Giriş

Öğrenme Çıktıları

Grafik Programlama

Grafik Programlama

• Java, grafik kullanıcı arayüzü (GUI, Graphical User Interface) geliştirmek için güçlü ve kapsamlı bir araç seti sunar: pencereler, düğmeler, metin alanları, çizimler.
• Böylece etkileşimli ve görsel uygulamalar yazılabilir. Bunun için üç kavramı anlamak gerekir:

Benzetme: bir GUI programı, müşteriyi bekleyen bir dükkân gibidir. Vitrin (bileşenler) hazırlanır, sonra program bekler; müşteri ne zaman neye dokunursa (olay) ilgili görevli (dinleyici metot) çalışır.

Grafik Programlama

Konsol ve GUI Programı

Kural: GUI programında “sonra ne olacak?” sorusunun cevabı koddaki sıra değil, kullanıcının sıradaki eylemidir. Kodun büyük kısmı “şu olursa şunu yap” biçimindeki dinleyicilerden oluşur.

Grafik Programlama

AWT ve Swing

İçi boş üçgen: “türetilmiştir” (kalıtım). JFrame bir AWT penceresidir; diğer Swing bileşenleri JComponent'ten türer (JButton arada AbstractButton üzerinden).

Grafik Programlama

Uygulama Adımları

Ekran bir piksel ızgarasıdır. Koordinatlar tam sayıdır ve bileşenin sol üst köşesinden ölçülür. Matematikteki eksenin tersine, y aşağı doğru büyür: (0, 0) sol üst, (getWidth() − 1, getHeight() − 1) sağ alt pikseldir.

Grafik Programlama

Temel Grafik Kavramları

Kalem benzetmesi: Graphics nesnesi elinizdeki kalemdir. setColor kalemi değiştirir; değiştirene kadar bütün çizimler aynı renkle yapılır.

Grafik Programlama

paintComponent ile Çizim

import java.awt.*;
import javax.swing.*;

class CizimPaneli extends JPanel {
    @Override
    public void paintComponent(Graphics g) {
        super.paintComponent(g);     // zemini temizle
        g.setColor(Color.BLUE);
        g.drawRect(20, 30, 50, 70);  // x, y, en, boy
        g.drawString("Merhaba, Java Grafik!", 100, 100);
    }
}

Grafik Programlama

Graphics Çizim Metotları

Grafik Programlama

Şekiller: Kod ve Sonuç

class SekillerPaneli extends JPanel {
    @Override
    public void paintComponent(Graphics g) {
        super.paintComponent(g);
        g.drawLine(10, 10, 110, 60);
        g.drawRect(130, 10, 80, 50);
        g.fillRect(230, 10, 80, 50);
        g.drawOval(10, 80, 100, 60);
        g.fillOval(130, 80, 60, 60);
        g.drawString("Merhaba", 230, 115);
    }
}

Pencere ve Panel

JFrame Sınıfı

Ekranda başlık çubuğu, simge durumuna küçültme ve kapatma düğmeleri olan üst düzey pencere (top-level window) oluşturur. Diğer bütün bileşenler bir pencerenin içinde yaşar.

Pencere ve Panel

İlk Pencere

import javax.swing.JFrame;

public class JFrameOrnegi {
    public static void main(String[] args) {
        JFrame pencere = new JFrame("Java JFrame Örneği");
        pencere.setSize(400, 300);
        pencere.setDefaultCloseOperation(JFrame.EXIT_ON_CLOSE);
        pencere.setVisible(true);
    }
}

Pencere ve Panel

JPanel Sınıfı

Pencere ve Panel

JPanel Örneği

import java.awt.Color;
import javax.swing.*;

public class PanelOrnegi {
    public static void main(String[] args) {
        JPanel panel = new JPanel();
        panel.setBackground(Color.LIGHT_GRAY);
        panel.add(new JButton("Tıkla"));
        JFrame pencere = new JFrame("JPanel Örneği");
        pencere.add(panel);
        pencere.setSize(300, 150);
        pencere.setDefaultCloseOperation(JFrame.EXIT_ON_CLOSE);
        pencere.setVisible(true);
    }
}

Neden üst ortada? JPanel'in varsayılan yerleşim yöneticisi FlowLayout'tur: bileşenleri tercih ettikleri boyutta, satır satır ve ortalı dizer. JFrame'in içerik bölmesi ise BorderLayout kullanır; bu yüzden panel bütün pencereyi kaplar.

