen yolun maliyetini önemsemez. | 6 · En Kısa Yol Algoritmaları |
| growth rate | büyüme hızıBir fonksiyonun n büyürken ne kadar hızlı arttığı; algoritmaları karşılaştırmanın temeli. | 2 · Algoritma Karmaşıklığı |
| hash function | hash fonksiyonuAnahtarı tablo indisine dönüştüren fonksiyon. | 4 · Arama Algoritmaları |
| hash table | hash tablosuAnahtarları hash fonksiyonuyla bulunan konumlarda saklayan tablo; ortalama O(1) arama. | 4 · Arama Algoritmaları |
| heap | heapHer düğümün çocuklarından büyük (max-heap) ya da küçük (min-heap) olduğu tam ikili ağaç. | 3 · Sıralama Algoritmaları |
| heap sort | heap sortDiziyi max-heap yapıp kökü tekrar tekrar sona alarak sıralayan algoritma. | 3 · Sıralama Algoritmaları |
| heuristic | sezgiselKesinlik garantisi olmadan iyi sonuç ya da tahmin veren kural/fonksiyon. | 6 · En Kısa Yol Algoritmaları |
| in-place | yerindeGirdi dışında yalnızca O(1) (ya da çok az) ek bellek kullanan. | 3 · Sıralama Algoritmaları |
| input | girdiAlgoritmanın başlangıçta aldığı, belirli bir kümeden gelen değerler. | 1 · Giriş |
| input size | girdi boyutuProblemin büyüklüğünü gösteren n değeri (dizi uzunluğu, düğüm sayısı vb.). | 1 · Giriş |
| insertion sort | eklemeli sıralamaHer öğeyi sıralı kısımda doğru yere ekleyerek sıralama. | 3 · Sıralama Algoritmaları |
| interpolation search | ara değer aramaAranan değerin konumunu uç değerlere göre tahmin eden arama; düzgün dağılımda O(log log n). | 4 · Arama Algoritmaları |
| inversion | ters çifti < j iken dizi[i] > dizi[j] olan indis çifti. | 3 · Sıralama Algoritmaları |
| iterated logarithm | yinelenmiş logaritmalog* n: sonuç 1 ya da daha küçük olana kadar n'ye kaç kez log₂ uygulanması gerektiği. | 2 · Algoritma Karmaşıklığı |
| iterative deepening DFS (IDDFS) | yinelemeli derinleştirmeDerinlik sınırı 0, 1, 2, … diye artırılan bir dizi DFS; DFS'in az belleğini BFS'in en sığ çözümü bulma güvencesiyle birleştirir. | 5 · Çizge Gezinme Algoritmaları |
| jump search | atlayarak aramaSıralı dizide √n'lik adımlarla atlayıp bloğun içinde doğrusal arayan yöntem. | 4 · Arama Algoritmaları |
| Knuth-Morris-Pratt (KMP) | Knuth-Morris-Pratt (KMP)LPS tablosuyla metinde geri gitmeden O(n + m) arama yapan algoritma. | 9 · Dizgi Eşleştirme ve Sıkıştırma |
| Kruskal's algorithm | Kruskal algoritmasıKenarları ağırlık sırasıyla, döngü oluşturmayanları ekleyerek MST kuran algoritma. | 7 · Minimum Kapsayan Ağaç Algoritmaları |
| Lempel-Ziv-Welch (LZW) | Lempel-Ziv-Welch (LZW)Görülen dizgileri sözlüğe ekleyip sözlük indisleriyle kodlayan sıkıştırma. | 9 · Dizgi Eşleştirme ve Sıkıştırma |
| level graph | düzey çizgesiBFS düzeylerine göre yalnızca bir sonraki düzeye giden kenarlardan oluşan alt çizge. | 8 · Ağ Akışı |
| Levenshtein distance | Levenshtein uzaklığıEkleme, silme ve değiştirmenin her biri 1 sayılan düzenleme uzaklığı. | 10 · İleri Dizgi Algoritmaları |
