Algoritmalar: Terim Sözlüğü

Sunumlarda geçen her İngilizce terim, sunumlarda kullanılan tek Türkçe karşılığı ve kısa tanımı. Bölüm sütunu, terimin ayrıntılı anlatıldığı slayda bağlanır. Karşılıklar İleri Algoritmalar, Veri Yapıları ve Bilgisayar ve Programlamaya Giriş sözlükleriyle uyumludur.

İngilizceTürkçeBölüm
A* searchA* algoritmasıf = g + h değerine göre ilerleyen, sezgiselle yönlendirilen en kısa yol araması.6 · En Kısa Yol Algoritmaları
adaptive (sort)uyarlanabilirGirdi zaten kısmen sıralıysa daha hızlı çalışan (sıralama).3 · Sıralama Algoritmaları
adjacency listkomşuluk listesiHer düğüm için komşularının listesini tutan gösterim: O(V + E) bellek.5 · Çizge Gezinme Algoritmaları
adjacency matrixkomşuluk matrisiV × V matriste kenar varlığını (ya da ağırlığını) tutan gösterim.5 · Çizge Gezinme Algoritmaları
admissible heuristickabul edilebilir sezgiselHedefe kalan gerçek maliyeti hiçbir zaman aşmayan sezgisel.6 · En Kısa Yol Algoritmaları
Aho–Corasick algorithmAho–Corasick algoritmasıÖrüntü trie'si ve hata bağlantılarıyla birçok örüntüyü metinde tek geçişte bulan algoritma.11 · Trie Veri Yapısı
algorithmalgoritmaBir problemi sonlu sayıda, açıkça tanımlı adımla çözen yöntem.1 · Giriş
algorithm analysisalgoritma analiziBir algoritmanın süre ve bellek gereksinimini girdi boyutuna göre incelemek.1 · Giriş
all-pairs shortest pathstüm çiftler arası en kısa yollarHer düğüm çifti arasındaki en kısa yollar (Floyd-Warshall).6 · En Kısa Yol Algoritmaları
alphabetalfabeDizgilerde kullanılabilen karakterlerin kümesi (Σ).9 · Dizgi Eşleştirme ve Sıkıştırma
amortized analysisamortize analizBir işlem dizisinin toplam maliyetini işlem sayısına bölerek işlem başına maliyeti bulma.2 · Algoritma Karmaşıklığı
ancestorataAğaçta bir düğümden köke giden yol üzerindeki herhangi bir düğüm: ebeveyni, ebeveyninin ebeveyni, …5 · Çizge Gezinme Algoritmaları
articulation pointeklem noktasıYönsüz bağlı bir çizgede silindiğinde çizgeyi bölen düğüm.5 · Çizge Gezinme Algoritmaları
asymptotic notationasimptotik gösterimBüyük n için büyümeyi sabitleri ve küçük terimleri atarak anlatan O, Ω, Θ gösterimleri.2 · Algoritma Karmaşıklığı
augmenting pathartış yoluArtık ağda kaynaktan hedefe giden, akışı artırmaya izin veren yol.8 · Ağ Akışı
autocompleteotomatik tamamlamaYazılan öneke göre olası sözcükleri önerme; trie'nin tipik kullanımı.11 · Trie Veri Yapısı
auxiliary spaceek bellekAlgoritmanın girdiyi tutan belleğin üstüne ayrıca istediği bellek; alan karmaşıklığı genellikle bunun için verilir.2 · Algoritma Karmaşıklığı
average caseortalama durumGirdi dağılımına göre beklenen işlem sayısı.2 · Algoritma Karmaşıklığı
back edgegeri kenarDFS'te hâlâ yığında olan bir ataya giden kenar; döngünün işareti.5 · Çizge Gezinme Algoritmaları
bad character rulekötü karakter kuralıUyuşmayan metin karakterini örüntüdeki son geçişiyle hizalayan kaydırma kuralı.9 · Dizgi Eşleştirme ve Sıkıştırma
base casetaban durumÖzyinelemenin kendini çağırmadan doğrudan çözdüğü en küçük durum.2 · Algoritma Karmaşıklığı
Bellman-Ford algorithmBellman-Ford algoritmasıTüm kenarları V − 1 tur gevşeten, negatif ağırlıklara izin veren algoritma.6 · En Kısa Yol Algoritmaları
best caseen iyi durumAynı boyuttaki girdiler arasında en az işlem gerektiren durum.2 · Algoritma Karmaşıklığı
bidirectional searchiki yönlü aramaBFS'i aynı anda kaynaktan ve hedeften başlatan, iki dalga ortada buluşunca duran arama.6 · En Kısa Yol Algoritmaları
Big O notationbüyük O gösterimif(n) = O(g(n)): yeterince büyük n için f, g'nin sabit katıyla üstten sınırlanır.2 · Algoritma Karmaşıklığı