Çizim Araçları · Kodu adım adım çalıştır

Point Sınıfı: (x, y) Noktası

Point nokta = new Point(30, 40);
double xKoordinati = nokta.getX();
double yKoordinati = nokta.getY();
System.out.println(xKoordinati + " " + yKoordinati);
System.out.println(nokta.x + " " + nokta.y);
System.out.println(nokta.distance(0, 0));
nokta.setLocation(60, 80);
System.out.println(nokta);
nokta.translate(5, -10);   // 5 sağa, 10 yukarı
System.out.println(nokta);
System.out.println(Point.distance(0, 0, 3, 4));

Çizim Araçları

Color Sınıfı

Color turuncu = new Color(255, 128, 0);
System.out.println(turuncu);
System.out.println(turuncu.getGreen());
System.out.println(Color.RED.darker());

java.awt.Color[r=255,g=128,b=0]
128
java.awt.Color[r=178,g=0,b=0]

Çizim Araçları

Font Sınıfı

public void paintComponent(Graphics g) {
    super.paintComponent(g);
    g.setColor(new Color(0, 102, 204));
    g.setFont(new Font("Serif", Font.BOLD, 24));
    g.drawString("Java", 20, 40);
    g.setFont(new Font("Monospaced", Font.PLAIN, 14));
    g.drawString("Grafik", 20, 70);
}

Yerleşim Yöneticileri

Yerleşim Yöneticisi

Yerleşim yöneticisi (layout manager), bir konteynerin içindeki bileşenlerin boyutunu ve konumunu kurallara göre hesaplayan nesnedir: panel.setLayout(new GridLayout(2, 3));. Koordinatları elle vermek yerine kullanılır, çünkü pencere büyüyünce, yazı tipi veya ekran çözünürlüğü değişince düzen kendiliğinden yeniden hesaplanır.

Daha esnek ama karmaşık olan GridBagLayout, farklı boyutlarda hücrelerden oluşan bir ızgara kurar. Panelleri iç içe koyup her birine basit bir yönetici vermek çoğu zaman yeterlidir.

Yerleşim Yöneticileri

BorderLayout Sınıfı

Yerleşim Yöneticileri · Kodu adım adım çalıştır

BorderLayout: Bölgeleri Doldurma

JPanel panel = new JPanel();
BorderLayout yerlesim = new BorderLayout();
yerlesim.setHgap(5);
yerlesim.setVgap(5);
panel.setLayout(yerlesim);
panel.add(new JButton("Kuzey"), BorderLayout.NORTH);
panel.add(new JButton("Güney"), BorderLayout.SOUTH);
panel.add(new JButton("Batı"), BorderLayout.WEST);
panel.add(new JButton("Doğu"), BorderLayout.EAST);
panel.add(new JButton("Merkez"), BorderLayout.CENTER);

Giriş Yasak İşareti

Giriş Yasak İşareti

Giriş Yasak İşareti

paintComponent Kodu

public class GirisYasaktirIsareti extends JPanel {
    @Override
    public void paintComponent(Graphics g) {
        super.paintComponent(g);
        var c = new Point(getWidth() / 2, getHeight() / 2); // merkez
        var r = Math.min(getWidth() / 2, getHeight() / 2) - 5; // yarıçap
        var r2 = (int) (r * 0.9);   // iç yarıçap
        var bw = (int) (r2 * 1.4);  // bar genişliği
        var bh = (int) (r2 * 0.35); // bar yüksekliği
        g.setColor(Color.WHITE);
        g.fillOval(c.x - r, c.y - r, 2 * r, 2 * r);
        g.setColor(Color.RED);
        g.fillOval(c.x - r2, c.y - r2, r2 * 2, r2 * 2);
        g.setColor(Color.WHITE);
        g.fillRect(c.x - bw / 2, c.y - bh / 2, bw, bh);
    }
}

var (Java 10+): türü derleyici sağdaki ifadeden çıkarır; burada c bir Point, diğerleri int. Klasik yazım: Point c = new Point(…); int r = …;. (int) dönüşümü ondalık kısmı atar. Gerekli içe aktarmalar: java.awt.* ve javax.swing.*.

