Bilgisayar Donanımı

Temel Bilgi Teknolojileri Kullanımı
Sistem bileşenleriGiriş birimleriÇıkış birimleriDepolamaUyumluluk
Sercan KÜLCÜ · Giresun Üniversitesi

Giriş

Öğrenme Çıktıları

Bileşenler

Temel donanım parçalarının görevlerini açıklamak.

Karşılaştırma

RAM, ROM, HDD ve SSD arasındaki farkları ayırt etmek.

Aygıt seçimi

Giriş ve çıkış aygıtlarını kullanım amacına göre seçmek.

Uyumluluk

Bileşenlerin bağlantı, güç ve fiziksel uyumunu değerlendirmek.

Giriş

Donanım Nedir?

Donanım, bilgisayar sisteminin fiziksel parçalarının tamamıdır. Yazılım, bu parçaların hangi işlemleri yapacağını belirler.

Yazılım komutu
İşlemci ve bellek
Giriş / çıkış
Kullanıcı sonucu

Giriş

Donanım Grupları

Sistem bileşenleri

CPU, anakart, RAM, GPU, güç kaynağı ve kasa.

Giriş birimleri

Klavye, fare, mikrofon, kamera ve sensörler.

Çıkış birimleri

Monitör, yazıcı, hoparlör ve projeksiyon.

Depolama

HDD, SSD, USB bellek, kart ve optik ortam.

Ağ donanımı

Ağ kartı, switch, router ve erişim noktası.

Bağlantılar

USB, HDMI, DisplayPort, ses ve ağ portları.

Sistem Bileşenleri

Merkezi İşlem Birimi

  • Program komutlarını getirir, çözer ve yürütür.
  • Aritmetik ve mantıksal işlemleri gerçekleştirir.
  • Bellek ve çevre birimleri arasındaki veri akışını yönetir.
  • Çekirdek sayısı, saat hızı, önbellek ve mimari performansı etkiler.
Getir
Çöz
Çalıştır

Sistem Bileşenleri

İşlemci Ekosistemleri

x86-64

Masaüstü, dizüstü ve sunucu sistemlerinde yaygın mimari.

ARM

Mobil cihazlar ve enerji verimli sistemlerde yaygın mimari.

Intel ve AMD

x86-64 tabanlı tüketici ve sunucu işlemcileri.

Apple, Qualcomm, MediaTek

ARM tabanlı sistemlerde farklı tasarım ve ürün aileleri.

Marka veya model adı tek başına performansı belirlemez. Nesil, güç sınırı, çekirdek yapısı ve iş yükü birlikte değerlendirilir.

Sistem Bileşenleri

Anakart

Anakart, bileşenleri fiziksel ve elektriksel olarak birleştirir; veri yolları üzerinden iletişim kurmalarını sağlar.

CPU soketi

Desteklenen işlemci ailesini belirler.

DIMM yuvaları

RAM modüllerini barındırır.

PCIe yuvaları

GPU ve genişleme kartlarını bağlar.

M.2 / SATA

Depolama aygıtlarını bağlar.

Güç bağlantıları

Anakart ve işlemciye enerji taşır.

I/O portları

Harici aygıt bağlantılarını sağlar.

Sistem Bileşenleri

RAM

Geçici bellek

Güç kesildiğinde içeriği kaybolur.

Hızlı erişim

Çalışan programların veri ve komutlarını tutar.

Kapasite

Aynı anda rahat çalışabilecek uygulama miktarını etkiler.

Uyumluluk

DDR nesli, hız, kapasite ve anakart desteği eşleşmelidir.

Depolama alanı boş olsa bile yetersiz RAM, programların yavaşlamasına ve diski geçici bellek olarak kullanmasına yol açabilir.

Sistem Bileşenleri

ROM ve Ürün Yazılımı

ROM

Kalıcı içerik saklayan bellek sınıfıdır.

Firmware

Donanımın temel davranışını yöneten düşük seviyeli yazılımdır.

BIOS / UEFI

Bilgisayar açılışında donanımı başlatır ve işletim sistemini yükleme sürecini başlatır.

Güncelleme

Uyumluluk veya güvenlik için yapılabilir; kesinti riski nedeniyle dikkat gerektirir.

Sistem Bileşenleri

Bellek Hiyerarşisi

Yazmaçlar · en hızlı, en küçükCPU önbelleğiRAMSSD / HDD · daha yavaş, daha büyükHarici ve arşiv depolama

Hız arttıkça kapasite ve birim maliyet genellikle ters yönde değişir.

Sistem Bileşenleri

Grafik İşlem Birimi

GPU, çok sayıda benzer işlemi paralel yürütmek üzere tasarlanmıştır.

Entegre GPU

İşlemciyle aynı pakette bulunur ve sistem belleğini paylaşabilir.

Bağımsız GPU

Ayrı kart, işlemci ve video belleğine sahiptir.

Kullanım alanları

Grafik, oyun, video işleme, bilimsel hesaplama ve yapay zeka.

Seçim ölçütleri

İş yükü, VRAM, güç tüketimi, soğutma ve yazılım desteği.

