Bölüm 5: Kesmeler

Mikroişlemciler

Kesme kavramıKesme türleriVektör tablosuINT ve IRETAlt fonksiyonlarINT 10h ekranINT 16h klavyeINT 21h DOSÖrnek: ikilik yazdırmaDonanım kesmeleri

Sercan KÜLCÜ · Giresun Üniversitesi · Elektrik-Elektronik Mühendisliği

Giriş

Öğrenme Çıktıları

Kavram

Kesmenin ne olduğunu, yoklamadan (polling) farkını ve kesme türlerini açıklamak.

Mekanizma

Kesme vektör tablosunu kullanarak INT n ile hangi adrese gidileceğini hesaplamak.

Yığın

INT ve IRET sırasında FLAGS, CS ve IP'nin yığına nasıl yazılıp geri alındığını izlemek.

Uygulama

BIOS (INT 10h, INT 16h) ve DOS (INT 21h) hizmetleriyle ekrana yazan, tuş bekleyen programlar yazmak.

Kesme Kavramı

Kesme Nedir?

Kesme (interrupt), işlemcinin o anki işini geçici olarak bırakıp özel bir yordamı çalıştırmasını sağlayan olaydır.
Çalıştırılan yordama kesme hizmet yordamı denir: ISR (interrupt service routine).
ISR bitince işlemci, kaldığı komuttan devam eder; ana program kesildiğini fark etmez.
Yazılım kesmeleri, programlamayı kolaylaştıran hazır hizmetlerdir: karakter yazdırmak için kod yazmak yerine bir kesme çağrılır.
Ekran, klavye, disk sürücüsü, bellek yönetimi gibi donanımlarla çalışan kesme işlevleri vardır.
Kesmeler donanım tarafından da tetiklenebilir (klavyeye basılması, zamanlayıcı).

Günlük hayattan

Kitap okurken telefon çalar: sayfayı işaretlersiniz (dönüş adresini saklama), telefonu açarsınız (ISR), kapatınca işaretli sayfadan okumaya devam edersiniz (IRET).

Kesme Kavramı

Yoklama mı, Kesme mi?

Yoklama

Basit, ek donanım gerekmez.
CPU zamanı boşa harcanır.
Olay, sorgu aralığına bağlı olarak geç algılanır.

Kesme

CPU yalnızca olay olduğunda meşgul edilir.
Olaya hızlı tepki verilir.
Vektör tablosu, yığın ve ISR düzeni gerekir.

Kesme Kavramı

Kesme Türleri

Yazılım kesmesi

Program içindeki INT n komutuyla bilerek çağrılır. BIOS ve DOS hizmetleri bu yolla kullanılır. INT 3 (kesme noktası) ve INTO (OF=1 ise INT 4) de yazılım kesmesidir.

Donanım kesmesi

Dış aygıt bir pini sürer. INTR maskelenebilir (IF=0 iken dikkate alınmaz), NMI maskelenemez (ör. bellek eşlik hatası, güç kaybı).

İç kesme (istisna)

İşlemcinin kendisi üretir: sıfıra bölme / bölüm taşması → INT 0, TF=1 iken her komuttan sonra tek adım → INT 1.

Tip	Kaynak	Açıklama
`00h`	iç	Bölme hatası (`DIV`/`IDIV` sıfıra bölme veya bölüm sığmıyor)
`01h`	iç	Tek adım (TF = 1) — hata ayıklayıcılar kullanır
`02h`	donanım	NMI pini (maskelenemez)
`03h`	yazılım	Kesme noktası; tek baytlık `INT 3` (CCh)
`04h`	yazılım	`INTO`: OF = 1 ise taşma kesmesi
`05h–FFh`	—	Intel 05h–1Fh'yi ayırmıştır; PC'de BIOS, DOS ve kullanıcı programları kullanır

Kesme Vektör Tablosu

Kesme Vektör Tablosu (IVT)

Belleğin en başındaki 1 KB: 00000h–003FFh.
256 kesme tipinin her biri için 4 baytlık bir vektör (ISR'nin adresi) tutulur.
Düşük adresli sözcük IP (bağıl konum), yüksek adresli sözcük CS (kesim) değeridir; ikisi de little-endian.
Tip n için vektörün adresi: n × 4.
Vektörü değiştirmek, kesmeyi başka bir yordama yönlendirmek demektir.