| lexicographic order | sözlüksel sıraDizgilerin karakter karakter, alfabe sırasına göre karşılaştırılması. | 10 · İleri Dizgi Algoritmaları |
| linear | doğrusalSüresi n ile orantılı büyüyen: O(n). | 1 · Giriş |
| linear probing | doğrusal yoklamaÇakışmada sıradaki boş hücreyi arayarak yerleştirme. | 4 · Arama Algoritmaları |
| linear search | doğrusal aramaÖğeleri baştan sona tek tek inceleyen arama: O(n). | 4 · Arama Algoritmaları |
| linearithmic | log-doğrusalO(n log n) büyüme; verimli karşılaştırmalı sıralamaların sınıfı. | 2 · Algoritma Karmaşıklığı |
| load factor | yük faktörüTablodaki anahtar sayısının hücre sayısına oranı (α = n/m). | 4 · Arama Algoritmaları |
| logarithmic | logaritmikSüresi log n ile büyüyen; örnek: ikili arama. | 4 · Arama Algoritmaları |
| longest common prefix | en uzun ortak önekBir dizgi kümesindeki tüm dizgilerin paylaştığı en uzun baş kısım. | 11 · Trie Veri Yapısı |
| longest prefix match | en uzun önek eşleşmesiBir adresle eşleşen öneklerden en uzununun seçilmesi; IP yönlendirmenin temel kuralı. | 11 · Trie Veri Yapısı |
| lookahead / lookbehind | ileri bakış / geri bakışDüzenli ifadede konumu ilerletmeden sağdaki ya da soldaki metnin bir kalıba uyup uymadığını sınayan yapı. | 10 · İleri Dizgi Algoritmaları |
| loop invariant | döngü değişmeziDöngünün her turunun başında doğru olan, algoritmanın doğruluğunu göstermeye yarayan önerme. | 3 · Sıralama Algoritmaları |
| lossless / lossy compression | kayıpsız / kayıplı sıkıştırmaKayıpsız sıkıştırmada açılan veri orijinalin bit bit aynısıdır; kayıplıda algıda önemsiz ayrıntılar atılır ve açılan veri orijinale yalnız yakındır. | 9 · Dizgi Eşleştirme ve Sıkıştırma |
| lower bound | alt sınırBir değerin altına inemeyeceği sınır; Ω gösterimi alt sınır verir. | 2 · Algoritma Karmaşıklığı |
| LPS table | LPS tablosuHer konum için aynı zamanda sonek olan en uzun öz önekin uzunluğu. | 9 · Dizgi Eşleştirme ve Sıkıştırma |
| LSD / MSD radix sort | LSD / MSD basamak sıralamasıEn az anlamlı (sağdan) ya da en anlamlı (soldan) basamaktan başlayan basamak sıralaması. | 3 · Sıralama Algoritmaları |
| master theorem | ana teoremT(n) = aT(n/b) + f(n) biçimindeki bağıntıları üç durumla çözen kural. | 2 · Algoritma Karmaşıklığı |
| max-flow min-cut theorem | maksimum akış minimum kesim teoremiMaksimum akışın değeri minimum kesimin kapasitesine eşittir. | 8 · Ağ Akışı |
| maximum flow | maksimum akışKaynaktan hedefe gönderilebilecek en büyük toplam akış. | 8 · Ağ Akışı |
| median-of-three | üçün ortancasıİlk, orta ve son öğenin ortancasını pivot seçme kuralı. | 3 · Sıralama Algoritmaları |
| merge | birleştirmeİki sıralı diziyi tek sıralı dizide toplama işlemi. | 3 · Sıralama Algoritmaları |
| merge sort | birleştirme sıralamasıDiziyi ikiye bölüp her yarıyı sıralayan, sonra sıralı yarıları birleştiren sıralama. | 3 · Sıralama Algoritmaları |
