• Söz dizimi: class AltSinif extends UstSinif. extends: “genişletir”.
• extends sonrasına yalnızca bir sınıf yazılabilir.
• Alt sınıf, üst sınıfın public ve protected üyelerini kendi üyesiymiş gibi kullanır.
• Üst sınıftaki aynı adlı niteliği alt sınıfta yeniden tanımlamak onu gizler (hiding); iki ayrı değişken oluşur ve kafa karıştırır. Yapılmamalıdır.
• extends yazılmazsa sınıf, gizlice Object sınıfından türer.

public class GelismisHesapMakinesi
        extends HesapMakinesi {
    // Yeni yetenek: üs alma
    public double us(double taban, int us) {
        double sonuc = 1.0;
        for (int i = 0; i < us; i++) {
            sonuc *= taban;
        }
        return sonuc;
    }
    // faktoriyel(int) benzer biçimde eklenir
}
// main içinde
GelismisHesapMakinesi h = new GelismisHesapMakinesi();
System.out.println(h.topla(5, 3));         // 8.0  (miras)
System.out.println(h.hafizayiGoruntule()); // 8.0  (miras)
System.out.println(h.us(2, 5));            // 32.0 (yeni)

class Kedi extends Hayvan {
    private boolean evcil;

    Kedi(String isim, boolean evcil) {
        super(isim);         // Hayvan(String)
        this.evcil = evcil;  // kendi verisi
    }

    @Override
    public String toString() {
        return super.toString()   // Hayvan'ınki
               + ", Evcil: " + evcil;
    }
}
// main içinde
System.out.println(new Kedi("Mavi", true));

Çıktı

İsim: Mavi, Sağlık: 100.0, Evcil: true

Hayvan'ın toString() metodu isim ve sağlık bilgisini döndürür; Kedi yalnızca kendi alanını ekler.

1) Üst sınıfta parametresiz yapıcı yok

class Hayvan {
    private String isim;
    Hayvan(String isim) { this.isim = isim; }
}
class Kedi extends Hayvan {
    Kedi(String isim) {
        // derleyici buraya super(); ekler
        System.out.println("Kedi");
    }
}

error: constructor Hayvan in class Hayvan
  cannot be applied to given types;
  required: String
  found:    no arguments

2) super(...) ilk satırda değil

Kedi(String isim) {
    System.out.println("Kedi");
    super(isim);
}

error: call to super must be first
  statement in constructor

Hiç yapıcı yazılmamış sınıfa derleyici parametresiz bir varsayılan yapıcı (default constructor) ekler; bir yapıcı yazıldığı anda bu eklenmez.

Geçersiz kılma (overriding): alt sınıfın, üst sınıftan miras aldığı bir metodu aynı imzayla yeniden yazarak kendi davranışını vermesidir.

• Ad ve parametre listesi aynı olmalı.
• Dönüş türü aynı (veya onun alt türü) olmalı.
• Erişim daraltılamaz: public metot public kalmalı.
• final, static ve private metotlar geçersiz kılınamaz.

class Sekil {
    public void ciz() {
        System.out.println("Şekil çiziliyor.");
    }
}
class Dikdortgen extends Sekil {
    @Override
    public void ciz() {
        System.out.println("Dikdörtgen çiziliyor.");
    }
}
// main içinde
new Sekil().ciz();
new Dikdortgen().ciz();

Şekil çiziliyor.
Dikdörtgen çiziliyor.

// alt sınıfta: void ciz()
error: ciz() in Dikdortgen cannot override
  ciz() in Sekil
  attempting to assign weaker access
  privileges; was public

// alt sınıfta: public int ciz()
error: ciz() in Dikdortgen cannot override
  ciz() in Sekil
  return type int is not compatible
  with void

d.ciz("Mavi") çıktısı

Mavi dikdörtgen çiziliyor.

Her iki kavram da bir sonraki bölümün konusu olan çok biçimliliğin (polymorphism) temelidir.

• @Override bir etikettir (annotation): metodun, üst sınıftan miras alınan bir metodu geçersiz kıldığını bildirir.
• Derleyiciye bunu kontrol etmesini söyler: üst sınıfta böyle bir metot yoksa derleme hatası verir.
• Kodu daha okunabilir yapar; diğer geliştiricilere metodun üst sınıftan geldiğini gösterir.
• Zorunlu değildir, ama her zaman yazılması önerilir: yazım hatalarını hemen yakalar.

public class Dikdortgen extends Sekil {
    // miras alınan metodu geçersiz kıl
    @Override
    public void ciz() {
        System.out.println("Dikdörtgen çiziliyor.");
    }
}

Yazım hatası: Ciz (büyük C)

    @Override
    public void Ciz() { ... }

error: method does not override or implement
  a method from a supertype

@Override olmasaydı Ciz() sessizce yeni bir metot olurdu ve ciz() çağrıları hâlâ Sekil'in sürümünü çalıştırırdı.

package evcil;     // başka paket
import canli.Hayvan;

public class Kedi extends Hayvan {
    public Kedi(String isim) { super(isim); }
    public void uyu() {
        // protected alan: izin var
        System.out.println(isim + " uyuyor.");
        // saglik += 5;  // private: hata
        saglikEkle(5);   // protected metot
        System.out.println("Sağlık: "
                           + getSaglik());
    }
}

new Kedi("Mavi").uyu(); çıktısı

Mavi uyuyor.
Sağlık: 105.0

Yorum satırı açılırsa

error: saglik has private access in Hayvan

class Hayvan {
    public final void nefesAl() { ... }
}
class Kedi extends Hayvan {
    public void nefesAl() { ... }
}

error: nefesAl() in Kedi cannot override
  nefesAl() in Hayvan
  overridden method is final

final class Sabit { ... }
class Deneme extends Sabit { }

error: cannot inherit from final Sabit

error: cannot find symbol
  symbol:   method kislikMi()
  location: variable p of type Parca

Is-a (kalıtım, inheritance)

• Bir sınıfın başka bir sınıftan türetilmesidir; türetilen sınıf üst sınıfın bir türüdür.
• Alt sınıf nesnesi, üst sınıfın nesnesi gibi de kullanılabilir.