INT 10h vektörü için gösterilen F000:F065 değeri, orijinal IBM PC BIOS'undaki video yordamının adresidir (örnek).

Kesme Vektör Tablosu

Vektör Adresi Adım Adım

Program INT 10h komutunu çalıştırır. Tip numarası n = 10h (16).

Vektör adresi n × 4: 10h × 4 = 40h. (Hex'te ×4, iki bit sola kaydırmaktır.)

Bu 4 bayt okunur: düşük sözcük IP = F065h, yüksek sözcük CS = F000h (little-endian: önce düşük bayt).

Yığına dönüş bilgisi yazıldıktan sonra CS:IP = F000:F065 yüklenir; ISR, fiziksel FF065h adresinden çalışmaya başlar.

Kesme Vektör Tablosu

Demo: Vektör Hesaplayıcı

Bir kesme tipi girin (00h–FFh): tablodaki konumu ve kesmenin bilinen görevi gösterilir.

INT h

Hesap her zaman aynıdır: adres = n × 4. IP bu adreste, CS ise n × 4 + 2 adresindedir.

INT ve IRET

INT n Nasıl Çalışır?

1. FLAGS yazmacı yığına itilir: SP ← SP − 2, [SS:SP] ← FLAGS.

2. IF = 0 ve TF = 0 yapılır: ISR başka maskelenebilir kesmelerle ve tek adımla kesilmez.

3. CS yığına itilir.

4. IP (INT'ten sonraki komutun adresi) yığına itilir.

5. IP ← [n×4], CS ← [n×4+2]: ISR başlar.

6. ISR sonunda IRET: IP, CS ve FLAGS sırasıyla yığından geri alınır, program kaldığı yerden sürer.

Yığına toplam 6 bayt (3 sözcük) yazılır. IF'nin eski değeri FLAGS ile birlikte saklandığı için IRET onu da geri yükler.

INT ve IRET

INT ve IRET: Yığın Adım Adım

INT 10h 0700:0104'te. SP = FFFEh, FLAGS = 0202h (IF = 1, örnek).

FLAGS itilir: SP = FFFCh, [FFFCh] = 0202h.

IF = 0, TF = 0 → FLAGS = 0002h. Eski değer yığında güvende.

CS itilir: SP = FFFAh, [FFFAh] = 0700h.

Dönüş adresi itilir: INT 10h 2 bayt olduğu için 0106h. SP = FFF8h.

CS:IP ← vektör (F000:F065). ISR çalışır ve karakteri yazar.

IRET: IP ← 0106h, CS ← 0700h (SP = FFFCh).

FLAGS ← 0202h, SP = FFFEh. Program 0106h'den devam eder. (Yığındaki eski değerler silinmez, yalnızca SP geri çekilir.)

INT ve IRET

INT/IRET ile CALL/RET

	`CALL` / `RET`	`INT n` / `IRET`
Hedef adres	komutun içinde (etiket)	vektör tablosundan (n × 4)
Yığına yazılan	IP (yakın) veya CS + IP (uzak)	FLAGS + CS + IP (6 bayt)
Bayraklar	değişmez	IF = 0, TF = 0 yapılır
Dönüş	`RET`: IP (ve CS) geri alınır	`IRET`: IP, CS, FLAGS geri alınır
Komut boyu	3 bayt (yakın CALL)	2 bayt (`INT 3`: 1 bayt)
Kim çağırır?	yalnız program	program, işlemci (istisna) veya donanım

ISR'yi RET ile bitirmek hatadır: FLAGS yığında kalır, SP 2 bayt kayar ve IF eski hâline dönmez. ISR'ler daima IRET ile biter.

Yazılım Kesmeleri

INT Komutu ve Alt Fonksiyonlar

Yazılım kesmesi INT değer komutuyla çağrılır; değer 0–255 (0–0FFh) arasında bir sayıdır.
Bir kesmenin birçok alt fonksiyonu olabilir.
Alt fonksiyon, kesme çağrılmadan önce AH yazmacına yazılarak seçilir.
AH 8 bit olduğundan her kesmenin en fazla 256 alt fonksiyonu olabilir: 256 × 256 = 65 536 farklı hizmet (teorik üst sınır).
Diğer yazmaçlar (AL, BX, CX, DX, DS:DX …) parametre iletmek ve sonuç almak için kullanılır.

