Giriş

Nasıl çalışalım?

33 soru · Çoktan seçmeli: 19 · Açık uçlu: 5 · Doğru / Yanlış: 2 · Hesaplama: 3 · Kod izleme: 4. Sorular konu başlıklarına göre gruplanmış ve kolaydan zora sıralanmıştır.

Soru 1 · Süreç Kavramı

Süreç ile Program İlişkisi

Çoktan seçmeli Aşağıdakilerden hangisi süreç ile program arasındaki ilişkiyi doğru anlatır?

1. Bir program aynı anda yalnızca tek bir süreç olarak çalışabilir
2. Süreç diskte saklanan yürütülebilir dosyanın adıdır
3. Program diskteki pasif komut dizisidir; süreç onun yürütülmekte olan, kendi durumu ve kaynakları olan örneğidir
4. Süreç ve program aynı kavramın iki adıdır

Soru 2 · Süreç Kavramı

Değişkenler Nereye Yerleşir?

Çoktan seçmeli Bir fonksiyonun içinde static int sayac; (ilk değersiz), int *p = malloc(100); ile ayrılan 100 bayt ve yerel int i; tanımlı. Bu üçü sürecin adres uzayında sırasıyla nerede tutulur?

1. Veri bölümü (BSS) · öbek · yığın
2. Yığın · öbek · veri bölümü
3. Öbek · yığın · metin (kod) bölümü
4. Veri bölümü · yığın · öbek

Soru 3 · Süreç Kavramı

Tek Çekirdekte Aynı Anda?

Açık uçlu Tek çekirdekli eski bir dizüstünde müzik çalarken tarayıcıda gezinebiliyor ve bir dosya indirebiliyorsunuz. Tek CPU varken bu programların aynı anda çalışıyor gibi görünmesi nasıl sağlanır? Gerekli donanım ve İS mekanizmalarını adlandırın.

Soru 4 · Süreç Kavramı

İş (Job) ile Süreç

Açık uçlu Toplu iş sistemlerinden kalan iş (job) terimi ile süreç arasındaki fark nedir? Bir derleme işinin birden fazla süreç içerebileceğini örnekleyin.

Soru 5 · Durumlar ve PCB

Ağdan Veri Beklerken

Çoktan seçmeli Bir sunucu süreci recv() çağırdı ama ağdan henüz veri gelmedi. Süreç hangi duruma geçer?

1. Hazır
2. Çalışıyor
3. Sonlandı
4. Bekliyor (bloke)
5. Yeni

Soru 6 · Durumlar ve PCB

Zaman Dilimi Dolan Süreç

Çoktan seçmeli Çalışmakta olan bir sürecin zaman dilimi doldu ve çizelgeleyici CPU’yu başka bir sürece verdi. İlk süreç hangi duruma geçer?

1. Bekliyor (bloke)
2. Hazır
3. Sonlandı
4. Yeni

Soru 7 · Durumlar ve PCB

Hangisi Durum Değil?

Çoktan seçmeli Beş durumlu süreç modelinde aşağıdakilerden hangisi bir süreç durumu değildir?

1. Yeni
2. Derleniyor
3. Bekliyor
4. Hazır
5. Sonlandı

Soru 8 · Durumlar ve PCB

Hangi Geçiş Olmaz?

Çoktan seçmeli Beş durumlu modelde aşağıdaki geçişlerden hangisi doğrudan gerçekleşmez?

1. Hazır → Çalışıyor
2. Çalışıyor → Bekliyor
3. Çalışıyor → Hazır
4. Bekliyor → Çalışıyor
5. Bekliyor → Hazır

Soru 9 · Durumlar ve PCB

Bir Sürecin Yaşamını İzleyin

Hesaplama Tek CPU’lu bir sistemde P süreci için olaylar sırasıyla şöyle: (1) İS süreci kabul eder, (2) çizelgeleyici P’yi seçer, (3) P diskten okuma ister, (4) disk okumayı bitirir, (5) P yeniden seçilir, (6) P’nin zaman dilimi dolar, (7) P seçilir, (8) P exit() çağırır. Her olaydan sonra P hangi durumdadır? P hazır kuyruğuna kaç kez girer?

Soru 9 · Adım Adım Çözüm

Soru 9: Adım Adım Çözüm

Soru 10 · Durumlar ve PCB

PCB Neden Var?

