Giriş

Nasıl çalışalım?

29 soru · Çoktan seçmeli: 12 · Açık uçlu: 5 · Doğru / Yanlış: 3 · Hesaplama: 8 · Kod izleme: 1. Sorular konu başlıklarına göre gruplanmış ve kolaydan zora sıralanmıştır.

Soru 1 · Dosya Kavramı

Metin Düzenleyicide Anlamlı Açılan

Çoktan seçmeli Bir öğrenci aşağıdaki dosyaları Not Defteri ile açıyor. Hangisinin içeriği okunabilir metin olarak görünür?

1. a.out (derlenmiş ELF programı)
2. logo.png
3. notlar.csv (virgülle ayrılmış öğrenci notları)
4. arsiv.zip
5. Main.class (Java bayt kodu)

Soru 2 · Dosya Kavramı

Aynı Veri, İki Biçim

Açık uçlu Bir sensörden gelen ölçümler hem olcum.txt (her satırda bir sayı) hem de olcum.bin (sayılar 4 baytlık tamsayı olarak art arda) biçiminde kaydediliyor. İki dosya türünü okunabilirlik, boyut, işleme hızı ve taşınabilirlik açısından karşılaştırın.

Soru 3 · Dosya Kavramı

Metin mi Daha Büyük, İkili mi?

Hesaplama 1000 adet tamsayının her biri 6 basamaklı (100000–999999). (a) Her sayı ayrı satıra, ASCII ve LF satır sonuyla yazılırsa dosya kaç bayt olur? (b) Her sayı 32 bitlik tamsayı olarak ikili yazılırsa? (c) 500. sayıyı okumak için her dosyada nereye gidilir?

Soru 4 · Dosya Kavramı

Bir ls -l Satırını Okumak

Açık uçlu Aşağıdaki satırdaki her alanın hangi dosya özniteliğini gösterdiğini yazın. Bu satırda görünmeyen iki özniteliği de ekleyin.
-rw-r----- 2 ayse ogr 18432 Mar 3 10:15 rapor.pdf

Soru 5 · Dosya Kavramı

1 GB’lık Dosya Neden Anında Taşınır?

Çoktan seçmeli Aynı dosya sistemi içinde mv video.mp4 arsiv/video.mp4 komutu 1 GB’lık dosyayı göz açıp kapayıncaya kadar “taşıyor”. Bunun nedeni nedir?

1. Yalnızca dizin girdileri değişir: eski dizinden ad silinir, yeni dizine aynı i-node’u gösteren bir girdi eklenir; veri blokları yerinde kalır
2. Dosya verisi arka planda kopyalanır; komut beklemeden döner
3. Dosya sıkıştırılarak taşındığı için hızlıdır
4. Taşıma yalnızca bellekteki sayfa önbelleğinde yapılır, diske hiç yazılmaz

Soru 6 · Dosya Kavramı

fork() Sonrası Dosya Ofseti

Kod izleme Program hatasız çalışıyor. Çıktı nedir? (Dosya tanımlayıcısının gösterdiği açık dosya girdisini ve ofsetini izleyin.)

char b[4]; int n;
int fd = open("harf.txt", O_RDONLY);
/* harf.txt içeriği: ABCDEFGHIJ */
read(fd, b, 3);
if (fork() == 0) {
    n = read(fd, b, 2); b[n] = 0;
    printf("cocuk: %s\n", b);
    return 0;
}
wait(NULL);
n = read(fd, b, 3); b[n] = 0;
printf("ebeveyn: %s\n", b);
int fd2 = open("harf.txt", O_RDONLY);
n = read(fd2, b, 2); b[n] = 0;
printf("yeni: %s\n", b);
lseek(fd, -1, SEEK_END);
n = read(fd, b, 3); b[n] = 0;
printf("son: %s\n", b);

cocuk: DE
ebeveyn: FGH
yeni: AB
son: J

Soru 7 · Dizinler ve Yollar

Bu Bağıl Yol Nereye Çıkar?

Çoktan seçmeli Çalışma dizini /home/elif/odev/os. cat ../../notlar/./bolum10.txt komutu hangi dosyayı açar?

1. /home/elif/odev/notlar/bolum10.txt
2. /notlar/bolum10.txt
3. /home/notlar/bolum10.txt
4. /home/elif/notlar/bolum10.txt
5. /home/elif/odev/os/notlar/bolum10.txt

Soru 8 · Dizinler ve Yollar

Betik Neden Dosyayı Bulamıyor?