MOV AH, 0Eh   ; alt fonksiyon
MOV AL, 'A'   ; parametre
INT 10h       ; hizmeti çağır

Bazı hizmetler AL'yi de alt-alt fonksiyon olarak kullanır (ör. INT 10h, AX = 4F00h: VESA). Kesme, sonucu çoğunlukla AL/AX'te ya da bayraklarda (CF, ZF) döndürür.

Yazılım Kesmeleri

Sık Kullanılan Kesmeler

Kesme	Katman	Görev	Örnek alt fonksiyonlar
`INT 10h`	BIOS	Video / ekran	00h kip seç, 02h imleç konumu, 0Eh karakter yaz (teletype)
`INT 13h`	BIOS	Disk	02h sektör oku, 03h sektör yaz
`INT 16h`	BIOS	Klavye	00h tuş bekle ve oku, 01h tuş var mı?
`INT 1Ah`	BIOS	Saat	00h tik sayacını oku
`INT 20h`	DOS	Programı sonlandır	—
`INT 21h`	DOS	DOS hizmetleri	01h tuş oku, 02h karakter yaz, 09h dizge yaz, 4Ch çık
`INT 33h`	sürücü	Fare	00h sıfırla, 03h konum ve düğmeler

emu8086 bu kesmelerin önemli bir kısmını taklit eder; tam liste için emu8086 yardımındaki “supported interrupts” sayfasına bakılabilir.

Yazılım Kesmeleri

BIOS ve DOS Katmanları

BIOS

ROM'daki temel giriş/çıkış sistemi. İşletim sisteminden bağımsızdır; açılışta vektör tablosunu doldurur.

DOS

İşletim sistemi hizmetleri: dosya, bellek, program yükleme/sonlandırma. Kendi işi için çoğu zaman BIOS'u çağırır.

INT 10h: Ekran

Ekrana Yazı Yazma

ORG    100h
MOV    AH, 0Eh    ; alt fonksiyon seç.
MOV    AL, 'H'    ; ASCII kodu: 72
INT    10h        ; yazdır!
MOV    AL, 'e'    ; ASCII kodu: 101
INT    10h        ; yazdır!
MOV    AL, 'l'    ; ASCII kodu: 108
INT    10h        ; yazdır!
MOV    AL, 'l'    ; ASCII kodu: 108
INT    10h        ; yazdır!
RET               ; işletim sistemine geri dön.

INT 10h, ekrana karakter yazdırmak ve imleci hareket ettirmek için kullanılır.
0Eh alt fonksiyonu (teletype): AL'deki ASCII kodunu imlecin olduğu yere yazar ve imleci bir ilerletir.
Her karakter için AL'ye ASCII kodu atanır, ardından INT 10h çağrılır.
AH, kesme tarafından değiştirilmediği için yalnızca bir kez ayarlanır.
Program ekrana Hell yazar; “Hello” için iki komut daha gerekir.

INT 10h: Ekran · Kodu adım adım çalıştır

Kod İzleme: `INT 10h / 0Eh`

AH = 0Eh: teletype alt fonksiyonu seçildi.

AL ← 'H' = 72 = 48h.

INT 10h: 'H' yazılır, imleç bir sağa geçer.

AL ← 'e' = 101 = 65h.

INT 10h: 'e' yazılır, imleç bir sağa geçer.

AL ← 'l' = 108 = 6Ch.

INT 10h: 'l' yazılır, imleç bir sağa geçer.

AL ← 'l' = 108 = 6Ch.

INT 10h: 'l' yazılır, imleç bir sağa geçer.

RET: COM programı DOS'a döner. Ekranda Hell kalır.

ORG    100h
MOV    AH, 0Eh    ; alt fonksiyon seç.
MOV    AL, 'H'    ; ASCII kodu: 72
INT    10h        ; yazdır!
MOV    AL, 'e'    ; ASCII kodu: 101
INT    10h        ; yazdır!
MOV    AL, 'l'    ; ASCII kodu: 108
INT    10h        ; yazdır!
MOV    AL, 'l'    ; ASCII kodu: 108
INT    10h        ; yazdır!
RET               ; işletim sistemine geri dön.