Has-a (oluşum, composition)

• Bir sınıfın başka bir sınıf türünde nitelik içermesidir.
• Nesne, içinde diğer nesnelere referanslar tutar.

// Is-a ilişkisi (kalıtım)
public class Araba extends Arac {
    // Has-a ilişkisi (oluşum)
    private Motor motor;

    public Araba(int beygirGucu) {
        motor = new Motor(beygirGucu);
    }
    public void yolaCik() {
        motor.calistir();   // Motor'a devret
        hizlan(50);         // Arac'tan miras
        System.out.println("Hız: " + hiz
                           + " km/sa");
    }
}
// Motor: beygirGucu alanı ve calistir():
//   "Motor çalıştı: " + beygirGucu + " BG"

new Araba(110).yolaCik();

Motor çalıştı: 110 BG
Hız: 50 km/sa

class D extends B, C { }   // geçersiz

error: '{' expected

• Her sınıf java.lang.Object sınıfından türer; extends yazılmamışsa dolaylı olarak.
• Bu yüzden her nesnede aşağıdaki metotlar hazır bulunur.
• Varsayılan sürümleri genellikle işimize yaramaz; anlamlı sınıflarda geçersiz kılınırlar.

class Nokta { }
// derleyicinin gördüğü:
class Nokta extends Object { }

Geçersiz kılınmadan

class Nokta {
    private int x, y;
    Nokta(int x, int y) {
        this.x = x; this.y = y;
    }
}
// main içinde
System.out.println(new Nokta(3, 4));

Nokta@28a418fc

@ sonrası değer her çalıştırmada değişebilir; okunaklı değildir.

Geçersiz kılınarak

class Nokta {
    private int x, y;
    Nokta(int x, int y) {
        this.x = x; this.y = y;
    }
    @Override
    public String toString() {
        return "Nokta[x=" + x + ", y=" + y + "]";
    }
}
// main içinde
Nokta n = new Nokta(3, 4);
System.out.println(n);
System.out.println("Konum: " + n);

Nokta[x=3, y=4]
Konum: Nokta[x=3, y=4]

• public boolean equals(Object other): iki nesnenin eşdeğer olup olmadığını söyler.
• Varsayılan olarak yalnızca referansları karşılaştırır: geçersiz kılınmazsa == operatörü gibi davranır.
• Geçersiz kılınarak davranışı değiştirilir: metot iki nesnenin durumunu (alanlarını) karşılaştırmalı ve eşitse true dönmelidir.
• Parametre Object türündedir; hatalı durumları engellemek için önce tür kontrolü yapılmalıdır.

equals sözleşmesi

• Bir nesnenin belirli bir sınıfa veya arayüze uyup uymadığını kontrol eder.
• Kullanım: nesne instanceof Tür; sonuç true veya false.
• Alt sınıf nesnesi, üst sınıfın da örneğidir.
• null bir nesne kabul edilmez: null instanceof Tür her zaman false döner. Bu yüzden instanceof ayrıca null kontrolü gerektirmez.
• Aşağı dönüşümden (downcasting) önce kullanılır; yanlış dönüşüm çalışma zamanında ClassCastException fırlatır.

Exception in thread "main"
java.lang.ClassCastException: class Parca
cannot be cast to class Lastik

Parca p = new Lastik("Petlas", "XYZ-123",
                     "225/45R17", true);
if (p instanceof Lastik) {
    Lastik l = (Lastik) p;   // güvenli dönüşüm
    System.out.println(l.kislikMi());
}
System.out.println(p instanceof Parca);
System.out.println(p instanceof Object);
Parca bos = null;
System.out.println(bos instanceof Parca);
Parca duz = new Parca("Bosch", "ABC-9");
System.out.println(duz instanceof Lastik);

true
true
true
false
false

Java 16+: örüntü eşleme

if (p instanceof Lastik l) {   // kontrol + dönüşüm
    System.out.println(l.kislikMi());
}

instanceof ile tür kontrolü

public boolean equals(Object nesne) {
    if (nesne instanceof Nokta) {
        // nesne bir Nokta nesnesidir;
        // dönüştürüp karşılaştır
        Nokta diger = (Nokta) nesne;
        return x == diger.x && y == diger.y;
    } else {
        // nesne bir Nokta değildir;
        // eşit olamaz
        return false;
    }
}

• Parametre türü Object olmalıdır; equals(Nokta n) yazmak geçersiz kılma değil, aşırı yüklemedir.
• Dönüşüm ((Nokta) nesne) yalnızca tür kontrolünden sonra güvenlidir.

Deneme

Nokta a = new Nokta(3, 4);
Nokta b = new Nokta(3, 4);
System.out.println(a == b);
System.out.println(a.equals(b));
System.out.println(a.equals("3,4"));
System.out.println(a.equals(null));

false
true
false
false

• this == obj: aynı nesneyse hemen true (hızlı yol).
• getClass() nesnenin gerçek sınıfını verir; iki tarafın sınıfı birebir aynı olmalıdır.
• Temel türler (int yas) == ile, nesne türündeki alanlar (String ad) equals ile karşılaştırılır.