Açık uçlu Bir yedekleme betiği terminalden çalıştırıldığında sorunsuz, zamanlanmış görev (cron) olarak çalıştırıldığında ise “ayarlar.conf: böyle bir dosya yok” hatası veriyor. Betikte dosya ayarlar.conf diye açılıyor. Mutlak ve bağıl yol kavramlarıyla açıklayın ve iki çözüm önerin.

Soru 9 · Dizinler ve Yollar

Bir Dosyayı Açmak Kaç Okuma?

Hesaplama UNIX benzeri bir dosya sisteminde /ders/os/notlar/bolum10.pdf dosyasının ilk veri bloğu okunacak. Hiçbir i-node ya da dizin bloğu bellekte değil (kök i-node’u da diskten okunuyor) ve her dizinin içeriği tek bir bloğa sığıyor. En az kaç disk okuması gerekir?

Soru 9 · Adım Adım Çözüm

Soru 9: Adım Adım Çözüm

Soru 10 · Dizinler ve Yollar

Asıl Dosya Silinince

Çoktan seçmeli ln veri.txt kati ve ln -s veri.txt sembol komutlarından sonra rm veri.txt çalıştırılıyor. Hangi ifade doğrudur?

1. İki bağ da artık çalışmaz; veri silinmiştir
2. kati hâlâ veriyi açar, çünkü aynı i-node’u gösterir ve bağ sayısı 1’e düşmüştür; sembol ise var olmayan bir yolu gösterdiği için açılamaz
3. sembol çalışır, kati çalışmaz
4. rm bağ sayısı 2 olduğu için reddedilir
5. İkisi de çalışır, çünkü sembolik bağ da i-node numarasını saklar

Soru 11 · Dizinler ve Yollar

Bağlar ve Bağlama (mount)

Doğru / Yanlış Aşağıdaki ifadeleri değerlendirin.

1. Katı bağ, başka bir dosya sistemindeki (ör. USB bellekteki) bir dosyaya da oluşturulabilir.
2. Sembolik bağ bir dizini gösterebilir.
3. mount /dev/sdb1 /media/usb, USB’deki dosya sisteminin kök dizinini /media/usb noktasına bağlar; o dizinin önceki içeriği bağlama süresince görünmez.

Soru 12 · Erişim Hakları

Yalnızca x İzni Olan Dizin

Çoktan seçmeli /srv/teslim dizininin izinleri rwx-----x (diğerleri için yalnızca x). Dizindeki odev.pdf herkes tarafından okunabilir (r--r--r--). Sahibi olmayan bir öğrenci ne yapabilir?

1. ls /srv/teslim ile dosya adlarını listeleyebilir ama hiçbir dosyayı açamaz
2. Dosya adlarını listeleyemez; ancak adını bildiği /srv/teslim/odev.pdf dosyasını açıp okuyabilir
3. Dizindeki programları çalıştırabilir, başka hiçbir şey yapamaz
4. Dizine yeni dosya ekleyebilir
5. Hiçbir şey yapamaz; x izni dizinlerde anlamsızdır

Soru 13 · Erişim Hakları

Dizin İzinlerini Değerlendirin

Doğru / Yanlış Aşağıdaki ifadeleri değerlendirin.

1. Bir dizinde yalnızca r izniniz varsa (x yoksa) cd ile o dizine girebilirsiniz.
2. Bir dosyayı silmek için dosyanın kendisinde değil, bulunduğu dizinde w ve x izni gerekir.
3. Dosyada x izni, dosyanın program olarak exec ile çalıştırılabilmesini sağlar.

Soru 14 · Erişim Hakları

Sekizli İzin Hesabı

Hesaplama (a) chmod 751 betik.sh sonrası izinler sembolik olarak nasıl görünür? (b) rw-rw-r-- izni hangi sekizli sayıyla verilir? (c) umask 077 iken yeni oluşturulan bir dosya (varsayılan 666) ve bir dizin (varsayılan 777) hangi izinleri alır?

Soru 15 · Erişim Hakları

Bayt Bayt mı, Blok Blok mu?

Hesaplama 8 MB’lık bir dosyayı kopyalayan bir program yazıyorsunuz. Hangi sistem çağrılarını kullanırsınız? (a) Her seferinde 1 bayt, (b) her seferinde 4 KB okuyup yazarsanız kaç read + write çağrısı yapılır? Her çağrının sabit ek yükü 0,3 µs ise yalnızca bu ek yük ne kadar sürer?