INT 10h: Ekran

INT 10h: Diğer Alt Fonksiyonlar

AH	İşlev	Girdi	Not
`00h`	Video kipini seç	AL = kip (03h: 80×25 metin)	ekranı da temizler
`02h`	İmleci konumlandır	BH = sayfa, DH = satır, DL = sütun	sol üst köşe (0, 0)
`03h`	İmleç konumunu oku	BH = sayfa	DH, DL'de döner
`06h`	Pencereyi yukarı kaydır	AL = satır sayısı (0: temizle), BH = renk, CX–DX = köşeler	ekran temizleme
`09h`	Karakter + renk yaz	AL = karakter, BL = renk, CX = tekrar	imleç ilerlemez
`0Eh`	Teletype yaz	AL = karakter (BH = sayfa)	imleç ilerler, CR/LF işlenir

Metin kipinde ekran 80 sütun × 25 satırdır; her hücre bir ASCII kodu ve bir renk (öznitelik) baytı tutar.

INT 10h: Ekran

Demo: Metinden INT 10h Koduna

Bir metin yazın: her karakter için gereken MOV AL / INT 10h çifti ve ASCII kodları üretilir.

Metin

INT 16h: Klavye

Klavye Tuşunu Bekleme

ORG 100h
; wait for any key press:
MOV AH, 0
INT 16H
RET

INT 16h, BIOS klavye hizmetidir.
AH = 00h: bir tuşa basılana kadar bekler; tuş arabellekten alınır.
Dönüşte AL = ASCII kodu, AH = tarama kodu (scan code). Ör. 'a' → AL = 61h, AH = 1Eh.
Ekrana bir şey yazmaz (yankı yoktur).
AH = 01h: beklemeden kontrol eder; tuş yoksa ZF = 1, varsa ZF = 0 ve AX'te tuş (arabellekten silinmez).
Program sonundaki MOV AH,0 / INT 16h, çıktı ekranının kapanmadan önce okunabilmesini sağlar.

INT 16h: Klavye · Kodu adım adım çalıştır

Kod İzleme: Tuşu Oku ve Yankıla

AH = 0: “tuş bekle ve oku” alt fonksiyonu.

INT 16h: program burada bekler; kullanıcı henüz tuşa basmadı.

Kullanıcı a tuşuna bastı: AL = 61h ('a'), AH = 1Eh (A tuşunun tarama kodu). Ekranda henüz bir şey yok.

AH = 0Eh. AL hâlâ 61h: okunan karakter doğrudan yazdırılabilir.

INT 10h: 'a' ekrana yazılır (yankı).

RET: DOS'a dönüş.

ORG 100h
MOV AH, 0      ; tuş bekle
INT 16h        ; AL = ASCII, AH = tarama
MOV AH, 0Eh    ; teletype
INT 10h        ; AL'yi yaz
RET

INT 21h: DOS

INT 21h Hizmetleri

AH	İşlev	Girdi	Çıktı
`01h`	Tuş oku, ekrana yankıla	—	AL = ASCII
`02h`	Karakter yaz	DL = karakter	AL = DL
`09h`	Dizge yaz	DS:DX = '$' ile biten dizge	—
`0Ah`	Satır oku (arabellekli)	DS:DX = arabellek	arabellek dolar
`4Ch`	Programı sonlandır	AL = dönüş kodu	—

MOV AH, 2     ; karakter yaz
MOV DL, '*'
INT 21h       ; ekranda: *

MOV AH, 9     ; dizge yaz
LEA DX, msg
INT 21h
msg DB 'Merhaba$'

INT 21h: DOS

INT 10h/0Eh mi, INT 21h/02h mi?

BIOS · INT 10h, AH = 0Eh

Karakter AL'de.
Doğrudan video BIOS'u; DOS gerekmez.
Açılış (boot) kodunda da çalışır.
Renk (grafik kipte BL) verilebilir.

DOS · INT 21h, AH = 02h

Karakter DL'de.
DOS çağrısı; çıktı yönlendirilebilir (dosyaya, yazıcıya).
Dönüşte AL = DL olur.
Ctrl+Break denetimi yapılır.

İkisi de bir karakter yazar ve imleci ilerletir; seçim, programın hangi ortamda çalışacağına bağlıdır. Aynı programda karıştırılabilir.

