Sosyal Ağ Analizi

Yapay Zekâ ve Veri Dersleri Rehberi · Kısım IV: Veri
Ağ ve çizgeMerkezilikTopluluk bulmaAğ modelleriYayılımKomşu dersler
Sercan KÜLCÜ · Giresun Üniversitesi · Bilgisayar Mühendisliği

Giriş

Ders Hangi Soruyu Sorar?

Kişiler ve ilişkilerden oluşan ağlar nasıl çözümlenir?

Sosyal ağ analizi kişileri düğüm, ilişkileri bağlantı sayarak oluşan çizgeyi inceler. Soru tek tek kişilerin özelliği değil, ilişkilerin yapısıdır: kim merkezde, hangi gruplar var, bir söylenti ya da hastalık ağda nasıl yayılır.

Bir bakışta

Yaklaşım

çizge kuramı ve istatistik

Girdi

düğümler ve bağlantılar

Çıktı

merkezilik, topluluk, yayılım

Başarı ölçütü

modülerlik, yorumlanabilirlik

Matematik yükü

orta: çizge, matris

Veri ihtiyacı

ağ verisi

Giriş

Kısa Tarihçe

1736

Euler, Königsberg köprüleri problemini çözer; çizge kuramı doğar.

1934

Moreno, ilişkileri sosyogram adını verdiği çizimlerle gösterir.

1967

Milgram'ın mektup deneyi "altı adım" düşüncesini yayar.

1973

Granovetter "zayıf bağların gücü"nü gösterir: iş fırsatları uzak tanıdıklardan gelir.

1998

Watts ve Strogatz küçük dünya ağ modelini yayımlar.

2008

Louvain yöntemi, milyonlarca düğümlü ağlarda hızlı topluluk bulmayı mümkün kılar.

Ders

Temel Kavramlar

Düğüm ve bağlantı

Yönlü ya da yönsüz, ağırlıklı ya da ağırlıksız.

Derece dağılımı

Az sayıda çok bağlı düğüm, çok sayıda az bağlı.

Merkezilik

Derece, arasındalık, yakınlık ve özvektör ölçüleri.

Kümelenme katsayısı

Arkadaşlarımın birbirini tanıma oranı.

Küçük dünya

Yüksek kümelenme ama kısa ortalama yol.

Topluluk

İçeride sık, dışarıyla seyrek bağlı düğüm grubu.

Modülerlik

Bir topluluk bölünmesinin ne kadar iyi olduğu.

Yayılım modelleri

Bilgi ya da salgının ağda yayılması (SIR).

Ders

Tipik İş Akışı

Ağı kurkim kimle,ne ilişkiBetimlederece,yol uzunluğuMerkezilikönemlidüğümlerToplulukbulLouvain,modülerlikYorumlagörselleştirme,sınama
Örnek: Bir araştırmacı bir okulun arkadaşlık anketinden ağı kurar, derece dağılımına bakar, arasındalığı yüksek "köprü" öğrencileri bulur, sınıfları aşan arkadaş gruplarını Louvain ile çıkarır ve sonucu çizerek öğretmenlerle tartışır.

Dene

Kampanya Kimden Başlasın?

Bir kulüp, 18 üyesinin arkadaşlık ağında duyurusunu bir kişiye verecek. Kişiye tıklayıp merkeziliğine bakın, toplulukları bulun, sonra haberin o kişiden nasıl yayıldığını adım adım izleyin.

Boyut:
Derecede Mert gibi kalabalık çevreliler öne çıkar, ama gruplar arası köprü Deniz’dir (arasındalık). Haberi köprüden başlatmak onu birden çok topluluğa taşır; etkileyici seçimi böyle yapılır.

Konum

Ön Koşullar

Bu dersten önce bilinmesi yararlı olan dersler ve neden gerektikleri.

DersNeden gerekir
Doğrusal Cebirkomşuluk matrisi, spektral yöntemler
Veri Yapılarıkomşuluk listesi ve matrisi: çizgeyi bellekte tutmak
AlgoritmalarBFS, DFS ve en kısa yol: merkezilik hesaplarının temeli
Ayrık Matematikçizge kuramı, kümeler ve sayma

Konum

Dersin Komşuları

alt alantemel alıryöntem paylaşıruygulama

Örtüşme

Örtüştüğü Dersler

İlişkiDersOrtak konu
temel alırBu ders Doğrusal Cebir dersini temel alırkomşuluk matrisi, spektral yöntemler
yöntem paylaşırVeri Madenciliği ile yöntem paylaşırtopluluk bulma
yöntem paylaşırBilgi Erişimi ve Öneri Sistemleri ile yöntem paylaşırPageRank, bağlantı çözümlemesi

Ayrışma

Ayrıştığı Noktalar (1/2)