Big Omega (Ω)büyük Omegaf(n) = Ω(g(n)): yeterince büyük n için f, g'nin sabit katıyla alttan sınırlanır.2 · Algoritma Karmaşıklığı
Big Theta (Θ)büyük Tetaf(n) = Θ(g(n)): f hem O(g(n)) hem Ω(g(n)); büyüme hızı aynı.2 · Algoritma Karmaşıklığı
binary searchikili aramaSıralı dizide ortadaki öğeyle karşılaştırıp aralığı her adımda yarıya indiren arama: O(log n).4 · Arama Algoritmaları
binary trieikili trieAlfabesi {0, 1} olan, anahtarları bit bit saklayan trie.11 · Trie Veri Yapısı
bipartite graphiki parçalı çizgeDüğümleri, her kenar iki grup arasında olacak biçimde ikiye ayrılabilen çizge.5 · Çizge Gezinme Algoritmaları
bipartite matchingiki parçalı eşleştirmeİki parçalı çizgede ortak ucu olmayan kenar kümesi; maksimum akışla bulunur.8 · Ağ Akışı
blocking flowengelleyici akışDüzey çizgesinde her yolu en az bir doymuş kenarla kesen akış.8 · Ağ Akışı
Borůvka's algorithmBorůvka algoritmasıHer turda her bileşenin en hafif dış kenarını ekleyen MST algoritması.7 · Minimum Kapsayan Ağaç Algoritmaları
bottleneckdarboğazArtış yolundaki en küçük artık kapasite; o turda eklenecek akış miktarı.8 · Ağ Akışı
Boyer-Moore algorithmBoyer-Moore algoritmasıÖrüntüyü sağdan sola karşılaştırıp büyük kaydırmalar yapan arama.9 · Dizgi Eşleştirme ve Sıkıştırma
breadth-first search (BFS)genişlik öncelikli aramaDüğümleri başlangıca uzaklık sırasıyla, katman katman ziyaret eden gezinme (kuyruk).5 · Çizge Gezinme Algoritmaları
bridgeköprüÇıkarılınca çizgeyi daha çok bileşene ayıran kenar.7 · Minimum Kapsayan Ağaç Algoritmaları
brute force (naive)kaba kuvvetTüm olasılıkları tek tek deneyen yaklaşım.9 · Dizgi Eşleştirme ve Sıkıştırma
bubble sortkabarcık sıralamasıKomşu öğeleri karşılaştırıp sırasızsa takas eden; her turda en büyük sona çıkar.3 · Sıralama Algoritmaları
bucketkovaHash tablosundaki dizinin her bir hücresi.4 · Arama Algoritmaları
bucket sortkova sıralamasıÖğeleri değer aralıklarına göre kovalara dağıtıp kovaları sıralayan yöntem.3 · Sıralama Algoritmaları
Burrows–Wheeler transform (BWT)Burrows–Wheeler dönüşümüDizginin sıralı döndürmelerinin son sütunu; sıkıştırmayı kolaylaştıran tersinir dönüşüm.10 · İleri Dizgi Algoritmaları
call stackçağrı yığınıHer metot çağrısı için parametre, yerel değişken ve dönüş adresini tutan çerçevelerin yığını.2 · Algoritma Karmaşıklığı
capacitykapasiteBir kenardan geçebilecek en büyük akış miktarı.8 · Ağ Akışı
catastrophic backtrackingfelaket geri izlemeGeri izlemeli düzenli ifade motorunun, iç içe niceleyiciler yüzünden üstel sayıda seçeneği deneyip kilitlenmiş gibi görünmesi.10 · İleri Dizgi Algoritmaları
collisionçakışmaİki farklı anahtarın aynı hash değerine düşmesi.4 · Arama Algoritmaları
comparison sort lower boundkarşılaştırma alt sınırıKarşılaştırmaya dayalı her sıralama en kötü durumda Ω(n log n) karşılaştırma yapar.3 · Sıralama Algoritmaları
complete graphtam çizgeHer düğüm çiftinin bir kenarla bağlı olduğu çizge; n düğümde n(n − 1)/2 kenar vardır.5 · Çizge Gezinme Algoritmaları
complexity classkarmaşıklık sınıfıAynı büyüme hızına sahip algoritmaların grubu (sabit, logaritmik, doğrusal, …).2 · Algoritma Karmaşıklığı
complexity theorykarmaşıklık kuramıBir algoritmanın çalışırken harcadığı zaman ve bellek gibi kaynakları, girdi boyutunun fonksiyonu olarak inceleyen alan.2 · Algoritma Karmaşıklığı
compressed trie (radix tree)sıkıştırılmış trieTek çocuklu düğüm zincirlerini tek kenarda birleştiren trie.11 · Trie Veri Yapısı
compressionsıkıştırmaVeriyi daha az bitle temsil etme.9 · Dizgi Eşleştirme ve Sıkıştırma
compression ratiosıkıştırma oranıSıkıştırılmış boyutun orijinal boyuta oranı; ne kadar küçükse sıkıştırma o kadar iyidir.9 · Dizgi Eşleştirme ve Sıkıştırma