Çoktan seçmeli İşletim sisteminin her süreç için bir süreç denetim bloğu (PCB) tutmasının temel nedeni nedir?

1. Sürecin durumunu ve yönetim bilgisini tutarak, CPU’dan alınan sürecin daha sonra kaldığı yerden sürdürülebilmesini sağlamak
2. Sürecin yürütülebilir kodunu diskte saklamak
3. Süreçlerin birbirine ileti göndermesini sağlamak
4. Sürecin kaynak kodunu derlemek

Soru 11 · Durumlar ve PCB

PCB’de Ne Tutulmaz?

Çoktan seçmeli Aşağıdakilerden hangisi bir sürecin PCB’sinde tutulmaz?

1. Program sayacı ve diğer yazmaçların kayıtlı değerleri
2. Açık dosya tanımlayıcıları tablosu
3. Programın C kaynak kodu
4. Sayfa tablosunun adresi gibi bellek yönetimi bilgisi
5. Çizelgeleme önceliği

Soru 12 · Durumlar ve PCB

PCB Alanlarını Gruplayın

Açık uçlu Bir PCB’de bulunan bilgileri beş gruba ayırın ve her gruptan bir örnek alan verin. Linux’ta PCB’ye karşılık gelen yapının adı nedir?

Soru 13 · Süreç Oluşturma

fork() Ne Döndürür?

Çoktan seçmeli fork() başarılı olduğunda ebeveyn ve çocuk süreçte dönüş değerleri nedir?

1. Ebeveynde çocuğun PID’i, çocukta 0
2. Her ikisinde de çocuğun PID’i
3. Ebeveynde 0, çocukta ebeveynin PID’i
4. Ebeveynde 1, çocukta −1

Soru 14 · Süreç Oluşturma

Kaç Tane A?

Kod izleme Tüm fork() çağrılarının başarılı olduğunu varsayın. Ekrana kaç kez A yazılır? Toplam kaç süreç oluşur?

int main(void) {
    fork();
    if (fork() == 0)
        fork();
    printf("A\n");
    return 0;
}

Soru 14 · Adım Adım Çözüm

Soru 14: Adım Adım Çözüm

int main(void) {
    fork();
    if (fork() == 0)
        fork();
    printf("A\n");
    return 0;
}

Soru 15 · Süreç Oluşturma

Döngü İçinde fork()

Kod izleme Çıktı terminale gidiyor. Program hangi satırları kaç kez yazar? Program bitene kadar toplam kaç süreç oluşur?

int main(void) {
    for (int i = 0; i < 2; i++) {
        if (fork() == 0)
            printf("i=%d\n", i);
    }
    return 0;
}

i=0      (1 kez)
i=1      (2 kez)

Soru 16 · Süreç Oluşturma

Global ve Öbek Değişkenleri

Kod izleme Çocuk, global g’yi ve öbekteki *h’yi değiştiriyor. Ebeveyn ne yazdırır?

int g = 1;
int main(void) {
    int *h = malloc(sizeof(int));
    *h = 10;
    pid_t p = fork();
    if (p == 0) {
        g = 2;
        *h = 20;
        return 0;
    }
    waitpid(p, NULL, 0);
    printf("g=%d *h=%d\n", g, *h);
    return 0;
}

g=1 *h=10

Soru 16 · Adım Adım Çözüm

Soru 16: Adım Adım Çözüm

int g = 1;
int main(void) {
    int *h = malloc(sizeof(int));
    *h = 10;
    pid_t p = fork();
    if (p == 0) {
        g = 2;
        *h = 20;
        return 0;
    }
    waitpid(p, NULL, 0);
    printf("g=%d *h=%d\n", g, *h);
    return 0;
}

Soru 17 · Süreç Oluşturma

execv() Başarılı Olunca

Çoktan seçmeli Bir süreç execv("/bin/ls", args) çağırdı ve çağrı başarılı oldu. Hangisi doğrudur?

1. Yeni bir süreç oluşur ve yeni bir PID alır
2. Aynı süreç (aynı PID) yeni programın kodu ve verisiyle baştan başlar; çağrı geri dönmez
3. execv ebeveyne 0, çocuğa PID döndürür
4. Açık dosya tanımlayıcılarının tümü her zaman kapatılır

Soru 18 · Süreç Oluşturma

Kabuk Yönlendirmeyi Nasıl Yapar?