Örnek Program

Toplama, Çıkarma ve Sonucu Yazdırma

org 100h
mov al, 5       ; bin=00000101b
mov bl, 10      ; hex=0ah or bin=00001010b
; 5 + 10 = 15 (decimal), 0fh, 00001111b
add bl, al
; 15 - 1 = 14 (decimal), 0eh, 00001110b
sub bl, 1
mov cx, 8       ; sonucu ikilik tabanda yazdır

print:
mov ah, 2   ; yazdırma fonksiyonu
mov dl, '0'
test bl, 10000000b  ; ilk biti test et
jz zero
mov dl, '1'
zero:
int 21h
shl bl, 1
loop print
; b (binary suffix) yazdır
mov dl, 'b'
int 21h
; klavye tuşu basılmasını bekle
mov ah, 0
int 16h
ret

5 + 10 − 1 = 14 = 0Eh hesaplanır; sonuç BL'dedir.
Döngü 8 kez (CX = 8) çalışır: her turda BL'nin en anlamlı biti (MSB) test edilir, '0' ya da '1' yazılır, BL bir sola kaydırılır.
En sonda 'b' eki yazılır ve bir tuşa basılması beklenir. Beklenen çıktı: 00001110b.

Örnek Program

TEST ve SHL ile Bit Okuma

TEST BL, 10000000b: BL ile maske VE'lenir ama BL değişmez. Sonuç 0 ise bit 7 = 0 → ZF = 1, JZ atlar.

SHL BL, 1: tüm bitler bir sola kayar; çıkan bit 7 CF'ye gider, bit 0'a 0 girer. Bir sonraki bit, test edilecek konuma (bit 7) gelir.

8 tur sonunda BL'nin bitleri MSB'den LSB'ye sırayla yazılmış olur: 00001110, ardından b.

Alternatif: SHL BL,1 ardından JC ile CF'ye bakmak. Ancak bu sıralamada kaydırma, yazdırmadan önce yapılmalıdır.

Örnek Program · Kodu adım adım çalıştır

Kod İzleme (1/2): Hesaplama

AL = 5 = 05h = 00000101b. MOV bayrakları etkilemez.

BL = 10 = 0Ah = 00001010b.

ADD BL, AL: BL = 0Ah + 05h = 0Fh (15). Taşma yok (CF = 0), sonuçta dört 1 biti var → PF = 1.

SUB BL, 1: BL = 0Eh (14) = 00001110b. Üç 1 biti → PF = 0. Ödünç yok: CF = 0.

CX = 8: LOOP sayacı, her bit için bir tur.

org 100h
mov al, 5       ; bin=00000101b
mov bl, 10      ; hex=0ah or bin=00001010b
; 5 + 10 = 15 (decimal), 0fh, 00001111b
add bl, al
; 15 - 1 = 14 (decimal), 0eh, 00001110b
sub bl, 1
mov cx, 8       ; sonucu ikilik tabanda yazdır

Örnek Program · Kodu adım adım çalıştır

Kod İzleme (2/2): İkilik Yazdırma

Tur 1: AH = 2 (DOS karakter yaz).

Varsayılan karakter DL = '0' (30h).

TEST: bit 7 = 0 → ZF = 1, CF = 0.

ZF = 1 → JZ zero atlar; DL '0' kalır.

INT 21h: DL'deki '0' yazılır.

SHL BL,1: BL = 1Ch, çıkan bit CF = 0.

LOOP: CX = 7 ≠ 0 → print'e dön.

Tur 2 (özet): bit = 0, '0' yazıldı, BL = 38h. LOOP: CX = 6 ≠ 0 → print'e dön.

Tur 3 (özet): bit = 0, '0' yazıldı, BL = 70h. LOOP: CX = 5 ≠ 0 → print'e dön.

Tur 4 (özet): bit = 0, '0' yazıldı, BL = E0h. LOOP: CX = 4 ≠ 0 → print'e dön.

Tur 5: AH = 2 (DOS karakter yaz).

Varsayılan karakter DL = '0' (30h).

TEST: bit 7 = 1 → ZF = 0, CF = 0.

ZF = 0 → JZ atlamaz, sıradaki komut çalışır.

DL = '1' (31h).

INT 21h: DL'deki '1' yazılır.

SHL BL,1: BL = C0h, çıkan bit CF = 1.

LOOP: CX = 3 ≠ 0 → print'e dön.

Tur 6 (özet): bit = 1, '1' yazıldı, BL = 80h. LOOP: CX = 2 ≠ 0 → print'e dön.

Tur 7 (özet): bit = 1, '1' yazıldı, BL = 00h. LOOP: CX = 1 ≠ 0 → print'e dön.

Tur 8 (özet): bit = 0, '0' yazıldı, BL = 00h. LOOP: CX = 0 → döngü biter.