| minimum spanning forest | minimum kapsayan ormanBağlantılı olmayan bir çizgenin her bileşeni için bir minimum kapsayan ağaç. | 7 · Minimum Kapsayan Ağaç Algoritmaları |
| minimum spanning tree (MST) | minimum kapsayan ağaçToplam kenar ağırlığı en küçük kapsayan ağaç. | 7 · Minimum Kapsayan Ağaç Algoritmaları |
| negative cycle | negatif döngüAğırlıklarının toplamı negatif olan döngü; varsa en kısa yol tanımsızdır. | 6 · En Kısa Yol Algoritmaları |
| nondeterministic finite automaton (NFA) | deterministik olmayan sonlu otomatBir (durum, sembol) çifti için sıfır, bir ya da birden fazla geçişe izin veren sonlu durum makinesi. | 10 · İleri Dizgi Algoritmaları |
| open addressing | açık adreslemeÇakışan anahtarın tablonun başka bir boş hücresine yerleştirildiği hash yöntemi. | 4 · Arama Algoritmaları |
| output | çıktıAlgoritmanın girdiyle belirli bir ilişkisi olan, ürettiği sonuç. | 1 · Giriş |
| parent | ebeveynAğaçta bir düğümün hemen üstündeki düğüm; BFS/DFS ağacı, Prim ve union-find'da ebeveyn dizisinde tutulur. | 5 · Çizge Gezinme Algoritmaları |
| partition | bölümlemeDiziyi pivottan küçükler ve büyükler olarak iki tarafa ayırma işlemi (Lomuto, Hoare). | 3 · Sıralama Algoritmaları |
| path | yolBir düğümden başlayıp her adımda bir kenar boyunca komşuya geçerek oluşturulan düğüm dizisi; uzunluğu içerdiği kenar sayısıdır. | 5 · Çizge Gezinme Algoritmaları |
| path compression | yol kısaltmaBul işleminde geçilen düğümleri doğrudan köke bağlama. | 7 · Minimum Kapsayan Ağaç Algoritmaları |
| pattern | örüntüMetinde aranan dizgi (P). | 9 · Dizgi Eşleştirme ve Sıkıştırma |
| prefix | önekDizginin başından alınan parça. | 9 · Dizgi Eşleştirme ve Sıkıştırma |
| prefix doubling | önek ikiye katlamaSıralanmış önek uzunluğunu her turda ikiye katlayarak sonek dizisi kurma. | 10 · İleri Dizgi Algoritmaları |
| prefix function | önek fonksiyonuKMP'de her olası eşleşme uzunluğu için kaydırmayı veren, yalnız örüntüye bağlı tablo; LPS tablosunun öteki adıdır, π ile de gösterilir. | 9 · Dizgi Eşleştirme ve Sıkıştırma |
| prefix query | önek sorgusuBelirli bir önekle başlayan tüm anahtarları bulma. | 11 · Trie Veri Yapısı |
| preflow | ön akışKapasite kısıtına uyan, ama korunum yerine kaynak dışındaki düğümlerde fazla akışa izin veren akış; itme–yeniden etiketleme bununla çalışır. | 8 · Ağ Akışı |
| Prim's algorithm | Prim algoritmasıAğacı bir düğümden başlayıp en hafif dış kenarla büyüten MST algoritması. | 7 · Minimum Kapsayan Ağaç Algoritmaları |
| primary clustering | birincil kümelenmeDoğrusal yoklamada dolu hücrelerin uzun ardışık bloklar oluşturması. | 4 · Arama Algoritmaları |
| priority queue | öncelikli kuyrukEn küçük (ya da en büyük) anahtarlı öğeyi hızla çıkaran yapı; çoğunlukla heap ile. | 6 · En Kısa Yol Algoritmaları |
| probe | yoklamaBir dizi hücresine bakıp aranan değerle karşılaştırma işlemi. | 4 · Arama Algoritmaları |
| proper prefix | uygun önekDizginin kendisine eşit olmayan öneki; kendisine eşit olmayan sonek de uygun sonektir. | 9 · Dizgi Eşleştirme ve Sıkıştırma |