Giriş Yasak İşareti · Kodu adım adım çalıştır

İşareti Çizme: paintComponent İzleme

super.paintComponent(g);
var c = new Point(getWidth() / 2, getHeight() / 2);
var r = Math.min(getWidth() / 2, getHeight() / 2) - 5;
var r2 = (int) (r * 0.9);
var bw = (int) (r2 * 1.4);
var bh = (int) (r2 * 0.35);
g.setColor(Color.WHITE);
g.fillOval(c.x - r, c.y - r, 2 * r, 2 * r);
g.setColor(Color.RED);
g.fillOval(c.x - r2, c.y - r2, r2 * 2, r2 * 2);
g.setColor(Color.WHITE);
g.fillRect(c.x - bw / 2, c.y - bh / 2, bw, bh);

Giriş Yasak İşareti

main ve Pencere

public static void main(String[] args) {
    SwingUtilities.invokeLater(() -> {
        var panel = new GirisYasaktirIsareti();
        panel.setBackground(Color.GREEN.darker());
        var frame = new JFrame("Basit bir grafik programı");
        frame.setSize(400, 300);
        frame.setDefaultCloseOperation(JFrame.EXIT_ON_CLOSE);
        frame.getContentPane().add(panel, BorderLayout.CENTER);
        frame.setVisible(true);
    });
}

• SwingUtilities.invokeLater(() -> { … }): arayüzü olay iş parçacığında kurar (birazdan).
• () -> { … } bir lambda ifadesidir (Java 8+): “sonra çalıştırılacak kod parçası”.
• Color.GREEN.darker() = (0, 178, 0): saf yeşilden biraz koyu.
• Panel, pencerenin içerik bölmesinin merkezine eklenir; tek bileşen olduğu için tüm alanı kaplar.
• 400 × 300 pencerede kenarlık ve başlık çubuğu düşülünce panel yaklaşık 384 × 261 olur (işletim sistemine göre değişir).

Fare Olayları

Etkileşimli Bilgisayar Grafikleri

• Bilgisayar grafikleri, görsel içerik oluşturma ve işleme sürecidir. Etkileşimli (interactive) grafiklerde kullanıcı fare, klavye gibi giriş aygıtlarıyla görüntüyü değiştirir: çizim programları, oyunlar, haritalar.
• Grafik kütüphaneleri şekil çizmeyi, renklendirmeyi ve grafik nesnelerini değiştirmeyi sağlar; etkileşim ise aşağıdaki olay döngüsü ile gerçekleşir.

Dinleyici metot ekranı doğrudan boyamaz: veriyi günceller ve repaint() ile yeniden çizim ister. Swing uygun anda paintComponent'i çağırır.

Fare Olayları

Dinleyici Arayüzü ve Adaptör

class Dinleyici implements MouseListener {
    public void mouseClicked(MouseEvent e) {
        System.out.println("tık");
    }
    public void mousePressed(MouseEvent e) { }
    public void mouseReleased(MouseEvent e) { }
    public void mouseEntered(MouseEvent e) { }
    public void mouseExited(MouseEvent e) { }
}

class Dinleyici extends MouseAdapter {
    @Override
    public void mouseClicked(MouseEvent e) {
        System.out.println("tık");
    }
}
// panel.addMouseListener(new Dinleyici());

• MouseAdapter, MouseListener (ve MouseMotionListener, MouseWheelListener) arayüzünü boş gövdelerle uygulayan hazır bir sınıftır. Ondan türeyen sınıf yalnızca ilgilendiği metodu yazar.
• Hareket olayları ayrı bir arayüzdedir: MouseMotionListener (mouseDragged, mouseMoved); adaptörü MouseMotionAdapter. Kayıt: addMouseListener(…), addMouseMotionListener(…).
• new MouseAdapter() { … } biçimi bir anonim iç sınıftır (anonymous inner class): adı olmayan, tek kullanımlık bir alt sınıf.

Fare Olayları

Fare Olay Metotları

Her metot bir MouseEvent e parametresi alır: olayın nerede, hangi düğmeyle, hangi tuşlar basılıyken olduğu bu nesnededir.

