Başla
Exception in thread "main" java.lang.ArithmeticException: / by zero
    at Cokus.main(Cokus.java:5)

• 5. satırda tamsayı sıfıra bölünür; JVM bir ArithmeticException nesnesi fırlatır.
• Kimse yakalamadığı için program sonlanır: “Sonuç” ve “Bitti” hiç yazılmaz.
• JVM, istisnanın türünü, mesajını ve yerini (sınıf, metot, satır) yazdırır.

public static int indexOf(String[] isimler, String isim) {
  for (int i = 0; i < isimler.length; i++) {
    if (isimler[i].equals(isim)) {
      return i;
    }
  }
  return -1;
}
// main içinde
String[] isimler = {"Ali", "Ayşe", "Can"};
System.out.println(indexOf(isimler, "Can"));
int k = indexOf(isimler, "Ece");   // k = -1
System.out.println(isimler[k]);

2
java.lang.ArrayIndexOutOfBoundsException:
  Index -1 out of bounds for length 3

• İstisnalar, bir programın “bir şeyin ters gittiğini” bildirmesi için kullanılır.
• Ama “ters gitmek” özneldir: aranan ismin bulunamaması hata mıdır, olağan bir sonuç mu?
• Bu metot, eşleşme bulamazsa istisna fırlatmak yerine -1 döndürür.
• Çağıran, -1'i kontrol etmeyi unutursa hata başka bir yerde, isimler[-1] erişiminde ortaya çıkar (soldaki çıktı).

public static int bul(String[] isimler, String isim) {
  for (int i = 0; i < isimler.length; i++) {
    if (isimler[i].equals(isim)) {
      return i;
    }
  }
  throw new IllegalArgumentException("Bulunamadı: " + isim);
}
// main içinde
try {
  System.out.println(bul(isimler, "Ece"));
} catch (IllegalArgumentException e) {
  System.out.println("Hata: " + e.getMessage());
}

Hata: Bulunamadı: Ece

• Genellikle -1 gibi özel dönüş kodlarından kaçınılmalı, Java'nın istisna mekanizması tercih edilmelidir.
• İstisna, hata durumunu açık ve etkili biçimde ele almanın yoludur.

try {
  // Potansiyel hata içeren kodlar
  int sonuc = 10 / 0; // Hata: ArithmeticException
} catch (ArithmeticException e) {
  // Hata durumuyla başa çıkma
  System.out.println("hata oluştu: " + e.getMessage());
}

hata oluştu: / by zero

✗ Genel tür önce

try {
  int sonuc = 10 / 0;
} catch (Exception e) {
  System.out.println("Genel hata");
} catch (ArithmeticException e) {
  System.out.println("Aritmetik hata");
}

SiraHatasi.java:7: error: exception ArithmeticException
    has already been caught

• catch türleri arasında kalıtım ilişkisi varsa sıralama önemlidir: alt sınıflar, üst sınıflardan önce gelmelidir.
• ArithmeticException bir Exception'dır; ilk blok onu zaten yakalar, ikinci blok asla çalışamaz. Derleyici buna izin vermez.
• Kalıtım ilişkisi olmayan türlerin (ArithmeticException, NullPointerException) sırası önemli değildir.

✓ Özelden genele

} catch (ArithmeticException e) {
  System.out.println("Aritmetik hata");
} catch (Exception e) {
  System.out.println("Genel hata");
}

try {
  Object o = "Merhaba";
  Integer i = (Integer) o;
} catch (ClassCastException
    | NullPointerException e) {
  System.out.println("Tür veya null hatası: "
    + e.getClass().getSimpleName());
}

Tür veya null hatası: ClassCastException

• Tepki aynıysa türler | ile birleştirilir; kod tekrarı azalır.
• Bu blokta e final sayılır; yeni değer atanamaz.

✗ Alt ve üst sınıf birlikte yazılamaz

} catch (FileNotFoundException
    | IOException e) {

error: Alternatives in a multi-catch statement
  cannot be related by subclassing
  Alternative FileNotFoundException is a
  subclass of alternative IOException

class Kaynak implements AutoCloseable {
  private String ad;
  Kaynak(String ad) {
    this.ad = ad;
    System.out.println(ad + " açıldı");
  }
  void kullan(int x) {
    System.out.println(ad + " kullanılıyor");
    int s = 10 / x;
  }
  @Override
  public void close() {
    System.out.println(ad + " kapatıldı");
  }
}

try (Kaynak k = new Kaynak("dosya")) {
  k.kullan(0);
} catch (ArithmeticException e) {
  System.out.println("Hata: " + e.getMessage());
}

dosya açıldı
dosya kullanılıyor
dosya kapatıldı
Hata: / by zero

• try (...) içinde açılan kaynak, blok bitince otomatik kapatılır (close()); istisna olsa bile.
• Kaynak catch'ten önce kapanır. Kaynak sınıfı AutoCloseable arayüzünü uygulamalıdır (dosya ve veritabanı sınıfları uygular).
• Kaynak kapatmak için finally yazmanın modern ve güvenli yolu budur.