connected componentbileşenAralarında yol bulunan düğümlerin en büyük kümesi.7 · Minimum Kapsayan Ağaç Algoritmaları
consistent heuristictutarlı sezgiselHer (u, v) kenarı için h(u) ≤ w(u, v) + h(v) ve h(hedef) = 0 koşulunu sağlayan sezgisel.6 · En Kısa Yol Algoritmaları
constant timesabit zamanGirdi boyutundan bağımsız süre: O(1).1 · Giriş
correctnessdoğrulukAlgoritmanın her geçerli girdi için doğru çıktıyı üretmesi.1 · Giriş
counting sortsaymalı sıralamaKüçük tam sayı anahtarları sayıp önek toplamıyla yerleştiren, karşılaştırmasız sıralama.3 · Sıralama Algoritmaları
cubickübikO(n³) büyüme; örnek: düz matris çarpımı.1 · Giriş
cut (s-t cut)kesimDüğümleri s tarafı ve t tarafı olarak ikiye ayırma; kapasitesi s tarafından t tarafına giden kenarların kapasiteleri toplamı.8 · Ağ Akışı
cut propertykesim özelliğiBir kesimi geçen en hafif kenar bir MST'ye aittir.7 · Minimum Kapsayan Ağaç Algoritmaları
cycledöngüBaşladığı düğüme geri dönen ve kenar tekrarlamayan yol.5 · Çizge Gezinme Algoritmaları
cycle propertydöngü özelliğiBir döngünün en ağır kenarı (tekse) hiçbir MST'de yoktur.7 · Minimum Kapsayan Ağaç Algoritmaları
decision treekarar ağacıKarşılaştırmalı bir algoritmanın davranışını gösteren ağaç: iç düğümler karşılaştırma, yapraklar ortaya çıkan sıralamadır.3 · Sıralama Algoritmaları
decrease and conquerazalt ve fethetProblemi tek bir küçük alt probleme indirgeyerek çözme yaklaşımı (ör. ikili arama).4 · Arama Algoritmaları
definitenessaçıklıkHer adımın kesin ve tek anlamlı tanımlanmış olması.1 · Giriş
degreedereceBir düğüme bağlı kenar sayısı; yönlü çizgede giriş ve çıkış derecesi ayrı sayılır.5 · Çizge Gezinme Algoritmaları
depth-first search (DFS)derinlik öncelikli aramaBir dalda gidebildiği kadar ilerleyip sonra geri dönen gezinme (yığın ya da özyineleme).5 · Çizge Gezinme Algoritmaları
deterministic algorithmdeterministik algoritmaAynı girdi için her çalıştırmada aynı adımları izleyip aynı çıktıyı veren algoritma.1 · Giriş
deterministic finite automaton (DFA)deterministik sonlu otomatHer (durum, sembol) çifti için tek geçişi olan sonlu durum makinesi.10 · İleri Dizgi Algoritmaları
Dijkstra's algorithmDijkstra algoritmasıNegatif olmayan ağırlıklarda en küçük uzaklıklı düğümü seçip gevşeten en kısa yol algoritması.6 · En Kısa Yol Algoritmaları
Dinic's algorithmDinic algoritmasıDüzey çizgesinde engelleyici akış bulan maksimum akış algoritması: O(V²·E).8 · Ağ Akışı
directed acyclic graph (DAG)döngüsüz yönlü çizgeDöngü içermeyen yönlü çizge; görev planlamada özel bir yer tutar.5 · Çizge Gezinme Algoritmaları
directed graphyönlü çizgeKenarlarının bir yönü olan çizge.5 · Çizge Gezinme Algoritmaları
distanceuzaklıkBir düğüme en kısa yolun uzunluğu; dizgilerde iki dizgi arasındaki fark ölçüsü.6 · En Kısa Yol Algoritmaları
dynamic arraydinamik diziDolunca daha büyük bir diziye kopyalanarak büyüyen dizi (ör. Java ArrayList).2 · Algoritma Karmaşıklığı
edgekenarİki düğümü bağlayan bağlantı; yönlü ya da yönsüz, ağırlıklı olabilir.5 · Çizge Gezinme Algoritmaları
edit distancedüzenleme uzaklığıBir dizgiyi ötekine çeviren en az ekleme, silme ve değiştirme sayısı.10 · İleri Dizgi Algoritmaları
Edmonds-Karp algorithmEdmonds-Karp algoritmasıArtış yolunu BFS ile (en az kenarlı) seçen Ford-Fulkerson: O(V·E²).8 · Ağ Akışı
effectivenessetkinlikHer adımın kâğıt kalemle sonlu sürede yapılabilecek kadar temel olması.1 · Giriş
end-of-word markerkelime sonu işaretiTrie düğümünde, kökten o düğüme kadarki yolun bir kelime olduğunu gösteren işaret.11 · Trie Veri Yapısı