Fare Olayları

MouseEvent Sınıfı

panel.addMouseListener(new MouseAdapter() {
    @Override
    public void mousePressed(MouseEvent e) {
        String dugme = "sol";
        if (e.getButton() == MouseEvent.BUTTON3) {
            dugme = "sağ";
        }
        System.out.println(dugme + " (" + e.getX()
                + ", " + e.getY() + ")"
                + (e.isShiftDown() ? " + Shift" : ""));
    }
});

Fare Olayları

Deneyin: Fare Olayları

(henüz olay yok)

Fare Olayları

SwingUtilities ve Olay İş Parçacığı

Çizim Programı

Basit Çizim Programı

Çizim Programı

Eğrileri Saklamak

public class BasitCizimPaneli extends JPanel {
    private List<List<Point>> egriler = new ArrayList<>();

    public BasitCizimPaneli() {
        addMouseListener(new MouseAdapter() {
            @Override
            public void mousePressed(MouseEvent e) {
                var yeniEgri = new ArrayList<Point>();
                yeniEgri.add(new Point(e.getX(), e.getY()));
                egriler.add(yeniEgri);
            }
        });
        addMouseMotionListener(new MouseMotionAdapter() {
            @Override
            public void mouseDragged(MouseEvent e) {
                egriler.get(egriler.size() - 1)
                       .add(new Point(e.getX(), e.getY()));
                repaint(0, 0, getWidth(), getHeight());
            }
        });
    }
}

Çizim Programı · Kodu adım adım çalıştır

Fare Olaylarını İzleme

addMouseListener(new MouseAdapter() {
    @Override
    public void mousePressed(MouseEvent e) {
        var yeniEgri = new ArrayList<Point>();
        yeniEgri.add(new Point(e.getX(), e.getY()));
        egriler.add(yeniEgri);
    }
});
addMouseMotionListener(new MouseMotionAdapter() {
    @Override
    public void mouseDragged(MouseEvent e) {
        egriler.get(egriler.size() - 1)
               .add(new Point(e.getX(), e.getY()));
        repaint(0, 0, getWidth(), getHeight());
    }
});

Çizim Programı · Kodu adım adım çalıştır

Eğrileri Çizmek: paintComponent

@Override
public void paintComponent(Graphics g) {
    super.paintComponent(g);
    for (var egri : egriler) {
        var onceki = egri.get(0);
        for (var nokta : egri) {
            g.drawLine(onceki.x, onceki.y, nokta.x, nokta.y);
            onceki = nokta;
        }
    }
}

Çizim Programı

main ve repaint

public static void main(String[] args) {
    SwingUtilities.invokeLater(() -> {
        var frame = new JFrame("Basit Çizim Programı");
        frame.getContentPane().add(new BasitCizimPaneli(),
                BorderLayout.CENTER);
        frame.setDefaultCloseOperation(JFrame.EXIT_ON_CLOSE);
        frame.setSize(400, 300);
        frame.setVisible(true);
    });
}

• repaint() çizimi hemen yapmaz: kuyruğa bir “yeniden boya” isteği koyar. Art arda gelen istekler birleştirilebilir.
• repaint(x, y, en, boy) yalnızca o dikdörtgenin yeniden çizilmesini ister. Swing bunun dışını kırpar (clipping): g o bölgenin dışına boyamaz, iş azalır. repaint(0, 0, getWidth(), getHeight()) = repaint().
• super.paintComponent(g) unutulursa zemin temizlenmez; eski görüntü artıkları kalabilir.
• paintComponent'i kendimiz çağırmayız; veriyi değiştirip repaint() isteriz.

Metin Bileşenleri

JButton Sınıfı

class SayacPaneli extends JPanel {
    private int sayac = 0;
    private JLabel etiket = new JLabel("Henüz tıklanmadı");

    SayacPaneli() {
        JButton dugme = new JButton("Tıkla");
        dugme.addActionListener(e -> {
            sayac++;
            etiket.setText(sayac + " kez tıklandı");
        });
        add(dugme);
        add(etiket);
    }
}

Metin Bileşenleri

ActionListener: Anonim Sınıf ve Lambda

dugme.addActionListener(new ActionListener() {
    @Override
    public void actionPerformed(ActionEvent e) {
        sayac++;
        etiket.setText("Sayı: " + sayac);
    }
});

dugme.addActionListener(e -> {
    sayac++;
    etiket.setText("Sayı: " + sayac);
});