| pseudocode | sözde kodBir programlama diline bağlı olmadan algoritmayı adım adım anlatan yazım. | 5 · Çizge Gezinme Algoritmaları |
| push-relabel | itme–yeniden etiketlemeDüğümlerdeki aşırı akışı yüksekliğe göre iterek maksimum akış bulan yöntem. | 8 · Ağ Akışı |
| quadratic | kareselO(n²) büyüme; çoğunlukla iç içe iki döngü. | 3 · Sıralama Algoritmaları |
| quantifier | niceleyiciBir öğenin kaç kez tekrarlanacağını belirten düzenli ifade öğesi (*, +, ?, {m,n}). | 10 · İleri Dizgi Algoritmaları |
| quick sort | hızlı sıralamaPivota göre bölümleyip iki tarafı özyinelemeli sıralayan algoritma. | 3 · Sıralama Algoritmaları |
| Rabin-Karp algorithm | Rabin-Karp algoritmasıPencerelerin hash değerini karşılaştırarak arayan algoritma. | 9 · Dizgi Eşleştirme ve Sıkıştırma |
| radix sort | basamak sıralamasıAnahtarları basamak basamak kararlı bir sıralamayla sıralayan yöntem (LSD, MSD). | 3 · Sıralama Algoritmaları |
| random-access machine (RAM) | RAM modeliHer temel işlemin ve her bellek erişiminin bir birim zaman aldığı soyut hesaplama modeli. | 2 · Algoritma Karmaşıklığı |
| recurrence (relation) | yineleme bağıntısıT(n)'yi daha küçük girdilerdeki T değerleriyle tanımlayan denklem. | 2 · Algoritma Karmaşıklığı |
| recursion | özyinelemeBir fonksiyonun problemi daha küçük bir örneği için kendini çağırması. | 2 · Algoritma Karmaşıklığı |
| recursion tree | özyineleme ağacıÖzyinelemeli çağrıları ve her düzeydeki işi gösteren ağaç; bağıntı çözmekte kullanılır. | 2 · Algoritma Karmaşıklığı |
| reference (child pointer) | referansBir düğümün çocuğunu gösteren bağlantı. | 11 · Trie Veri Yapısı |
| regular expression | düzenli ifadeBir dizgi kümesini (arama örüntüsünü) tanımlayan biçimsel ifade. | 10 · İleri Dizgi Algoritmaları |
| regularity condition | düzenlilik koşuluAna teoremin 3. durumu için gereken a · f(n/b) ≤ k · f(n) (k < 1) koşulu. | 2 · Algoritma Karmaşıklığı |
| relaxation | gevşetmed[u] + w(u, v) < d[v] ise v'nin uzaklık tahminini ve ebeveynini güncelleme. | 6 · En Kısa Yol Algoritmaları |
| residual capacity | artık kapasiteBir kenardan daha gönderilebilecek akış: c − f. | 8 · Ağ Akışı |
| residual network | artık ağHer kenarda kalan kapasiteyi ve geri alınabilecek akışı (ters kenar) gösteren ağ. | 8 · Ağ Akışı |
| reverse-delete algorithm | ters silme algoritmasıKenarları ağırdan hafife inceleyip bağlantıyı bozmayanları silen MST algoritması. | 7 · Minimum Kapsayan Ağaç Algoritmaları |
| rolling hash | kayan hashPencere bir konum kaydığında hash değerini O(1)'de güncelleyen hash. | 9 · Dizgi Eşleştirme ve Sıkıştırma |
| run-length encoding (RLE) | çalışma uzunluğu kodlaması (RLE)Ardışık tekrarları (değer, sayı) çiftiyle yazan sıkıştırma. | 9 · Dizgi Eşleştirme ve Sıkıştırma |
| running time | çalışma süresiAlgoritmanın belirli bir girdide yaptığı temel işlem sayısı ya da geçen süre. | 2 · Algoritma Karmaşıklığı |