ÖlçütSosyal Ağ AnaliziVeri MadenciliğiBilgi Erişimi ve Öneri
Temel soruKişiler ve ilişkilerden oluşan ağlar nasıl çözümlenir?Büyük veri yığınlarındaki gizli ve işe yarar örüntüler nasıl bulunur?Kullanıcıya en ilgili belge ya da ürün milyonlarca aday içinden nasıl getirilir?
Yaklaşımçizge kuramı ve istatistikkeşfe dayalı çözümlemeeşleme ve sıralama
Girdidüğümler ve bağlantılarbüyük tablo ya da işlem verisisorgu, belgeler, kullanıcı geçmişi
Çıktımerkezilik, topluluk, yayılımkural, küme, aykırı değersıralı sonuç listesi
Başarı ölçütümodülerlik, yorumlanabilirlikilginçlik, destek, güvenkesinlik, duyarlılık, NDCG
Matematik yüküorta: çizge, matrisortaorta: vektör uzayı
Veri ihtiyacıağ verisiçokçok etkileşim verisi
  • Veri Madenciliği: Veri madenciliği tablo halindeki kayıtlarda örüntü arar; bu ders kayıtlar arasındaki bağlantıların yapısını inceler.
  • Bilgi Erişimi ve Öneri: Bilgi erişimi PageRank'i sıralama sinyali olarak kullanır; bu ders merkeziliğin ağ hakkında ne söylediğini sorar.

Ayrışma

Ayrıştığı Noktalar (2/2)

ÖlçütSosyal Ağ AnaliziDoğrusal CebirÇok Etmenli Sistemler
Temel soruKişiler ve ilişkilerden oluşan ağlar nasıl çözümlenir?Vektörler ve matrisler veriyi ve dönüşümleri nasıl temsil eder?Birden çok özerk etmen birlikte ya da birbirine karşı nasıl karar verir?
Yaklaşımçizge kuramı ve istatistikvektör uzayları ve dönüşümleretkileşen özerk etmenler
Girdidüğümler ve bağlantılarvektör, matrisetmenler, hedefleri, iletişim kuralları
Çıktımerkezilik, topluluk, yayılımçözüm, ayrıştırma, dönüşümortak davranış, denge, anlaşma
Başarı ölçütümodülerlik, yorumlanabilirlikdoğruluk, sayısal kararlılıktoplam fayda, kararlılık
Matematik yüküorta: çizge, matriskuramın kendisiorta: oyun kuramı
Veri ihtiyacıağ verisigerekmezaz; benzetim
  • Doğrusal Cebir: Doğrusal cebir komşuluk matrisinin özdeğerlerini hesaplatır; bu ders onları topluluk ve önem olarak yorumlar.
  • Çok Etmenli Sistemler: Çok etmenli sistemler etmenlerin nasıl karar verdiğini modeller; bu ders gözlenen ilişki ağını çözümler.

Uygulama

Uygulama Alanları

Sosyal medya

Etkileyici kişiler ve yankı odaları.

Salgın bilimi

Temas ağında hastalığın yayılması.

Sahtekârlık

Bağlantılı sahte hesap halkaları.

Bilim ağları

Atıf ve ortak yazarlık çözümlemesi.

Kurum içi ağlar

Bilginin şirkette nasıl dolaştığı.

Arkadaş önerisi

Ortak tanıdığa göre bağlantı tahmini.

Uygulama

Araçlar ve Örnek Veriler

Araçlar ve kütüphaneler

NetworkXigraphGephigraph-toolNeo4jPyTorch Geometric

Tanınmış veri setleri

Zachary karate kulübüLes Misérables karakter ağıEnron e-postalarıSNAP ağ koleksiyonuDBLP ortak yazarlık ağıFacebook ego ağları (SNAP)

Uygulama

Sık Karıştırılanlar

Yaygın düşünceDoğrusu
En çok arkadaşı olan kişi en etkilidir.Derece tek ölçüdür; iki grubu birleştiren köprü kişi (arasındalık) daha kritik olabilir.
Ağ çizimine bakmak ağı anlamak için yeter.Büyük ağların çizimi "kıl yumağı"dır; sayısal ölçüler ve sınama gerekir.
Topluluk bulmanın tek doğru cevabı vardır.Farklı yöntemler farklı bölünmeler verir; sonuç alan bilgisiyle yorumlanır.
Bağlantılı kişiler birbirini etkilemiştir.Benzerler zaten birbirini seçer (homofili); etki ile seçimi ayırmak zordur.

Sonrası

Bu Dersten Sonra

Bu dersi temel alan ya da genişleten dersler

Bu ders çoğunlukla uç noktadır; öteki dersleri temel alır.

İlgili meslekler

Ağ bilimciVeri bilimciSosyal medya analistiSahtekârlık analistiHesaplamalı sosyal bilimci
Bu dersten sonra çizge sinir ağlarıyla ağ üzerinde öğrenmeye, bilgi erişimiyle bağlantı temelli sıralamaya, salgın bilimiyle yayılım modellerine geçilebilir. Hesaplamalı sosyal bilimler, bu dersin yöntemlerini toplum sorularına uygulayan disiplinler arası bir alandır.

Sonrası

Kaynaklar

  • Wasserman ve Faust, Social Network Analysis: Methods and Applications, Cambridge University Press, 1994.
  • Easley ve Kleinberg, Networks, Crowds, and Markets, Cambridge University Press, 2010.
  • Newman, Networks, 2. baskı, Oxford University Press, 2018.
  • Barabási, Network Science, Cambridge University Press, 2016.

Son

Bölüm 30: Sosyal Ağ Analizi
← Önceki bölüm · Alanın haritası · Sonraki bölüm →
1 / 1 Sercan KÜLCÜ, Tüm hakları saklıdır.