Euclid's algorithmÖklid algoritmasıİki sayının en büyük ortak bölenini kalanlı bölmeyle bulan algoritma.1 · Giriş
excess flowaşırı akışBir düğüme giren akışın çıkan akıştan fazlası.8 · Ağ Akışı
exponentialüstelO(2ⁿ) gibi, n her arttığında süresi katlanan büyüme.1 · Giriş
exponential searchüstel aramaAralığı 1, 2, 4, … diye büyütüp sonra ikili arama yapan yöntem.4 · Arama Algoritmaları
factorialfaktöriyelO(n!) büyüme; tüm permütasyonları denemek.1 · Giriş
failure linkhata bağlantısıAho–Corasick'te bir düğümden, dizgisinin trie'de bulunan en uzun özel sonekine giden bağlantı.11 · Trie Veri Yapısı
finite state machine (FSM)sonlu durum makinesiSonlu sayıda durum ve girdiye göre geçişlerden oluşan hesaplama modeli.10 · İleri Dizgi Algoritmaları
finitenesssonlulukAlgoritmanın her girdi için sonlu sayıda adımda bitmesi.1 · Giriş
flow conservationakış korunumuKaynak ve hedef dışındaki her düğümde giren akış = çıkan akış.8 · Ağ Akışı
flow networkakış ağıKenarlarında kapasite olan, kaynaktan hedefe akış taşıyan yönlü çizge.8 · Ağ Akışı
Floyd-Warshall algorithmFloyd-Warshall algoritmasıAra düğümleri birer birer ekleyerek tüm çiftlerin en kısa yollarını bulan DP algoritması: O(V³).6 · En Kısa Yol Algoritmaları
Ford-Fulkerson methodFord-Fulkerson yöntemiArtış yolu kalmayana dek akışı artıran genel yöntem.8 · Ağ Akışı
good suffix ruleiyi sonek kuralıEşleşmiş sonekin örüntüdeki başka geçişine göre kaydırma kuralı.9 · Dizgi Eşleştirme ve Sıkıştırma
graphçizgeDüğümler ve onları bağlayan kenarlardan oluşan yapı: G = (V, E).5 · Çizge Gezinme Algoritmaları
graph traversalçizge gezinmeÇizgedeki tüm erişilebilir düğümleri sistematik olarak ziyaret etme.5 · Çizge Gezinme Algoritmaları
greedy best-first searchaçgözlü en iyi ilk aramaYalnız hedefe kalan tahmini maliyete bakan arama; hedefe hızla koşar ama gelinen yolun maliyetini önemsemez.6 · En Kısa Yol Algoritmaları
growth ratebüyüme hızıBir fonksiyonun n büyürken ne kadar hızlı arttığı; algoritmaları karşılaştırmanın temeli.2 · Algoritma Karmaşıklığı
hash functionhash fonksiyonuAnahtarı tablo indisine dönüştüren fonksiyon.4 · Arama Algoritmaları
hash tablehash tablosuAnahtarları hash fonksiyonuyla bulunan konumlarda saklayan tablo; ortalama O(1) arama.4 · Arama Algoritmaları
heapheapHer düğümün çocuklarından büyük (max-heap) ya da küçük (min-heap) olduğu tam ikili ağaç.3 · Sıralama Algoritmaları
heap sortheap sortDiziyi max-heap yapıp kökü tekrar tekrar sona alarak sıralayan algoritma.3 · Sıralama Algoritmaları
heuristicsezgiselKesinlik garantisi olmadan iyi sonuç ya da tahmin veren kural/fonksiyon.6 · En Kısa Yol Algoritmaları
in-placeyerindeGirdi dışında yalnızca O(1) (ya da çok az) ek bellek kullanan.3 · Sıralama Algoritmaları
inputgirdiAlgoritmanın başlangıçta aldığı, belirli bir kümeden gelen değerler.1 · Giriş
input sizegirdi boyutuProblemin büyüklüğünü gösteren n değeri (dizi uzunluğu, düğüm sayısı vb.).1 · Giriş
insertion sorteklemeli sıralamaHer öğeyi sıralı kısımda doğru yere ekleyerek sıralama.3 · Sıralama Algoritmaları
interpolation searchara değer aramaAranan değerin konumunu uç değerlere göre tahmin eden arama; düzgün dağılımda O(log log n).4 · Arama Algoritmaları
inversionters çifti < j iken dizi[i] > dizi[j] olan indis çifti.3 · Sıralama Algoritmaları
iterated logarithmyinelenmiş logaritmalog* n: sonuç 1 ya da daha küçük olana kadar n'ye kaç kez log₂ uygulanması gerektiği.2 · Algoritma Karmaşıklığı
iterative deepening DFS (IDDFS)yinelemeli derinleştirmeDerinlik sınırı 0, 1, 2, … diye artırılan bir dizi DFS; DFS'in az belleğini BFS'in en sığ çözümü bulma güvencesiyle birleştirir.5 · Çizge Gezinme Algoritmaları