| saturated edge | doymuş kenarAkışı kapasitesine eşit olan, yani f(u, v) = c(u, v) olan kenar; üzerinden daha fazla akış gönderilemez. | 8 · Ağ Akışı |
| search problem | arama problemiBir veri kümesinde aranan değerin olup olmadığını ve yerini bulmak. | 4 · Arama Algoritmaları |
| selection sort | seçimli sıralamaHer turda sırasız kısmın en küçüğünü seçip başa getiren sıralama. | 3 · Sıralama Algoritmaları |
| sentinel | bekçiDöngüde sınır denetimini kaldırmak için sona konan özel değer. | 4 · Arama Algoritmaları |
| (separate) chaining | zincirlemeAynı hücreye düşen anahtarları bir listede tutarak çakışma çözme. | 4 · Arama Algoritmaları |
| shell sort | Shell sıralamasıAralığı giderek küçülen eklemeli sıralama (Donald Shell). | 3 · Sıralama Algoritmaları |
| shortest path | en kısa yolİki düğüm arasında kenar ağırlıkları toplamı en küçük olan yol. | 6 · En Kısa Yol Algoritmaları |
| shortest-path tree | en kısa yol ağacıKökü kaynak olan ve kökten her düğüme giden tek yolu o düğüme bir en kısa yol olan ağaç. | 6 · En Kısa Yol Algoritmaları |
| single-source shortest paths | tek kaynaklı en kısa yollarBir kaynaktan tüm düğümlere en kısa yollar (Dijkstra, Bellman-Ford). | 6 · En Kısa Yol Algoritmaları |
| sorting | sıralamaÖğeleri bir anahtara göre artan ya da azalan düzene koymak. | 3 · Sıralama Algoritmaları |
| source / sink | kaynak / hedefAkışın çıktığı (s) ve vardığı (t) düğümler. | 8 · Ağ Akışı |
| space complexity | alan karmaşıklığıAlgoritmanın girdi dışında kullandığı ek belleğin girdi boyutuyla büyümesi. | 2 · Algoritma Karmaşıklığı |
| spanning tree | kapsayan ağaçBağlı çizgenin tüm düğümlerini içeren, döngüsüz alt çizgesi (V − 1 kenar). | 7 · Minimum Kapsayan Ağaç Algoritmaları |
| sparse / dense graph | seyrek / yoğun çizgeKenar sayısı olabilecek en büyük değer V(V − 1)/2'nin çok altında olan çizge seyrek, bu değere yakın olan yoğundur. | 5 · Çizge Gezinme Algoritmaları |
| spurious hit | sahte eşleşmeRabin-Karp'ta pencerenin hash'i örüntününkine eşit çıktığı hâlde karakterlerin farklı olması; doğrulama boşa harcanır. | 9 · Dizgi Eşleştirme ve Sıkıştırma |
| stable (sort) | kararlıEşit anahtarlı öğelerin göreli sırasını koruyan (sıralama). | 3 · Sıralama Algoritmaları |
| stack frame | çerçeveBir metot çağrıldığında parametreleri, yerel değişkenleri ve dönüş adresi için çağrı yığınında açılan alan; metot bitince kaldırılır. | 2 · Algoritma Karmaşıklığı |
| string | dizgiBir alfabeden karakterlerin sonlu dizisi. | 9 · Dizgi Eşleştirme ve Sıkıştırma |
| string matching | dizgi eşleştirmeBir örüntünün metin içindeki tüm geçişlerini bulma problemi. | 9 · Dizgi Eşleştirme ve Sıkıştırma |
| strongly connected component (SCC) | güçlü bağlantılı bileşenYönlü çizgede her düğümden diğer her düğüme yol bulunduğu en büyük düğüm kümesi. | 5 · Çizge Gezinme Algoritmaları |