Soru 16 · Blok Tahsisi

Blokları Dosyalara Dağıtmak

Açık uçlu Yeni bir dosya sistemi tasarlıyorsunuz. Disk bloklarını dosyalara atamanın üç klasik yöntemini yazın; her birinde dosyanın k. bloğunun nasıl bulunduğunu, bir avantajını ve bir dezavantajını belirtin.

Soru 17 · Blok Tahsisi

Bitişik Tahsis Nerede Parlar?

Çoktan seçmeli Bitişik tahsis hangi ortam için en uygun seçimdir?

1. Dosyaların sürekli büyüyüp küçüldüğü, çok kullanıcılı bir sunucu diski
2. Veritabanı günlük dosyalarının sürekli eklendiği bir disk
3. Her gün yüz binlerce küçük dosyanın oluşturulup silindiği bir e-posta sunucusu
4. Bir kez yazılıp sonra yalnızca okunan, boyutu yazma anında bilinen bir arşiv ya da optik disk (ör. ISO 9660 CD)

Soru 18 · Blok Tahsisi

Bağlı Liste ile Tahsisin Zaafı

Çoktan seçmeli Her disk bloğunun son 4 baytında bir sonraki bloğun numarasının saklandığı (FAT kullanılmayan) bağlı liste tahsisinde, 1000 bloklu bir dosyanın 700. bloğunu okumak isteyen bir program için hangisi doğrudur?

1. Önceki 699 bloğun her biri diskten okunarak zincir izlenmelidir
2. Başlangıç bloğundan 699 artırılarak tek okumayla bulunur
3. İndeks bloğundaki 700. girdiye bakılır
4. Dizin girdisi her bloğun adresini sakladığı için bir okuma yeterlidir

Soru 19 · Blok Tahsisi

FAT Zincirini İzlemek

Hesaplama sunum.pptx dosyasının dizin girdisinde başlangıç kümesi 4 yazıyor. FAT’ın ilgili girdileri: FAT[2] = 10, FAT[4] = 7, FAT[7] = 2, FAT[10] = EOF. (a) Dosya hangi kümelerde, hangi sırayla duruyor? (b) Dosyanın 3. kümesi (sıra 2, 0’dan sayarak) hangisidir? (c) 64 GB’lık bir bölüm 4 KB kümeler ve 4 baytlık FAT girdileriyle biçimlendirilirse FAT ne kadar yer tutar?

Soru 19 · Adım Adım Çözüm

Soru 19: Adım Adım Çözüm

Soru 20 · Blok Tahsisi

FAT Hakkında Doğru mu?

Doğru / Yanlış Aşağıdaki ifadeleri değerlendirin.

1. FAT, blokları bir tabloda tuttuğu için dosya parçalanmasını en aza indirir; birleştirmeye (defrag) gerek bırakmaz.
2. Bir dosyanın ilk kümesinin numarası FAT’ta değil, dizin girdisinde tutulur.
3. FAT bellekte tutulduğunda, dosyanın k. kümesini bulmak için ara veri bloklarını diskten okumak gerekmez.

Soru 21 · Blok Tahsisi

Küçük Dosyada İndeks Bloğu

Çoktan seçmeli Tamamen indeksli bir tahsiste (her dosyanın bir indeks bloğu var) blok boyutu 4 KB. Sistemde ortalama boyutu 500 bayt olan çok sayıda dosya var. Bu iş yükünde indeksli tahsisin öne çıkan dezavantajı hangisidir?

1. Rastgele erişimin yavaşlaması
2. Dış parçalanmanın artması
3. Her küçük dosya için veri bloğuna ek olarak koca bir indeks bloğu ayrılması: alanın büyük kısmı boşa gider
4. Dosyaların büyüyememesi

Soru 22 · i-node ve Boş Alan

i-node ile En Büyük Dosya

Hesaplama Bir dosya sisteminde i-node 10 doğrudan, 1 tek dolaylı ve 1 çift dolaylı işaretçi içeriyor. Blok boyutu 2 KB, blok adresi 4 bayt. Bir dosya en fazla kaç bayt olabilir? Hangi kısım baskındır?

Soru 22 · Adım Adım Çözüm

Soru 22: Adım Adım Çözüm

Soru 23 · i-node ve Boş Alan

Bayt Ofseti Hangi Blokta?