DL = 'b'. AH hâlâ 2.

INT 21h: 'b' eki yazılır.

AH = 0: tuş bekleme.

INT 16h: kullanıcı bir tuşa basana kadar beklenir (çıktı okunabilsin).

RET: program biter. Ekranda 00001110b.

print:
mov ah, 2   ; yazdırma fonksiyonu
mov dl, '0'
test bl, 10000000b  ; ilk biti test et
jz zero
mov dl, '1'
zero:
int 21h
shl bl, 1
loop print
; b (binary suffix) yazdır
mov dl, 'b'
int 21h
; klavye tuşu basılmasını bekle
mov ah, 0
int 16h
ret

Örnek Program

Ekran Çıktısı ve Notlar

00001110b_

emu8086 ekran penceresi (80×25)

Sayının içi zaten ikiliktir; yazdırmak, her biti '0'/'1' karakterine çevirmektir.
TEST sonucu saklamadığı için BL bozulmaz; bozan yalnızca SHL'dir (bilerek).
LOOP CX'i azaltır; döngü içinde CX başka amaçla kullanılmamalıdır.
INT 21h/02h AL'yi değiştirir (AL = DL); AL'de saklanan bir değer varsa önce korunmalıdır.

Donanım Kesmeleri

8086'nın Kesme Pinleri

INTR

Maskelenebilir istek. IF = 1 ise kabul edilir. STI IF'yi 1, CLI 0 yapar.

INTA̅

Kesme onayı (çıkış). İki darbe gönderilir; ikincisinde denetleyici tip numarasını D0–D7'ye koyar.

NMI

Maskelenemez; yükselen kenarla tetiklenir, her zaman INT 2 olarak işlenir.

Donanım Kesmeleri

INTR Kabul Süreci

1. Aygıt (ör. klavye) IRQ1 hattını etkinleştirir; 8259A INTR pinini 1 yapar.

2. 8086 o anki komutu bitirir; kesmeler komut ortasında kabul edilmez.

3. IF = 0 ise istek bekletilir. IF = 1 ise kabul edilir.

4. CPU iki INTA̅ darbesi üretir; ikinci darbede 8259A tip numarasını (PC'de klavye için 09h) veri yoluna koyar.

5. Bundan sonrası INT n ile aynıdır: FLAGS, CS, IP yığına; IF = TF = 0; CS:IP ← [n×4].

6. ISR işini bitirince 8259A'ya EOI (kesme sonu) gönderir ve IRET ile döner.

Donanım Kesmeleri

Öncelik ve PC Kesme Haritası

8086 öncelik sırası

Sıra	Kaynak
1 (en yüksek)	Bölme hatası, `INT n`, `INTO`
2	NMI
3	INTR
4 (en düşük)	Tek adım (TF)

Aynı anda birden çok istek varsa, yüksek öncelikli olan önce hizmet görür.

IBM PC donanım kesmeleri

IRQ	Aygıt	Tip
0	Zamanlayıcı (18,2 Hz)	`08h`
1	Klavye	`09h`
3 / 4	Seri portlar	`0Bh / 0Ch`
6	Disket	`0Eh`
7	Yazıcı	`0Fh`

Klavyeye basılınca önce donanım kesmesi INT 09h çalışır ve tuşu arabelleğe koyar; programın çağırdığı INT 16h bu arabellekten okur.

Donanım Kesmeleri

Kendi Kesme Yordamımız

org 100h
mov ax, 0
mov es, ax          ; ES = 0: IVT kesimi
cli                 ; kesmeleri kapat
mov word ptr es:[90h*4], offset isr  ; IP
mov word ptr es:[90h*4+2], cs       ; CS
sti                 ; kesmeleri aç
int 90h             ; kendi kesmemiz
ret
isr:
mov ah, 0Eh
mov al, '*'
int 10h
iret                ; RET değil!

Kullanılmayan bir tip seçilir: 90h. Vektörü 90h × 4 = 240h adresindedir.
IVT 0000 kesimindedir; ES = 0 yapılır.
Vektör yazılırken CLI/STI ile korunur: yarım yazılmış vektörle kesme gelmemelidir.
INT 90h ekrana * yazar ve program devam eder.
DOS altında INT 21h, AH = 25h (vektör ata) / 35h (vektör oku) daha güvenli yoldur.