jump searchatlayarak aramaSıralı dizide √n'lik adımlarla atlayıp bloğun içinde doğrusal arayan yöntem.4 · Arama Algoritmaları
Knuth-Morris-Pratt (KMP)Knuth-Morris-Pratt (KMP)LPS tablosuyla metinde geri gitmeden O(n + m) arama yapan algoritma.9 · Dizgi Eşleştirme ve Sıkıştırma
Kruskal's algorithmKruskal algoritmasıKenarları ağırlık sırasıyla, döngü oluşturmayanları ekleyerek MST kuran algoritma.7 · Minimum Kapsayan Ağaç Algoritmaları
Lempel-Ziv-Welch (LZW)Lempel-Ziv-Welch (LZW)Görülen dizgileri sözlüğe ekleyip sözlük indisleriyle kodlayan sıkıştırma.9 · Dizgi Eşleştirme ve Sıkıştırma
level graphdüzey çizgesiBFS düzeylerine göre yalnızca bir sonraki düzeye giden kenarlardan oluşan alt çizge.8 · Ağ Akışı
Levenshtein distanceLevenshtein uzaklığıEkleme, silme ve değiştirmenin her biri 1 sayılan düzenleme uzaklığı.10 · İleri Dizgi Algoritmaları
lexicographic ordersözlüksel sıraDizgilerin karakter karakter, alfabe sırasına göre karşılaştırılması.10 · İleri Dizgi Algoritmaları
lineardoğrusalSüresi n ile orantılı büyüyen: O(n).1 · Giriş
linear probingdoğrusal yoklamaÇakışmada sıradaki boş hücreyi arayarak yerleştirme.4 · Arama Algoritmaları
linear searchdoğrusal aramaÖğeleri baştan sona tek tek inceleyen arama: O(n).4 · Arama Algoritmaları
linearithmiclog-doğrusalO(n log n) büyüme; verimli karşılaştırmalı sıralamaların sınıfı.2 · Algoritma Karmaşıklığı
load factoryük faktörüTablodaki anahtar sayısının hücre sayısına oranı (α = n/m).4 · Arama Algoritmaları
logarithmiclogaritmikSüresi log n ile büyüyen; örnek: ikili arama.4 · Arama Algoritmaları
longest common prefixen uzun ortak önekBir dizgi kümesindeki tüm dizgilerin paylaştığı en uzun baş kısım.11 · Trie Veri Yapısı
longest prefix matchen uzun önek eşleşmesiBir adresle eşleşen öneklerden en uzununun seçilmesi; IP yönlendirmenin temel kuralı.11 · Trie Veri Yapısı
lookahead / lookbehindileri bakış / geri bakışDüzenli ifadede konumu ilerletmeden sağdaki ya da soldaki metnin bir kalıba uyup uymadığını sınayan yapı.10 · İleri Dizgi Algoritmaları
loop invariantdöngü değişmeziDöngünün her turunun başında doğru olan, algoritmanın doğruluğunu göstermeye yarayan önerme.3 · Sıralama Algoritmaları
lossless / lossy compressionkayıpsız / kayıplı sıkıştırmaKayıpsız sıkıştırmada açılan veri orijinalin bit bit aynısıdır; kayıplıda algıda önemsiz ayrıntılar atılır ve açılan veri orijinale yalnız yakındır.9 · Dizgi Eşleştirme ve Sıkıştırma
lower boundalt sınırBir değerin altına inemeyeceği sınır; Ω gösterimi alt sınır verir.2 · Algoritma Karmaşıklığı
LPS tableLPS tablosuHer konum için aynı zamanda sonek olan en uzun öz önekin uzunluğu.9 · Dizgi Eşleştirme ve Sıkıştırma
LSD / MSD radix sortLSD / MSD basamak sıralamasıEn az anlamlı (sağdan) ya da en anlamlı (soldan) basamaktan başlayan basamak sıralaması.3 · Sıralama Algoritmaları
master theoremana teoremT(n) = aT(n/b) + f(n) biçimindeki bağıntıları üç durumla çözen kural.2 · Algoritma Karmaşıklığı
max-flow min-cut theoremmaksimum akış minimum kesim teoremiMaksimum akışın değeri minimum kesimin kapasitesine eşittir.8 · Ağ Akışı
maximum flowmaksimum akışKaynaktan hedefe gönderilebilecek en büyük toplam akış.8 · Ağ Akışı
median-of-threeüçün ortancasıİlk, orta ve son öğenin ortancasını pivot seçme kuralı.3 · Sıralama Algoritmaları
mergebirleştirmeİki sıralı diziyi tek sıralı dizide toplama işlemi.3 · Sıralama Algoritmaları
merge sortbirleştirme sıralamasıDiziyi ikiye bölüp her yarıyı sıralayan, sonra sıralı yarıları birleştiren sıralama.3 · Sıralama Algoritmaları