✗ Ne ele alınmış ne bildirilmiş

public void dosyaOku() {
  FileReader okuyucu = new FileReader("veri.txt");
}

error: unreported exception FileNotFoundException;
  must be caught or declared to be thrown

✓ throws ile bildirilmiş

public void dosyaOku() throws FileNotFoundException {
  // Dosya okuma kodu
  FileReader okuyucu = new FileReader("veri.txt");
}

public static void dosyaOku2() {
  try {
    FileReader okuyucu = new FileReader("veri.txt");
    // Dosya okuma kodu
  } catch (FileNotFoundException e) {
    // Kontrol edilen istisna burada ele alınıyor
    System.err.println("Dosya bulunamadı: " + e.getMessage());
    // Gerekirse istisna tekrar fırlatılabilir:
    // throw e;
  }
}

Dosya bulunamadı: veri.txt (The system cannot find the file specified)

public void bolmeIslemi(int pay, int payda) {
  // Kontrol edilmeyen istisna: ArithmeticException
  int sonuc = pay / payda;
}

Derlenir, throws gerekmez. payda == 0 olursa çalışma zamanında istisna oluşur.

public void bolmeIslemi(int pay, int payda) {
  if (payda == 0) {   // önleme
    System.out.println("Payda sıfır olamaz");
    return;
  }
  int sonuc = pay / payda;
}

Söz dizimi

throw new Exception("Bu bir istisna durumu!");

new ile istisna nesnesi oluşturulur (yapıcıya mesaj verilir), throw ile fırlatılır.

try {
  throw new Exception("Bu bir istisna durumu!");
} catch (Exception e) {
  System.out.println(e);
}

java.lang.Exception: Bu bir istisna durumu!

Değer uygun: 5
Yakalandı: Değer negatif olamaz!

• İstisna türü seçilirken durumu en iyi temsil eden sınıf seçilmelidir.
• Özel senaryolar için özel istisna sınıfları oluşturulabilir (ayrıntısı ileride).
• CustomException bir Exception alt sınıfıdır: kontrol edilen bir istisnadır. Bu yüzden metot imzasında throws CustomException şarttır.
• kontrolEt(-3) fırlattığı anda try'ın kalanı atlanır: kontrolEt(8) hiç çağrılmaz.

Dosya okuma metodu

public void dosyaOku() throws FileNotFoundException {
  // Dosya okuma kodu
}

1) Çağıran ele alır (tercih edilen)

try {
  dosyaOku();
} catch (FileNotFoundException e) {
  // Dosya bulunamadı durumuyla başa çıkma kodu
  System.err.println("Dosya bulunamadı: " + e.getMessage());
}

2) Çağıran da bildirir (iletir)

public void raporHazirla() throws FileNotFoundException {
  dosyaOku();
}

String str = null;
int length = str.length();

Exception in thread "main" java.lang.NullPointerException:
  Cannot invoke "String.length()" because "str" is null

Önleme: döngü sınırını length ile yazın

int[] numbers = {1, 2, 3};
for (int i = 0; i < numbers.length; i++) {
  System.out.print(numbers[i] + " ");
}

1 2 3

public void yasAyarla(int age) {
  if (age < 0) {
    throw new IllegalArgumentException("Yaş negatif olamaz");
  }
  this.age = age;
}
public void adAyarla(String name) {
  if (name.length() < 3) {
    throw new IllegalArgumentException("3 karakter olmalı");
  }
  this.name = name;
}

• Bir metin sayıya dönüştürülürken metin geçerli bir sayıyı temsil etmiyorsa oluşur.
• Integer.parseInt, Double.parseDouble, Float.parseFloat, Short.parseShort, Long.parseLong, Byte.parseByte ve valueOf metotları fırlatabilir.
• Değer türün aralığı dışındaysa da oluşur: Byte.parseByte("300").
• IllegalArgumentException'ın alt sınıfıdır.
• Kullanıcı girdisi her zaman bu riski taşır: ya önceden denetleyin ya da yakalayın.