Açık uçlu Kabuk sort < veri.txt > sonuc.txt komutunu çalıştırıyor. Hangi süreç hangi sistem çağrılarını hangi sırayla yapar? fork ile exec’in ayrı çağrılar olması burada neden işe yarar?

Soru 19 · Süreç Sonlandırma

wait() Çağırmayan Ebeveyn

Çoktan seçmeli Bir çocuk süreç exit(3) ile bitti; ebeveyni ise hiç wait() çağırmadan çalışmayı sürdürüyor. Çocuk şimdi hangi durumdadır?

1. Zombi
2. Yetim (orphan)
3. Hazır
4. Bekliyor

Soru 20 · Süreç Sonlandırma

Ebeveyni Önce Biten Çocuk

Doğru / Yanlış Ebeveyni çocuğundan önce sonlanan süreçlerle ilgili ifadeleri değerlendirin.

1. Ebeveyn sonlanınca çocukları da otomatik olarak sonlandırılır.
2. Çekirdek yetimleri belirli aralıklarla tarayıp bulur ve init’e verir.
3. Yetim bir süreç bittiğinde uzun süre zombi kalmaz.

Soru 21 · Süreç Sonlandırma

kill -9 Neden Yakalanamaz?

Çoktan seçmeli kill -9 1234 komutu PID’i 1234 olan sürece ne gönderir ve bu neden sürecin kendi işleyicisiyle engellenemez?

1. SIGTERM; süreç temizlik yapıp kendi isteğiyle çıkar
2. SIGINT; yalnızca terminaldeki ön plan sürecini etkiler
3. SIGKILL; çekirdek süreci doğrudan sonlandırır, bu sinyal yakalanamaz ve yok sayılamaz
4. SIGSTOP; süreç sonlanmaz, yalnızca durdurulur

Soru 22 · Bağlam Değiştirme

Bağlam Değiştirmede Ne Olur?

Çoktan seçmeli Bağlam değiştirme (context switch) sırasında çekirdek aşağıdakilerden hangisini yapar?

1. Tüm süreçlerin önceliklerini sıfırlar
2. Çalışan sürecin bütün belleğini diske yazar
3. Çalışan sürecin kaynak kodunu yeniden derler
4. Çalışan sürecin program sayacını ve yazmaçlarını PCB’sine kaydeder, seçilen sürecinkileri PCB’sinden yükler

Soru 23 · Bağlam Değiştirme

Bağlam Değiştirme Çok Sıklaşırsa

Çoktan seçmeli Bir sistemde saniyedeki bağlam değiştirme sayısı aşırı artarsa ne beklenir?

1. CPU zamanının artan bir kısmı faydalı iş yerine geçişlere gider; önbellek ve TLB sürekli soğur
2. Süreçler daha az bellek kullanmaya başlar
3. CPU kullanımı ve iş verimi kendiliğinden artar
4. Sistem kilitlenme riskinden tamamen kurtulur

Soru 24 · Bağlam Değiştirme

Bağlam Değiştirme Yükü

Hesaplama Bir bağlam değiştirme 50 µs sürüyor. Zaman dilimi 4 ms iken ve 0,5 ms’ye düşürüldüğünde CPU zamanının yüzde kaçı geçişlere gider? (Her dilimin sonunda bir geçiş olduğunu ve süreçlerin dilimi tam kullandığını varsayın.)

Soru 25 · Bağlam Değiştirme

Kaç Süreç Gerekir?

Hesaplama Süreçler zamanlarının %60’ını G/Ç bekleyerek geçiriyor (p = 0,6) ve birbirinden bağımsız. CPU kullanımı = 1 − pⁿ modeline göre bellekte 1, 3 ve 5 süreç varken CPU kullanımı nedir? Kullanımın %95’i aşması için en az kaç süreç gerekir?

Soru 25 · Adım Adım Çözüm

Soru 25: Adım Adım Çözüm

Soru 26 · Bağlam Değiştirme

İşbirliği Yapmayan Süreç

Çoktan seçmeli Sistem çağrısı yapmadan sonsuz döngüde dönen bir süreçten CPU’yu geri alabilmek için İS asıl olarak neye güvenir?

1. Sürecin ara sıra yield çağıracağına
2. Açılışta kurulan, periyodik kesme üreten donanım zamanlayıcısına
3. Maskelenemez kesmeye (NMI)
4. Sürece kill sinyali göndermeye

Soru 27 · Bağlam Değiştirme

Bu Süreç Hangi Tür?