// tek ifade ise süslü parantez gerekmez:
dugme.addActionListener(e -> System.exit(0));

• ActionListener yalnızca tek soyut metodu olan bir arayüzdür (fonksiyonel arayüz). Bu yüzden derleyici e -> … lambdasını actionPerformed'ın gövdesi olarak kabul eder.
• MouseListener'ın beş metodu olduğu için lambda ile yazılamaz; orada adaptör sınıfı kullanılır.
• Lambda içinden yerel değişken değiştirilemez: int sayac = 0; … e -> sayac++ derlenmez. Sayaç gibi değişen değerler alan (field) olmalıdır.

Metin Bileşenleri

JLabel ve JTextField

JLabel etiket = new JLabel("Adınız:");
etiket.setFont(new Font("SansSerif", Font.BOLD, 14));
etiket.setForeground(Color.BLUE);
JTextField adAlani = new JTextField(12);
JLabel selam = new JLabel(" ");
adAlani.addActionListener(e -> selam.setText(
        "Merhaba, " + adAlani.getText() + "!"));

Metin Bileşenleri

JTextArea ve JScrollPane

JTextArea alan = new JTextArea(5, 20);
alan.setText("Birinci satır\n");
alan.append("İkinci satır\n");
JScrollPane kaydirma = new JScrollPane(alan);
System.out.print(alan.getText());
System.out.println(alan.getLineCount());

Birinci satır
İkinci satır
3

Harf Çevirici

Metin Dönüştürücü: Pencere

Not: toUpperCase() bilgisayarın yerel ayarını (locale) kullanır. İngilizce ayarlı bir makinede "istanbul" → "ISTANBUL", Türkçe ayarlıda "İSTANBUL" olur. Sonucu sabitlemek için: toUpperCase(Locale.forLanguageTag("tr")). Bu demo Türkçe kuralları kullanır.

Harf Çevirici

Metin Dönüştürücü: Kod

import java.awt.BorderLayout;
import javax.swing.*;

public class BuyukHarfeCevirici {
    public static void main(String[] args) {
        SwingUtilities.invokeLater(() -> {
            var alan = new JTextArea("Java Programlama", 8, 50);
            var kucukHarfButton = new JButton("Küçük Harfe Çevir");
            var buyukHarfButton = new JButton("Büyük Harfe Çevir");
            kucukHarfButton.addActionListener(e ->
                    alan.setText(alan.getText().toLowerCase()));
            buyukHarfButton.addActionListener(e ->
                    alan.setText(alan.getText().toUpperCase()));
            var panel = new JPanel();
            panel.add(kucukHarfButton);
            panel.add(buyukHarfButton);
            var frame = new JFrame("BuyukHarfeCevirici");
            frame.setDefaultCloseOperation(JFrame.EXIT_ON_CLOSE);
            frame.getContentPane().add(new JScrollPane(alan),
                    BorderLayout.CENTER);
            frame.getContentPane().add(panel, BorderLayout.SOUTH);
            frame.pack();
            frame.setVisible(true);
        });
    }
}

Harf Çevirici

Bir Tıklamada Neler Olur?

Para Üstü Uygulaması

Para Üstü Hesaplama

Para Üstü Uygulaması

Alanlar ve Yapıcı

public class ParaUstuHesaplama extends JFrame {
    private JTextField miktarAlani = new JTextField(12);
    private Document metin = miktarAlani.getDocument();
    private JTextArea rapor = new JTextArea(8, 40);

    public ParaUstuHesaplama() {
        var ustPanel = new JPanel();
        ustPanel.add(new JLabel("Miktar:"));
        ustPanel.add(miktarAlani);
        getContentPane().add(ustPanel, BorderLayout.NORTH);
        getContentPane().add(new JScrollPane(rapor),
                BorderLayout.CENTER);
        setBackground(Color.LIGHT_GRAY);
        rapor.setEditable(false);
        metin.addDocumentListener(new DocumentListener() {
            public void insertUpdate(DocumentEvent e) { raporuGuncelle(); }
            public void removeUpdate(DocumentEvent e) { raporuGuncelle(); }
            public void changedUpdate(DocumentEvent e) { raporuGuncelle(); }
        });
    }

• Sınıf JFrame'den türer. Swing'de veri ile görünüm ayrıdır (MVC): JTextField görünüm, getDocument() ile alınan Document metni tutan model.
• DocumentListener: insertUpdate (eklendi), removeUpdate (silindi), changedUpdate (stil değişti; düz metinde çağrılmaz). Arayüz olduğu için üçü de yazılır.