Özet

Kesme

İşlemci işini bırakır, ISR'yi çalıştırır, IRET ile kaldığı yere döner.

Vektör tablosu

0000:0000–03FF, 256 × 4 bayt. Tip n → adres n × 4 (IP), n × 4 + 2 (CS).

INT n

FLAGS, CS, IP yığına (SP −6), IF = TF = 0, CS:IP ← vektör.

Alt fonksiyon

AH ile seçilir; parametreler diğer yazmaçlarda.

BIOS

INT 10h/0Eh AL'yi yazar; INT 16h/00h tuş bekler (AL = ASCII, AH = tarama kodu).

DOS

INT 21h/02h DL'yi yazar; 09h '$' ile biten dizgeyi yazar; 4Ch çıkar.

Özet

Alıştırmalar

INT 13h vektörü hangi fiziksel adreslerde bulunur?
INT 21h çalışmadan önce SP = FFFEh ise ISR içindeyken SP kaçtır? Yığında ne vardır?
Ekrana Hello yazdırmak için kesmeler bölümündeki programı tamamlayın.
Ekrana INT 21h/09h ile “Merhaba Dünya” yazan programı yazın.
Basılan tuşun ASCII kodunu ikilik olarak yazan bir program tasarlayın.
ISR'nin IRET yerine RET ile bitmesi ne gibi sorunlara yol açar?

İpuçları / cevaplar

13h × 4 = 4Ch → 0004Ch–0004Fh (IP: 4Ch–4Dh, CS: 4Eh–4Fh).
SP = FFF8h. [FFF8h] = dönüş IP'si, [FFFAh] = CS, [FFFCh] = FLAGS.
Sona MOV AL,'o' ve INT 10h eklenir.
msg DB 'Merhaba Dünya$', LEA DX,msg, MOV AH,9, INT 21h; 'ü' için kod sayfası desteği gerekir.
MOV AH,0 / INT 16h → MOV BL,AL, ardından örnek programdaki döngü (CX = 8).
FLAGS yığında kalır (SP 2 bayt kayar), IF = 0 olarak kalır, ilk RET'te yanlış dönüş adresi alınabilir.

Özet

Kaynaklar

A. S. Tanenbaum, Modern Operating Systems, 3. baskı, Pearson, 2008 (kaynak sunumda faydalanılmıştır).
Intel, The 8086 Family User's Manual, 1979 — Interrupts bölümü.
B. B. Brey, The Intel Microprocessors, 8. baskı, Pearson, 2009 — Bölüm 6 ve 12.
emu8086 yardım belgeleri: “Interrupts” ve “Supported interrupts” sayfaları.
R. Brown, Ralf Brown's Interrupt List (BIOS/DOS kesme başvurusu).

Son

Bölüm 5: Kesmeler

Sonraki bölüm: Bölüm 5: emu8086.inc Kütüphanesi

Bölüm 5: Kesmeler

Öğrenme Çıktıları

Kesme Nedir?

Yoklama mı, Kesme mi?

Yoklama

Kesme

Kesme Türleri

Kesme Vektör Tablosu (IVT)

Vektör Adresi Adım Adım

Demo: Vektör Hesaplayıcı

INT n Nasıl Çalışır?

INT ve IRET: Yığın Adım Adım

INT/IRET ile CALL/RET

INT Komutu ve Alt Fonksiyonlar

Sık Kullanılan Kesmeler

BIOS ve DOS Katmanları

Ekrana Yazı Yazma

Kod İzleme: INT 10h / 0Eh

INT 10h: Diğer Alt Fonksiyonlar

Demo: Metinden INT 10h Koduna

Klavye Tuşunu Bekleme

Kod İzleme: Tuşu Oku ve Yankıla

INT 21h Hizmetleri

INT 10h/0Eh mi, INT 21h/02h mi?

Toplama, Çıkarma ve Sonucu Yazdırma

TEST ve SHL ile Bit Okuma

Kod İzleme (1/2): Hesaplama

Kod İzleme (2/2): İkilik Yazdırma

Ekran Çıktısı ve Notlar

8086'nın Kesme Pinleri

INTR Kabul Süreci

Öncelik ve PC Kesme Haritası

8086 öncelik sırası

IBM PC donanım kesmeleri

Kendi Kesme Yordamımız

Özet

Alıştırmalar

Kaynaklar

Son

Kod İzleme: `INT 10h / 0Eh`