Hesaplama Önceki sorudaki i-node düzeninde (10 doğrudan, 1 tek dolaylı, 1 çift dolaylı; 2 KB blok, 512 işaretçi/blok) bir süreç (a) 1 000 000 ve (b) 5 000 000 numaralı baytları okuyor. Her bayt dosyanın kaçıncı mantıksal bloğunda, hangi işaretçi yoluyla bulunur? i-node bellekteyse kaç disk okuması gerekir?

Soru 23 · Adım Adım Çözüm

Soru 23: Adım Adım Çözüm

Soru 24 · i-node ve Boş Alan

Boş Alan: Bit Eşlem mi, Liste mi?

Hesaplama 256 GB’lık bir disk 4 KB bloklara bölünmüş. (a) Boş alanı izleyen bit eşlem kaç bayt ve kaç blok tutar? (b) Disk tamamen boşken boş blok numaraları 4 baytlık girdilerle bir listede tutulsaydı liste ne kadar yer kaplardı?

Soru 25 · i-node ve Boş Alan

Blok Boyutunu Seçmek

Çoktan seçmeli Bir dosya sisteminde blok boyutu 1 KB’tan 64 KB’a çıkarılıyor. Dosyaların çoğu birkaç KB’lık. Beklenen sonuç hangisidir?

1. Büyük dosyaların aktarım hızı artar ama küçük dosyalarda son bloktaki boşluk (iç parçalanma) nedeniyle disk alanı israf edilir
2. Hem alan kullanımı hem aktarım hızı iyileşir
3. Alan kullanımı iyileşir, aktarım hızı düşer
4. Hiçbir şey değişmez; blok boyutu yalnızca bit eşlem boyutunu etkiler

Soru 26 · Tutarlılık ve Güvenilirlik

Pil Aniden Bitti

Açık uçlu Dosya kaydedilirken dizüstünün pili bitiyor; yeniden açılışta dosya sistemi tutarlı geliyor. Dosya sisteminin tutarlılığını güç kesintisine karşı koruyan üç yöntemi açıklayın. Hangisi verinin kendisinin son hâlini garanti etmez?

Soru 27 · Tutarlılık ve Güvenilirlik

Günlük Tam Nerede Kesildi?

Çoktan seçmeli Günlüklemeli bir dosya sisteminde bir işlem şu sırayla yürür: (1) işlem başlangıcı ve değişen bloklar günlüğe, (2) işlem sonu (commit) kaydı günlüğe, (3) blokların asıl yerlerine yazılması (checkpoint), (4) günlük kaydının serbest bırakılması. Elektrik (2) tamamlandıktan sonra, (3) sırasında kesiliyor. Açılışta ne olur?

1. İşlem atılır; değişiklikler kaybolur
2. İşlem onaylanmış olduğu için günlükten yeniden oynatılır ve asıl bloklar güncellenir
3. Tüm disk fsck ile baştan taranmalıdır
4. Dosya sistemi bozulur ve biçimlendirmek gerekir

Soru 28 · Tutarlılık ve Güvenilirlik

write() Döndü, Veri Nerede?

Çoktan seçmeli Bir program write() ile kaydı yazdı, çağrı başarıyla döndü; iki saniye sonra elektrik kesildi ve kayıt kayboldu. Bunun nedeni ve kaydı kalıcı kılmanın doğru yolu nedir?

1. Veri çekirdeğin sayfa önbelleğine kopyalanmış, diske henüz geri yazılmamıştı; kritik kayıttan sonra fsync(fd) çağrılmalıdır
2. write() veriyi doğrudan diske yazar; disk arızalıdır
3. Dosya kapatılmadığı için write() hiçbir şey yazmamıştır
4. Önbellek yalnızca okumalar için kullanıldığından veri kaybı başka bir hatadır

Soru 29 · Tutarlılık ve Güvenilirlik

Bir Diske Kaç İS Kurulur?

Çoktan seçmeli Bir öğrenci “MBR’li bir diske en fazla 4 işletim sistemi kurulabilir” diyor. En doğru değerlendirme hangisidir?

1. Doğrudur; MBR yalnızca 4 önyükleme kodu saklar
2. Yanlıştır; MBR’li diske yalnızca bir İS kurulabilir
3. MBR’nin bölüm tablosu en fazla 4 birincil bölüm tanımlar; biri genişletilmiş bölüm yapılarak mantıksal bölümler eklenebilir, GPT ise varsayılan olarak 128 bölüm destekler. Kaç İS kurulacağını bölüm sayısı ve önyükleyici belirler
4. Doğrudur; GPT de 4 bölümle sınırlıdır

Özet

Özet: Sık Yapılan Hatalar