| subset construction | alt küme kurulumuBir NFA'yı aynı dili tanıyan bir DFA'ya çeviren yöntem; DFA durumları NFA durum kümeleridir. | 10 · İleri Dizgi Algoritmaları |
| substring | alt dizgiDizginin ardışık karakterlerden oluşan parçası. | 9 · Dizgi Eşleştirme ve Sıkıştırma |
| suffix | sonekDizginin sonundan alınan parça. | 9 · Dizgi Eşleştirme ve Sıkıştırma |
| suffix array | sonek dizisiBir dizginin tüm soneklerinin sözlüksel sıradaki başlangıç indisleri. | 10 · İleri Dizgi Algoritmaları |
| suffix trie / suffix tree | sonek trie'si / sonek ağacıBir dizginin tüm soneklerini içeren trie; sıkıştırılmış hâli sonek ağacıdır. | 11 · Trie Veri Yapısı |
| swap | takasİki öğenin yerlerini karşılıklı değiştirmek. | 3 · Sıralama Algoritmaları |
| ternary search trie (TST) | üçlü arama trie'siHer düğümde bir karakter ile küçük, eşit ve büyük bağlantıları tutan trie türü. | 11 · Trie Veri Yapısı |
| tight bound | sıkı sınırHem alt hem üst sınır olan, büyümeyi tam veren sınır (Θ). | 2 · Algoritma Karmaşıklığı |
| time complexity | zaman karmaşıklığıTemel işlem sayısının girdi boyutuyla nasıl büyüdüğü. | 1 · Giriş |
| Timsort | TimsortDoğal sıralı parçaları eklemeli sıralama ve birleştirmeyle işleyen karma sıralama. | 3 · Sıralama Algoritmaları |
| topological sort | topolojik sıralamaYönlü döngüsüz çizgede her kenarın soldan sağa gittiği düğüm sıralaması. | 5 · Çizge Gezinme Algoritmaları |
| transitive closure | geçişli kapanışHer i, j çifti için i'den j'ye bir yol olup olmadığını veren tablo; Floyd-Warshall'ın “ve/veya” sürümüyle hesaplanır. | 6 · En Kısa Yol Algoritmaları |
| trap state | tuzak durumBir otomatta girildiğinde hiçbir girdiyle çıkılamayan, kabul etmeyen durum. | 10 · İleri Dizgi Algoritmaları |
| trie (prefix tree) | trie (önek ağacı)Dizgileri ortak önekleri paylaşan, karakter etiketli kenarlardan oluşan ağaçta saklayan yapı. | 11 · Trie Veri Yapısı |
| undirected graph | yönsüz çizgeKenarları iki yönde de geçilebilen çizge. | 5 · Çizge Gezinme Algoritmaları |
| union by rank | rütbeye göre birleştirmeBirleştirmede alçak ağacın kökünü yüksek ağacın köküne bağlayan yöntem. | 7 · Minimum Kapsayan Ağaç Algoritmaları |
| union-find (disjoint sets) | union-find (ayrık kümeler)Ayrık kümeleri bul ve birleştir işlemleriyle yöneten yapı. | 7 · Minimum Kapsayan Ağaç Algoritmaları |
| upper bound | üst sınırBir değerin aşamayacağı sınır; O gösterimi üst sınır verir. | 2 · Algoritma Karmaşıklığı |
| vertex / node | düğümÇizgenin bir noktası. | 5 · Çizge Gezinme Algoritmaları |
| weighted graph | ağırlıklı çizgeHer kenarına bir sayı (ağırlık, maliyet) atanmış çizge. | 5 · Çizge Gezinme Algoritmaları |
| wildcard search | joker karakterli aramaDesendeki joker karakterin (.) her harfle eşleştiği arama. | 11 · Trie Veri Yapısı |
| worst case | en kötü durumAynı boyuttaki girdiler arasında en çok işlem gerektiren durum. | 2 · Algoritma Karmaşıklığı |
Aramaya uyan terim yok.
Sercan KÜLCÜ, Tüm hakları saklıdır.