minimum spanning forestminimum kapsayan ormanBağlantılı olmayan bir çizgenin her bileşeni için bir minimum kapsayan ağaç.7 · Minimum Kapsayan Ağaç Algoritmaları
minimum spanning tree (MST)minimum kapsayan ağaçToplam kenar ağırlığı en küçük kapsayan ağaç.7 · Minimum Kapsayan Ağaç Algoritmaları
negative cyclenegatif döngüAğırlıklarının toplamı negatif olan döngü; varsa en kısa yol tanımsızdır.6 · En Kısa Yol Algoritmaları
nondeterministic finite automaton (NFA)deterministik olmayan sonlu otomatBir (durum, sembol) çifti için sıfır, bir ya da birden fazla geçişe izin veren sonlu durum makinesi.10 · İleri Dizgi Algoritmaları
open addressingaçık adreslemeÇakışan anahtarın tablonun başka bir boş hücresine yerleştirildiği hash yöntemi.4 · Arama Algoritmaları
outputçıktıAlgoritmanın girdiyle belirli bir ilişkisi olan, ürettiği sonuç.1 · Giriş
parentebeveynAğaçta bir düğümün hemen üstündeki düğüm; BFS/DFS ağacı, Prim ve union-find'da ebeveyn dizisinde tutulur.5 · Çizge Gezinme Algoritmaları
partitionbölümlemeDiziyi pivottan küçükler ve büyükler olarak iki tarafa ayırma işlemi (Lomuto, Hoare).3 · Sıralama Algoritmaları
pathyolBir düğümden başlayıp her adımda bir kenar boyunca komşuya geçerek oluşturulan düğüm dizisi; uzunluğu içerdiği kenar sayısıdır.5 · Çizge Gezinme Algoritmaları
path compressionyol kısaltmaBul işleminde geçilen düğümleri doğrudan köke bağlama.7 · Minimum Kapsayan Ağaç Algoritmaları
patternörüntüMetinde aranan dizgi (P).9 · Dizgi Eşleştirme ve Sıkıştırma
prefixönekDizginin başından alınan parça.9 · Dizgi Eşleştirme ve Sıkıştırma
prefix doublingönek ikiye katlamaSıralanmış önek uzunluğunu her turda ikiye katlayarak sonek dizisi kurma.10 · İleri Dizgi Algoritmaları
prefix functionönek fonksiyonuKMP'de her olası eşleşme uzunluğu için kaydırmayı veren, yalnız örüntüye bağlı tablo; LPS tablosunun öteki adıdır, π ile de gösterilir.9 · Dizgi Eşleştirme ve Sıkıştırma
prefix queryönek sorgusuBelirli bir önekle başlayan tüm anahtarları bulma.11 · Trie Veri Yapısı
preflowön akışKapasite kısıtına uyan, ama korunum yerine kaynak dışındaki düğümlerde fazla akışa izin veren akış; itme–yeniden etiketleme bununla çalışır.8 · Ağ Akışı
Prim's algorithmPrim algoritmasıAğacı bir düğümden başlayıp en hafif dış kenarla büyüten MST algoritması.7 · Minimum Kapsayan Ağaç Algoritmaları
primary clusteringbirincil kümelenmeDoğrusal yoklamada dolu hücrelerin uzun ardışık bloklar oluşturması.4 · Arama Algoritmaları
priority queueöncelikli kuyrukEn küçük (ya da en büyük) anahtarlı öğeyi hızla çıkaran yapı; çoğunlukla heap ile.6 · En Kısa Yol Algoritmaları
probeyoklamaBir dizi hücresine bakıp aranan değerle karşılaştırma işlemi.4 · Arama Algoritmaları
proper prefixuygun önekDizginin kendisine eşit olmayan öneki; kendisine eşit olmayan sonek de uygun sonektir.9 · Dizgi Eşleştirme ve Sıkıştırma
pseudocodesözde kodBir programlama diline bağlı olmadan algoritmayı adım adım anlatan yazım.5 · Çizge Gezinme Algoritmaları
push-relabelitme–yeniden etiketlemeDüğümlerdeki aşırı akışı yüksekliğe göre iterek maksimum akış bulan yöntem.8 · Ağ Akışı
quadratickareselO(n²) büyüme; çoğunlukla iç içe iki döngü.3 · Sıralama Algoritmaları
quantifierniceleyiciBir öğenin kaç kez tekrarlanacağını belirten düzenli ifade öğesi (*, +, ?, {m,n}).10 · İleri Dizgi Algoritmaları
quick sorthızlı sıralamaPivota göre bölümleyip iki tarafı özyinelemeli sıralayan algoritma.3 · Sıralama Algoritmaları
Rabin-Karp algorithmRabin-Karp algoritmasıPencerelerin hash değerini karşılaştırarak arayan algoritma.9 · Dizgi Eşleştirme ve Sıkıştırma
radix sortbasamak sıralamasıAnahtarları basamak basamak kararlı bir sıralamayla sıralayan yöntem (LSD, MSD).3 · Sıralama Algoritmaları