Sistem Bileşenleri

Görüntü Bağlantıları

BağlantıTaşıdığı sinyalYaygın kullanım
HDMIDijital görüntü ve sesMonitör, TV, projektör
DisplayPortDijital görüntü ve sesBilgisayar monitörleri
USB-CModele göre görüntü, veri ve güçDizüstü ve mobil cihazlar
VGAAnalog görüntüEski ekran ve projektörler

Sistem Bileşenleri

Ses Kartı

Dijitalden analoğa

Bilgisayardaki ses verisini hoparlörün kullanacağı sinyale dönüştürür.

Analogdan dijitale

Mikrofon sinyalini bilgisayarın işleyeceği sayısal veriye dönüştürür.

Entegre çözüm

Çoğu anakart günlük kullanım için ses birimi içerir.

Harici çözüm

Kayıt kalitesi, giriş sayısı veya profesyonel kullanım için tercih edilir.

Sistem Bileşenleri

Kasa ve Soğutma

Koruma

Bileşenleri fiziksel etkilerden korur.

Hava akışı

Serin havayı içeri, sıcak havayı dışarı taşır.

Form faktörü

Anakart ve güç kaynağının fiziksel uyumunu belirler.

Kablo düzeni

Hava akışını ve bakım kolaylığını etkiler.

Yüksek sıcaklık, bileşenlerin performansını düşürmesine ve ömrünün kısalmasına yol açabilir.

Sistem Bileşenleri

Güç Kaynağı

Güç kaynağı, şebekedeki alternatif akımı bilgisayar bileşenlerinin kullandığı doğru akım gerilimlerine dönüştürür.

Güç kapasitesi

Bileşenlerin toplam ihtiyacını güvenli payla karşılamalıdır.

Verimlilik

Daha az enerjinin ısıya dönüşmesini sağlar.

Bağlantılar

Anakart, CPU, GPU ve depolama kabloları uyumlu olmalıdır.

Kalite ve koruma

Gerilim dalgalanmalarına karşı sistem güvenliğini etkiler.

Giriş Birimleri

Giriş Birimleri

Klavye

Metin, sayı ve komut girişi.

Fare / dokunmatik yüzey

İşaretleme, seçme ve hareket.

Mikrofon

Ses girişi.

Kamera / tarayıcı

Görüntü ve belge girişi.

Oyun denetleyicisi

Eksen, düğme ve hareket bilgisi.

Sensör

Sıcaklık, konum, ışık veya hareket ölçümü.

Giriş Birimleri

Klavye

  • Alfabetik ve sayısal tuşlar veri girişi sağlar.
  • İşlev tuşları uygulamaya göre özel görevler yürütür.
  • Ctrl, Alt ve Shift başka tuşlarla kısayol oluşturur.
  • Enter onaylar, Backspace önceki karakteri siler, Delete seçili öğeyi kaldırabilir.
Ctrl + C  Kopyala
Ctrl + V  Yapıştır
Ctrl + Z  Geri al
Alt + Tab Uygulama değiştir

Giriş Birimleri

Fare ve İşaretleme Aygıtları

DPI

Farenin hareket hassasiyetini ifade eder; yüksek değer her durumda daha iyi değildir.

Yoklama hızı

Konum bilgisinin bilgisayara ne sıklıkla gönderildiğini belirtir.

Tuşlar ve tekerlek

Seçme, bağlam menüsü, kaydırma ve uygulama komutları.

Alternatifler

Dokunmatik yüzey, kalem, iz topu ve dokunmatik ekran.

Çıkış Birimleri

Çıkış Birimleri

Monitör

Metin, görüntü ve videoyu gösterir.

Yazıcı

Dijital belgeyi fiziksel ortama aktarır.

Hoparlör / kulaklık

Ses verisini kullanıcıya iletir.

Projektör

Görüntüyü büyük bir yüzeye yansıtır.

Dokunsal geri bildirim

Titreşim veya kuvvet yoluyla çıktı üretir.

Çok işlevli aygıt

Giriş ve çıkışı aynı cihazda birleştirebilir.

Çıkış Birimleri

Monitör: Çözünürlük ve Boyut

Çözünürlük

Yatay ve dikey piksel sayısıdır.

1920 × 1080
Ekran boyutu

Köşegen uzunluğu inç ile ölçülür.

24 inç
Piksel yoğunluğu

Aynı çözünürlükte daha küçük ekranda görüntü daha sık olabilir.

En-boy oranı

Ekranın genişlik ve yükseklik oranıdır.

16:9

Çıkış Birimleri

Monitör: Hareket ve Görüntü

ÖzellikNe ifade eder?
Yenileme hızıEkranın saniyede kaç kez yenilendiği; Hz ile ölçülür.
Tepki süresiPikselin bir durumdan diğerine geçme süresi.
ParlaklıkEkranın ışık çıkışı.
Renk doğruluğuRenklerin hedef değerlere ne kadar yakın gösterildiği.
Görüş açısıYandan bakıldığında görüntünün ne kadar korunduğu.