String strNumber = "abc";
int number = Integer.parseInt(strNumber);
strNumber = "123abc";
number = Integer.parseInt(strNumber);
String strDouble = "12.34abc";
double doubleValue = Double.parseDouble(strDouble);
String strShort = "45xyz";
short shortValue = Short.parseShort(strShort);

static int guvenliOku(String metin, int varsayilan) {
  try {
    return Integer.parseInt(metin.trim());
  } catch (NumberFormatException e) {
    return varsayilan;
  }
}
// main içinde
System.out.println(guvenliOku(" 42 ", 0));
System.out.println(guvenliOku("kırk", 0));
System.out.println(guvenliOku("10.5", -1));

42
0
-1

Klasik biçim

Object obj = "Merhaba";
if (obj instanceof Integer) {
  Integer sayi = (Integer) obj;
  System.out.println("Sayı: " + sayi);
} else {
  System.out.println("obj bir Integer değil");
}

obj bir Integer değil

Desen eşleme (Java 16+)

if (obj instanceof Integer sayi) {
  System.out.println("Sayı: " + sayi);
}

Generics ile derleme zamanında

ArrayList<String> liste = new ArrayList<>();
liste.add("Merhaba");
Integer n = (Integer) liste.get(0);

error: incompatible types: String cannot be
  converted to Integer

try {
  FileReader fileReader = new FileReader("dosya.txt");
} catch (FileNotFoundException e) {
  // Dosya bulunamadı durumuyla ilgili işlemler
  System.out.println(e);
}

java.io.FileNotFoundException: dosya.txt
  (The system cannot find the file specified)

try {
  BufferedReader reader =
    new BufferedReader(new FileReader(path));
  String line;
  while ((line = reader.readLine()) != null) {
    System.out.println(line);
  }
  reader.close();
} catch (IOException e) {
  // IOException durumuyla ilgili işlemler
  e.printStackTrace();
}

birinci satır
ikinci satır

• Giriş/çıkış işlemlerinde oluşan genel hatayı temsil eder; FileNotFoundException gibi birçok alt sınıfı vardır.
• Sorun: readLine() istisna fırlatırsa reader.close() hiç çalışmaz; dosya açık kalır (kaynak sızıntısı).

✓ try-with-resources ile

try (BufferedReader okuyucu =
    new BufferedReader(new FileReader(path))) {
  String satir;
  while ((satir = okuyucu.readLine()) != null) {
    System.out.println(satir);
  }
} catch (IOException e) {
  System.out.println(e.getMessage());
}

class Nokta {               // Serializable değil
  int x = 3, y = 4;
}
// main içinde
try (ObjectOutputStream outputStream =
    new ObjectOutputStream(new ByteArrayOutputStream())) {
  // Nesneyi ObjectOutputStream ile serileştirmeye çalışma
  Nokta notSerializableObj = new Nokta();
  outputStream.writeObject(notSerializableObj);
} catch (NotSerializableException e) {
  System.out.println(e);
} catch (IOException e) {
  System.out.println("Diğer G/Ç hatası: " + e);
}

java.io.NotSerializableException: Nokta

• Serileştirme (serialization): bir nesnenin bayt akışına dönüştürülmesi (dosyaya yazmak, ağdan göndermek) ve daha sonra geri dönüştürülmesidir.
• Serializable arayüzünü uygulayan sınıf serileştirilebilir kabul edilir; uygulamayan sınıfın nesnesi yazılmak istenince bu istisna oluşur.
• IOException'ın (dolaylı) alt sınıfıdır; bu yüzden catch'i IOException'dan önce yazılır.

✓ Çözüm

class Nokta implements Serializable {
  int x = 3, y = 4;
}

SOE -> java.lang.StackOverflowError
OOM -> java.lang.OutOfMemoryError: Requested array size exceeds VM limit
assert geçti

SOE -> java.lang.StackOverflowError
OOM -> java.lang.OutOfMemoryError: Requested array size exceeds VM limit
Exception in thread "main" java.lang.AssertionError: Yaş negatif: -5

• Özyinelemede taban durum unutulursa her çağrı yeni bir çerçeve ekler; yığın dolar.
• assert varsayılan olarak kapalıdır; -ea ile açılır. Geliştirirken varsayımları sınamak içindir. (Burada yakalamak yalnızca gösterim içindir.)

public class OzelHata extends Exception {
  // Constructor
  public OzelHata(String message) {
    super(message);
  }
}

public class OzelHataTest {
  public static void main(String[] args) {
    try {
      fonksiyon();
    } catch (OzelHata e) {
      System.out.println("Yakalandı: " + e.getMessage());
    }
  }
  public static void fonksiyon() throws OzelHata {
    if (true) {
      throw new OzelHata("Özel hata oluştu.");
    }
  }
}

Yakalandı: Özel hata oluştu.