random-access machine (RAM)RAM modeliHer temel işlemin ve her bellek erişiminin bir birim zaman aldığı soyut hesaplama modeli.2 · Algoritma Karmaşıklığı
recurrence (relation)yineleme bağıntısıT(n)'yi daha küçük girdilerdeki T değerleriyle tanımlayan denklem.2 · Algoritma Karmaşıklığı
recursionözyinelemeBir fonksiyonun problemi daha küçük bir örneği için kendini çağırması.2 · Algoritma Karmaşıklığı
recursion treeözyineleme ağacıÖzyinelemeli çağrıları ve her düzeydeki işi gösteren ağaç; bağıntı çözmekte kullanılır.2 · Algoritma Karmaşıklığı
reference (child pointer)referansBir düğümün çocuğunu gösteren bağlantı.11 · Trie Veri Yapısı
regular expressiondüzenli ifadeBir dizgi kümesini (arama örüntüsünü) tanımlayan biçimsel ifade.10 · İleri Dizgi Algoritmaları
regularity conditiondüzenlilik koşuluAna teoremin 3. durumu için gereken a · f(n/b) ≤ k · f(n) (k < 1) koşulu.2 · Algoritma Karmaşıklığı
relaxationgevşetmed[u] + w(u, v) < d[v] ise v'nin uzaklık tahminini ve ebeveynini güncelleme.6 · En Kısa Yol Algoritmaları
residual capacityartık kapasiteBir kenardan daha gönderilebilecek akış: c − f.8 · Ağ Akışı
residual networkartık ağHer kenarda kalan kapasiteyi ve geri alınabilecek akışı (ters kenar) gösteren ağ.8 · Ağ Akışı
reverse-delete algorithmters silme algoritmasıKenarları ağırdan hafife inceleyip bağlantıyı bozmayanları silen MST algoritması.7 · Minimum Kapsayan Ağaç Algoritmaları
rolling hashkayan hashPencere bir konum kaydığında hash değerini O(1)'de güncelleyen hash.9 · Dizgi Eşleştirme ve Sıkıştırma
run-length encoding (RLE)çalışma uzunluğu kodlaması (RLE)Ardışık tekrarları (değer, sayı) çiftiyle yazan sıkıştırma.9 · Dizgi Eşleştirme ve Sıkıştırma
running timeçalışma süresiAlgoritmanın belirli bir girdide yaptığı temel işlem sayısı ya da geçen süre.2 · Algoritma Karmaşıklığı
saturated edgedoymuş kenarAkışı kapasitesine eşit olan, yani f(u, v) = c(u, v) olan kenar; üzerinden daha fazla akış gönderilemez.8 · Ağ Akışı
search problemarama problemiBir veri kümesinde aranan değerin olup olmadığını ve yerini bulmak.4 · Arama Algoritmaları
selection sortseçimli sıralamaHer turda sırasız kısmın en küçüğünü seçip başa getiren sıralama.3 · Sıralama Algoritmaları
sentinelbekçiDöngüde sınır denetimini kaldırmak için sona konan özel değer.4 · Arama Algoritmaları
(separate) chainingzincirlemeAynı hücreye düşen anahtarları bir listede tutarak çakışma çözme.4 · Arama Algoritmaları
shell sortShell sıralamasıAralığı giderek küçülen eklemeli sıralama (Donald Shell).3 · Sıralama Algoritmaları
shortest pathen kısa yolİki düğüm arasında kenar ağırlıkları toplamı en küçük olan yol.6 · En Kısa Yol Algoritmaları
shortest-path treeen kısa yol ağacıKökü kaynak olan ve kökten her düğüme giden tek yolu o düğüme bir en kısa yol olan ağaç.6 · En Kısa Yol Algoritmaları
single-source shortest pathstek kaynaklı en kısa yollarBir kaynaktan tüm düğümlere en kısa yollar (Dijkstra, Bellman-Ford).6 · En Kısa Yol Algoritmaları
sortingsıralamaÖğeleri bir anahtara göre artan ya da azalan düzene koymak.3 · Sıralama Algoritmaları
source / sinkkaynak / hedefAkışın çıktığı (s) ve vardığı (t) düğümler.8 · Ağ Akışı
space complexityalan karmaşıklığıAlgoritmanın girdi dışında kullandığı ek belleğin girdi boyutuyla büyümesi.2 · Algoritma Karmaşıklığı
spanning treekapsayan ağaçBağlı çizgenin tüm düğümlerini içeren, döngüsüz alt çizgesi (V − 1 kenar).7 · Minimum Kapsayan Ağaç Algoritmaları
sparse / dense graphseyrek / yoğun çizgeKenar sayısı olabilecek en büyük değer V(V − 1)/2'nin çok altında olan çizge seyrek, bu değere yakın olan yoğundur.5 · Çizge Gezinme Algoritmaları