Çıkış Birimleri

Panel Teknolojileri

IPS

Geniş görüş açısı ve dengeli renkler.

VA

Yüksek kontrast ve güçlü siyah seviyesi.

TN

Düşük tepki süresi; görüş açısı ve renkler daha sınırlı olabilir.

OLED

Her piksel kendi ışığını üretir; yüksek kontrast sağlar.

Panel seçimi; ofis, tasarım, oyun, film ve bütçe gereksinimlerine göre yapılır.

Çıkış Birimleri

Yazıcı, Ses ve Projeksiyon

Mürekkep püskürtmeli

Renkli belge ve fotoğraf için yaygındır.

Lazer yazıcı

Yüksek hacimli metin baskısında hızlı ve ekonomik olabilir.

Hoparlör / kulaklık

Analog veya dijital bağlantıyla ses çıkışı sağlar.

Projektör

Parlaklık, çözünürlük ve yansıtma mesafesine göre seçilir.

Depolama

Depolama Birimleri

Depolama aygıtları veriyi güç kesildiğinde de korur. Kapasite, hız, dayanıklılık, taşınabilirlik ve maliyet birlikte değerlendirilir.

Program dosyası
Depolama
RAM'e yükleme
CPU'da işlem

Depolama

HDD ve SSD

ÖzellikHDDSSD
TeknolojiDönen manyetik diskFlash bellek
HızDaha düşükDaha yüksek
Darbe dayanımıMekanik parça nedeniyle daha hassasHareketli parça yok
Maliyet / kapasiteGenellikle daha düşükGenellikle daha yüksek
Yaygın kullanımArşiv ve yüksek kapasiteİşletim sistemi ve uygulamalar

Depolama

Taşınabilir ve Arşiv Depolama

USB bellek

Kolay taşınır; kaybolma ve fiziksel hasar riski vardır.

SD kart

Kamera ve mobil cihazlarda yaygındır.

Optik disk

Dağıtım veya belirli arşiv senaryolarında kullanılır.

Harici disk

Yedekleme ve veri taşıma için yüksek kapasite sunabilir.

Ağ depolama

Birden fazla kullanıcıya merkezi dosya erişimi sağlar.

Bulut depolama

İnternet üzerinden senkronizasyon ve paylaşım sağlar.

Sistem Tasarımı

Bileşen Uyumluluğu

Fiziksel

Kasa, anakart ve kart boyutları birbirine uymalıdır.

Elektriksel

Güç kaynağı kapasitesi ve bağlantıları yeterli olmalıdır.

Mantıksal

İşlemci soketi, bellek nesli ve anakart yonga seti desteklenmelidir.

Bağlantı

Port, kablo ve protokol sürümleri uyumlu olmalıdır.

Isıl

Soğutma sistemi işlemci ve GPU yükünü karşılamalıdır.

Yazılım

İşletim sistemi ve sürücü desteği bulunmalıdır.

Sistem Tasarımı

Kullanım Amacına Göre Seçim

KullanımÖncelikli bileşenler
Ofis ve eğitimDengeli CPU, yeterli RAM, SSD, ergonomik ekran
OyunGPU, CPU, soğutma, yüksek yenileme hızlı ekran
İçerik üretimiÇok çekirdekli CPU, GPU, RAM, renk doğruluğu, hızlı depolama
Veri analiziRAM kapasitesi, CPU/GPU ve hızlı depolama
Taşınabilir kullanımBatarya, ağırlık, ekran, bağlantılar ve enerji verimliliği

Özet

Bölüm Özeti

  • CPU komutları işler; anakart bileşenleri birbirine bağlar.
  • RAM geçici çalışma alanıdır, SSD ve HDD kalıcı depolama sağlar.
  • GPU paralel grafik ve hesaplama işlerinde kullanılır.
  • Giriş aygıtları veriyi sisteme taşır; çıkış aygıtları sonucu kullanıcıya sunar.
  • Donanım seçiminde performans kadar uyumluluk, güç, soğutma ve kullanım amacı önemlidir.

Özet

Kontrol Soruları

  1. RAM ile SSD arasındaki temel fark nedir?
  2. Anakart hangi tür uyumlulukları belirler?
  3. Entegre ve bağımsız GPU hangi durumlarda tercih edilir?
  4. Yenileme hızı ile tepki süresi aynı şeyi mi ölçer?
  5. Bir güç kaynağı seçerken hangi ölçütlere bakılır?
  6. Ofis bilgisayarı ile oyun bilgisayarının öncelikleri nasıl değişir?

Özet

Kaynaklar

  • Kaynak sunum: Bilgisayar Donanımı, Temel Bilgi Teknolojileri Kullanımı.
  • Patterson ve Hennessy, Computer Organization and Design.
  • Stallings, Computer Organization and Architecture.
  • PCI-SIG, USB-IF, VESA ve JEDEC teknik standartları.

Son

Bilgisayar Donanımı
1 / 1Sercan KÜLCÜ, Tüm hakları saklıdır.

← → veya boşluk ile gezinin · F: tam ekran · Home/End: ilk/son slayt