Para Üstü Uygulaması · Kodu adım adım çalıştır

raporuGuncelle: 93 kuruş

void raporuGuncelle() {
    try {
        var miktar = Integer.parseInt(
                metin.getText(0, metin.getLength()));
        int[] dizi = {50, 25, 10, 5, 1};
        rapor.setText(miktar
                + " kuruş yapmak için kullanılacaklar:\n");
        for (int x : dizi) {
            rapor.append(miktar / x + " " + x + " kuruş\n");
            miktar %= x;
        }
    } catch (NumberFormatException e) {
        rapor.setText("Tam sayı değil veya aralık dışında");
    } catch (Exception e) {
        rapor.setText(e.toString());
    }
}

Para Üstü Uygulaması

main ve Olayların Sırası

public static void main(String[] args) {
    SwingUtilities.invokeLater(() -> {
        var frame = new ParaUstuHesaplama();
        frame.setTitle("Para Üstü Hesaplama");
        frame.pack();
        frame.setDefaultCloseOperation(
                JFrame.EXIT_ON_CLOSE);
        frame.setVisible(true);
    });
}

İlk catch beklenen hatayı (sayı olmayan metin, int sınırını aşan değer) yakalar. İkinci catch diğer her şey için genel güvencedir; getText(0, n) işaretli (checked) BadLocationException fırlatabildiği için gereklidir.

Özet

İyi Uygulamalar

Özet

Özet

Özet

Sık Yapılan Hatalar

Özet

Örnek Problemler

1. Giriş yasak işareti paneli 200 × 100 piksel olsaydı r, r2, bw, bh kaç olurdu?
2. Para üstü programına 68 yazılınca rapor ne olur?
3. g.drawOval(50, 50, 100, 60) ile çizilen elipsin merkezi neresidir?
4. BorderLayout kullanan bir panele önce A, sonra B düğmesi aynı NORTH bölgesine eklenirse kuzeyde hangisi görünür?
5. Kullanıcı panele bir kez tıklayıp bırakırsa MouseListener'ın hangi metotları hangi sırayla çağrılır?
6. Color.RED.brighter() hangi rengi verir?

Özet

Alıştırmalar

1. Hedef tahtası: panel boyutuna göre ölçeklenen, kırmızı-beyaz 5 iç içe halka çizin.
2. Sayaç penceresi: “−1”, “+1”, “Sıfırla” düğmeleri ve değeri gösteren bir JLabel.
3. Çizim programına bir “Temizle” düğmesi ekleyin.
4. Çizim programında sağ tık son eğriyi silsin.
5. Para üstü programı negatif miktarlar için “Miktar pozitif olmalı” yazsın.
6. Sıcaklık dönüştürücü: JTextField'a °C girilip düğmeye basılınca °F gösterilsin.

Özet

Kaynaklar

• Oracle, The Java Tutorials: Creating a GUI With Swing; Performing Custom Painting; Laying Out Components Within a Container; Writing Event Listeners; Concurrency in Swing.
• Oracle, Java SE 21 API Documentation: java.awt.Graphics, java.awt.Color, javax.swing.JFrame, javax.swing.SwingUtilities.
• P. Deitel ve H. Deitel, Java: How to Program, 11. baskı, Pearson (Bölüm 12: GUI Components; Bölüm 13: Graphics and Java 2D).
• K. Sierra ve B. Bates, Head First Java, 3. baskı, O'Reilly (Bölüm 14–15: GUI, Swing ve olaylar).
• C. S. Horstmann, Core Java, Volume I: Fundamentals, 12. baskı, Pearson (Bölüm 10–11: grafik programlama, olay işleme, Swing).
• A. B. Downey ve C. Mayfield, Think Java, 2. baskı, O'Reilly (Ek: Java 2D Graphics).