spurious hitsahte eşleşmeRabin-Karp'ta pencerenin hash'i örüntününkine eşit çıktığı hâlde karakterlerin farklı olması; doğrulama boşa harcanır.9 · Dizgi Eşleştirme ve Sıkıştırma
stable (sort)kararlıEşit anahtarlı öğelerin göreli sırasını koruyan (sıralama).3 · Sıralama Algoritmaları
stack frameçerçeveBir metot çağrıldığında parametreleri, yerel değişkenleri ve dönüş adresi için çağrı yığınında açılan alan; metot bitince kaldırılır.2 · Algoritma Karmaşıklığı
stringdizgiBir alfabeden karakterlerin sonlu dizisi.9 · Dizgi Eşleştirme ve Sıkıştırma
string matchingdizgi eşleştirmeBir örüntünün metin içindeki tüm geçişlerini bulma problemi.9 · Dizgi Eşleştirme ve Sıkıştırma
strongly connected component (SCC)güçlü bağlantılı bileşenYönlü çizgede her düğümden diğer her düğüme yol bulunduğu en büyük düğüm kümesi.5 · Çizge Gezinme Algoritmaları
subset constructionalt küme kurulumuBir NFA'yı aynı dili tanıyan bir DFA'ya çeviren yöntem; DFA durumları NFA durum kümeleridir.10 · İleri Dizgi Algoritmaları
substringalt dizgiDizginin ardışık karakterlerden oluşan parçası.9 · Dizgi Eşleştirme ve Sıkıştırma
suffixsonekDizginin sonundan alınan parça.9 · Dizgi Eşleştirme ve Sıkıştırma
suffix arraysonek dizisiBir dizginin tüm soneklerinin sözlüksel sıradaki başlangıç indisleri.10 · İleri Dizgi Algoritmaları
suffix trie / suffix treesonek trie'si / sonek ağacıBir dizginin tüm soneklerini içeren trie; sıkıştırılmış hâli sonek ağacıdır.11 · Trie Veri Yapısı
swaptakasİki öğenin yerlerini karşılıklı değiştirmek.3 · Sıralama Algoritmaları
ternary search trie (TST)üçlü arama trie'siHer düğümde bir karakter ile küçük, eşit ve büyük bağlantıları tutan trie türü.11 · Trie Veri Yapısı
tight boundsıkı sınırHem alt hem üst sınır olan, büyümeyi tam veren sınır (Θ).2 · Algoritma Karmaşıklığı
time complexityzaman karmaşıklığıTemel işlem sayısının girdi boyutuyla nasıl büyüdüğü.1 · Giriş
TimsortTimsortDoğal sıralı parçaları eklemeli sıralama ve birleştirmeyle işleyen karma sıralama.3 · Sıralama Algoritmaları
topological sorttopolojik sıralamaYönlü döngüsüz çizgede her kenarın soldan sağa gittiği düğüm sıralaması.5 · Çizge Gezinme Algoritmaları
transitive closuregeçişli kapanışHer i, j çifti için i'den j'ye bir yol olup olmadığını veren tablo; Floyd-Warshall'ın “ve/veya” sürümüyle hesaplanır.6 · En Kısa Yol Algoritmaları
trap statetuzak durumBir otomatta girildiğinde hiçbir girdiyle çıkılamayan, kabul etmeyen durum.10 · İleri Dizgi Algoritmaları
trie (prefix tree)trie (önek ağacı)Dizgileri ortak önekleri paylaşan, karakter etiketli kenarlardan oluşan ağaçta saklayan yapı.11 · Trie Veri Yapısı
undirected graphyönsüz çizgeKenarları iki yönde de geçilebilen çizge.5 · Çizge Gezinme Algoritmaları
union by rankrütbeye göre birleştirmeBirleştirmede alçak ağacın kökünü yüksek ağacın köküne bağlayan yöntem.7 · Minimum Kapsayan Ağaç Algoritmaları
union-find (disjoint sets)union-find (ayrık kümeler)Ayrık kümeleri bul ve birleştir işlemleriyle yöneten yapı.7 · Minimum Kapsayan Ağaç Algoritmaları
upper boundüst sınırBir değerin aşamayacağı sınır; O gösterimi üst sınır verir.2 · Algoritma Karmaşıklığı
vertex / nodedüğümÇizgenin bir noktası.5 · Çizge Gezinme Algoritmaları
weighted graphağırlıklı çizgeHer kenarına bir sayı (ağırlık, maliyet) atanmış çizge.5 · Çizge Gezinme Algoritmaları
wildcard searchjoker karakterli aramaDesendeki joker karakterin (.) her harfle eşleştiği arama.11 · Trie Veri Yapısı
worst caseen kötü durumAynı boyuttaki girdiler arasında en çok işlem gerektiren durum.2 · Algoritma Karmaşıklığı

Sercan KÜLCÜ, Tüm hakları saklıdır.