Çoktan seçmeli Bir metin düzenleyici zamanının çoğunu tuş beklemekle geçiriyor; her tuşta yalnızca birkaç mikrosaniye CPU kullanıyor. Bu süreç için hangisi doğrudur?

1. CPU’ya bağlıdır; uzun CPU patlamaları vardır
2. Hiç bağlam değiştirmeye uğramaz
3. G/Ç’ye bağlıdır; kısa CPU patlamaları ve sık bekleme vardır
4. Hazır kuyruğunda en uzun süre kalan süreçtir

Soru 28 · Süreçler Arası İletişim

Hangisi IPC Mekanizması Değil?

Çoktan seçmeli Aşağıdakilerden hangisi süreçler arasında veri aktarmak için kullanılan bir IPC mekanizması değildir?

1. Adlandırılmış boru (FIFO)
2. İleti kuyruğu
3. Soket
4. Bağlam değiştirme
5. Paylaşımlı bellek

Soru 29 · Süreçler Arası İletişim

Büyük Görüntüleri Aktarmak

Çoktan seçmeli Bir kamera süreci saniyede 60 büyük görüntüyü bir işleme sürecine aktarıyor. Kopyalama maliyeti en düşük yöntem hangisidir ve bunun bedeli nedir?

1. Boru; bedeli yoktur
2. Paylaşımlı bellek; ortak bölgeye erişimi eşzamanlamak (kilit, semafor) programcının sorumluluğundadır
3. İleti kuyruğu; çekirdek veriyi bir kez kopyalar
4. Dosyaya yazıp okumak; disk hızlı olduğu için ek yük yoktur

Soru 30 · Süreçler Arası İletişim

Paylaşımlı Bellek mi, İleti Geçirme mi?

Açık uçlu Paylaşımlı bellek ile ileti geçirmeyi hız, eşzamanlama, kullanım kolaylığı ve dağıtık sistemlere uygunluk açısından karşılaştırın.

Soru 31 · Süreçler Arası İletişim

Yazma Ucu Kapalı Boş Boru

Çoktan seçmeli Bir borunun tüm yazma uçları kapatılmış ve boruda okunmamış veri kalmamış. Bir süreç bu borunun okuma ucundan read() çağırırsa ne olur?

1. read() hemen 0 döndürür (dosya sonu)
2. Süreç sonsuza kadar bloke olur
3. Çekirdek süreci SIGPIPE ile sonlandırır
4. read() önceki verinin bir kopyasını yeniden döndürür

Soru 32 · Süreçler Arası İletişim

Boru Üzerinden Veri

Kod izleme Ebeveyn ne yazdırır? Ebeveyn 11. satırdaki close(fd[1])’i unutsaydı ne olurdu?

int main(void) {
    int fd[2];
    char buf[16];
    pipe(fd);
    if (fork() == 0) {
        close(fd[0]);
        write(fd[1], "merhaba", 7);
        close(fd[1]);
        return 0;
    }
    close(fd[1]);
    int n = read(fd[0], buf, sizeof buf - 1);
    buf[n] = '\0';
    printf("%d: %s\n", n, buf);
    n = read(fd[0], buf, sizeof buf - 1);
    printf("%d\n", n);
    wait(NULL);
    return 0;
}

7: merhaba
0

Soru 32 · Adım Adım Çözüm

Soru 32: Adım Adım Çözüm

int main(void) {
    int fd[2];
    char buf[16];
    pipe(fd);
    if (fork() == 0) {
        close(fd[0]);
        write(fd[1], "merhaba", 7);
        close(fd[1]);
        return 0;
    }
    close(fd[1]);
    int n = read(fd[0], buf, sizeof buf - 1);
    buf[n] = '\0';
    printf("%d: %s\n", n, buf);
    n = read(fd[0], buf, sizeof buf - 1);
    printf("%d\n", n);
    wait(NULL);
    return 0;
}

Soru 33 · Süreçler Arası İletişim

İleti Geçirme ve Soketler

Doğru / Yanlış İfadeleri değerlendirin.

1. Engelleyici gönderme ile engelleyici almanın birlikte kullanılmasına randevu (rendezvous) denir.
2. Farklı bilgisayarlardaki iki süreç paylaşımlı bellekle doğrudan haberleşebilir.
3. Dolaylı iletişimde süreçler iletiyi birbirine değil, bir posta kutusuna (port) gönderir.

Özet

Özet: Sık Yapılan Hatalar